장음표시 사용
161쪽
Interim tamen saepe vir cordatus candide & sincere in hoc negotio agens pmpedire non poteli, quominus ita agendo malim Tum hominum censurae exponatur. Nimirum haeretifices omnia malignam in partem interpretantur, tragi osque excitant clamores. Asserunt enim non sine contemtu Majorum, virorum praestantissimorum, argumenta ab ipsis adhibita negligi, aut plane pro infirmis venditari posse: eos, qui ita sentiunt, nonnisi ambitionis aestu in praeceps rapi, sorte veritates ipsas, quae argumentis probandae es. iunt, in dubium vocare; ita rejectis argumentis a Majoribus usurpa- Patis, tanquam infirmis, errantes etiam nova & solidiora reject Tos, & ita scepticisino tandem protegendo viam esse paratam 3 Quisnetat autem haec tanquam crimina viris excellentissimis , MUM. Grotio, Calvino filisse imputata, & hodienum in tanta Literarum
Iuce repeti ; unde mirum non est rebus ita comparatis, paucos d xi, qui inquirendae veritati cum cura operam dent , & in controia versiis theologicis rite tractandis tempus terant. Decrunt, qui meliora suadeant, si suasiste periculum est. Unum duntaxat aut ali Tum exemplum, 'quo thesis nostra probetur, afferam. Vide ea,
quae de Sibrandi Giberti refutatione Socini de Christo Servatore
intulimus, opusculorum meorum pari. I. p. s3. Celeb. Se amicis in Meumannis in commeritario ad Iob. cap. IO. V. 3O. , postquam Oste
disset, quomodo intelligenda sint verba Ego Patre unitis sunt haec inter alia subjicit verba: Caismus iartheilete de vach ni t m Fent, dast die alien nrchenishrer atis. Aseu morten des Herrn Rhama der Vatersiad eines, uicha haeiten den Bemeisi ider die Arianernet en sollen, das der Vater init dem Sobue eives IVesens sedi. Eriare neu aber diese bellio I h eis hinesυυeges, uvis avsseiure Imsitutore christianae religionis, lib. I. cap. XIII. f. 2O. betanus bi; in auch in densolemten fg. die Gegenishre der Arianer und Socinianer
162쪽
Inprimis vero vehementer excandescere solent nostri, de quia bus agimus, homines, quando audiunt, hunc vel illum U. D. Ministrum vel Theologum usum rationis in rebus ad religionem spectauribus semper V ubique nrgere, eosque pro sapientissimis religionis chria Dame sectatoribita habere' qui 1iihil credendi an esse puteus, nisi quod is trutinam rationis fit δligentilione exactum. . Varias de notione vel definitione rationis opiniones & distinctiones hic non tangam, cum pleraeque in communi loquendi usu, & Theologorum etiam scriptis, diversimode sumantur, & multum logomachiae admixtum habeant. Ad duo tamen capita referri posse & debere, quae communia ter de hoc argumento dicuntur, existimo. Per rationem quidam intelligunt eam mentium humanarum facultatem, cujus ope neXum Propositionis alicujus vel etiam repugnantiam deprehendimus. Hoc vero sensus sumamus vocem rationis, nemo sani cerebri homo nega-hit , eam in examinandis divinis pariter & humanis rebus esse adlithenis dam , imo praeter eam dari nullam, qua veritas patescere possit, viam.
163쪽
Manifestum insuper est, ex desectu potius culturae rationis, quam Vero accurato exemitio hujus divinae facultatis, errores in negotio reis ligionis ortos esse. Alii rationis nomine intelligunt prima principia. quae ex Metaphysica & Theologia Naturali petuntur, quibus adjuti divinam originem religionis christianae probamus. Hoc sensu si sumamus vocabulum rationis, nemo iterum erit, qui non fateatur . usum rationis maximum cise , Ω sine his principiis revelationis divinam originem probari non posse. Unde ergo factum est, ut The logi plures in suis scriptis adversus rationis usum tantopere insurrexerint, & hoc nomine alios, tanquam veritatis comptores , cardiserint Diversae sunt hujus disceptationis vel logomachiae, si vis, causae. Tempore emendationis Sacrorum exorti sunt multi, qui existimabant, multa quidem discussis tenebris Papatus praeclare essea Reformatoribus inventa, & in lucem producta; at ulterius progrediendum, & omnia plane dogmata ad rationis trutinam ita exigenda , ut quicquid cum illa norma non per omnia conveniat sine cunctatione esset rejiciendum Speciosa hi oratione utebantur.
