J. Jacobi Zimmermanni, ... Opuscula theologici, historici et philosophici argumenti. Tomi prioris secundi pars 1. 2.

281쪽

O DISSERTAT DE CRIMINE III RETIFICAT

errantis , V errore suo gloriam divinam se premovere credentis , repro illius adsertione mortem , etiam c uentam V ignomiu'sam, ultim subire parati. Infar mirum in mediivn luporum Semator suos dis sulos enum, qui suppliciorum tolerantia Gangelio totimonium per . ibentes, bonis illitta odorem quaqua versum d underent: non vero moluit, ut luporum instar oves dilaniarent, V quos rationum ponderechiso lucrifacere non possent , mortis V tormentorum metu territos ad nomen Christo dandio a violenter cogerent. Quin ε' omnium com sensu fris Dei donam es s illud autem vi humana ingenerari ne-qriit , neque exterua υi homo cogi potes, ut Deus suum illi douum

communicare dignetur. Argumentis animus persuadetur; lingua ac membra corporis vi externa cogi possunt; ut veno animo extorquearur assensus rei, quan falsam esse persuasus es, feri neutiquam potes hil itaque religionis christianae genio magis es a resum , quam errantes pe=sequi, V sub infami haereticorum nomine plebis furori expositos crudeli interimore si plicio. Nessi e credendum M solummodo initiis Evangelii fuisse consentaneum, cum ecclesia seculari potestate desituta, V religionibus ,-q:Le passim in mundo vigebant, mei tendis

inreuta, Magnatum in se iram ad violentiam proωocarit: aliam aim

rem ejus esse conditionem , quando Reges V Imperatores ad Iidem illius conversi , sce ra Ha Iesι Chri o si hisere tenebantur. Non enim ci in fortuna religio Christi mutatur; neqtie illius praecepta re rum hujus mundi sarti mutato vim obligandi amittunt. Chrisus enim per Aposolos pristicatus non es ita V non , 1ed idem semper in omnia secula. Sceptra Jesit Chri o subjisere debent, non situliaciis cogendo homines contra mandatum Chrisi, ut reluctante animonc εonsilientia ea, qttae falsa credunt, prostrantur, atque ita Dpocria is , non vere Melibus, ecclesiam replendo ; sed leges consituendo e quas, justas, Evangelii praeceptis consentaneas, quibus ita tuean-τur quietem publieam, tit nihil deceruant, quo sincerus Dei cribus, qui animo consat, VJalus animarum impediatur. Haec es in innocemsissima ac maxime potens doctrinae Evangelii propagatio, naturae ac gemis illius consentaura , qua, fictit olim per paucos inermes, is' solo pia ruri divino instructos , rationum pondere V miraculorum virtute brevi tempore per totum terrartim Orbem propagata es s ita etiam nunc Iora o propagari, se contra quoscunque tam tu lenitin quam Leret cori m insultus tura U illibata conjervari potes. Non enim con-

282쪽

-fraudes , impolaras, violentiam ac perseciuiones mundi, carnalGhus ecclesiam ammis inj xit ChriJu s sed spiritualums . quae potentia sunt in Deo, quibus in captivitatem redactus Dit omnis tutetimuis obsequium Christi s emnque triumphare vestiis de mudo , mediis ἐκ isictionibus , -ocentia, simplicitate, patientia ac tolerantia I antum itaque abes, ut innoxie erravisus perseeutiones V supplicia is ferre voluerit, is V persecutionem patiensi ecclesia pro presecitraria hus orare jusseris. Hoc mori Disata olim fuit ecclesia, primis ne maxime innoxiis seculis patentiu e 3er onmes 3erras Fropaga a. Ita cl. Limborchius,

