장음표시 사용
221쪽
unde tandem formulae istae loco unionis, in cuius causam illae ed me dicuntur, ad harmoniam inter fratres in summa rerum credendarum comspirantium, perpetuarum litium & contentionum semites essent. Agnoverunt hoc dudum praestantissimi inter Resermatos Theologi. Sufficiat hic adduxisse verba celeberrimi quondam Theologi re μmati , Claudi, tam retoniensis olim ecclesia V. D. quae extant ton1. V. p. 8. Operum posthumorum, in epistola ad cl. Ἐν F. Turretrinum celeb. ecclesiae Genevensis Theologiam data, quae ita I nant: ,, Iis sent sages & eclaireet nos isteres de Suille &ils n in is norent pas, que s'il falloit, que les Palleurs & les Docteuretis Ueuisent auculae diiseretice de sentimens fur des questions d' ., cole, it findroit inus les iours eire apres a latro de nouueauxia sermulatres & tous las jours changer la serme de la religion. Ils n'ignorent pas , qu au lieu d'etouiser las divisions pacis cette voye, on sese m contraire de nouvelles playes h l'eglia se se, & l'on reiid incurabies celles que te rems auroit insultibi ., blement gueries. Iis ont trop de lumiere pour ne pas vola.
M l'une qu'iis solent consermes a nous en leur consession de sol, qui si contient pesserice de la religion; l'autre qu'iis ne nous condamnent ,, pas sur les autres choses non essentielles ; & la trossetne queis quand iis o uperoni quelcune de nos clatires, iis gardent un., religieux lileiace fur ces poliata contestes pOur n'irriter viscand A ldhr persenne. Mais de passer jusqu'a demander Seux des coi si damnations expressics, & a Birc des formulaires, qui eligarent AG croire & h enseigner telles & telles choses au dela des consessions . A c'est ce qu'iis ne peuvent, ni nous aussi, fans renuerser Pusam si des consessions. Car lyusare des consessions est de donner desia bomes . l'unite de la sol, & de declarer, qu'on reconnoit murm stores, tous ceux qui cryent, & qui enseignent ce que leari consediolas contiementa is Hactenus o celeb. Clam '
' Vide de hoe argumento praestantium virorum epistolas a cl. Liugo CHIoeditas, pag. Io I. 149.2o9. & 44I. cumprimis attentione digna sunt.
222쪽
, MUS CAUSIS ET REMEDIIS. PARS IV.
Ad hanc materiam magis elucidandam necesse est, ut is, qui Batile diis de legitimo usu confessionum V omnis generis Damiuismon fidei pruia stinctio imdenter judicare vult, sibi in i menwriam revocet attentionesimari distinctionem Theologorum Protestantium partibus addi- ζεMaiis
ctorum, nimirum in articidos fundunentales A nonfuridanisutales s cte non lania quamvis enim in determinando numero horum articulorum non damenta- consentiant, nec consentire possint Theolas, unaniimi tamen coim i v
sensu hanc distinctionem approbarunt, & in disceptatione de con- ω unii iselisu Protestantium eam adhibendam esse censuerunt, atque decim princi rarunt, fratrem in fundamentalibus articulis consentientem tolera dum esse, neque propter dissensum i nainus necessariis exagita
dum : quod quantum faciat ad materiam de articulis in symbolis it lis contentis rke ponderandam, prudens quisque facile deprehenditi Dari autem in consessionibus omnibus articulos fidei fundamentales& non sundamentales, loquimur autem hic duntaxat de iis eo sessionibus, quae inter Protcstantes ab eo tempore, quo secessi nem ab ecclesia romana secerunt, publice editae sunt apertum& extra dubitationis aleam positum est. Continentur enim in iis r. capita fidei fundamentalia , quibuscum omnis religio, tum christiana inprimis innititur. 2. Errores graves, qui Protestantibus objecti sunt, haeresesque pestilentes, quae ab his vel illis antiquis pariter & recentioribus illis impactae sunt, improbantur & rejiciuntur. 3. Tandem vera sententia hujus vel illius ecclesiae Protesta lium partibus addictae explicatur, in qua partim dogmata majoris
momenti, partim & privatae quaedam opiniones, ritus, consuet dinesque repraesentantur, ad salutem cognitu non prorsus necessariae. Ηas rationes omnes expendere serio debet is, qui de usu & abusu
configkin m V formula is legitimum vult ferre judicium. Nullos
Tom. II. Par ada. Tit et certe Ministris ecclesiarum in ditione illustrissimi principis casi miri &e. de sis
bro concordiae. Verba huc facientia extant pag. 2sq. epiae praest virorum. Legenda inprimis doctissimi rLLtMG. TRI vita, quae extat torn. Loperum gallice editorum . in qua narratur, maluisse eruditissimum virum omnibus beneficiis renunciare, quam sormulis quibusdam fidei, sua opini ne cum Seriptura. S. non consentientibus, subscribere. Evolve etiam via, elim TossANi, quae extat Tom. lv. Lerici ci. Chauispie, nota B.
