장음표시 사용
261쪽
yis DISSERTAT. DE CRIMINE FLERETIFICAT.
tibus horum coetuum, pravis praejudiciis captos ad crimen hare- silicationis valde propendere, & vix ac nevix a fervore, quo agitam tur, retrahi
Neque γ' dissertationibus nostris de causis incredulitatis ostendimus. Dularescendi, famamque inter eruditos obtinendi , saepe uitium sim effecisse, ut multi in gravillimos errores inciderint, eosque magno dium ines suo periculo pertinaciter defenderint. Jam vero ostendemus, idem ustendi, studium homines ad haeret cationis crimen perpetrandum facile inducere posse. Quemadmodum nimirum illi. qui nomen aliquod istorum a semosos incredulos Obtinere volunt, defendere solent opini semidocto- nes portentosas & a communibus sententiis Christianorum abhor- um Ucςu- rentes; ita ab altera parte multi studium omne in eo collocant, ut nonim hominu . pro quibusvis, etiam minimi pretii veritatibus.& hypothesilius, in gremio ecclesiae, cujus membrum sunt, receptis , quammaxime soliciti & in minutissimis etiam severissimi, obtineant Nimirum hi homines exiguo eruditionis apparatu ut plurimum histructi sunt, eoque nomine humo se tollere non possint, at ardent tamen cupiditate inter suos inclarescendi, a que flamm veritatu, usu scilicet recepta, semam consequendi. Cum autem fieri non possit, quam ut in ecclesiis, in quibus vivunt.& in exteris etiam, multae opiniones & hypotheses deseudantur,rum e aliquando, licet innoxiae , amplissimam sibi datam occasi nem existimant , incredibile suum , quo tu verum tuendum se ferri clamant, ostendendi studium. Igitur novas opiniones &hypotheses leves, quae salva orthodoxia defendi potient , stro. nue impugnant, in circulis omnibus, ubi plebis & hominum i doctorum maxima turba est, de rebus illis garriunt; nonnunquam etiam in ipsis conclavibus sacris de hisce verba faciunt, &tanquam de re maximi momenti ageretur , paratragoediantur. Imo aliquando collegia habentur contra fratres, uni eidemque consessioni addictos, quod occasione litium inter Cartesismos &Cocceianos, in excitatarum, factum esse, non siue scandalo bonorum omnium. historia tradit.
262쪽
a, IIae lites vero, licet vere eruditorum judicio omitti facile
possent, saltein tanta animorum contentione agitari non deberent, utplurinatim magnas excitant tragoedias ; cum quia inter
fratres eidem religioni addictos agitantur , tum quia ab iis exe centur plerumque, qui ignorant, quid in Theologia lede & m nuntUum sit. Qtiod si vir vere doctus partes componere dulis dentes in animum inducat, male consulit famae suae , quandoquidem cedere neutra pars vult, quia , si Diis placet, . utraque pars de certitudine suae sententiae peisuasa est. Hinc Theologum pacificum A sapientem nauseant nostri bellatores , eumque neque frigidiιin neque calidum et se dicunt. Quid contigerit celeb. misso. cujus scripta hodienum magni aestimantur , pacificatoris personam agenti inter Cocceianos & Voetianos, notum satis est.
3. Augetur u lurimum malum , quandoquidem semierudiatorum turba est maxima, vere sapientes rari. Illos defendit num rus , junct.' : Me , ut ille ait, umbone phalanges , unde semper probabile est , hyperaspillas istos victoriam reportaturos, caeteros vero causa casuros. Quid in omnibus conciliis, excepto apostolico , sive antiquioribus live recentioribus sectum sit, abunde ex historia ecclesiastica patet. Veritas suffragiorum numero pestimatur, post breve autem temporis intervallum tota mutatur saepe
scena. Ita olim in Belgio . Cocceis si ut alibi jam hoc monuimus a caeteris omnibus, solis nempe orthodoxis premebantur; post aliquot annorum decursum , ubi illi υι, tores erant, Coccejanisvis non faventes vehementer impugnabantur, quod ex iis cummaximo manifestum fuit, quae contra , erussitum T leologum Gaialum, in Belgio acta sunt. Qui principes sunt in novis hypoth
sibus impugnandis, elapso brevi temporis spatio, reque ἄτερ παΘων examinata , pro Doctoribus umbraticis vcnditantur, & risui e
Tum. II. Pars ada. Aa a ua a ponun- Libellus a JON coua Tto conscriptus Plagae comitum iro8. editus est. sub hoc titulo : Letire de Mi. de Ioncouit aux Eglisct mallones u pals-Bas, ou il leur rend compte de ce qui s'est passe dans te dernire is Synode de Νimegue, ausulet des Entretiens series diverses methodes,, 'de ceuc qu'On appelle Cocceiens & Voetiens dans les Provinces Unies. Ivec te jugement du synode sur celirre. &la retraction de I aut ris en conse euce deice iugement.