Neque eximum pondus in animos hominum . iuvenum suma Adducitur primis S. Theologiae cultorum , habet lectio proam mmorum omnis aevi scriptorum, Theologorum cumprimis, qui gravisisimas veritates haeretifi solidi imis argumentis non olum altruxerunm, sed-moderati anisui cationis,hidiosi fuerulis. Notum est illud Poetaer crimen

cito semel imbura es rectus , servatis odorem, rasa diu

Et profecto nullum majus beneficium praestare possitnt, ut aliarum disciplinariim Prosei res, ita Theologiae inprimis Doctores, quam si mature discipulis suis commendant praestantissimorum viarorum scripta, ad Theologiae studia ritu cognoscenda plurimum facientia. Inter praecipuas causas enormitia, haeretis rationis & con serisionum de rebus ad religionem pertinentibus refero, quod plurimi S. Theo giae suidiosi mature inciderint in libros obscuriores, &parimi salis hahentes ; libros, in quibus nulla est solida eruditio;

libros, in quibus inanes & minutae controvorsae prolixe & non sine maximo ardore inculcatae & commendatae fiserunt , libros, quorum lectione juvenes evadunt MMres nmbratici, disputaces, MAM & haeretifices. Huic malo occurrere mature deberent publici

Doctores , si modo didicerint i mei, quid in religione pulchram/st.& solidum. Ut vero cognoscatur, quinam libri theologici pra

stantissimi sint mea opinione, adeoque hoc nomine prae aliis comis mendandi, breviter mentem mea is exponam. In genere inter tu C c e c c c 3 hros Diqiliroes by COOste

283쪽

bros pnaestantes resero omnes illos libros, qui accurate magiroque cum judicio de libris ad religionem pertinentibus hic loquor filiit scripti; libri, in quibus solidis argumentis, quantum rerum natura patitur, capitales veritates religionis Ibiit comprobatae ; libri, qui non scholam sapiuiat, sed in quibus omnia ad salutares usus referuntur ; libri, a quibus tricae & ineptiae omnes , inutiles quaestiones, & scholarum placita exulant , libri, in quibus vera Chrisianismi imago tam pulchre, vivide & eleganter depingitur, uenon possint non lectores ad verae pietatis studium stimulari; likq.. in quibus solidi ab inani, ime a momentoso solerter distinguitur ;libri denique, in quibus omnia moderate discutiuntur, in quibus omnia prudentiam, pacem, aequitatem & pietatem spirant, & qui insignem utilitatem veri rectique amantibus adserunt. Tales libros si Theologiae studiosis Doetores publici serio commendaturi essent. nullus ego dubitem, quin singularem ex lectione Hiismodi librorum percepturi et sciat fructum. Saltem me hoc docuit multorum annorum experientia. uunc in censum cumprimis etiam resero lectio nem auctorum, qui A machiis eruditorum, de chartataueris eruditorum ; de praejudiciis theologicis tr de uisione inter Protesantes pro-mουenda s de jure Marim attis in conscientias, de tolerantia V libe)-tate conscientiae, data opera, crudite & sblidet commentati sunt.

Qiiod si hi scriptores legantur a studiosis maturi judicii, & veritatis pro capacitate ingenii & aetate amantibus, sperari jure potest, eos

nunquam evasuros Doctores umbraticos, rixatores & his elisices ;sed solidos coelestis doctrinae propagatores , pietatis promotores , pacisque almae Minittros. VI. . Prosertur Non parum etiam nostra sententia ad iii austum morbum si sextum ac , conserre potest, attenta consideratio exempli sanctissivit At m,iuri Nostri, V rationis, qua usus es cum adversus Iesaeos in Gmedium. dulos, tum erga dis ipulos suos in fide adtae in mos. Nemo infitiabitur, Christuiri Jesum tanquam praecipuivn Doctorem religionis habendum cise , quanquam talibus suerit ornatus privilegiis , quae per omnia ad imitandum proponi non possint. Consideramus hic eum tanquam Doctorein publicum, divinis plane. R excellantissimis

