장음표시 사용
231쪽
cum quia illa continet religionis omnla & cultus divini land
menta; tum quia fine ea religionis christianae divina origo solide demonstrari non potest ut non dicam eam necessariam en ad gravissimos religionis articulos rite probandos, tuendos & vindicandos.
Unde simul facile judicari potest , frustra esse omnes Theologos, , qui notitia hac destituti, & in disciplinis philosophicis non satis exe
citati, in arenam tamen descendere volunt adversus incredulos &alios formidolosos religionis hostes. Illis potius occinas verba Pod tae: Non his auxiliis, nec defensoribus istis tempus eget. um necessitas revelationis a priori , uti loqui in scholis solemus, ostendi non pollit: sufficit tamen, quod religionis christianae veritatem & divinam originem sufficientibus argumentis probare possimus. Hoc enim concesse , per se cuivis constare potest , eam cognitu nonsolum esse necessariam, sed & eandem pro unuca credendorum & faciendorum regula esse habendam & exost laniam. III. Cum in rebus naturalibus multa occurrant, quae quidem ducibus sensibus & experientia pro veris habeantur, licet causarum primordia nexumque aut plene ignoremus , aut imperfecte cognoscamus; quis miretur dari in religione christiana mysterila, ad quae exacte cognoscenda vis ingenii humani penetrare non possit
Legant Theologiae Studiosi diuerti του celeb. IVerense i
IV. Verae & Insallibiles notae, ex quibus veri nominis Christianus de certitudina salutis aeternae consequendae legitimum ferre potest judicicium, sunt sequentes: Nimirum seria poenitentia, viva fides, & mandatorum divinorum observantia. V. Trivissulctantiatio opprobrium est christianae religionis, neque credi potest , quia crassitumam involvit contradictionem. VI. Dissensus, qui inter Protesantes locum habet, fund mentalis non est, atque adeo & posent & per conscientiam debe-γeut nonsolum sese mutuo pro seatribus agnoscere, sed & in unum corpus, arctissimis amoris vinculis ligatum, coalescere. Videantur Disiligod by Corale
232쪽
tur celeb. IVerense i cogitationes denerales de Uniora Protestim
VII. Interpretatio verborum institutionis S. Coenae a Christo usurpatorum, quam resormata ecclesia tuetur, rationi, selisibus. occasioni inititutionis, & stylo Scripturae conveniens est, atque cum gravissimis religionis christianae articulis amice conspirati VIII. Ineptiunt & ad Anticyras mittendi sunt, qui ita ratioci. nantur: Hic vel ille vir doctus a cervicibus multorum, antiquoiarum pariter & recentiorum Theologorum & Philosophorum &d. crimen Atheismi, vel aliorum gravium errorum temere impactorum, depellere conatus est ι ergo patrocinatur incredulis. γου IX. Cum per rerum naturam fieri non possit, ut sicut de aliis rebus, ita cum primis de negotio religionis homines per omnia idem sentiant , nihil aliud mortalibus in hac rerum caligine reluetium est, quam ut ad conservandam & alendam publicam & privatam tranquillitatem mutua tolerantia, aequissimis conditionibus circumscripta. utantur, praesertim cum nullus in terris existat infalliabilis controversiarum judex.