263쪽
ponuntur. Interiin tamen manifessi. est, honos homines suilla inclarescenisi inductos, S de rebus minoris momenti acriter decem tantes , haereti cationis crimen valde promovere, quod ex itii iamrior ritu praeliorum thistoriis, a viris doctis doscriptis , abunde satis
Nimirum rantes gravibus suspicionibi s oneriint, iisque ultra modum indulgeant. favor quo Nimirum hac ratione animos addunt hominibus illis, & oleum ad- saepe utri- dunt camino. Profecto si viderent tales susurrat ores, parum sed ἡ ., i criminationibus suis clandestinis lucrari , imo potius invisos reddi, hae, eii flee, multi praestantissimique Viri minime gravarentur malignis suspicio
prole- nibus, & tot mala, quae ex haeret catione oriuntur, abso ura et sent; quuntur. . ingenia vero praestantia magis magisque excitarentur ad eruditioncm masculam promovendam, animisque veritatis studiosorum instillandam & infigendam. At sunt cheu l contra multi utrii Aise ordinis viri, in omnibus coetibus Christianorum, qui saepe in sinu gaudent, & maximam voluptatem capiunt, si legunt & audiunt ita dictos fratres in Chriso conjunctis os sese mutuo lacerare, mordere, variis calumniis proscindere, ignorantiae, stuporis, male- , dicentiae, arguere, & omnia illa pleno oro effundere & effutire, quae atra bilis suppeditat. Ita autem agendo incipiunt rixosi crisas ulrere, sibi plaudere, rixandi & calumniandi lubidinem pro veria satis & pietatis aelo venditare, alio ite ad inanem disputandi pruritum excitare , atque . ita haereti callinis stidium augere. Pro- secto si contra utriusque ordinis viris gravissimis nonnisi in deliciis essent viri vere eruditi, sapientes, pacisci, mo rati animi Ihμdiosi; si facile paterentur. rixosos homines aceto italico perfundi, contemni, in numerum Doctorum umbraticorum reserri, & muneribus illis excludi , quae rixis & contentionibus ansam praebere possient: si hoc facerent, inquam, sat scio, indies magis atque magis numerum contentiosorum E haeretificum valdo immintitum iri.
Denique etiam huc multum conducit, quod Principes rerumpi blicarum M ordinis saevi nimis cito vacivas aures praebeant zelatis, es clanculuriis calumniatoribus, qui vel innυcentes plane, vel leviter em Disitirso by Coosl
264쪽
EJUs CAUSIS ET REMEDIIS. PARS R
controversariun de quas libus ini tilibris nimia multisti . Magnum esse controversarum theologicarum numerum apertum satis est, neque
quisquam, qui rerum theologicarum non plane ignarus est, dissilebitur, inter eas plures esse imis ponderia atque nullius plane mi exigita utilitatis. Qtianimn autem detrimenti haec multitudo religioni & pietati afferat facile depreflenditur, & eheu l tristis experientia omnium temporum satis confirmavit. Sed nobis breviter quidem & respectu habito ad argumentum , quod tractamus, agendum hic est. Et I. quidem hic numerus ingens controversiarum ipsam religionem christianam adducit in contemptum . profanisque eam contemnendi ansam a plissimam suppeditat. Plures enim exinde colligunt, nil efferis r ligione certi , sed de religionis articulis omnibus utramque in partem disputari posse , cum illi ipsi , qui per totam vitam theologiae excolendae operam dederint, tam vehementer inter se dissentiant praestare ergo aut parum aut nihil crodere , sectarique ea quae v risimilia videantur, de qua re, quia alibi prolixius egi, plura non addam. a. In systematibus multis , Se ita dicta theologia polemica. multae leves & parum prostitutae controversiae reperiuntur, quae aut prorsus ignorari & silentis involvi potuissient, aut ex hisoria ecclesia- sica V literaria peti, siquidem eas cognoscere aliquis iaccesse esse putaret, possient. In systemate nostro mideueriano syllabus coi troversiarum ultra trecentas extenditur , quarum longe maxima pars abesse posset, sine detrimento theologiae studiosorum & r ligionis. Imo saepe fieri solet, ut capita religionis christianae munus momentosa, V. gr. de decretis Dei, de lege forensi & caerem niali Hebraeorum , &c. aequeprolixe tractentur, ac capita de existentia Dei, de veritate religionis christianae, & alii gravioris momenti a ticuli. Hinc fieri aliter non potest, quam ut debilioris judicii stu- /diosi, moimentosum a levi distinguere non valentes, existiment, in promiscua illa & numerosa controversorum articulorum cognitione summam ureae eruditionis theologica consistere , strenueque omnibus illis controversiis addiscendis incumbendum esse ρ, quae opinio qua ta mala omni tempore post se traxerit, tristis docet experientia. Saepe
