J. Jacobi Zimmermanni, ... Opuscula theologici, historici et philosophici argumenti. Tomi prioris secundi pars 1. 2.

271쪽

gulares quasdam hypotheses excogitavit, ita etiam tales suis discipulis commendare solet; quae quid om serri facile possent, quoniam ita

eum ingeniis humanis comparatum est , ut per omnia in singulis opinionibus convenire non possint. Pessinuim vero hoc cst, quod singulares illas hypotheses & opiniones tanquam res pretiosas valde V utiles extollant, eos, qui litas aspernantur, tanquam homines nulliis iurauit traducant, & ita inter discipissos ipsos factiones excutent. Hinc fieri solot, ut, si novitatis specie sese commendent tantopcie depraedicatae opiniones, eae nonsolum per vitam serventur , & successu temporis pro parte orthodoxia habeantur, sed &tanquam tales corpori systematis theologici inserantur. Has alsctitias opiniones, Ia quis postmodum admittere non vult, suspectus habetur & erga Majores ingratus homo, quanquam certissimum sit . ante lustra quaedam, musteas opiniones excogitaras, vixque olim ab iis qui vetae doctrinae adhaerebant, toleratas fit ille. Ita semia per eadem luditur fabula. Qtiae lites & contentiones exortae sint

in Belgio & alibi, occasione Carte nimi Sc Cocce fauonii , nemo ignorat. De quo tamen non semel nos egisse meminimus in hisce diffsertationibus. Similem eventum habitura et se syllemata theologica ad illi Viris I Fi mentem concinnata , filii nostri nos enim dehisce soliciti haud sumus) sentient. Frudens ergo Theologiae Pro- sessor, siquidem certae quaedam hypotheses sive antiquae sint sive

novae, ipsi arrideant, eas ultra modum non extollet, nedum cum

contemtu judicabit de aliis Doctoribus publicis δή collegis , qui

eas magni non aestimant: iidem vero vlaissim eas non ridiculo fastu & tanquam pericii fas repraesentabunt, aut publicis scriptis in pugnabunt , sed discipulorum arbitrio permittent, utrum iis album calculum adjicere vclint nec ire. Potius vero ante omnia eruditi& sapientes Doctores auditores suos frequenter hortabuntur, ut nihil sine examine admittant, veritati solae victas dent manus, ut essentialia potitsimum religionis capita potius quam accessorias opini pies R IDpotheses addiscant, minutarumque opinionum exarmen in

adultiorem aetatem transscrant, aut plane missum per Omnem vutam faciant; & rejectis omnibus fictionibus & praris si plaionibus

mutuum amorem alant, distensum illum in rebus minoris momenti. κquo animo in statribus sciant, sibique persuadeant, sive novas

272쪽

EJUS CAUSIS ET REMEDIIS. PARS UL 9as

. hypothesis r audient , vel ament & defendant, ipsos propterea neque uetiue sapientiores a viris eruditis aritimatum iri. IV. Inter media vero Getici sina, quae animo meo occurrunt, Studium ad exitialcin haere secationis pruritum reprimendum, seret hoc sine tψὶς δΠti . dubio, si mature satis P eceptores & Doctores publici tolera1rtiae, disisti illius dogmatis, sudium de meliore nota sitis auditoribus com- antidotum mendarent , es in ita incommoda , qt ae G intolerantia oriuntur, adversm vivide repraesentarent. De hoc dogmate data Opera hic agere ani haeretiῆς mus non eli, partim quia hoc arvumentum singulatibus libris a Viris doctissimis est excussium; partim quia in prioribus de hoc datur. argumento scriptis differtationibus pro instituti nostri ratione satis de eo egimus. Strictim igitur tantum indigitabo praecipuas rationes, ad quas attendere debet Doctor publicus, hoc argumentum rite pertractaturus. Et I.) quidem auditoribus suis moi strandum est, quam sit illud tolerantiae & pacis sudium necessarium& utile ; quam aptum sit, ad impediundas innumeras lites & co tentiones, & linguarum praelia ; quam arcte conjungat fratrum ania mos, eosque adducat, ut missis minoris momenti disceptationibus ea conjunctis viribus agant, quae ad coelestem doctrinam explicandam & insintiandam , & ad regnum Jesu Christi ampliandum facere possunt; quam usile & necessarium sit hoc sudium, ad e clesiarum & rerum publicarum salutem y tranquillitatem conscrvandam & alendam, & quae sunt generis hujus plura alia. Et profecto si salutaribus consiliis vacivas aures praebituri essent homines, jam in his terris imaginem haberemus felicitatis , quae inter

beatos locum habitura est. Dices t talem consensum & animo-xum aequabilem consermationem inter suavia somnia esse reserendum. Non abnuo, si ad praesentem statum animorum, docendiaque sacra methodum animum convertas. Sed non quaeritur, utrum fieri possit, ut homines idem de singulis articulis rcligionissentiant nec ne: hoc tantum disceptatur, utrum homines, non obstante illo de religione dissensu, ainice nihilominus & pacate inter se mutuo vivere possent, si mutuam pacem & tolerantiam colerent. Atqui hoc ego inter minime refero et quid enim me cogit