223쪽
certe errores pestiferos & saluti animarum nocivos in consessionibus Protestantium deprehendetis, qui ιμερ eas, quae inde ab emendatione Sacrorum publice editae sunt, perlustrabit. Unde facile judicari poterit, quousque hic vel ille errans ferri debeat necne. In quibusdam formulis, quae certorum hominum opinionibus - oppositae sunt, dari sententias, quae si universum coetum spectes, vinculum fraternae unionis non rumpant, atque adeo fundament ltis non sint, docet, ut de aliis nihil jam dicam, ita dicta Dri lmnia consenseιs Helareica. De occasione scriptae hujus formulae ι auctoritate , quam obtinuit in quibusdam ecclesiis Helvetiae ; litubus, quae Ob eam causam obortae sunt &c. nihil hic loci dicam, posta
quam haec omnia illidum sunt literis consignata, documentisque publicis comprobata. Hoc unum dicere animus eis, controυersas in hoc libello contentas minime esse fundamentales, quod ex enumeratione opinionum . quibus formula illa opposita cst. patebit omnibus, qui controversarum pondus expendere pollunt, fatetur hoc hujus formulae auctor , ο celeb. Heidetaerus in praefatione huic Hrmulae praemissa, cuius verba ita sonant. Posta quam enim , occasionem scriptae sermulae consensus exposuisset, ita pergit: Neque υem es cur venerandi fratres exteri, quos tauquam do
Gero ἰσότιμεον staterne collinus Usus oti . ob te satum graves ob causas dissensum, nobis succenseant, vel schismatu ai sum cuiquam praeberi dictitent. Sahum enim utrinque per Dei omtiam sat fundamentum Mei, cui titrobique ex Dei verbo aurum Uargeatum pretiosique lapides nou pauci supers msunt. Salva unitas corporis nidifici V spiritin, sicut V vocati sumus in una spe vocationis ninae. Unus nobis Dominus , una Mes praecipua , V in eadem isnenda saracta conspiratis V contesseratio. Unum baptisma, tinus Deus V Pater omnium, qui es super omnia V per omnia , V in omnibus nobis. Samum denique tenerrimae charitatis vinculam V compages, sar- lta V tecta sacra . savdia communionis Sanctorum o cia peγ' Dei gratiam persatant. Ita ο ρ καρrra1ς cl. noster Heid geras. Utrum a tem Doctores reformati Helvetii melius secissent, si ad conscrubendam
') conser de litibus, occasone formulae consensus in Helvetia ortis, prae- . . ter historiam formulae hujus pallice striptam , ct celeb Pharii liii lotiam huius formulae, et. Chaunepte tomum IV. sub titulis doseph. SauxiN R
224쪽
ΕJUS CAUSIS ET REMEDIIS. PARS IV. 788r'