insuper fieri solet, ut divinae sapientiae cultores incidant in libros
265쪽
eorum , qui mordaces atque disputares sunt, qui quaestionum & controversiarum momenta in majus extollunt 3 qui diss)ntientium aranimenta aut prorsus flentio inυ0munt, aut ita repraesentant, ut putest eos homines ciue nullo ingenio ita structos & artis ratiocinandi imp ritos plane. Saepe denique publici Doctores adolescentes, nondum vera rerum theologicarum pretia cognoscentes, sed disputares tamen& tuani superbia tumentes, in coelos tollunt laudibus , neque obscuris verbis significant, tales olim ecclesiae orthodoxae lumina evasuros. religionem in tuto collocaturos, atque utriusque ordinii Praesidum Iaudes & remunerationes consecuturos. Quis autem rebus ita con paratis mirotur, si haeretiscum numerus indies magis magi sique i crementa capiat, atque umbratio um Doctorum turba in ecclesiis caput tollat I
266쪽
S E c T. I. Postquam in antecedentibus thesibus, pro instituti nostri ratione, promessi
praecipuos sontes haeretiscationis deteximus ; tempus est, ut m media adseramus malo huic tollendo, aut saltem minuendo e ii. ζ idonea. Quanquam enim fieri non posse credam, ut malum hoc radicitus e cordibus hominum evellatur, reprimi tamen & im- ponere minui posse experientia testatur. Doctorum certe publicorum, possunti Theologorum inprimis est, sanctiorum disciplinarum cultoribus mature ea inculcare, quae animos adversus pestilens malum praem nire possunt. Et primum quidem remedium adversus gravissimum viatium est, cuisura acinatior disciplinarum philosophica n, quo no-niine etiam Jus Naturae U Ethicam intelligi volo. Ηarum ope notas Ium addiscimus praejudiciorum sontes & sophismatum variorum causas, sed A quid ad demonstrationem veram reuiminatur , Variosque probabilitatis gradus distinguendi methodum pulchre docent: Haemonstrant, quanta sit ingenii humani in cognoscendis divinis & hu-Λaa a an manis Diuili . d by Corale
267쪽
924 DISSERTAT. DE CRIMINE FLERETIFICAT
manis rebus imbecillitas ; quam aligusti mentium humanarum cancelli quam frequenter in optimorum etiam virorum menteS irrepat error; quam facile verborum aequivocatione, nimia sellinantia, auctoritate alium, superbia & φιλαυτια a vero retrahamur. Hae ostendunt, quam sit
verum inveniendi in abstrusioribus rebus via difficilis, quantisque impedimentis obsita : harum disciplinarum ope discimus, quam sint argumenta ab pestiva ridiculor, inepta , & viro bonem indigna: quanta opus sit attentione, in dijudicandis & rite expendendis aliorum opinionibus , quam dissicile sit, ubi de dissentientibus agitur , animo a pravis suspicionibus alieno plane sententias ipsonim ponderare. Pamtes denique harum disciplinarum, morales inprimis, animos potius ad modestiam, pacis studium , & commiserationem erga erra tes, quam ad eorum oppressionem inducunt, & optima certe contra haeretificationem suppeditant in a. Et prosecto, qui animum convertit ad auctores plerarumque infaustarum litium , cito deprehendet, eos disciplinas illas nobiliores parum cognovisse, praesidii que ad legitimum examen instituendum destitutos fuisse, iraque &ambitione corruptos, neglectis genuinae ratiocinandi legibus. ad judiacandum de aliorum sententiis accessisse. Per me ergo aliquis limresium matrem appellet philosophiam cum Tertulliano; ego potius eam praeservatricem & expultricem tutissimam esse crediderim contra infaustum & pestilens haeretiscatis tu studium. Unde non possum non hac occasione omnes S. theologiae Hidiosos monere, ut a tequam ad rite cognoscendam theologiam animos adjungunt, disseia .plinas philosophicas rite studioque summo excolant, elapsoque cur suacademico rursus eas diligenter expendant. Sine his enim futurus V. D. Minister vel Theologus in tenebris versabitur, andabat rum in morem pugnabit adversus adversarios , Doditorisque runbratici in certaminibus personam tuebitur. Plura non addo , quia inruitecedentibus, quae huc faciunt, adducta sunt.