in primis postquam clarissimis indiciis probabant , mille fabulas &fraudes in Papatu esse introductas, dogmataque credenda proponi, quae omni specie alicujus probabilitatis destituta sunti Ηi sacras Litateras tanquam unicam credendorum normam admittunt; originem divinam religionis christianae ore A scriptis profitentur; regulas i terpretandi , omnibus scriptoribus communes, admittunt, at ubi ad examen capitalium quorundam religionis christianae articulorum deventum est, clamarunt, & adhuc contendunt, eos admitti non posse , quia illi rationis principiis, ut illi asserunt, aperte coninariem tur, & hi Sochiis rum nomine vulgo veniundi Caeteri Protestat tes omnes asserunt vocaem rationis, sive priore, sive posteriore sensu sumatur , male ad articulos illos controversos applicari, cum m
nisestissimum sit, concessa semel divina origine & veritate religi his christianae, articulos illos, quos rationi contrarios Sociniani esse asserimi, in scriptis divinae illius revelationis contineri. Cum V ro Protestantes etiam ipsi talia dogmata in medium proserant &Credenda imponant, quae non tantum judicio ne ami rum, sed &ipsorum, qui Reformati vel Lucterani Vocantur, cum rectae rationis principiis in concordiam 'cile redigi non possint, disputatio de usu r tionis in rebus ad religionem pertinentibus multiplicata & Anda batarum Diuiligod by Coos e li
164쪽
hatarum more pugnatum. Controversiam auxit turba Deistarum revelationem ipsam eo nomine impugnantium, quod in ea reps. Tiantur multa & rationi contraria. Sapientiores inter The logos protestantes lacile animadverterunt, tenebras offundi quaestioni haud dissiculter solvendae, atque lucem afferre tentarunt huic arguis mento, ponendo sequentes propositiones: I. Mentem humanam
Scultate quadam esse instructam de rebus divinis pariter atque humanis judicandi ι & quo magis homines ea rite utantur, eanique disciplinis variis excolant & perpoliant, eo magis eam aptam esse ad veritatem inquirendam. H. Contradictoria credi non posse, neque adeo quemquam, lab quacunque specie religionis, ad ea admittenda induci pose.
III. Quicquid certissimis & evidentissimis rationis principiis, quae in Metaphysica pariter & in Theologia Naturali de Deo, rebus. que divinis traduntur, contrarium est, id tanquam falsum rejiciendum esse.
IV. Revelationem nullam, nisi ad haec principia exactam, fide
dignam esse. U. Possibilem esse revelationem 3 vel ut aliis verbis idem exprimam e Deum possie cum hominibus communicaro propositiones quasidam de rebus divinis, quas ratiocinationis solius ope ex Theologiae naturalis principiis eruere mortales non possint. VI. Revelationem fide dignis testibus superstruetam , nullisque certis Theologiae naturalis principiis contrariam , posse continere propositiones quasdam de rebus divinis novas, & quidem tales, quae, ad rationis trutinam exactae, non satis evidentes uni, dignas tamen, quae admittantur; cum enim ne ipsa quidem cognitio naturalis de Deo rebusque divinis, ideis nitatur adaequatis, quid mirum est, reis velationem, quae supematuralis dicitur, quaedam continere, quorum naturam impersecte cognoscimus. Hae vero propositiones ita comparatae sunt, ut ab omnibus, qui Verum amant, non possint non probari. At experientia simul initatur, praecepta haec rationi convenientissima vim nullam in multorum Sacris operantium antimos habuisse, & perpetuis de usu rationis in Theologia vitiligationibus ianuam apertam esse. Duas hujus mali potissimum ego camsas reperio. Prior est, quod non tantum pontificii Doctores, sed& multi alii, qui ab ecclesia romana secessionum socerunt, tales r
165쪽
DISSERTAT. DE CRIMINE FIERETIFICAT
ligionis articulos a Majoribus acceptos admiserint. A systematibus suis tanquam mathematicae evidentiae veritatibus semel semperque credendos iniunxerint, qui tamen cum rectae rationis legibus vix ac nevix in concordiam redigi poterunt. Mecum in hoc negotio consentit vir praestantissimus P. Conradi, S. Theologiae in Academia Fran uerana Profestor digitissimus, in oratione lectu digniisma de necessin tu Theologi posemici υirtutib-. Uerba ad scopum meum facientia sic sonant: Fuerunt inquit omni ecclesiae tempore, nec δε- sunt etiamur , quibus chrisiame tolerantiae nomen peNe ignotum, imo tantion non hivisum es , quique partium sectaeque D dio supra omne modin dediti, ne vel minimum fere in rebus ad religionem pertinenti-biιs,pem oris, e minoris momenti, dissensim fermadum, nec pacem V ecclesiae communionem cum illis, qui a communi vulgo recept rum opinionum tramite vel tantillum recedant, aut ineundam, aus cmlendam rensent; quam animi sui sententiam, si non aperto ore profo rant, praxi saltem star ac disputaudi methodo satis superque pro ut Dum enim pro suis, aut partium fluarum placitis acrius puruans. rutam tusimas sepe de rebus nihili quaeinlincitias ita exaggerant, quas inpertaeulosissimo essent errore , qui in sis diversum asesentiunt, suartimque opinionum de rebus sepe dubiis, atque in ecclesia semper controversis.