bendam hanc sermulam an : mos non adjecissent quaestio est, quam hic examinare animus non cit Nimirum impugnatur in illa formula primo sententia Avidi milia, Theologi Galli Sc sequacitim, qui asserebant Deum omnes homines salvos fieri velle, sed nec omnibus facultatem velle dare, ut possint salvari. Qtiod ad priorem partem hujus propositionis pertinet, Lutherani fratres eam non improbabunt, & licet Calaini quidam rigidiores se statores eam lai, quam filium rejiciant, non tamen eam fundamentalem esse judicant. quod ex ipsius es. Heidetaeri του νυν εν 'Aγιοις verbis patet: ut de Bamgeri, Gualteri, aliorumque Resormatorum judiciis nil jam dicam: omnes certe, qui de componendis Protestantium controversiis egerunt, propositiones has cum suis limitationibus consideratas, & rite excussas, fundamentales non esse asseruerunt. Posterioris propositionis pars fratrum quidem Lutheranorum sententilade hoc argumento opposita est, quod illi satis superque animadverterunt; at sa & Uec quaestio omnibus, quae ad eam intelliget dam requiruntur, aequivocationibus liberata, - & clariore luce persusa prudentis & aequi judicis examini dijudicanda sistitur, manifestium erit, eam nou esse fundamentalem. Altera quaestio , qtiae in illa sormula excutitur, mere critica est, Quaeritur cnim de antiquitate vel novitate punistorum vocalium, apud Hebraeos usitatorum ; item de auctoritate codicis hodierni hebraici Massoretici, utrum is in imterpretatione S. Litterarum solus sit sequendus , . an vero etiam antiquae versiones &c. in consilium sint vocandae. De hac quaeiti ne non tum omnes vel plerique Imperantes & Praesides rerum publicarum solidum ferre judicium non possunt, neque ad tales quaestiones criticas examinandas VcL dcterminandas ex officio obiu
gati sunt, sed & eruditissimi inter Ρrotellantes Theologi & U.
D. Ministri varias hac de re omni tempore severunt & adhuc fovent sententias. Ex quo quilibet judicare potest, utrum t Tit it a les i
celeb. HrυMAMMus in conspectu Reipublicae Literariae, recentiorum defiunctorum hebruicorum origine & antiquitate sententias exponens, ita oquitur cap li I. s. XVI. Ad Hebraeorum puncta & accenιus quod attinet, vulgatior sententia pro eorum ultima antiquitate propugnat acerrume. Sed cordatiores sententiam hanc inter Rabbinorum referunt me dacia, atque cum Lu 1 HARO statuunt, yuncta recens inventa esse, quibus non ubique tuto niti possimus. Etsi igitur Bux TO Erius & As Mu-πuius vulgatem opinionem summis aviribus defunderunt, hodie iam
225쪽
sta DISSERTAT DE CRIMINE FIERMIFICAT.
es disquisitiones ad articulos fidei fundamentales pertineant nec M. Plura non adjicio, quia hoc loco cautelas duntaxat quasdam gene- rates in medium profero, ad quas attendere debent illi, qui de vero xsu formularum fidei sapienter judicare voliunt. Praeter ea, quae hactenus dicta sunt, in gratiam eorum , qui de usu & abusu confessionum & formularum rite judicare volunt, observandum, in omnibus ejusmodi i ynibolicis libris parthu ad scripta S. Litte-
rarum , pa tim ad loca Patrum eccletiae veteris provocari. Atqui notum eli, antiquorum Patrum de religione judicita ilitet Pr testantes pro norma credendorum non haberi , neque majoris ponderis. esse , quam receiitiorum Theologorii m. Quod ad im .