X. Sphioetae definitIo Dei non tum falsissima & ineptissima est. sed & abominandis consectariis obnoxia.
233쪽
Repraesenis tantur pra cipuae caum
ia haeretita cationis , quarum Prima est petita a
desectu ac Curatio is cogniti nis rerum divinarum& hum NaIunia
CRIMINE HAER ET IF ICAT IONIS,
S E et T. I. Postmram in antecedentibus piatuor disseitationibus M GLmine haeretificatioisis, variis , quibus niale sani homines utuntur, tristissimisque effectibus hujus morbi s iis egimus, exemplorumque inductione nostram sententiam eoi,firmavimus, tempus jam est, ut partim in causas tanti mali ii quiramus , partim vero ut fatitaria medicamina, quae ad illud reprimendum plurimum conferre possunt, in medium proseramusia Et privis quidem causa hieti cattam est defectus accuratioris moniationis rerum ἀυinaxtim ξζ htimanarum. Ignorantiam rerum divinarum facundissimam ese haeretificatioins marrem, cum res ipsa declarat, tum ero Omniani seculorum experientia satis manifeste docuit. Homines hoc morbo laborantes propter judicii imbecillit tem rectum de pondere articulorum religionis judicium serre non polsint. Saepissime tamen illi primi sunt, qui praecipiti impetu ad alius errorum accusandos seruiitur. Quinam holles erant acerrimi erudia Di iijZod bu os
234쪽
eruditionis verae, quae tempore Morinationis passim per Europam 'caput sustulit, quam vero Monachi imperissis Quoties de iis com questus est Magnus Erasmis, passim in libris suis, inprimis vero se quentissime in suis ad amicos datis literis 3 Neque inter Monu-ctos solos quaerendi haeretifices. Meui hoc malum omnes Chriltia Horum familias & sectas pervasit, & ubique talium hominum numerus non est exiguus. Dices doctos potissimum ad hoc malum inclinare. At prima stons decipit multos et plurimi pro doctis habentur, qui confusam habent variarum rerum notitiam ; multorum eruditio Oilectaneorum numero absolvitur; multi in supervacuis per omnem vitam desudarunt, quae nec iudicium acuere, neque solidamoruditionem adferre possunt. Homines etiam tales, licet eruditi appellentur, leve a momentoso distinguere raro possunt, & ubi nova
quaedam opinio de hac vel illa eruditionis theologicae parte exorta est, quam cum suis opinionibus conciliare haud possunt, magnos statim clamores excitant, & haereses deprehendunt, ubi alii, oculis etiam armatis instructi, nil tamen animadvertunt, hi similes iis sunt, qui certis anni diebus nati, videre pcrhibentur. Vera eruditio comitem habere debet optimum, nimirum sapientiam. Ubi haec deest, qualiscunque eruditio parum valet; imo ime hac utis
plurimum ita dicti eruditi in teuebris palpant, promptiiliniique funcad alios gravium errorum & haeretium postulandos. Sunt enim si ximae scientia nobiliores, quae ad accuratiorem rerum divinarum cognitioncm multum adjumenti uiserunt, quas qui ignoratis uiri leviter perspectas habet, facillime in hoc malum incidit. Inter illas autem primo reserenda est philUophia in genere, ita specie ars c gitandi. Qui accuratiore coζtitione philosophiae imbutus est, raro in crimen naeretificationis incidet 3 inprimis vero Logica docet verum a Blso, verisimile is certo , probe distinguere, prie diciorum solites detegit, cssicitque, ut demum, rite perpensis aliorum opini nibus, recuratum & placidum de iis seramus judicium. Hujus aristis cognitione destiturus , nondum satis Iustrata vera dissidentis senatentia , pericula in εο quentiis quArit, & reperis; & hcct ipsum
suestema rite perspecthim non habeat, sementiam tamen suam de . in Monstratam esse clamabit, licet vetae demonstrationis naturam millime uitelligat; hinc ubi altor nil minus quam talem esse suam responsi num Puispicuis algumentis doceζ. narre .ustuat, & Paratragratallatur
235쪽
ω DISSE AT DE CRIMINE HERETIFICAT
& ubi de religionis articulo etiam minoris momenti agitur, In dissem centem acerrime invehitur. Sed paucos eorum, qui eruditi apa. pellantur, in hac disciplina probe versatos cise , experientia constat. Libere hoc fassiis est iduo is , lyius o νυν ἐν 'Aγισα, inter primarios seculi nostri Philosophos merito reserendus. In i uica sua, & quiadem sere icis a. in scholio ad te sto ita dicens: Maxima pars eruditorum nullius fere veritatis convicta es, cum V propositiones unia versalis nonnisi per inductionem incompletain a poseriore inferunt , Ug nuiuam demon rationisformam ne confuse quidem norint, ciιm ne unicam quidem unquam expenhrint: hinc morssicus defendunt, quae nec satis tutelligunt, nec su eleuter probare valent. Ex defectu attentionis peccavi etiam eruditi primi ordinis , vel quod in sola notione demouin and eonfusa adquiescant , neglecta disincta ex Logica haurienda , vel quod sine probatione a lataui, qme probare debeant. Haec verba ili. Molpi. ubi adduxiiset celeberrimis & doctissimis vir I. Iacobus Brettingeris .collega nouer conjunctissimus, in dissertat. de υi argumenti, quod a cor senstι multitudinis ducisolet, pug. 18. sequetitia addit: Qui baec forte in bra ius dicta existimabit, ille mihi attendat ad plerorumque Doctorum Iudia ; quorum alii naturali Logica es confusa regidaram cognitione