284쪽

ΕJUS CAUSIS ET REMEDIIS. PARS VI. s*r

virtutibus ornatum, non tanquam Qti aerendum ergo

eth, quomodo sese gesserit adversus Judaeos, & adversus suos discipulos. De promiscua turba plebis judaicae nihil hic dicam, rationem duntaxat habiturus modi, quem adhibuit adversus' daicie ecclesia Doctores. Principes hujus ccclesiae erant Scribae, Pharisaei & Sadducaei. Horum hominum rcligio valde erat corrupta, sive ad dogmata recepta, sive ad doctrinam moralem spectes. Ad principalem legis scopum non attendebant . in cultu externo. Majorumque traditionibus servandis, praecipuam religionis partem

repositam esse ingeminabant; Prophetarum de Christo oracula pes simum in sensti in torquebant. Sadducaei erant judaicae ecclesiae Deistae, gravibus addicti erroribus. Propter periculosas illas, quas fovebant sentcntias, hypocrisinque detestandam, aliquando veli menter eos increpuit, quia haec vitia & errores manifeltissimi non- solum ipsosmet, sed & plebem impediebant, quo minus salutarem Iesu Christi doctrinam attenta mente expenderenti Interim n luit contra eos plebem concitare . ut agmine secto hos histriones in causa religionis ex patria & synagogis ejiceret; imo si vel maxime ipsum blasphemabant, non tamen igne caelitus delapso eos punivit, in lachrymas potius resolutus dixerat: Jeri salem , Jerulem &e. Et licet plerique Doctores publici, non obstantibus mir culis , quae cottidie ab eo patrari videbant, R palpando quasi de eorum divina origine persuaderi poterant, suam doctrinam aspernabantur, non tamen cessavit ad finem usque eos hortari, docere, &meliorem illis inspirare mentem. Invaluerunt etiam tum temporis inter Judaeos doctos & indoctos multae erroneae opiniones, quas t men , quia cum spe salutis consistere poterant, non vehementer taxavit, nedum homines illos propterea exosos reddere voluit. Cum muliere Samaritana heterodoxa amicabile habuit colloquium, neque infectationibus aut a) mventis ab invidia petitis eam est adortus, sed sermone placido & ingcnio ipsius attemperato usus. eam ad salutarem religionis verae meditationem & conversionem traduxit. Hereti mι contra scopus non est errantes ad Veram μετα-νοιαν adducere, sed eos infames reddere & exosos. primos Christi sectatores & discipulos , in familiare ejus consortium adscitos, gravibus erroribus de Messae regno, morte & resurrectione, imbutos fuit' constat; & eos tamen omni scius Soter aequo animo i iiis

285쪽

lit, exspectans tempus, quo deposita ignorantia, post novam gratiae oeconomiam, per ascentionem in coelos inchoandam, accuratius, cuiusta edocerentur. Apostoli pariter in suis ad singulares ecclesias datis epistolis, errores quidem crassiores Iudaeorum & Gentilium. qui salutari doctrinae Iesu Christi oppositi erant , graviter reprehendebant, variisque rationibus ex animis evellere ad nitebantur. Luerim haud ignorabant, Judaeos & Gentiles non omnibus statim avitis opinionibus, quibus antequam nomen dedenant religioni christianae, imbuti erant, valedixissio. Hinc errantes. & in fide ii firmos adhuc ferendos esse monuerunt gnaviter. Vide loca acl. Turretino collecta in nube testis; Et prosecto si propter omnes minutas opiniones, quae adhuc novorum Proselytoruni animis inhaerebant, graviter eos inscctari volui sient Apostoli, exiguus prosecto prima hac aetate Christianorum futurus fuisset num rus. Quis fieri potuisse credat, ut omnis sexus, aetatis & conditionis homines, statim veluti per miraculum cum lacte quasi materno haustis Opinionibus , quas longa dies & consuetudo publice recepta confirmaverant, renuntiarint Ubi inprimis observandum, longe suille alias circumstantias cum errantium tum docentium. quam quales hodie sunt. Apostoli erant Doctores infallibiles ;nostrae vero aetatis controversiarum tractatores sunt aeque fallibiles ac ipsi dissentientes, imo saepius gravius errant, quam ipsi, quos in haereticorum catalogum referre gestiuim Apostoli non tantum Variis argumentis graviter errantes in viam veritatis reducerc solebant, sed & variis editis miraculis veritati pondus addere poterant , quibus non plane caeci & pervicaces de religionis christianae divina origine persuaderi poterant : nostrae Vero aetatis Doctores. qualicunque eruditionis apparatu instructi, hoc privilegio destitutos esse quis negat Z Alia erat etiam ratio errantium, qui temporibus Apollolorum vixerant, quam eorum, qui nostra aetate Vivunt. Aut euim erant, qui absolutam necessitatem legis caeremonialia urgebant, & punae simplicique Christi doctrinae eam adjui gendam putabant; vel erant, qui capitalia christianae religionis capita v. gr. de crucifixione Iesu Christi, vel de certitudine resurrectionis in dubium vocabant; vel tales tandem , qui fanaticismo occaecati, variis philosophiae tum temporis florentis partibus chri- έtianam disciplinam ad alterate uolebant. Hodie vero. Christiani