ea Scripturae attinet, haec examini sunt subjicienda , & videndum utrum illa probent quod probandum est, Iaco ne. Is certe qui putat, frustra haec vel illa loca adduci, ad hunc vel illum religionis articulum probandum, adigi non potest: auctoritate aliqua publica , ad illi subscribendum. Hoc certum est, & ab omnibus Theologis
Protestantium patetibus addictis admissum ; nimirum errorem non fu damentalem tu fratre, sive Lutheraliae sive Resormatae ecclesiae addicto, tolerandum, neque quemquam propter euru de gradu suo . si ria ca teris necessariis cum ecclesia domimitate conspiret, esse dejiciendum ,
dum hoc neglecto nonsolum sive politici sive ecclesiastici ordinis viri temere & nullo jurc ius in conscientias hominum sibimetipsis
arrogarent, sed & ita agendo omnes virorum optimorum & verit
iis inquirendae studiosissimorum eonatus suffuminarentur & ignora the, stupori& fanaticismo, malo pestilentissimo, portae aperirenturi. Scio omnia etiam utilissima hominum instituta Issis laborare des Oibus & incommodis, neque propterea rejicienda- Interim ab eo, quod justum, aequum, &societati civili & eeclesiasticae salutare est. nunquam est recedendum. Rationes, quas quidam etelotae, & in doctrina de libertate conscientiae jureque divino minime versath, as medium adferre solent, hela loci non adduco, quia alibi me hoc . praestitisse supra monia taeterum conducibile valde erit, si utriuiaque
doctissimus quissique. CAMLLo, vino tandem prinudicis, assentitur. In notis rextui 1ubjectis adducit plures , qui pis novitate punctorum steterunt, inter quos reserendi VITRiNGA , ALTO Nus, Ios SCALIGER. P. CuNAEus, ZaLT NERU , R1LANDus, quibus nullius alios adjungere νotuisse
226쪽
que ordinis viri, quibus necessitas Imposita est, de hoc argumento occasione exortarum litium cum potestate judicandi, volvant τω νμιαρισου celeb. me fest dissertationem, in qua respondet ad qua istionem: Num hominibus Πιs competat, eos, qlios in rebin ad esse rimn Mei non pertinentibus en rare judicant, ob Dios eji inodi errores a sacro Miniserio excludendi. Adde J. clerici dedicationem versioni eommentariorum Hammondi iii N. Testamentiim praemissam.
Notum est insuper, haeretifices magurimpraesidium quoere in com De cons sequentia, obtorto colla ad inυisam conciliandam secita sentientdiu, sosilendu U imputanta. De hoc argumento multis agere animus non est, partim quia notum & omnium seculorum experientia confirmatum, homines ira, odio & insania commotos, loco argumentorum longe petitis consequentiis usos esse, & adhuc uti adia ' Versus alios, de religione secus, quam ipsi sentiunt, argumentantes denignandos, & gravissimorum errorum reos postulandos ; partim quia de abusu hujus methodi ratiocinandi doctissimi inter modo nos viri fatis superque egerunt. Generalia igitur duntaxat quaedam in medium asseremus, quae ad materiam hiae & consuetudinem malam aliqua ex parte delineandam facere posse videntur. Et primo quidem nemo sapiens negabit, licitum esse ex thesi quadam a quocunque tandem proposita elicere quasdam conseque tias a, nihil enim hoc aliud est, quam probare inter thesin seu pr positionem, S inter argumentum ad thesin probandam allatum, a legitimum vel nullium esse nexum. Hoc nisi licitiam esset, stultissimis quisque cerebri sui commenta In medium impune adserre PDdet, ex quo rerum omnium & negotiorum in societate civili R ecclesiastica pertractandorum summa oritura esset confusio. Cum hoc vero in omni casu licitum sit, nescio cur non in causa religionis homines consequentiis uti possint, ad has vel illas propo- stiones ves comprobandas vel rejicicndas. Quo enim magis negotium aliquod arduum est, ad illud uel fiscipiendum vel a se am vendum , eo magis vires omnes ingenii sunt intendendae, id est. ad coiisequentias. quae ex eoncessa aliqua thesi fluere solent, a tendendum est. Nemo autem ignorat in rebus ad religionem
227쪽
spectantibus dari propositiones periculosas, graves, & omni pietati
inimicas, quas nemo non, qui reverentia Numinis tangitur, dam, nare potest. Dantur etiam vicissim errores leviores, ex quibus vel societati civili vel ecclesiae nulla mala inferri possunt. De his omnibus, cujuscunque tandem commatis sint, dubium non est, quin cuilubet potestas sit concessa de propositionibus illis judicandi, & inde