momentum ita extollunt, ut haereseos, auisaltem heterodoxia in ecclesia non tolerandae dicam iis scribere non vereantur, qui illis omnibus assem
iri nequeunt. suod ΝΒ. utfacilius obtineant, certa quiadam dogma ra, Mei fundamentum haud quaqitam attingentia, ostemati suo, quod aut ipsi concinnarunt, aut a Majoribus V magisi is suis acceperunt, ita innecteresolent, i que arcto nexuveritatibiis fundamentalibita illigare conantur, tit illa nec negari, nec labefactari posse sibi aliisque persua deant, quin totum E ema reddatur mutilum arque hiulcum. . Quod simo reperiantur, qui, licet modo' V nonnis veritatissuato adacti. dogmata isa ad verbi divini ac sanae rationis nor moran expendere , --rias, qtiibus premuntur, di ultates ingemιe in medium proferre, suas que opiniones libere illis opponere su reant, mox salutis compagem DLoi, formamque sano utri verborum negligi vociferantur; mox reelesia in periculo esse clamant, in quam prava eis sa dogmata invehantur,asmin de Ducta civitate, si exitiales eiusmodi ea rores in eeessa tobrin
tur , fidei puritatem modis omnibus servandam, jamque faces V saxa volant, furor arma ministrat s jam parata tanuitiorumpia bas iam erecta
166쪽
erectari dissisiae Inquisitionu tribuualia: iam dismum atque amomum.
tum in homines sepe innocentissisnos temere vis atomis nullas modus. Monup e proloquuntur modo attore1 , quaecunque in contrarium12--it, non attenduntur , quin potius tu perversum rapiuntur senstim rPatressum sequendi , communis trames ineundus es , iam ruti, ecclesia eiiciendi, imo oreo addicend unt, quicunque ab eo recedunt; adeo ut pauci reperiantu , qui mitiorem de illis sententiam pronuntiare audeant, nisi qui pectis habearit, contra misiaces aristarum υMltus triplici are muni. tum me ipsa ratione, quodprofecto satis deplorari nequit, ea minaeis partium Doctores atque Theologi non raro inter se committi deprehe1 duntur, qui licet tam arctis inter se miluentur vinculis, licet tot nominibus ad imitatem spiritus pre vinculum pacis servandam sint obseriam, licet unus illis sit Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus & Pater omnium, qui est supra omnia, verbo , licet quod ad fidei summam eadem incedant regula, ac circa primaria omnia, de credendis V faciendis, doctrinae chri ana capita accuratisime consentiant. Me tamen propter levem quendam de rebis minimis, imo de ipsis subim de vocibus ac terminis, non eodem utrimquesensu intellictis, dissensuis. πιι propter exiguam quandam opinionum de rebus arduis atque inmola iis, quae in hac mortalitate definiri nequeuns, discrepantiam, a se invicem ascedunt, pacis aestaterna chinitatis vis la rumpunt, conmitiis omnias eneris se mutuo discerpere, commuibusque heterodoxia criminationius infamare non erubesimis, atque intefinis dissidiis omnia replentes iupropria viscera seviunt, ad ingentempla rum omnium luctum, ad manianifestum in mirum scandalum , adversariorum denique hinc in nos insurgentium, nosque per nos ipsos defruentium ludibrium. Hactenus cordatus ille Theologus resormatus. Junge hisce, quae a εel herrimis viris, Turietino & Modemio, in suis de audiendo Chri dissertationibus, de hoc argumento in medium sunt allata. In comtroversiarum illarum campum exspatiari jam quidem non libet. ει' serior in eo quaerenda, quod plurimi eorum, qui religionis D ctores & duces caecorum esse volutae, in ipsa juventute artem
cogitandi, & disciplinas philosophicas neglexerint; macilenta dumtaxat quaedam Τheolo vi & Philosophiae systemata evolverint; infirmas, steriles. & nemini prostituras hypotheses tanquam verit res coelitus delapsas receperint hujus commatis homines; vix sine miraculo de scriptis hominum,ere eruditorum, sapientum & ratiora
167쪽
rite utentium judicare possunt, sed quasi dam occasione, ubi aliud ignorantiae suae asylum quaerere non possunt, & nescio sub cujus
pietatis velamine orthodoxiae defensores videri volunt, clamores maximos excitant contra eos, qui ad religionem tuondam omnes ingenii vires intendunt, & contra incredulorum machinationes eam in tuto collocare nituntur , opinionesque longo usu receptas sub praetextu religionis sed Blsas, impugnant ' . Exemplorum imductione longa opus non est. Unum tantum aut alterum afferam. Sic elar sum reformatae ecclesiae Theologus Η. A. Messim, crudiores quasdam Doctorum publicorum dicendi rationes de generatione fete na Jesu Christi emendaturus, simul tamen orthodoxam sententiam adversus Socia a nos tuiturus , inter rationalistas & heterodoxos a multis relatus fuit. Inter D Ioannes CL TRr cras, vir doctissinius, in enodatione quaestionis, an
semper respondendum sit calumniis Theologorum, inter alias rationes, cur id saciendum semper non sit, etiam hanc refert, quod nimirum pleruque contentiosorum Theologorum culturam rationis utplurimum neglexerint. is Videas inquit nonnullos , qui usque adeo negligenter se philosophicis studiis, excolendaeque rationi operam dederunt, ut ne,, elementa quidem artis recte ratiocinandi norint. Cum homines non poΩis simus ad latitorem mentem revocare, nisi emendatis eorum paralogismis , ,, necesseesthi passim Ostendere, quam Dequenter in dialecticae leges pe ,, cent, quae molesta est & inutilis occupatio: quia grandioris aetatis homui mines propterea non dant operam dialecticis, quia in sophismatibus sumis rint deprehenti. Studium hoc est . ut putant, puerile; ad quod si eos se retrahas, indignantur. Consuetudinem diuturna negligentia contrax ,, runt male ratiocinandi, qua fit ut aeque audacter paresnismum pros , , rant ac adcuratissimam ratiocinationem. Iidem vim argumentorum, is quibus contra eos uteris, non adsequuntur, & hontem perseicant contrari eas ratiocinationes, quae sunt ad omnes artis remas adcuratissime e , , actae. Igitur littus arant, qui adversus ejusmodi homines disceptant. ,, Amandandi prius sunt ad Logicos, quorum praecepta si ediscere atque., obser rare nolint , quisquis contra eos ratiocinatur, frustra est. Quotis possem hic nominibus appellare, qui quam acerbe in alios invehuntur, is tam pueriliter ratiocinantur ' Quot videmus homines audacter insun ,, lantes alios Socinianismi, quia aliqua in re Socinum recte sentire putant: ,, quasi haec esset recta ratiocinatio: Adsentitur Socino in re quapiam: ergo, . in omnibus Τ Alios videas in similem criminationem incidere, quod necn vexare errantes, nec anathema pie viventibus, propter errores theor se licos, dicere velint; quasi quicquid improbatur poenis aut anathematibus is dignum necessario habendum esset ab iis, a quibus improbatur. EiuLM molli tamen criminationes ad ravim usque repetuntur a multis; uuo. Logicam doceri oporteret, priusquam Theologiam adtingerent.