286쪽

9 3. EJUS CAUSIS ET REIUDIIS. PARS UL

revelationem contentam in V. & N. Testamento admittunt omnes,& in sola interpretatione oraculorum divinorum inter se dii sentiunt. Quantacunque autem Apostoli sit perfusi fuerunt luce prete caeteris Doctoribus, qui secuturis aetatibus vixerant; manisellium tamen et hex eorum scriptis, eos singulos errantes non vehementer taxasse, n dum illos omnibus exosos reddere voluisse, sed potius eorum musertos lenissime tractasse, mani se sitissimo exemplo, quid hodie U. D. Miniitris & Theologis adversus dissentientes, & sorte in quibusdam errantes, pretiatandum & omittendum sit. VILPlurimum etiam ad hoc malum reprimendum conferre pos- septimum .siint rerum ublicarum prudentes moderatores, Imperantes vel marum reprRsen

consiliarii, juris naturae V religionis purae castaeque cognitiove probez I '

imbuti, dogmatumque inter Chrisianos controersor um plane ignari. . Cum enim pulchre sciant, hae et casionibus non solum intfi cives lites, contentiones, turbas, sed&saepe caedes oriri&excitari,&i nocentissimos saepe mirum in modum divexari, mature satis insultusetalotarum reprimere debent, & impedire, quantum possunt, ne umerariae accusationes & haeretiscationes in vulgus, quod controve sias plane non intelligit, aut leve a momentoso distinguere non potest, spargantur. Inprimis tales rerumpublicarum moderatores debent severe inculcare U. D. IIinistris, ne in pulpitis sata is motatum inter dissentientes litium memores sint, aut viros errorum 2 cusatos digito qriasii monstrent. Poema certe publica notandi sunt, qui animorum suorum impotentiam loco sinime conveniente

produnt. Quid Imperantibus hoc in casu praestiuidum sit, ante aliquot annos exemplo suo ostendit sapieutilonus V potentisimus

Rex Borivisae, Tridericiis III. Iu novellis enim publicis ad annum. II O. legimus, eunt quosdam D. Ministros Stargarilienses , qui in concionibus sacris cives quosdam, sua opinione errantes, acerbe . perit inxerunt, aliisque modis iis insultarunt, severe increpasse, Rut in posterum a talibus censuris abstinerent, publico edicto ii junxisse. Quod si vero principes rerumpublicarum existiment, rem, quae in controversiam Venit, attentione publica dignam else , negotium hoc viris judicio omnium doctiusmis, rerum controversi Tom. II. Paso ada. ; D d d d d d ri Disitiged by COOste

287쪽

rum peritis, & a studio partium, quatenus illad cognoψci potes ,

alienis , committendum, eo fine ut in summam controversiae , vel erroris alicui imputati, diligenter inquirant, res & verba probe expendant, accusatorem pariter & accusatum placide audiant, cotiritisque demum omiaibus diligemissime, sententiam veram accusati hi quasdam theses resolvant', accusationi que capita repraesentent. bod si accurato examine instituto manifeltum sit, accusatum vel plane innocentem esse, vel leviter errasse , haeretifex publicae censurae