consectaria quaedam eliciendi. Hoc tantum secundo loco quaeritur, quousque consequentiae illae hominibus, qui propositiones quasdam notira sententia vesopinione graves defendunt i imputandae sint nec ne. Ratio hujus quaestionis non ita captu facilis est, licet valde momentosa sit. III. Antequam de consequentiis propossitionis alicujus soliciti sumus, & quousque theseos alicujus defensio huic vel illi imputari possiit affirmetur, ante omnia dispiciendum, quibus ardumensis auisetor nitatur ad sententiam suam probandam. Quod si enim illa nervis omnibus deltituatur, id est, probandi vim nullam plane haheat, risu potius quam seria refutatione, nedum consectariorum invidiosa imputatione, auctor illius excipiendus est. Tales hamum iam dantur etiam in religionis negotio controversae sententiae. Si v ro argumenta speciem verisimilitudinis habeant, nexusque argumentorum & periculosarum ratioeinationum non prima fronte pateat, certum autem sit, concessa hac vel illa livpothesi, innumeras propositiones falsas & impias inde emanaturas esse , licitum est , imo taecellarium, consequentias eas auctoris & lectoris oculis reprae sentare, non ad invidiam illi conflandam penes Presides utriusque ordinis , sed ad eum excitandum, ut thesin suam denuo examini submittat, argumentaque, quibus usus est, rite expendat. IV. Cum vero innumeri inter Christianos non tantum ple
beios sed etiam doctos reperiantur, qui ab ipsi juventute thesibus quibusdam sine ulteriore examine subscripserunt, licet periculosis
consectariis, quae tamen deprehenderunt nunquam, obnoxiae sint. consequentiae, temere imputandae non sunt, sed potius argumentis clarissimis ostendendum, unde error originem traxerit. Ita notum A. Umbo chium accusasse rev. R. F. Burinantium, quod ex Ethica
Sphiο & Metaph ca ejusdem repetierit & suae Theologiae ins
ruerit tales propositiones, quae consectariis periculosis valde sint o
Moxiae. Videatur libellus apologeticus filii Bi maum sub titulor .
228쪽
surmannorum pietas , in quo ostendit, parentem haec principia tanquam Cartemo amplexum, neque fraudulentis propositionibus ultimesse eum in finem, ut Spinoata systemati patrocinaretur. Ad scopum igitur & nexum totius syllematis est attendendum, antequam claconsectariis colligendis simus soliciti. Alia ratio est, ubi apertissimis indiciis constat, quo tendat auctor , eumque .consequentias probe perspectas habere. Exempli causa, Spinota tractatum politicum edidit, ex quo quisque sani cerebri judicare potuit, quid de
religione in universum sentiat. Post mortem demum evulgata est, ut notum, ejusdem Ethica, in qua omnibus viribus id egit, ut probaret, totum hoc Universum Deum eise . neque adeo principium aliquod a mundo hoc diversum dari, quod adspectabili huic Unia verso existentiam dederit; unde viri docti, v. gr. Ρ. Γυθα in Lexuco suo, culpandi non erant, quod abominabiles consequentias ex ipsis Dis Ma principiis petitas elicuerint, praesertim postquam ex omnibus libri partibus eum nihil aliud intendisse manifestum fuit, quam ut existentiam Numinis Optimi & sapiemissimi, i. c. religionem omnem, ex animis hominum evelleret. Hinc & clari Proselsos Philosoph. Halensis Mum us, adversiis qui periculosas sententiis Spinonae & Oibalisari suasfecit, eandem cum B. lio viam ingrciliis est. Innumeri vero inter Christianos sunt viri cordati, pii, quique Deum sincere amant, ct officiis pietatis pro viribus desunguntur , religioiremque morum & Vitae probit:ste potius, quam accuratiore articillorum religioia is cognitione absolvi putant, multi inquam inter eos dantur, qui, lῖ ad conscreuia quarundam propositionum respicias, errant quidem & saepe graviter ei sed nexum tamen propositionum aroneariim non vident, & si viderent valde improbarent , cum quibus secundum aequitatis regulas semper age
dum & judicandum ei se puto. Ita benigne judicandum de durioriabis quibusdetim a fasticorum phrasibus. Ponamus hominem Prot stantium partibus addictum principia in catechismis contenta admi tere , & sccundum praecepta in Evangelio praescripta, quantum in hac reriam caligine fieri potest, vivere, simul tamen opiniones
quasdam erroneas tueri, quae utrum verae sint nec ne ignorat 3 quid
impedit tandem quo minus de homine illo benevole judicem, cumiaque pro veri nominis Christiano habeam POnc vero simul, eum nam nemo infallibilis est cum veritatibus salutaribus coniungere
229쪽
errorem . quem ipse pro errore non habet, saltem errorem esse non videt, simul vero, ubi illi ex thesibus suis, quas profitetur, erroris gravitas monstratur . eum detestari; existimo potius stuporem hominis incusandum, quam malitiam. Quamvis autem malum hoe . id est studium ex aliorum de religione sententiis maliti sas consequentias nectendi, tinniaicabile esse putem , nihilque tam solidum & innocens in medium afferri possit, quod pejorem in partem rapi non possit , puto tamen generales quasdam caritelas pro-ὸ duci posse. quae ad materiam hanc ex parte elucidandam iacere ponstat. Antea dixi. idque repeto, videndum semper. quibus thesis aliqua nitatur argumentis , si infirma & inepta sunt, risu potiusquam seria refutatione excipienda, cumprimis, si constet, homunem aut sani non esse cerebri, aut paucissimos mortalium deliramentis hominis unquam subscripturos. In genere sequentes caut las observandas puto.