168쪽
i Inter eos , qui argumentis gravissimis & solidissimis religionem christianam & praecipua ejus capita. contra Atheorum, Desarum. Sociniano inn & Pontactorum objectiones vindicarunt, merito inter alios reserendi sunt celeberrimi viri, Chiilinovoriam & Tillosonius At hi ipsi ab haeretificibus sui temporis in numerum Sociniano rim relati sunt. Audi quid ipse illustris Prasul TAMDruus, de impacta sibi calumnia, edisserat serm. sacr. volumine UIL juxta versionem cinruas odire , Filiu ,, Avant que d'en Venir aux preuves. ,, que je me propose Sali uer, pour convalacre les incredules, jois cmis qu'il est a propos de dissiper, scela sep t, in prejuge, queis I'on a concu contra inus ceux, qui travaillent a rendre la religionis misennable. On dimit que Bella in a eu resson, quand si ais dit. Qu'il va roit Meux definir la sol une ignorance qu'une comsi noissance, ce qui veut dire en bon tangois, que si tes hommes is croyent a Ι'Evangite, fest laute de bon sens, & que syils Mient plus ., eclalam, on ne Verroit potat de Chretiens. Ie ne lai d'ou peueis venis ce prejuge, si o'est uti artifice du parti Papiste, qui hait lasi lumiere, parce qu'il crestat qu'elle ne contamne & qu'elle ne laia lasse connotuer ou s'il a se sturce dans ilignorance d'un granais numbre de Protestans bien intentionnes r Je ne sit dis-jed'ou is mut Venir ce prejugε , mais matheureusement ii subsiste, & dea se qu'on entreprend de rendre ruison de se sol, & d'-lir la reli A gion sur des sondemens solides, avisi - tot on fietrit un hommais parte ture odieux de Socinien. Nous en avons un tritie exemple,, dans l'incomparabie Alr. Chilling rorth, ra gloire de notre flecteis de de notre natione fans auire ruison , que d'avola entrepris de . ., rendre la religion resso sile, & d'en de uvrir les solides fonds
169쪽
si bientot qu'iis ne sint pas gens a se payer de mota , & qulan ne Iesse attire pas au Christianisme, en leur disiant, qu'iis dolvent re- .noncer a leur rasson, imposer silence au bon sens, & croire sens,, sevoirpourquoi. Certainemini, si les colonnes de la primitive Eglia ., se, si les anciens Peres molent pris cette voye, dans leurSapologies A pour la religion chresienne, iis n'aurolent tamais triomphe du iis Iudaisme & du riganisme, comme iis Poni fait: & tous coux qui onc lia iii ies defensis de la religion, qui furent ecrites dans les pre se miera sectes, contre les Juisi & les Payens, & en particulier les ise livres d'Eusebe, ou de la demonstration ou de la preparation
evangelique, ont bien Vii, que ces anciens se seruattaches, avea M tout te I in possibie, a convallicre te monde, par des preuves,, tir&s de la raison, que la religion chretienne est veritable, M 'M qu'elle syaccorde avec nos lumieres. Or puisque cette Voye de si conviction a Ae jugee boniae alors, elle doli l'Mre en re au-M 3ourd'hui, duutant plus que je doute , que depuis Petillissementse du Christianisme on est uu plus d'incredules caches istus te nom i,, de Chretiens. is Sed haec sufficiunt. Reliquas horum homunum malas artes, in sequentibus in apricum producemus.
170쪽
T MEOLOGICAE MISCELLA NE IR. . S. M. Candidatis ad propugnandum de
oppugnandum propositae. . I. Theologia non modo est λογος περι - Θεου, sed etiam Sis 'Igitur non ex humanis placitis, non ex Patribus, non ex
conciliis, non. ex ullis privatis publicisve scriptis, sed ex solo vex. ho Dei haurienda est. . t II. Qui fidem christianam, cum MDomino, per Ignorantiam pota tius, quam per sufficientem religionis christianae articulorum notia etiam explicandam asserunt, religionem contemtui exponunt. ἰ. UL Sentiendi justa libertas , scientiarum incremento, verit tum inventioni, illidtrationi, confirmationi, religionis emendationi atque reipublicae incremento, mirum in modum inservit. Eadem quoque Hispaniae, Portugalliae, Galliae, Italiae, aliarumque, quibus in lucem eripuit papisimus, terrarum tenebras, si concedatur, est dis. sipaturae Thesis est celeb - cui sapiens quisque subscribet.
N. Magnifici tituli orthodoxia & orthodoxae eccisia revera ni- hil aliud sunt, quam ad populum phalerae r unusquisque aequo jure in eos sibi adscribere potest. Ea demum orthodoxa est sententia. quae vera est; & dum veritas Inquiritiu inter dissidentes, eo nneuter ex sua sententia ut orthodoxa, tanquam ex principio iud bitato, testimonia, quibus alterum gravet, proferre potest. V. Non tum graviter errant illi, qui examen omne religionis proscriptum vellent sed & illi, qui s. Literarum interpretationem, ad systemata sectae, cui addicti sunt, exigendam esse clamantin Uero quammaxima simile est, Deum erga infantes, sive ante, sive post baptismum aceeptum, mortuos, suam Merciturumiae post vitam misericordiam.