subjiciendus, & poena cialumniae adficiendus. Profecto, si hoc si periore & nostro seculo in Belgio, Gennania & alibi factum fuisset, tot litibus, contentionibus & haeretificatiotubus locus non fuisset relictus. Quod si vero doctissimorum virorum judicio pro valde gravi haberetur error, omnia siccundum leges civilis & ecclesiastitae tolerantiae exigenda sunt. Et fune mirum cli Iniperantes, Pr testantium partibus addictos, de jure se episcopasi identidem se moesi Ui, & tamen cujusvis importuni hominis auctoritate iam regi atque pati, ut viri de eruditione S religione meritiismi acer dissime ab imperitis hominibus & verae eruditionis theologicae ignaris perstringantur. Conserantur cum hisce quae desertatione 'nima de hoc argumento a nobis dicta sunt. m. N

id Imo inter Remonaeantes suerunt, qui extra partes positi hoc contalium probarunt. Doctiminuis Parrhasianorum author , J. CL RI Cus, Tom. II. pag. 2s r. seq. ita de hoc argumento loquitur: Si dans mi

288쪽

v III.

Neque parum ad hoc vitium evitandum & impediendum ει octavum ceret, se theologia cultores, mis operet libellarum ad theologiam pol in medium micam spectarisimn lectiane, totis seribus excolendae phsiologiae Iaera,

arii criticae , evomendis commentariis virorum doctorum, qia Bibliad x eruditis adnotationibus istisirmius, tuaimberens. Quam necessa- tificatio-rium sit hoc studium futuro V. D. Μinistro ad veram theologiae nem auκi- notitiam comparandam, opus non est, ut multis probem argu i v mentis, cum nemo sanae mentis de hoc dubitare possit. Quaeri- tur duntaxat, utrum istud studium ita comparatum sit, ut ad impediendum & reprimendum turpissimum vitium heretiscationis aliquid consurre possit, quod nos existimamus. Ratio potitsima haec est 3 quod cxamen hoc tot partibus constet, tantumque deposcat laborem, ut tempus omne legendis tot minutis contr6versiis sistriapiat. Accuratior enim notitia artis grammaticae , linguarum, artis criticae, antiquitatum hebraicarum &c. non sine indefesse labore, Iectione jugi, & multorum annorum spatio comparari potest. Hoc ipsum vero prudcntem S. Literarum cultorem impedit, quo minus animum converiat ad singulares hypotheses theologicas, quae sit gulis fere annis hinc inde exoriuntur, legendas & exam' das. Et prosecto longe felicior esset academiarum & ecdesiarum Protestantium partibus addictarum status , in quibus pleno gutture chlamatur: Sirci as lateras uuicam esse credendo mi normam. omula d

mala ad ea1n esse γ mocmnia ; si Doctores publici missis tot minutis qliaestionibus, e metaphysica& aliunde petitis, interpretandis tui ilixat S. Literis per omnem vitam vacarent. Haud diffiteor, pudore me aliquo suisti ni fuisse, quoties in P. D. metu, viri illu-

289쪽

DISSERTΑΤ. DE CRIMINE HAERETIFICAT.

stris, biographia legi, eum, pontificiae rei;gioni ad lictum, toties

totiesque hebraicum codicem cum sanctissimorum virorum commentariis evolvisse; a me vero hoc neglectum, tot autem eristic