Prima Thesis theologica, sive theoretica sive practica, pruinis principiis rationis contraria, est rejicienda. Meunda r Thesis theologica universo tenori S. Litterarum &seopo totius Evangelii I. Christi contraria, merito repudianda.
Tertia: Cum homine errante argumentis duntaxat semper est Pugnandum. Nullam enim rationem video, qua error illi eximi possit, quam demonstratione veritatis. Invidiosa enim repraesciat tio consequentiarum sine argumentis, plerosque eaantes, cumprimis si eruditionis aliquo apparatu sese instructos putent, irritat
Qi artar Uidendum semper quam vim habere possit error invita1n hominum s quo magis ille hominibus ad vitia omnis generis. 4sommittenda fenestriam aperit, eo magis impugnandus est. Qitinia: Repudiandae inprimis longe petitae & invidiosae consequentiae, usurpatae ab iis, qui in ecclesia evangelica vivunt, quae fundamentalia religionis capita communi consensu admittit. Imo
mea opinione publice reprehendendi, & poenis afficiendi Ministrixeligionis, qui adversus fratres ira & odio manisello concitati invidiosis imas consequentias nectunt, famae eorum, existimationi &fortunae quantum possunt detracturi, cumprimis ubi constat mania festissime, fieri non posse, ut ex errore tam portentosa cons
dinia uiriu am fluere possint. Fatendum interim, huic malo med tam
230쪽
EJUS CAUSIS ET REMEDIIS. PARS IV. st
lani sitIs persectam afferri in his terris non posse. Prestand tim igiatur est, quantum in hac rerum caligine & ingeniorum humanorum diversitate fieri potest. Certum hoc est, si nonnisi vere sapientes. moderati & paci ci , in ecclesiis, academiis & scholis regnatent
Doctores, malum hoc vehementer imminutum iri, paucillimosque eruditorum de consequentiarum maligne imputatarum studio conquerendi legitimam causam habituros. De consequentiarum im putatione multa egregia leguntur in cel. I revfelsi opuscum no beeditionis.
Denique inter impudentili mos & nequissimos illi inter haere- Gravissi tifices reserendi, qui doctilsimos & praestantissimos viros gravissi- morum morum errorum, imo aliquando ipsius Atheismi, ne quid serocitati desit, reos postulant, licet ex eorum publicis scriptis irrefragabi- Iibus argumentis & testimoniis probari possit, eos ab impactis er-tissimis roribus non tum abhorrere, sed & errores ipsos data opera publi- fieri solita,ce & privatim solidissimis argumentis impugnasse. Tales prosecto deinstanda accusatores digni mihi videntur , qui auctoritate publica per alia quod tempus ad fusiliιdineas femicrepidineas infulas , tibi υλos h mines mortui incursant boυes, mittantur. Sed satis , & quorundam judicio plus satis. de quibus haeretifices alios crimina turi utuntur , dictum est. In siquentibus duabus dissertationubus , si Deus vitam concesserit, ab una parte in causus tetri criminis inquiremus , ab altera vero media suppeditabimus reprimendo huic mala, nam sanare hanc rabiem penitus mortalibus datum non est nostra sententia apta & idonea.
I. Τheologiae natiiralis accuratior cognitio non luna disciplinae S. alumnis, sed & Doctoribus publicis quammaxime est necessaria: