장음표시 사용
61쪽
Secundum insini metum erat poste illud quod mulsipliciter dicitur,d sidere, & cognoscere, ei unigitur declara stet primu insim et uni, videlicet propos num sumptionem,nuc accedit ad pontali loca,& cosiderationes,per quas poterimus cognoscere ipsum quotupliciter dicitur, quot modis dieitur.& quonia i sum quomplicitcr dicitiir,duplex est,in nominius,&orasione primo exponit illud in nominabus,& dicit. ΓIpsum autem quotupliciteridicitia snegociandu est,no Gliam qu cuq; di rursecudum alni modum,sed & rationes eorum tentadum ai; et nare,J hoc est no selum tetandii est assi gnare significata quae distinguiatur,sed quibus rationibus dis sui itur Cum enim in ludo literario oecurrit tibi aliquod multiplex non Dium sussicit dicere,quonia illud dicitur de hoe,ct de illo sed assi gnare rationes,quibus de hoc & de illo dicitur,ct exponit per exesum,& dicit, ut si occurrat in liti:- rario ludo ipsum bonu quod dicitur multipliciter no solii mJ sumit dicere, quonia bonum, alio quidem modossicinu iustitia & sertim suecticu autem & sanatiuum filo,sedJoportet dicere quoniare illa quidemitae bona Deo quod qualia quaeda Lin J hoc est bona per se Ernialiter, fliaee auteJ videlicet euecticu & sanatiuum esse bona seo quod effectiva alicuiusJ boni se aliter. Et no eo quod
oportet dicere haec ideo dissore,quonia virtutes sunt boni: P se se alite quia reddut homines qui bus insunt, bonos.causae vero virtutum sunt bonae, luatenus cssiciunt illas.Similiter sanum dicitur de corpore,& de causis ed de corpore per se,de causis per attributionem ad corpus sanum.
8t Vtrum autem multipliciter specie dicitur, aut uno modo, per haec considerandum. Primum quidem in contrario peripiciendum si multispliciter dicitur, siue specie tantum, siue nomine & specie ditanet.Quγ
dam enim statim & nominibus alia sunt, ut acuto in voce contrarium est grave. In magnitudine autem,obtusum. Patet igitur, quoniam contrarium acuto multipliciter dicitur. Si autem hoc,& acutum .nam feci dum utrumque horum aliud erat contrarium. Non enim idem acutum erit obtuse,& graui contrarium,utrique autem acutum contrariit. Ru sum graui in voce quidem,contrarium acutum, in corpore vero leve.
mare multipliciter graue dicitur, quoniam & contrariti. Similiter aua ' rγηφtem & pulchro,ei quide, quod in animali turpe, ei vero, quod est in do Ah '' mo,pernitiosum. Quare aequivocum pulchrum.
Cum dixisset ad negocium de multiplici no suffecte solii ea de quibus multipliciter ipsiim dicitur
sed etia rationesi quiliis illa disserat,nunc assignat loca,& cosiderationes,' quas scire poterimus ali Quod nomen esse multiplex,& primo proponit hoc,& dici Vtru aut e multipliciter specieJ aliquid dicitur, hoc est senificatione ut Alexa exponit saut uno modo2 hoe est una significatione dicinuper haeeJ scilicetiora cruar dicetur, siderandum,& per specie multiplex.Alexan.exposuit multiplex tignificatione,quod est multiplex aequauocatione & per uno modo dicti exposuit,secsidum univoratione. Deinde exponit primu lacum, & dicit, sprimu quidem in contrario perspiciedd vis. quaesiti
s: lo in 'uod etia est in voce. sIn magnitud ne auteJ acuto, videlicet in gladio contrarium est obtusum patet igitur quoniam contristi acuto multipliciter dicitur a fgnifica
icatione d nomine sde acutumJ diciturtione δ: nomine. Si autem hoH dicitur mumultiplex significatione,ὐ autem oportet nomine multiplex dici,quoniam me non esset unum n men si reddit causam quare oportet acutum dici multipliciter sgniscatione si suum cotrarium dicitur multiplex fgnificatione.& diei Nam secutam vir . horum aliud erat clatrarium, non enim idem acutum erat obtuso & graui cotrarium,J El est unum nomesacutumJ quod sume est coua-
62쪽
id significatione vero multiplax.Deinde affert exesum de graui, & dicit. DR lim graui in v EO qu de contrarium acutum4 est etiam in voce, sin corpore aut J graui cotrarium est fleue.quare multipliciterJ significatione sgraue dicitur,J quonia dc cinrarium dicitur multipliciter significatione licet aluersis nominibus appe miraemo exesum amr de pulchro,de dicit, sSimiliter aute de pulchro,ci quide quod in animali est turpeJ contrariu est, scivero, quod est in domo, peti cisti J siue Gdu contrarium est. Quare amici cumJhoc est significa ne multiplex est i pium spulchrus phte patet propositum dici mutuplosi sitium contrarium dicatur significatione multiplex etiam si cumultiplici significatione sit no num multiplicitas.
SL In quibusdam autem nominibus nullo modo dissonat, specie auctem manifesta in eis statim differentia est,ut de claro, & obscuro. Vox
enim clara,& obscura dicitur. Similiter autem & color. ergo nominbbus quidem nihil dissonant,specie autem manifesta in eis statim disi
rentia est.Non enim similiter & color clarus dicitur & vox clara. Ma-ynifestum autem hoc est per sensum. nam eorum, quae eadem sunt spe- cie idem sensus est,at clarum quod est in voce,& in colore, non eodem
sensis iudicamus. Sed hoc quidem visit,illud autem,auditu. Similiter autem & acutum& obtusum in saporibus,& in magnitudinibus. Sed hoc quidem tactu, illud autem gustu.Nam neq; haec aissonant nominibus, neq; in seipsis,neq; in cotrariis.Obtusum enim contrarium est utrique.