contenti, in hisorica philosophiae V superficiaria notitia acquiescunt salii vero totam vitam in sudiis transigi ut, qua aut tumultuaria heti
ne musant, aut memoriam tantum exercent, aut iugenium delectant,
solida veritatis cognitione insuper habita ι maxima vero pars imp tientia laboris Ub udiosantie, cui inepte serviunt, uuisquam uui rei iu-tenti , per omnes librorum V scientiarum forulas oberraut meritim liabrorum reique literariae cognitionem adfectant, passur omnia delibaut
V transiliunt ud adsequendam 'bhisorium s paucis diuturna a gitur
meditatio. Hactenus ille amicus. Et profecto experientia
constat, studiosos plerosque . qui sanctioribus disciplinis vacant, ut de aliarum disciplinarum cultoribus jam nihil dicam) leviter degustata arte cogitandi , ad systemata theologica legenda prosilire ;hinc ficri aliter non potest, quam ut leves errores a gravibus distinguere accurate non pollini, sed omnia argumenta in systemate contenta pro solidis habeant, minutasque opiniones & hypothesea non minus gnaviter addiscere soleant. quam veritates maximi momenti; absoluto vero cursu academico vel scholastico , suana ina Mn judicant, Logicam & disciplinas philosophicas exeolere
236쪽
atque Golvere. - Ηinc per vitam pessime ratiocinantur. I ubi aflnobiliores scientias tradendas admoventur, quaelibet ipsis opinio ab ea, quae a Praeceptoribus suis, aut systematis quod legerunt co
ditoribus aliena, videtur perici log t, & sub quolibet lapide scorpium
latere putant. Haec postea discipulis suis sedulo inculcant, atque ita multorum animi ad haemeti ratiotiis studium exercendum pra parantur & inflammantur. Exempla adducere odiosum esset. Ad solidam masculamque erilditionein theologicam requiri etiam Ii νώ natura & Ethica philosophicae pariter ac christianae , praesertim doctrinae de conscientia, varioque Mus statu, paulo exactiorem cognitionem , nemo sapiens negabit. Has vero disciplinas plerique, qui sacris operantur, aut negligunt plane, aut in generalioribus subsistunt praeceptis. Inprimis vero superficiariam habent notitiam conscientiae, iuris conscientiae, & obligationis consimitia recta & erronea squod ex eo manifestum est, quod ubi quis errat, aut errare saltem
existimatur, putent, hominem sine mora & posse, & debere, aliorum imperio obtemperare, atque eos idem jus & potestatem in conscientiam habere, quam habet faber lignarius in lignum , qui prolubitu id secare securi potest. Hinc irascuntur, quando dissentiens
ad suam, non vero ad alius conscientiam provocat, neque se mutare hactenus suam sententiam posse asserit 3 eum propterea statim commmacem esse clamant, quasi vero boni homines non videant, dissen rientem retorquere facile hoc argumentum posse. Nesciunt, quam sit
res delicata valde conscientia; ignorunt, quae vis sit idearum altili me mentibus infixarum; quam variae sint, ut ita dicam, intelleetiis humani plicae; quanto tempore opus sit ad examen instituendum inter ea, quae a pueritia didicimus, & inter systema aliis plane primcipiis innixum. Haec si cognoscerent accuratius multi Doctorum publicorum, erranti non irascerentur, sed misericordia contra potius illius tangerentur , & facerent, quod Medici praestare solent, qui . aegrum non objurgant, aut verberant, ubi ad sanitatem redire st tim non potest, sed patientes exspectant morbi felicem exitum. At hi, anis risu scilicet Medui, plane aliter agunt. Hinc ex eadem conscientiae accuratioris ignorantia & Juris naturae neglectu, ubi argumentis adversus dissentientem nil promovent, sine mora secti Iami brachio tradendum hominem, quem in suspicionem haeretici adduxerunt, clamant, putantes, vel vutu vel verberibas obtineri
237쪽
sy DISSERTAT. DE CRIMINE FLERETIFICAT
posse. quod L Logismis saepe ineptis hactenus obtineri non potuit.
Cum innumera in veteri & recentioli historia prostent hujus rei exempla , non opus cst ea adduxisse. Huc inerito reserri potest
etiam, quod plerique , qui sanctioribus disciplinis vacant, hisoria
ecclesiasticae monumenta παΘων non examinent. Plerklue compendii alicujus lectione sunt contenti. In his vero ut plurimum . unus alterum sequitur pressi, pede. Ubi vero incidunt in ea capita. ubi auctor compendii de haereticis prioris & sequioris aevi agit, omnia sine examine admittunt, fidem scriptoris non examinant, circumstantias personarum , quae haerescos postillantur, non serio scrutantur ; haeretificem sepe pro magno religionis defensore habent ;cum laudant, celebrant. & in exemplum sibi proponunt; ubi quis suo tempore murgit, qui eundem errare errorem Videtur, quem antiquus aliquis scriptor defendit, eadem methodo cum eo utendum cissent. Quod si vero aliquis suae sectae addictus haud contemnendis testimoniis & argumentis haerctificationis turpi L. simae argui . imo convinci potest , tum hi homines irascuntur vehementer, aestuant, sudant, omnesque ingenii vires intendunt, ut a cervicibus amanssisimi viri hanc calumniam, uti loquuntur, depellaui, atque ostendant, pectus nive candidiis nulla labecula sitisse commaculatum. Unde etiam maximo odio prosequuntur cos, qui vitia eorum in apricum proserunt, & detestandas artes, quibus hi vel idi heretifices usi sunt, manifeste& taxaui. Denique huc accedit, quod plerique homines ad ingeniorum human reum
varietatem , educationem, institutionem , temperamentum, variumque & diversum vitae statum , non attendant; cum tamen exinde
laede constaret, imposissile esse, ut homines per Omnia idem, ut de aliis scientiis & opinionibus, sic etiam de religione, sentiant. Profecto naturam generis humani mutare debent, qui postulant, ut omnes idem de quibusvis argumentis judicent. Atque haec ignorantia jamjam a nobis exposita, haud postrema haerctificationis causa eli.
vide de hoe argumento Ie Durnal Helvetique ad annum I s6. mensis Martii, in quo occurrit parallelisimus inter orthodoxum persecutorem &luereticum persecutione pressum.
238쪽
ILDesectus accuratior s cognitionis rerum divinarum utptiirimum secunda fidum comitem habet, nimiruns s persitionem specie religionis .ctain, quaesecunda causa est muli, de quo agimus. In dissem rationibus nostris, de causis incredulitittis , pluribus ostendimus, su-tatur. perstitioilem scpe in causa fuisse, ut multi in ipsum barathrum Dei i 'es Athesini inciderint. Jam vero hoc in loco ostendemus, quantum illa valeat, ad maxime detestandas actiones exercendas adversus dissentientes. Nimirum stiperstitio non tum stultas &insipidas de religione fovet opiniones , miliumque amat ridiculum , sed inepte etiam putat, Deum non tum illum probare, sed &velle, ut idem observetur ab aliis, & nisi id fiat, omnia media legistina & illegitima esse adhibenda, ad hoc obtinendum. Qito magis autem homo superstitione anili dementatus eii , eo majori Eclo abreptus esst, nonsolum superstitiosos ritus solicde observandi. sed & alios in suas partes pertrahendi. imo renitentes persequendi, torquendi, & crudeliisima morte afficiendi. Antiquis jam seculis Gentiles mutuo se prosequebantur odio, ob divorsum Deorum cultum. Testis est Iumenalis Sat. XV. n. 3 3. seq. Uerba sic sonant:
Inter finitimor vetus , atque antiqua simultas , Q nortale odium, V nunquam sanabile inmus indet adhuc Ombos contra. Summus utriuque Inde furor vulgo, quod Mimiua vicinorum rim. II. Pars ada. X x x x x odk Ipsi sapientiores inter Gentiles superstitionem a religione probe distinguendam et se censuerunti possem multis testimoniis hoc. si necesse esset, comprobare. Sed duo loca CiCERONia nobis sufficiunt. Libro I. de divinatione ait: ,, cum omnibus in rebus temeritas in assentie do,, errorque turpis est, tum in eo loco maxime in quo iudicandum est. ,, quantum auspiciis, rebusque divinis, religionique tribuamus. Est enim periculum, ne aut neglectis iis impia fraude , aut susceptis anili s perstitione obligemur. Et magis logenue Lib. I l. ejusdem Libri: A Ut religio propaganda etiam .. quae est iuncta cum cognitione naturae:
- sic superstitionis stirpes omnes ejiciendae. Diuitigod by Coral
239쪽
DISSERTAT. DE CRIMINE REMTIFICAT
Odit iureque A us, quam solos ci edat habendos Esse Deos, quos ipse colit. Vide ad h. l. Interpretes. sed non minor superstitionis viserat, & adhuc est, inter eos, mi Chrsiam appellantur. Non brevis dissertatio, sed integra v lumina mihi estent scribenda, si per secula eundo , quantum p
stilantissimum riualum, supersitis nimirwn, religionis nomine tecta in orbe christiano valuerit, verbis exponere vellem. Νam ut jam
quidem de Gentilium vanissima sit perstitione captorum persecutionibus violentissimis adversus primos Christianos nil dicamus, quis nescis omni tempore Christianos in Christianos, omni humanitate posita, seviisse Z Qtus hescit bella illa scilicet sacra contra Saracenos, sanistissumorum curiae romanae Pontificum auctoritate & nutu suscepta,
In quibus ingentes stri ges non tum incredulorum, sed & Christi norum vix nomine hoc dignorum , a fide dignis scriptoribus recemiantur Z Qitis ignorat, quanto cum iurωre Pontificii, egregiis se, licet monitis & consiliis cieri inducti, adversus Protestantes lavi rint Z Cui ignotum est homicidium Regum Hem ita IIL & IV. in Gallia peractum, per homines sceleratissimo superstitione infernalim praeceps actos Cujus animus non horret, luctuque refugit, ubi ea legit, quae in laniena Pan sensi acta sunt adversus Resormatos, &tentata adversiis Principes remi, conspiratione γ Bemetria in Anglia suscepta Cui ignota rimi, quae superiore seculo adversus eosdem Reformatos in Salin dia peracta I tr Cui non constat quantum v leat non tum in Europa, sed & in Asia, horrendum illud & infernale Inquisitionis tribunal, quod a superstitiosissimis monachis imventum , & per eosdem a longo jam tempore non sine Christianismi
opprobrio exercetur Prosecto tam execranda facta debemus fiaperstitioni specie r)ligionis tectae, malo pestilentissimo. ' Hinc etiam factuni est , ut quaestio orta fuerit inter viros cruditos, utrum s Iersitis potius quam atheismus magis sint nociva societati civili. Profecto , si ad exempla adducta attendmus, manifestum erit, superstitionem ita esse comparatam, ut longe majorem vim habeat, ad
Inter selectas notas textui IovetuALIs huius laci editi HENNrNri pag. 8ς I. subjectas, Lugi Nus ad verba: Deos quos ipse colit; haec interpretati ius loco adjicit verba: is Linjeder Narr mernet re ser der Hugine.
240쪽
MUs CAUSIS ET REMEDIIS PARS F. - η ν
ad omnis generis crudelitatis crimina committenda, quam AtheiLmus. Saltona ita historia non legimus, ab hominibus Atheis talia scelera commetidata & perpetrata ibi se, qualia ab hominibus anili superstitione dementatis facta suisse legimus. Sufficiebat iis, si ii
ter caeteros mortales tolerarentur , qualiquam pro ingenii, temper
menti & asse fluum impetu & diversitate, ad vitia etiam magis vesminus proclives esse possint. Hoc certum . Dominicum inter Saκctor ab eccl. rom. sancto Pontisce resattim, sbcietati civili & castae religion1 Ionge plus detrimenti intulisse, quam B. Spinoetam. De hac quaesti ne vero data opera hic loci agere nolo. Videantur, quae de ea utra que in partem adducta sunt a P. Bulio, Bernaria, Barboracio, clerico, Madeo, & aliis. Nobis sufficiat offendisse , inter hoeti m. mnis causas merito reserendam supersitionem, specie religionis tetaam. Uno fasce ea, quae in hac thesi repraesentavi, complexus est vix ii