. Qui ealido hoe studio servet, alios, quos errare putat, emenisseeundum dandi, & in catalogum haereticorum reserendi, bene ' prudenter medium agit, si is ante omnia omnem diligentiam adhibet & solicitudinem,
268쪽
EJUS CAUSIS ET REMEDIIS PARS VI.
cum ad edomauris proprios inlinii adfectus, tim ad ea discenda , qtM tatur ad ad saluimai cognitu es praeviitiι 1i ut necessaria. Quod ad priorem versus hae- Par em hujus moniti A medii specitat . ii onsolum aequum sed & retificati
necessarium est, ut quis ante Omnia sui ipsius gerat citram, mentemque a pravis Milectibus purget, antequam de curandis aliis laboret. Nutura pravorum adsectuum docet, vix aliquo cum fructu cum dissentientibus disputari posse, nisi stippressis pessiimarum inclinationum semitibus. O quam bene egissent innumeri controversiarum min tarum tractatores & haeresi es, si misi studio dissentientes reda guendi, S in sitas sententias pertrahendi, tempus pretiosissimum iii emendatione pravorum' affectuum, quibus obnoxii erant, positissent; profecto ita melius sibi sitiisent consulturi, & tot lites & coim tentiones absuturae fuit senti Ut id fiat suadet theologicorum studiorum, & officiorum quae U. D. Ministro incumbunt, ratio.
ii cum fructu theologico itudio vacare vult, praeter humaniorum litterarum, artis criticae Se antiquitatum peritiam, nobiliores phil sophiae partes percurrore debet. Tenetur is non tum religionis suae systema probe intellexisse, s ed & aliorum de religione sententias praecipuas perspectas habere, gravissimorumque errorum sontes nosse,& speciosa, quibus utuntur adversurii, argumenta accurate cognos- , cere. Necesse insuper est, ut ethicae christianae praecepta, pta
primis vero ossiciu V. D. Ministro incumbentia, altissinie animo suoluit infixa. Denique in evolvendis primis ecclesiae chri itianae m numentis, δέ. terendis commentariis criticis & philologicis, a viris doctis ad , illustrandum Vetus & Novum Tcit amentum conscriptis , quummaxinie sedilium oportet esse Uerbi Divini Ministrum. Qtiam longo vero ad id rite exequendum spatio temporis opus csty Quam pertinaci & indefessio studio & labore opus est, ad non mediocrem Oadum in his studiis obtinendum Z Quem in finem igitur, cum tot &tanta pricitanda sunt, ad minutas aliorum opiniones examinandas& impugnandas sese adjungit V. D. Minister vel Theologus , in- - primis ubi videt a diisentiente nil novi, sed centies recocta in modium proferri, taliaque, quae nullum detrimentum bonis moribus asserunt. Si noster b)Patre Oiscio U. D. Ministri in urbe vel agro rite deiungitur , longe gravioribus Se magis necessariis est disti ictus curis , quam
ut parum profuturas tractet controversias ; nimirum perpetuum est
illi cum variis vitiorum generibus bollum, contra quae Omni argu-
269쪽
mentorum vi & virium contentione depugnare debet: visitandi aegri& moribundi: tradenda & jugiter inculcanda sunt juventuti prima religionis elementa : habendi ad populum sermones sacri, qui, si
debita industria conscribuntur , tempus requirunt non exiguum. Idem dictum velim de ossiciis, tuae Prosessoribus Theologiae incumbunt. Adde tot negotia varia, quae neque praevideri, aut per honestatem Rconscientiam evitari facile possunt. In hoc rerum statu, qualis d mentia est, cum nulla postillet necessitas, studiose qiiaerere disse tientem, cum quo serrimi disputationis reciprocare possis 3 Μ oris. Ne momenti sunt illae controversiae, quam ossicia jamjam descripta Num talis coram Deo excusari potest, qui gravissimum munus non sine detrimento saepe animarum sibi concreditarum negligit, & ad agitandas alienas & parum profuturas provolat controversias, nullos triumphos habituras Z Prosecto ejusmodi homo, si vel maxime e ror non esset levis, ante omnia peetus suum excutere debet, ex minando , utrum ad adversarium suum rite & solide refutandum sustentibiis sit instructus viribus ; utrum necesse sit, ut ipsemet primus adversarium aggrediatur ; utrum tempus hoc permittat necne, & quae sunt aliae circumstantiae. Qtiod siqiiis, quae dicta sunt. serio expendat, haud facile inducetur, ut ad novas & innocuas opiniones refellendas animum inducat, aut dii sentientem infestis armis aggrediatur, illum exosum reddat, eorumque numerum adia augeat , qui tareseos suspecti sunt. Conserendae cum his quae duximus, binae meditationes του celeb. IVere etsi, in qu rum pruna agit de scopo Doctoru, in academia S. Literas docentis. In secunda vero examinat quaestionem r Utrum habitus theologiae .
qui debet esse in Minisero Ecclesiae, an qui esse debra in Doctore academico, plura requirat.
Inter ea, quae contentisium & haeret catlavis sudium In ani mis hominum supprimere possunt, etiam hoc est; si nimirum publiei Doctores in suis fasematibus minutarum cout sveonti in nullam faciunt mentiovem, aut sintaxut causa, V quas aliud agendo earum 1uemores sunt ι sed gravillonu veritatibus probaudis Nisundit divitams sunt muini. Necessa est, ut hol. iaciunt, cum propter Diuilirco by Coosli
270쪽
propter ipsos S. Litcrarum cultores, tum propter digilitatem a gumenti, quod tractare debent. Primo enim adolescentcs tractenus id , quod leve & moiuentosum est , in religione nondum satis codinoicunt ; hinc ubi innumerarum contro versiarum in systematibus
recensio fit, facile contingere potest, ut singulas pertractandas putent, praesertim si auctor syllematis, quod non raro ficia solet, singularum sed leviisimarum opinionum momenta extollit Sat eis, si cursu temporis S. Tlleologiae cultor ex hisoria eccli in ea & literaria historiam harum vel illarum exortarum contentio num ediscit. Accedit, quod, ubi hoc non evitatur , adolescentes fiant disputares, Hi si mi, ad omnem noVam opinionem impuenandam incitati & parati, putantes, se hac ratione lumina' ecclesiae &orthodoxiae fulcra evasuros. His nunquam bella & certamina d sunt, sed cum quo certent, servidae illae mentes semper habent. Ubi veto semel hoc ardore incensi sunt, nullum vere medium superest, ex animis illorum vitium hoc eradicandi. Postulat autem insuper dignitas religionis & praestantia summa veritatum gravissima rum, ut Theologi amputatis minutis opinionibus, in iis toti sint
occupati materiis, quibus salutares Veritates cum the ericae tum praeiticae animis auditorum insinuantur. Ρrofecto res adeo non fataeilis est, ita sacrarum Literarum cultores instituere, ut ipsimet gravissima religionis capita possint explicare , solidis argumentis probare, & contra adversarios etiam doctos vindicare, quod tamen necessie est, nonsolum ut ipsim et de his sint veritatibus persuasi. sed & ut suo tempore auditoribus suis easdem veritates rite traiadere & commendare possint. Profecto Ρrosesseres, qui hoc negligunt, contra conscientiae & prudentiae leges peccant. Quod si vero videant S. Literarum cultores, quanto studio & meditatione opus sit, ad gravissima & momentosissima illa capita rite traden-
da . tempus in minutis contrOVersiis tractandis non conterent.
nedum ad alios refutandos & impugnandos erunt proclives. Ad hoc multum etiam conserre potest, si Doctores publici, Theologi praesertim, singulares quasdam hypotheses, quas deamant, non
nimis urgeant, aut pretium earum extollant. Nimirum vix da
tur academia aut Dinnasium in lire, in quibus Doctores publici per omnia consentiant; sed prout quisque aut nactus est Prosei rem, aut libros evolvit, Vel propriis meditationibus tutentus sit '