Cum declarestet propositi dici multiplex, lando cotranu dicitur laniscatione, de nomine multiplex,nila ostendit propositum dici multiplex,quado contrariu signifieatione dicitur multiplex etias co rarium non dicitur nomine multifex Et Me ossedit duobus exemplis,quorum primum est declaro,cui opponitur obse Malterum est de acuto,cua c5trarium est obtusum, & dicit, sin quibusdaauteJ multiplicibus pium multiplex nominibus nullo modo dissona pecie aut 'ac fgnificati ne manifesta in eis statim deseretia est,ut de elam,& obscuro.clavi enim dicitur multiplex quoniam seum siniscatione est multiplex quod exemplo declarat,& dic svox enimJ una genere existes clara de inscura dicitur,smiliter aut e & colori dicitur clarus di obscurus,ergo clarum in voce ct cla . tum in eolore nominibus nihil dissona queadmodum nee obscurum in voce,& in colore, specie autemJ de significatione smanifesta in eis statim differetia est nis enim smiliter de color clarus dicitur, de vox clara.manifestu autem hoc est per sensiam,' de exponit rationem di dicit. Nam eorum quae eadem sunt specie idem sensus est,ut clars quod est in voce &J clara quod est sin color non e aemsnsii iudicamus,sed hoc quidemJ quod est clam in colore svisis lud autem J chra quod est in voce, sauditu' iudicamus.deinde exponit exemptu in saporibus,& magnitudinibus de obtuso,& acuto, de dicit. Similiter autem de acutum de obtusum in saporibus,& magnitudinibus4 dicuntur multiplicia significatione sed sub uno nomine. sed hoe quidemJ scilicet obtusum de acutum iudicamus stactuq ilicet in maenitudinibus sillud autem' acutum de obscurum in saporibus iudicamus lauta a de red
dicitur multipliciter lanificatione & alteriun etiam 'sed virum ita sit alas diremus. Sed quaeres csi propositum cognosci cile multiplex pessit & per conuendens,& per contrarium,propter quid non do Heuit propositum esse multiplex ex multiplicitate conuenientis scut ex multiplicitate contrarii.Dicendum Aristo Ioe Meere post modum ideo ad illud tempus disseratur.
Loeu, ab 83 Amplius si huic quide est aliquid contrarium, illi autem simplici-
iis in Pi- ter nihil, ut e quae est a potu delectationi,ea,quae est a siti tristitia, con-- 1 in; trarium. Ei autem,quς est ab eo, quod est considerare,quoniam diam coxrinu. ter est costie incommensurabilis nihil .quare multipliciter delectatio dicitur. & ei quidem, quod est secundum mentem amare, odisse contrarium est: ei autem,quod est secundum corporalem actum, nihil. man, sestum,quoniam amare Huiuocum.
ra de dicit. ΓNam nec haecJ scilicet obtusum Ze acutum fassionant nominibus,neq; in seidiosius, Γneq; in suis contrariis,quoniam obtusiumJ quod est in siporibus de magnitudinibus
63쪽
x Hie ponitur secsidiis locus,quo cognoscitur aliquod esse multiplex,& quidam volsit hune locumaeeipi L significatis propositi,cuius maxima est, si aliquod Propositu in uno significato habet contrarium in ahono,tale propostum est multiplex.iniae expolitio iio placet,quoniam petit principium, supponit enim proposui habere plura significat quorum unu habet contrarium,saud no Dicimus: si sese quide, J quod reperitur in uno, sest aliquid cotrarium illi autemJquod repetitur in alio nihil simpliciterJ eit intrari subaudi tale propositu est multiplex, fvtJ de
lactatio multiplex est, squonia ei delecta ni,quae est a pol ea quae est a siti institia, cotrarium est ei autem J desectationi, squae est ab eo,quod est cosderare,quoma diameter est costae incomensura talis nihilJ omnino est contrarium,& non modo ei delectationi nihil cotrarium est, quae est in speculatione rei geomericae,sed etia in quavis alia scientia. lauare multipliciter delectatio dicitur.J Sed curres,quonia delectatio quae est speculando aliquam coclusionem,uidetur contraria ea institia, quae non ipecula. Tristamur enim dum non tintimus aliquam conclusionem geometricam, aut
- physic speculari. Vno modo dici potest Aristo Aic per contrarium intellexisse contrarium presse. η quod desiniit corpus: modo delectationi,quae es in pol ea militia contraria est, quae est in si si, per qua non lum delectatio destruitur sed corpus. Aut dici potest tristiuam,quae est in no posse speculari. ila esse contraria illi delectation,quae est in sipeculando nisi per accidens, propter sensiis ipsis,
qui semiunt speculationidntellectus enim per se no recipit contraria,sed cotrariorum q,ecies,ac intentiones,quae non sunt cotrariae,cum compinibiles sint in eodem si abiecto. nde ponit secundu eis pliun de ipsb amare, quoniam amare reperitur in actibus animae,& sic habet cinratium odisse, & re peritur in actibus corporeis,& delectaconibus,& sic non babet cotrarium,& dicit fEt es quide quod est sectam mentem amare,odisse conarium est,ri autem quod est secutam coryoraleJ actum, nihilJ contrarium omnino est, Lmantsem,quoniam amare aequivocii est,J & multiplex.LRisod vero ad verba attinet, per amare,quod attinet ad animi, intelligit amare quod attinet ad animam rationalem secudum Alexandrishoe enim modo ipsi amare contrarisi est odisse. Et per amare, quod est setadum corporalem actuontelligit illud ut quo assievimus osculari,& csitabere:& huic nullum co-trarium positum est,nisi serie pnitatio,quod est no delectari corporaliter. 4 Sed videtur hic locu contrariuspriori,quonia per primum habetur, quod si alterum cotrarium sit multiplex,& altersi etiamultiplex sit per hunc habetur posse esse aliquod cotrarium multipliciter dictum, cuius contrarium no multipliciter dicitur.Odiu enim quod ire amare cotrarium est,no dicitur multipliciter, at amarec dicitur multipliciter. CAIoader asserit hunc lacum no destruere priore locum,quoniam in primo lo per cotrarium intellexit illud quod est contrarium ipsi proposito. At hic per contrarium intelligit non illud quod est ipsi proposito contrarium sed alicui signincato illius.Postet etiam concedi huc imcum et se destructiuum prioris,quoniam topica habet loca contrana,quoniam habet vim syllogizandi pro utraque parie problematis.
8 Praeterea in mediis si huic quidem est aliquid medium, illi autem Lota, anihil. Aut si utrisque quidem est, non idem autem,ut A clari & obscv miati xςrri, in coloribus quidem aliquid est medium, scum: in voce autem nuhil. Aut si sorte raucum,quemadmodum quidam dicunt raucam voce albi. medium esse.quare qui vocum clarum, similiter autem & obscurum. λαρῆς
Insuper si horum quiuem plura media, illota aute unu ut in claro & ob ''S'
scuro. Nam in coloribus plura media. in voce autem unum, raucum.
D Hic eoninar tertius locus, qui suminir a mediis, cuius accipit tres maximas quanam prima est, si reperitur aliquod propositsi in aliquo in quo n5 habet medium in aliquo vero alio,habet media hoc est multiplex,ut quoniam clarum in coloribus habet mediu videlicet nisisi quod est medium inter clam ct obscuru in vocibus aute non habet medium. na inter claram vocem,& obscura nihil est medium, intest unde dicit, fPraeterea in inediisJ sis i locus.t sic ponat prima maxima,& dicit, Sili pro multiplicas distincirone luc est locus.tue ponit pruna maxima,& dicit, bi
ii J hoc est si aliquod proposinim repentur in aliquo n quo habet medium, filii
autem nihilJ hoc est in alio aut non habet medium,hoe est subaudi multiplex. Dcinde ponit secundam maxima quae est,si aliquod propostrum repetitur in diuersis ii quibus no habet idem mediu,tale propostia est multiplex.&dicit, DAut si utrisq; quidem estJ medium, delicet in quibus reperitin ,snon idem auteJ tale propositum multiplex est,tunc ponit Geplum primae maximit,& dicit. Dut clari & obscuri in coloribus quide aliquid est mediumJ videlicet Diuta.In voce autem nihili igitur tam clarum,qua obscurum est multiplex. Quod vero ad verba attinet,clari graece est λω v,latine al-
64쪽
hi verti hie pro clam intelligenta est,obsturi vero graece 1 ἐλπις latine nigri,quod pro obseuro in- Etelligit: sic enim coloribus,, vocibus munia fiunt.Et quia aliqui voluim, a clari,& obscuri, tam in vocibus qua in coloribus reperiri mediii,idem hoc accipiendo astut exemplum secundae regulae & divit. Aut si fime raucum queadmodum quida dicunt raucam vocem media eskJ clarae & obscura eum no sit idem medium in coloratius & in vocibus/deo cocludit, quare aequivocu esarum, simili- ω & obseurumJ aequi cu est propter eadem causam. Tertia vero maxima est,si aliquod proposita reperitur in pluribus in quorum altero no habet nisi uniun mediuM altero vero plura,tale proposituest mulusecvtide dicit, Insii per si horsil propositorum squidem plura mediaJ sunt in a umus in
quibus reperiuntur, illorum aut unumJ subaudi in aliss n quibus reperiuntur haec stibaudi sunt multiplicia, fui in claro,& obscuro:nam in coloribus plura media,J habent, in voce autem unum Mu-cum.J hae fiant tres maximae,quae ab eodem loco accipiuntur.
s s Rursum in eo,quod secundum contradictionem est, considerandusi multipliciter dicitudinam & si hoc multipliciter dicitur,& quod huic
opponitur,multipliciter dicetur,ut no videre,multipliciter dicitur,vnu quidem non habere vissim, alterum autem non operari visu. Si asit hoc fmultipliciter dicitur,necessarium est,& videre multipliciter dici. Vtriaque enim non videre opponitur,ut ei quidem, quod est non habere via sum, habere. illi autem, quod est non operari visu,operari.
Cum dixi Ioea in conis multiplicis quae acci iebatur a conaris,nue dat loca inueconis multiplieis in cotradictoriis respiciendo ad miradictori & hoe proponit,& dicit. DR sim in eo quod secundum cotradictionem opponitur,cosidondum,si diciturJ tale coiradictorium smultipliciter, I
est igitur locus respiciedo ad cotradictorium propositi,tune ponit maximam,& dicit. LNam si hoe 1 scilicet cotradictorium propositi multipliciter dicitur αδ propositu squod huicJ c dictorie sopponitur multipliciter dicetur.J Haec est maxima,& asseri exeplum,& dicit. Due no videre multipliciter dicitur,4 dicimus enim alique non videre bifariam, sunsi quidem no habere visam,J hoe est uno modo quia no habet visium,videlicet per negatione actus primi, salterum aute non operari visu hoe est alio modo,quia habet vissim,sed eo no utitur,vel quia dormit,vel quia oculos habet clauses.Tune coeludit etiam propositum esse multiplex,seilicet ipsum videre,& dicit, Si autem hoc multipliciter . dicitur necessarium est,& videre mutupliciter dichvmq; enimJ ipsi videre, no videre opponitur,vt
m. quidem quod est non habere visi ,3 opponitur habereJ vitiam, filii autem quod in no operari visi J opponitur soperam visu,quare ipsiim videre multiplex est,quemadmodsi ipsum non videre &Α laxa.dici hoe idem habere veritatem in alijs smilibus cotradictoriis,quae opponuntur secundum affirmati mi& negationem,ut in ipso sentire,& intellum,& velle de ceteris id genus amplius hie lacus ut Aisananquit 3 est communis tam cotranis,quam contradicto S,non tamen comeniunt in aliis Iocis non enim alicui assimationi particulari opponi potest negatio particularis,cum negatio negre totum:neclocus qui accipitur ab immediatis,vel mediatis,conuenit contradictoris, cimi inter contradictoria nullibi media reperiri possim
Sc Amplius in iis,quae secundum priuationem & habitum dicuntur perspiciendum nam Ii alterum multipliciter dicitur, & reliquum. ut si sentibile multipliciter dicitur,& secundum animam & corpus,& insensibile multipliciter dicetur,& secundum animam.& corpus. Quod at tem secundum priuationem & habitum opponantur, quae dicta sunt, Vmanifestum,co quod nata sint utrumque sensum habere animalia,& secundum animam,& secundum corpus.
Consequentre in priuatae opposus assignat locum inuensendi multifex, & diciti sAmplius Hiis, quae si nuum priuationem ct habitu dicuntur pspicis,dum, & assignat maxima,& dicit. t Nasi alterumJ priuatiue oppositorum fmultiplicit re dicitur,& res uii' etiam multiplicit re dicenis Hoeexponit per exemplum,& dicit. ut si sentasseJ hoe est sensitiuum se habens p modum habis,muIuris diciter dicitur,& secundu anima & secundum corpus: sumus enim sensitivi anima di corpore, s&imensbilei hoe est insensitiuum mutvlicito dicetur J & secundum anima,& secutam corpus, est enim brutum animal anima quidem insensitiunm,corpore vero sensitivum. Deinde probat exempla
α dicit. ΓQuod autem secutam priuationem di habitum opponanturJ sensuum, ct insensitiuuar,
65쪽
A Ruaedicta sint manisestum ,eo quod animalia nata sunt habere utrunq; sensiumJ hoe est utranq: sinsationem. Dct secudum anima,& secundum corpus,J ergo utranq; insensationem,& secundum ani mam,& secundum corpus.& dixerunt nonulli per sensitionem secundum anima, intellexiste ipsemintellisere quod anima selum fit. per sensationem vero secundum corpus,intellexisse proprie sensatione ipsam.Quam expositione attulit Alexan.tamen si dici possit Aristo.haee dixisse se sidum opiniones eorum qui inter intellectum S sensum nulla posuerunt differentiam,apud enim istos ipsum sentire secundu animam intelligere dicitur,ipsum vero sentire secundum corpus, o e sentire appellatur. test etia da quod Aristoler sentire secundum anima intellexerit sentire ipsum quod fit sensi bus interioribus, per sentire vero secundum corpus, ipsum sentire quod fit sensibus exterioribus .Qus expositionem rebo, quonia Aristo.dixit animalia habere utrunq; sensum,ubi patet animalia n5habe et ipsium intelligere,etra secundum veteres.Tacuit aute 'pposita relatiue,quonia cis Alexa quit in tala,ias perspicuum est altem oppositora mutunlex esse,si alterum fuerit multiplex & hoe ab ipsa relativom racte quoniam relativorum ratio est se habere quodam modo ad aliquid,& propterea quia amatum dicitur pluribus modis, dicitur & amicitia etia pluribus modis:nam esse amicitiae ad amat si est Amplius, quorum stlesia est dupliciter. ctu,& poteta,& scibileetia dicetur dupliciter Ad hete MB de sensit& sibili eodemo .Praeterea si excedens dicitur multipliciter: na &secundum quatum, di secundu potentia,aut secundum habitum vel actione,& excessum etia dicimr multipliciter. demia. quia mobile diciis multipliciter secundum qualitatem,vel quantitatem,vel ubi,& motus etia Habitus etiam quia multipliciter dicim di habens multipliciter dicetur. Quare in omnibus perspicuum est,quoties alterum oppostum dicitur multipliciter,& alterum etiam dici.
87 Amplius autem in casibus considerandum: nam si iuste multipliciter dicitur,& iustum multipliciter dicetur, secundum utrumque enim
iustorum est iustum, ut si iuste dicitur & secundum sui cognitione iu- 'dicare & ut oportet,similirer & iustum. Eodem autem modo & si filii et 'n'bre multipliciter dicitur,& salubriter multipliciter dicitur, ut si salubre Ν' Η''
dicitur hoc quidem sanitatis effectivum', illud autem conseruatiuum, quoddam vero significativum,& calusriter,uel effective, vel co eruatiue, vel significative dicetur. Similiter autem & in aliis, quando ipsum C multipliciter dictum suerit,& casus ab eo multipliciter dicetur,& si casus,& ipsum.
Nue docet sumere multiplex p locu qui sumitur a easibus. Alexad nguit casiim,quod sit casius res resertur ad denominatiui & hoc pacto iustitia est calus,iustu vero denominatiuu.secudo modo' testur casus per coparatione ad illud, cui subordinatur,ve sensus & scietia casus stin quonia ita se habet sensibile& sensic ut se habent sensus & scietia.Tertio modo casus accipitur ut distinguatur clara principale quod Aristoappellat in P,hoc est ipsum,& sie iuste dicitur casus ab ipse iusto,& salubri ter a salubri.Dicamus igitur quod cum Aristodocuisset silmere mul lex prospiciendo ad opposit L SVR ' nunc docet sumere multiplex respiciendo ad co mens est autem conuenies duplex essentiale & hoe qμῖ ς spectat ad posterioristicum.&comune,& hoc spectat ad topicum: cet igitur accipere mult plex re conuenies in casibus. Quod vero ad verba attinet,verbii casibus graece est πτωμων,& in veteribus translasionibus,c5iugatis legitur,verum coniugata sim quorum alterum dicitur ipse sue principale,alterum dicitur casius & sic in idem venit expositio. mo igitur ponit locu & licit' simpIus
- autem in casibus consideratam J maximam vero per exempla exponit,quae est duorum coniugatoia
rum s castis est multiplexidi ipsum scilicet principale,est multiplex:& couertitur maxima, nasi principale est multiplex,& casus etiam multiplex erit exponit hanc per exempla, fnam si iust pari aut iudieare, aut agere multipliciter dicitur,& iustumi iactum ut ludicatum, aut passum multipliciter
dicetur secundum utrunq; enim iustorum, hoc est secundum utrunq; modum quo aliquid ius eridiesvir, sin iustumJ factum. svi si iuste dicitur,& secundum sei cognitionem udicare,& vet Op tet J hoc est secundum ratione,&rer allegata & probata,& per leges. Alexan.per cognitionem, Opianione intelligit aliquis enim potest iudicare secundum sua opinione non recte.Alii per cognitionem consciencam intellexerunt. Ego vero per cognitionem arbitrium intelli .est enim dupliciter iuste iudicare,per arbitrium,& per leges,ut oportet.&quia iuste diiudicare duphciter dicitur similiter iustum d duplex,quod in iudicatum per amimum & per leges. & haec maxima c5uem nit: nam feode modo plις. uct s salubre multipliciter dicimrJ quod dicitur ipsium,sive principale, s& salubriter multipliciter dice mr At si salubre dicitur hoc quide ianuam incctuumJvidelicet pharmacum,aut phlabotomia, illud
66쪽
ter via effective vel coseruatiue,vel significatae dicetur si moer nite & in alij .J conuerti renim retiti quoniam squando ipsi mJ scilicet principale fmula citer dictum tuerit, & cases,nui cadit ab multiplicite dicetur si casiusJ dicitur multinliciter, t& ipsumJscilicet principale etiamin se nomodo quod dictum est verum in his exemplissed in alii sunt m alia ut musicum,uinte, Moru ea- sunt musice, vitiliter. sit tamen haeco Mut Alaxan.monc quo apparuerit quod pluribus di vitur modis ab istodemostradu esse item dicimulupliciter, quonia a notiora est doctrina. Quod vero ad verba attinet &bes scire maximam conuerit de casu,& ipse principali, non autem de etai &Q, iam sta sane,&sanum multipliciter dici,& no ipiam cumate,ut Alexa.demonstrauit.
88 Consideranda autem & genera in iis,quq sunt secundum nomen praedacato emorum si eadem sint nominibus.Nam si non eadem, manifestum quoniam aequivocum est,quod dicitur. Vt bonum in cibis quiadem effectivum,est voluptatis: in medicina autem,effectivum sanitatis:
in anima vero qualem esse,ut castam,vel fortem,vel iustam.similiter austem & in homine. Aliquoties autem& quando,ut in tempore bonum. bonum enim dicitur in tem pore.plemnque autem quantum in mediocri,dicitur enim & mediocre bonum,quare aequivocum bonum. Simialiter autem & candidum,in corpore quidem color, in voce autem bene audibile.Similiter autem & acutum,non enim simuliter idem in omnibus diciturmam vox acuta quidem Velox, sicut dicunt,qui secudum n meros harmonici sunt: angulus autem acutus,qui minor est rector glodius vero, tui est anguli acuti.
Nune docti si nere multiplex p coueniens in primis generibus,cuius laci masima est,omne mo- positum cinus significata sunt in diuersis praessicamenus,est aequivocii,& multiplex.Vnctescit. cci sideranda autem & genera praedicamentorum in his J significatis squae sunt secundii J idem onome, si eadem sint nominibusJ praedicamentorum,hoe est si fiunt in eodem vel diuersis praedicamelis hic Gest locus tunc affert maxima,& dicit, nam si non eademJsunt praedicamenta sisnificatoru erusdem nominis, Imanisestum,quotida aequi cum est,quod dicitur. deinde inignat tria exempla quorum
primsi est de ipso bono,& dicit, Vt bonum in cibis quidem effectivium est voluptatis.JAt Andere est in praessicamento facere: in medicina aute effectivum finitatis,& sc iterum est in praedicamento facere. sinanima veroJ bonum ipsium est in praedicamento qualitausinam squalem esse ut castam, vel seriem, vel iustaJ significatur eum accipere in anima. simi liter aute in homineJ eum accipere ut est in homine est in praedicamento qualitatismam ut Alexanoqint cum dicimus esse homine bonsi, senificamus ipsi ini esse prudentem ustum virilem, & ita qualem esse homine dicimus. igitur hoc pacto bona in praedicamento qualitatis est, faliquoties auteJ bonii dicitur & quodH& sic est in ρος- dicamento quando, sui in tempore bona, nu enim dicitur in tempore,J & hoe pacto est in pressicamento,quando splerunq; auteJ bonu incitur squantii in mediocri,dicitur enim j omne mediocre, esse s nu,J nam vaetus in medio est,& sic est in F dicamento quanti Alexaaute adest bonum Alein praedicamento pathri curari & doceri & in proicamelo ubi,ut in Graecia esse,' in salubribus locis esse:& in pridicamento sinis, ut sedere bonu in & utile,& iacere bonum est sebricitantibus squire aequivocumJest bonumJipsium,quoniam est indece praedicamensis.Dat se duexemptu,&ῶ- incit. Similiter aut e I candida,in corpore quidem, lor & sic est in praedicamento qualitatis, in voce aute bene audibile,J bene vero audibilis vox ta quae cito,& valde auditii penetrat ' uir est in aedicamento facere ipsum candidu quod est in voce.Desnde ponit tertium exessum,& dicit, Similiter
autem & acutum,non enim similiterin omnibus ide diciturmam vox acuta quidem velox, scut dicunt qin secundu numeros harmonici Gi,hoc est ut tradunt Musici qui de numeris sectunt. & se est sub facere quoniam vox acuta est, quae cito secat.& diuidit: Mare in facerint.Per harmonicos vero Pithagoricos intelli siti enim dixeris senu fieri &voce percussi & motu aeris. Quare motu velociter facto vox erat acuta. tarde vero facto vox erit obtuse. Si finir velociter vel tarde mouere aere, ut exponit Alex.facere es vox acuta erit in facere. Angulus aut acutus minor inrecto Jμ sic est
ad aliquid, fgladius vero qui est anguli acuti J' sc in quali est na Dura ensis qualitas es quare ac
tum aeqest cum est,quoniam in praedicamento sacere,& relationis, & qualitatis est. .
o Consideranda etiam & genera eorum,qux sunt sub eodem nonab
67쪽
ne si diuersa,& no subalterna sint, ut onus,quod & animal,& vas est. . IO. Diuersa enim, quae secundum nomen, horum ratio est. Nam hoc quide in M
animal,quale quid significat,illud vero,vas quale quid.
Meundus vero locus est a generibus subalternis,cuius p positis maxima est,quando proposivimest in diuersis generibus eiuslem praedicamenti non subaltematim positis,est plui cum.& dicit, cosideranda etiamJ sint, s& genera eorum quae stat sub eodem nomineJ praedicamenti si diuina. de non subalterea sint,J cuius proposita maxima est, si aliquod propositum fiderit sub diuersi, generi .hus eiusdem nominis,hoe est eius lam praedicamenti.Tale propositum est multiplex. Assiit exemplum de ono, τε Θ enim graece,laune significat asinum animal,& vas, quae est mola infera, in qua detinetur tamentum.& dicit, sui onus,quod & animal de vas estiuuetia enim ratio est,quae secuniadum nomenJ onus est, sillorumJ videlicet quae onus significat. Nam hoc quidemJ otii signifieatu. videlicet asinus fanimal quale quid significat,J hoc est uniuersale animal,quod est communis substaria ad omnes asinos significat. r quale enim uniuersale,per qui ubstantiam inreligit, sillud veroJ
scilicet mola infera, vas quale quid)hoc est molam inseram communem ad omnes molas inferas Gn gnificat, in quibus reponitur tamentum ergo onus est aequivocum.
so Si autem substerna sint genera,non necessarium diuersas esse rationes,Vt corvi,animal,& auis,genus est. Quando enim conium diciamus auem esse,& animat: quale quid dicimus eundem esse. quare vir que genera de eodem presicantur. Similiter autem & quando animal volatile bipes coruum dicimus, auem dicimus eundem esse. & sic ergo Vtraque genera de coruo praedicantur,& ratio eorum. In non subalte nis generibus,non accidit hoc, neque enim,quado vas dicimus, animal dicimus,neque quando vas,animal.
Rem et dubium, quod est, utrum si idem propositum sit si Adiuriis generibus inuicem silaltem is,lit aequi cimi.Respondα quod & dicit. Si autem iubalterna sint generad sub quibus idepropositum ponitur, non necessariumJ est sesse diuinas rationes, J &ita no necissansi est,esse inui
C uocum aequi cum enim est,quod sub eodem nomine, secti dum ierias rationes praedicatur de filia
is significatis. Afieri exemplum, & dicit, conii, genusJ est sanimal,J & genus fest auis,J cuius rationem dicit, quando enim eonium dicimus esse auem, & anima dicimus eudem esse quale quid.Jhoe est eundem dicimus esse substantiam uniuerialem ad omnes coruos, square utraque generaJsti et animal,& auis Γde eodem praedicanturJ scilicet coruo communi Libstantia ad omnes coruos. Assignat de eodem coruo aliud exemplum, de dicit. LSimiliter autem & quando dicimus eomum animal, volatile hipes, auem dicimus eundem esse,J qui est animal, volatile bipes, s& sie ergo utra que generaJ scilicet animal ,& volatile, bipes de conio praedicantur, sci ratio eorum J generum, quare comus non erit multiplex. In non Lialternis generibus non Meldit hoc scilicet ut ritib e gem sit, ius causam repetit,& dicit, neque enim quando vas dicimus,animal dicimus ecundu eam rationem,quae animalis est, Γnem quando animalJ dicimus, suasJ dicimus secundum eam racone quae vasis est
si Considerandum autem non solum,si in proposito diuersa sint gesnera,& non subalterna,sed in contrario.Si enim contrarium multiplici D ter dicitur, manifestum quoniam & propositum.
Tertius locus est a contrario, ius proposita maxima est,si propositi est contrarium, quod est in divitiis praedicamentis,uel in eodem pretui camento, ib diuinis generibus illa us,non sit balternis, tale propositum est aequi cum.& dicit eonsiderandum autem non solum,si in proposito talatia sint ge nera,& non subalterna sed in contrariod de ponit propositionem maximam,& dicit, si enim estra riumJ propositi multipliciter dicistir,J secundum prima genera,& secunta genera tacta, manct-stum quoniam & propositumJ erit aequivocum.verbi cauiadetadum prima genera, quia bonsi est in decem pridicamentis,& aequi cum:malim,quod in propositum bono. contrarium, qui cu inhAmplius quia acutum est aequi cum, quoniam in diuisis generibusmam ut est in voce est in praedicamento actionis,ut in in gladio. praedicamento qualitatis deo obtusum acuto contrarium, Usi
Vtile autem ad definitionem inspicere quae de composito sit, ut
68쪽
li et ad sanitatem,J quae erat iani definitio,competit enim mediocriter se habere ad sanitatem quod est definitio san omnibus illis, videlicet simo, ct cauta sanitatis . est enim signum ianitati, id quod mediocriter se habet ad sanitatem:& causa sinitatis sibi er Siquis hoe Nicat esse, non est re utandumsed inspiciendum quod mediocritersecundum utrunque dixi ut si hoe quidem tale Diti Gaiqvidelicet mediocriter se habere ad sanitatem significat, fui tacere sanitatemJ quod competit eause
illud autem tale, ut significare,J & signum significans, squalis quidem sit habitusJ hoe est siniti,
quasi dicit, considerandum est illud commune, videlicet mediocriter se habens ad ianitatem,uitum laeundum unam rationem dicatair de sigm& de causi:& si non secudum eandem rationem dicitur de signo & de caesa quoniam de signo dicitur,quia signum est,mediocriter se habens ad sanitatem, ut si nificans de Gun vero,ut effciens:de corpore autem,ut tabiectum,cum hae sint diuerse ratio nes desinitio sini erit aequi easecundum vero Alexaristo remouet dubium hoc, componatur sanum cum signo:& sinum cum cause,&nnum cum corpor deinde definiatur sanum,signum quod sit mediocriter se habens ad sanitatem in significando:& ana caua,quod sit mediocriter te habes id sinitatem in iniciendo,& sanum corpus quod si mediocriter se habens ad sinitatem in habendo. Si igitur remoueantur propriae,quibus hae definiones deserunt,ut a prima remoueatur illa particula vi B delicet in significando a secunda vero illa, videlicet in essiciendo,a tertia autem illa,videlicet in habedo quae sun t propriς deserentiς,quibus haec deserunt, manebit communis ratio illa, videlicet mediocriter se habens ad sinitatem,quae competit sano signo,ianae cause,& sino corpori igitur sinum erit univocum. ius contrarium patet per alias regulas.Haec est dubitatio sicundum Alexandrii R spondet Aristoteles quita quando ita ei debemus considerare illud commune, quod remanet,videlicet mediocriter se habens ad sinitatem.Nam si illud commune 'nificat res diueribrum praedicamentorum erit aequivocum,& sicin in proposito,quoniam in causa,videlicet in ipso cibo medioeri
, ibaepe autem ce in i pus ummi nidus Iarctu propolitum,quod est testequens aequiliorum ad ipsim definionem ta latet, ut per locum a definitione non sciatur rimm propositum sit aequivocum. squapropter & in definitione considerandumJea,videlicet,quq est de uno composito, cum his de quibus dicitur,asi natur, sut siquisJ unum Γ nascauuum,velJ sinum semctruum ianitatis di cat esseJ id, squod mediocriter se habet ad sanitatem,J istud dictum non est refutandum, sed inspiciendum,quod mediocriter secundum utrunque dixi ut si hoc quidem tale signifieri ut facere sinita C leni,J & ita significat quantum, fillud autem tale,ri sinificare,qualis quidem sit habitus, J & significat qaale igitur illud commune erit aequivocum,& per consequens propositiun erit aequi cum
s Adhuc si non comparabilia sunt secundum magis & minus, vel Locta AE similiter,ut clara vox, clara vestis, & acutus sepor, & acuta vox. Haec IVRΠ ς enim nec similiter dicuntur clara vel acuta,neque magis alterum,quare
aequivocum clarum & acutum:nam Vniuocum omne comparabile, aut enim similiter dicetur,aut magis alterum.
Quartus locus est inspicere cui Alexander inquit ad unificata proposita,quae sit ipso proposito sim sint ne comparabilia an non πιν secundum Alex.locus est inspicere ad comparatione signia Matorum ipsius proposci cuius propolitio maxima est,si sisnificata alicuius propositi nee secundum magis & minus, nec secundum uinuitudinem comparabilia sunt, secundum nomen illius propositi. proposinun est Nui cum arcius cauiam in nat Alex ter rationem a contrario quonia omnia que aliquo eodem univom participan aut similiter eo participant,& fiunt comparabilia secundum sirmia D Iinidinem vi circuli omnes secundum similitudinem comparabiles stat quonia omnes similiter circuli sim quoniam omnes circuli ratione similiter participanti similiter & homines, & generatim ea, in quibus non est magis, &minus, haec secundum similitudinem aliquo communi urui co parsic Pan aut aliquo univom participant secutam magis& minus,' secundusimilitudinem,ut sint ea n vii tamq; stat nimis & minus,ut in albis est videre.Alba enim quς colone participant aut secundum similividinem colore participant,aut secundum magis,& minus:nam quo colore participat secundum magis & minus,comparabilia siunt secundum magis & minus. quo vero colore 1'mcipant aequalite comparabilia sunt secundum similitudinemxx hs patet ratio propos tus maximae: nam si significata propositi nec secundum similitudinem, nee secundum magis & minus comparabilia sunt, iam erit repositum univocum, quare erit aequivocum . dicit. fAdhuc sJ fgnificata propositi non comparabilia sunt secundum magis & minus, vel similiter ' hoc est, nee secundium taimilitudinem, hibaudi propositum erit aequivocum , declarat propositionem maximam exem
Plis, di dicit, sui clara vox, cura vinis , Racutua sipor, α 2 acuta vox. ΓHaecenim, 2 licet
69쪽
hoe est secuta simili nidine dicuntur clara id enim vox&vestis ineatur E
& ad voce. Hςc enim nec seniliter dictitur acuta, nec magis alteruJ altero, gitur acutsi ςquivocu est ad apores,&ad voces, squam aequila si est clarum & acutum,J cuius causam assisnat a filo cotra rio &dicit, Nam uni cu omneJ in scomparabile.J hoc est omne viiii cu est, in quo significata sunt coparabilia,cuius causam assigna &dicit, faut enim similiter diceturJ de si iis significatis, ut in substati, & in iis in quibus no est magis & minus, aut magis altem altero ut in quibus est magis de minus:nam in quivis est magis & minus,est etiam comparatio secudum similirudinem. Quare si viai cum est,cuius significata sunt comparabilia,aequi cum eri cuius significata no sunt comparabilia.quae fuit propositio maxima. Quod vero ad verba attine dixit funiuocum omne comparabile no in omnibus eodem modo,quoniam in sit,statiis est comparabile secudum similitudine. in accidetibus ut Alexa inquit in quibus est magis & minus,comparabile est di secudum magis deminus & secti dum similiaidinem. Sed occurres,quoniam in quibus est magis & minus ut Alexa-der inqui est simile gitur in quibus est simile erui magis& minus na similiter,& qualiter idem.At stat in quibus est aequaleon eis esse magis & minus:& cum simile sit aequale, itur in quibus est si- Fmile erit magis & minus. & cum in substauis sit simile gitur aequale & magis & minus. CNonulli dixerat in omnibus in quibus est smile, esse aut magis & minus,aut prius & posterius: at aequale dis. fert a simili, quoniam in quibus est aequale, est magis & minus, & prius di posterius: & quia in sub- statiis est simile deo in substasiis erunt aut prius & posterius aut magis & minus.& sic in plus est simile quam aequale,cum simile sit n quibus no est aequale. Sed haec solutio no est vera no enim in quibuscunque est simile n eis est prius & posterius,vel magis & nuntis in hominibus enim in simila,quoniam omnis homo omni homini similis,est in homine,& ranae nullus homo esi prior aut magis homo altero homine. et Propterea rectius dicendum Aristote.& Alexandrum accepisse, simile, colus pro quodam comuni ad idem in subsitati vel pro inuali in quato,& pro simili in qualitate.smile enim pro comuniter acceptu reperitur in omnibus,& in subsitauis,& in accidetibus: simile vero secudu qualitate est simile proprie,quod reperitur nisi in eis n quibus est magis & minus,vel quet sint qualia .secus autem accipit in metaphysicis ubi aequale proprie in quatis,smile in qualitate , idein subitatia accepit: nam eadem sunt quorum substata est una: quorum vero quantitas una est, haec aequalia sunt:quorum autem qualitas,haec similia.At hic per simile intellexit quid commune ad idesecudum substantiam,& ad si e secundum qualitatem,& ad aequale secundum quantitatem,& tuc Gpatet solutio ad dubitationem.
Ita in au Quoniam autem diuersorum Penerum,& non subalternatim po-
TNi sitorum diuerset species sunt,& differentiae,ut animalis, & scientiae di- ρῆ''' uersae enim horum differenti in considerandum, si quae sub eodem sunt
nomine, diuersorum generum & non subalternorum diuerst dissere tiae sint, ut acutum vocis, & magnitudinis: differt enim vox a voce, eo quod acuta sit. similiter de magnitudo a magnitudine . quare aequiu cum acutum . diuersorum enim generum & non substernorum diue
Hie est quintus locus,qui accipitur a iussereQ, ius propositio maxima haee in si aliquod propositum in disserem diuer nim generum,no subalternatim positoriurale propositum aequivocum est HSecudum vero Alexa.propositio maxima haec in si propositu pridieatur de pluribus,quae sunt disseretit diuerserit generum no substernaum positoru propositum tale erit aequivocu.& tuc, ut Alexander innuit iste locus no a disteretia accipitur,sed demtara quae disseretiasit multiplex per I um acceptum a fgnificatis differetiae per comparatione ad genera in quibus pontitur.& dicit. Quoniam autem diue sinu generum,& silaltematim Iuctorum,divetiae species fiunt,& differinae,ut anima vox avoce, lacuta ut aliqua sid aud aliqua veroobtusa, similiter & magnitudo a magnitudie disseri,quia magnivio aliqua est acuta ut gladius, aliqua vero obtusa, square acutuJerit f uiuocgi a diuersoru genera & no sebali orsi lanificata acuta diuers differetii sunt.' similiter de obtuso. Sed occurres quonia ipsi maxima,qui est,noesi vera in cibus:na bipes est disseretia volatiliu
70쪽
A AkY1nder & satis, ut mihi videtur ad propositum,de vult Aristotele per diuersi genera qui non sub
alternatim ponuntur,intellexisse ea,de quibus sermonem ieci cum dixi ut animal & scientia,vox de magnitudo quae diu a genera sunt,& nec subest a simi inuice aec sub aliquo comum, sed sunt diueribrum praedicamentorum: modo volatile,& pedestre, quorum differensia est bipes, licet non inuicem subalterna,tamen sunt subest a in eodem genere animali,& sic instantia non valet.
6ς Rursim si eorundem, quae sunt sub eodem nomine,diueris dissorentiae sint, ut coloris qui est in corporibus, & in melodiis r nam eius, qui est in corporibus, congregativum, & disgregativum visus: eius vero . qui in melodiis, non e aem disserentiae, quare aequivocum color: naeorundem eaedem disserentiae.
Hie est sextus locus, per quem ostenditur aliquod proposimm esse multifex,uerum vi Nexaderinnuit hie locus quasi conuersus est lociquinti quoniam cum demonstrasset differetiam eoui cum esse,quando significata disserentiae,fuerint diuersisnam generum differentiae: nunc demonstrat genus - aequivocum este, si disserentiae significatorum generis iuerint omnino diverse, & dicit. Rursum si eorundem 4 significatorum, squae sunt sub eodem nomineJ generis Ddiuerse sunt differen ,' subaudi genus est aequivocum. haec est maxima, assert exemplum.& dicit sui coloris qui est in corporibus,& in melodiis,J disserenuae sirificatorum diuerserum generum sunt non subaltemorum ergo color est aequislocum,est enim color in melodiis,qui ct chroma dicitur,cum tetrachorda procedune per duo hemitonia,& trihemitonium, cuius differenui; sunt aliae a disserenis colorum corporalium snam eiusJ coloris lata est in corporibus, congregantium & disi satiuum visi J differentiae sunt' quibus differunt colores corporei, feris veroJcoloris, qui est in melodiis, non eaedem disserentialsun quae erant colorum corporalium,fquare aequi cum colorJ est, fnam eorundemJcolorum eorporalium sexdem fiunt differentiae,J quae colorum differenti eaedem non sunt, quae sonorum. igitur erunt rimae diuerserum.
Amplius quoniam species nullius est disserentia, inspicere oportet si eorum,quae sub eodem sunt nomine ,hoc quidem species est,illud a tem disseretia,ut clarum,quod in corpore quidem, species coloris,quod C aut in voce: disserentia,dissert enim vox a voce eo quM clara sit.de eo igitur quod multipliciter dicitur, per haec & huiusmodi prespiciendu.
Septimui locus est inspicie do ad ea An quibus reperinir propositiam, cuius maxima propositio est, si propositum,quod repetitur in pluribus, in aliquibus illorum in species ti aliquibus vero differetia late pro strum est aequi cum.& dicit. Amplius,quoniam species nullius est differentia, insipicere oportet, si eorum, quae sub eodem nomine sunt, hoc quidemJ in aliquibus fspecies est. illud vemJ in aliis sit idisserentia,J stibaudi nam tale propositum est aequivocum ad ill exemplum asserq& dicit. svi clarum,quod in corpore quidemJ indupecies coloris est,quod autemJ est sin voce J est festkrenua, J cuius causam assert, ct dicit. f Disieri enim vox, a voce,eo quod clara iit' aliqua vox ali-
catur in eo quod quid est,species est,differentia vero in quale ion fir species differentia est adhaee species est,quae aliquando & genus est,ssisse ua autem nunquam genus est,sed generis differentia. 1, demum species sunt in quas genus diuiditur,differentiae vero, quibus genus in species diuiditur, igitur species nullius est differentia. Quod si ita est,fit ut aequivocum se proposivim, quando in ahq ubi species, in aliquibus disserentia est. Sed occurres,quoniam naruralis potentia est species qualitatis, ct est differentia potentiae, & tamen est univoca. Adhuc mortale di immortale ut Boetius' inquit
disserentiae fiunt,quibus animal senus diuidirur,& tamen haec eadem mi ca,siant species. Dicendum per nullam rationem speciem esse disserentiam,per rationem logicam quidem ut probauit Alexander, per rationem vem naturalem, quia species composnam est ex materia& forma, differenta
a. per rationem denique metapnysicam, quoniam species est composimm ex actu, α ρο- i, disserentia vero actus est. si igitur inteligatur maxima propositio simpliciter, tunc dicendum ad rationes, quod naruralis potentia, ut est species qualitatis, est accipere pro aptitudine, ut vero est differentia potentiae, est accipere pro respectu,& se in aeqvi cum . Ad secun-
dum dicendum,mortale, & immortale diuidere genus ratione differentiarum, quas includunt : es.se vero species pro composus ex seneribus & dinere Us, & sie videnrar aequi uoca. Potest autem