Iibellos ad veram solidamque eruditionem & pietatis studium parum.' facientes studiose lectos fuisse. In gratiam studiosorum S. theolo, lgiae ipsissima verba Huetii adscribam , sperans quosdam eorum, lad imitationem tanti viri exeitatum iri. ' Ita autem loquitur illustris ' Ivir, in commentario ' ebris ad se ipsim spectantibus, pag. I 46. Edit. Lipsiensis. Cum primum autem ad commentationem hanc l quitur de libello suo, scripto de commercio U navigatione veterum auimum appuli, jam δε im moliebar grandius quiddam, quo praecaeteris Didia omnia mea, meditatumes omnes referτmn: ad interpre-raudam nimirum, illa hundam V exornandam Scripturam Sacram. A prima quive mea adolescentia , tanta mihi insedebat libri hujus., vel pi ter δυivitatem reverentia , vel Propter dignitatem V meri sum existinatio, ut quamvis in mathematicis artibus, vel humani ribtis disciplinis, alacriter exultaret juvenilis metis animus lasciυiaret, haud crinctanter tamen recurem et ad divinos codices , quas peregrinaretur in aliis, domicilium in his posuisset, Nec ulla semen. sini; mihi erat hebraicae linguae notitia, nec ultra urugata interpretationis emi sim diligentiam meam proferebam. Θιos postquam cancellas transidui V accessi ad fontes sacros , jam alius se prodidit ori meo divinorum hauintum sapor , caelestaque muteria fine velamine mihi intueri visiis si m, proque eo, quem assidue laborare assecutus sum librorum i sit, deprehendi haec volumina sacra , es eis nou in6set ea δυinitas, cytam bis contineri certa cre mus fide, U ψω pene sensit cognoscimus, tamen Vel propter antiqrtitatem, vel propter imeentem singularium magnarum V mirabilium rerum copiam, quae ex immenso hoc penu , nec aliunde peti possunt, dignis a esse, in quibus condiscendis V cognoscendis omnem curam, sudium , meditationem V vigilias consumerem. Et paucis interjectis ait: Posquam compedibus aulicis fueram sexolutus, libeariorque stidiis meis puluerat campus, ad repetendas litενas ebraicas, Lugo jam tempore intermissas, mentis impetum csn-τerteram, adjuvetis etiam briacis V arabicis, quibus juυenis dederam opmram non indiligentre, vulgo magisro adhibito; cicmqtie sciaram , nonnis Auturno is' frequenti usu condiyci posse linguas, ab

anno

290쪽

MUs CAUSIS ET REMEDIIS. PARS VI.. 9 7

muo lectili praeteriti prism V octogesimo, ad fecisti hujus annum .

duodecimum , per unius V trigium minorum decursum, mittam omniam abire pastus Mn diem , cujus duas tresis horas literativis huic mon tribuerim s inlue negotiis uilis, raeque itineribus, ac ne morbis quidem insitumn retardantibus. Curiique lingvam Harai in fontem esse intelligerem linguarum illarum 2 qnas dixi, atque aliarum etiam quavitndam, striae per Orsiensem mi a minata, nec aliud quicquam santum conferre ad sacrorum Librorum iurePigensiam, in quorum cognitione elaborare aecreveram , quam exquisium sancta hujus linguae .seritiam, quae ex hortim ipsorum codicum ebrai-- esidua tracti .rione haurittir, continuam V faelem iis versandis operam impendere Bisituis tantque pertinaci consuutia , ut quater vigesies istos craapite ad calcem hactenus pervolutavcrim. Qua Paginae suci a lecti ne titi nulla alia ad percipiendam rerum sacrarum notitiam, moreεhformandos utilior es , ita ad capessendas hi aniores disciplii onulla conducibilior , nulla certe mihi fucundior. Hactenus Huetius. Neque verendum est, S. Literarum cultores ita agendo impeditum iri, quo minus aliis discipliatis rite intelligendis animos adjiciant. Contrarium docet ipsum exemplum Buetii, qui matheseos & humaniorum literarum studium magno animi ardore excoluit. Idenide J. Clerico ilicium volo, aliisque cruditis viris. Neque etiam. dum hunc laborem Theologis & U. D. Minittris commendo , intercedere Volo, quo minus negligant aut abiiciant plane notitiam controversiarum , quae adversus Atheos, Deipas, Pontifcios &c. agitari. sblent. Hoc tantum volumus, studium philologiae sacrae rite excultum animos virorum doctorum abstrahere posse a minutis controversiis vel scribendis vel legendis, inprunis vero a vitio haeret cationis. IX. Inprimis autem omnium optime huic malo occurri posset, Nonum s Imperantes V Praefides reri publicarum acad iis V fh0lis prae- affertur frerent Doctores theologia, novolam eri duos V sapientes,

omniin judicio pacis os V moderati a limi sudio huensos. Illi qui

theologiam in scholis & academiis publice tradere tenentur, ante uita iis disciplinis probe exculti esse debent, quae ad rito