273쪽

DISSERTAT. DE CRIMINE HERETIFICAT

tandem , ut alium a me distentientem odio habeam, aut illi insultem propterea tantum, quod ille de religione aliter sentiat, quam ego Pone disientientem gravem tueri errorem, & talem quidem quem exitialem ipsemet putem ; profecto nihil eoo p xltare postum, quam ut istum argumentis solidi', si fieri posIit, ei eximam , melioraque ipsum edoceam: quod si sorte allatis omnibus rationibus moisse victas dare non posse mihi manus adserat, nihil mihi reliquum est, quam ut Deo ipsi negotium permittam. Profecto multa in . moralibus pro ἀδυνατοα habentur, quae talia non sunt. Ad me quod spectat, neque Gentilem, neque Turcam, ire lite Iuttium, vel Christiauitan longissAne a me dissentientem propter religionem. odio habeo, aut male illi cupio. II. Repraesentandum auditoribus nostris neminem sponte erimis , sed homines instituta inter idcas mcnti Obversantes compar tione , ubi nexum inter eas deprehendere vel non iseprehendero putant, propositionibus assensum praebere vel non praebere. Fieri quidem potest , ut quis osentationis causa malam causam contra animi sui decreta defendat; at h.ec simulatio duntaxat ost erroris, non vero spontancus assensus. Profecto in religionis negotio homines inυiti uiplurimum errant, & errori adhaerent etiam tanquani veritati. Neque quaeritur, utrum non plurimi errantium examino instituto accuratiore errorem, quem profitentur, deprehendere possent; hoc enim non negamus; sed asserimus duntaxat , hominem dum rurat, atque in eo statu permanet, invitum errare, utque ad comiseric&rdia potius tangi erga errantem nos debere, quam illi irasci, aut ignominia quadam vel poena cum afficere. Ubi infantes, pueros &puellas fabulas narrare audimus, & inepte ratiocinari, ridemus, neque propterea duriter tractamus, quia scimus eos jam quidem ob ingeniorum imbecillitatem aliter judicare non posse. Jam vero homines plerique confirmatae aetatis, pueris similes sunt. Inte mille vix unus est, qui in um itatem serio inquirat, aut religi nem, in qua natus es, άτερ examinet ; eunt plerique quo

itur non quo eundum est, & antecedentium turbam sequv.Itur. Alii propter causas, quas hic enarrare nolo , examen instituunt religionis ; at ita, tit ca pnaeponderent semper, quae desideriis suis &ηpinionibus 'cum lacte quasi materno haustis satisfacere posse vu

274쪽

MUS CAUSIS ET REMEDIIS. PARS UI. 93 I

videntur. Quicquid sit, hontinos qui errant, quibus talutem exeausis id fiat, is uos errare , ponere debemus , atque adeo etiam

relerantiam adversus eOS exercere. iIII. Maiama ingemoritvi disersitas discipulu nostris probe es re .

. praesentanda. Nimirum ab ipsa nativitate inter homines deprehenditur maxima respectu omnium facultatum, mentium humanarum diversitas , quae ex primigenia constitutione cujuslibet mentis oriri videtur. Videmus certe gemellos , uno eodemque sere tempori natos, etiam ante omne tempus educationis & institutionis, diveris

sis viribus mentis instructos esse , unde etiam judicii, memoriae δε propensionis diversa est ratior accedente deinde educatione, institutione, & diversa variorum scriptorum lectione fieri aliter non potest, . quam ut in varias & a se invicem discrepantes sententias incidant. Hoc cum in omni vitae genere locum habere facile advertamus,

mirari non debemus, si in rebus ad religionem spectantibus idem eveniat. Qui uni eidemque sectae in summa rerum addicti sunt. ubi ad particulares quaestiones explicandas deventum est, in diversa ubeunt, & qui hoc prohibere vellet, ingenium humanum mutare ' deberet, quod . impossibile est. Saepe ubi legimus vel videmus dari innumeros homines inter ipsos Christianos, qui turpissima sunti dementati superstitione, taliaque credunt & colunt, quae adversa fronte cum principiis rationis & revelationis pugnant, excandesciamus, & horrore quodam corripimur ; at ubi ponimus, nos in

Italia , Hispania aut Lusitania , ut de aliis locis nihil dicamus, natos & educatos esse, & superstitionem a teneris annis imbibisse, aliorumque exemplis ad ita sentiendum & agendum inductos, R praesidiis melioribus destitutos suisse, perit omnis illa admiratio,

odium erga misere errantcm , & incipimus nisericordia potius 8 .,ε horum hominum tangi, quam vero abominatione. Accedunt insuper tot circumstantiae in vita humana, quibus homines a veritate retrahuntur, & contra in erroribus confirmantur, ut omnibus r te cxpensis non poismus non aliis a nobis in religiolus negotio

dissidentibus ignoscere. iis bene cupere, omnibusque mediis uti, di quae ad eos toleriandos facere possint. Haecisi rite adolescentibus,& mature satis a Doctoribus publicis repraesententur, dubium non est, quin ad robrantium Se moderati animi sudium hac ratione imeitentur & quasi trahantur.

275쪽

DISSERTAΤ. Di CRIMINE FLERETIFICAT.

IV. Atque hoc co magis valebit, si observemus , errantea existimare, se recte de religione sentire, rios contra, qui aliter judicamus , errare. Quidquid igitur de nostra orthodoxia dicimus. quantiscunque eam extollimus laudibus, id omne sibi vendicant ;& vicissim quodcunque jus nobis adversus errantes Vendicamus, eodem privilegio esse se instructos clamant. Pessimum in hoc iisgotio est. quod nullus in his terris o currat infallibilis judex. qui dissidentes componere. & in animos hominum potestatem suam exercere possit; nam ille qui Minae sedet, & se in sula sua infalgia bilem controversiarum judicem perhibet, ridetur ab omnibus qui sciunt. quid ad solidam persuasionem hominum animis ingenerandam requiratur. Aut si infallibiles illi Petri succetares, errores exanimis tollere. & plena in luce veritatem collocare possunt, cur tandem statim post Christi Soteris nostri discessum viventibus adhuc Apostolis exortas in primitiva ecclesia enormes haereses & po tentosas opiniones ex ecclesia chrisiana nou proscripseri ut Dic aliquem Sodes, dic Quintiliane colorem Z Cum igitur simile jus haheat vel habere sibi videatur errans, ac is qui recte sentit, manu

fhstum, quam inutilis sit & culpanda haeretificatio , & quam iniquas leges adversus semetipsos ponant illi, qui aliis propter religionem,

tanquam haereticis, insultare volunt.

U. Saepe auditoribus suis Ρrosetares publici repraesentare de-hent innumera mala, quae ex Vitio haretiscationis emergere solent, eaque cum incommodis, quae modesta tolerantia excitare dicitur, conserre. Ρostquam auditoribus suis ponderosis argumentis otte

derunt, quam pestilens sit haeretificationis studium , quod nullam jus habeant homines potentissimi & sapientissimi in aliorum conscientias; quam stultum & malignum sit, odiosis titulis & poenis

omnis generis adficere velle homines aliter quam nos de religioneratiocinantes, & quae alia siue pertinent. Ex historia ecclesiastica veteri & recentiore in compendio repraesentandae sunt, violentissumae Paganorum adversus Cnristianos, inprimis vero Christianorum erga Christianos factae persecutiones, exilia, tormenta, proscripti nes, neces, cum Omnibus circumstiuatiis, quae quidem per legituma testimonia solide probari possunt; & dubium non est homines,

quibus triplex circa pectus res non est, aut quibus cor adamante

quoub durius non est, auditis tam inhumanis S barbaris actionis

276쪽

bus, horrore quodam & detestatione adversus pereseci tiones omnes correptum, A ad detestandam haeretificationem indiiciunt iri.

Monstrandum est autem illis insuper , semel posita & concessa

in dilleiitientes persequmdi libertate , nullos terminos neque cancellos reperiri posse , quibus tanto malo occurri possit. IIaec vero exempla non sunt simplieiter enarranda , sed simul ostendendum , Musdem criminis reos esse . quotquot mistestandis his artibus utantur, sive orthodoxi . sive heterodoxi appellentur. R spondendaen simul est ad incommoda , quae ex tolerantia oriri

dicuntur , & quae mature sitis a quibusdam Doct6ribus in hodargumento non satis versatis, inculcari audiverunt. Strictim qu niam ipsa materia amplis ima est igitur, quid iis regerendum sit,

breviter duntaxat representabo. Nimirum communis est muli rum ordinis ecclesiastici & politici virorum sementia, concessa cuia vis libertate conscientiae, nullisquet adhibitis adversus dissentiet test poenis, innumeras exorituras vise in rebuspublicis, imperiis δοecclesiis turbas, quae vix ac ne vix fine adhibitis publicis poenis s dari poterint. Inductione donique exemplorum suam sententiam probare volunt. Ingeminandum igitur in Doctoribus publicis,

a) multa dari incommoda in ecclesiis & rebvspublicis, quibus

prorsus tollendis hominum conatus non sussiciant. Errare & pe care humanum est. Adversus utrumque malum praesto sunt r gia media , sed quae penitus tollere id non valent; agendum cino hoc, quod licitum eli , morboqtie curando accommodatum. b Illi qui a .recepta publice religione recedunt, stiasque opiniones tuentur , non sunt dicendi auctores turbarum, sed illi, qui eos 'serre nolunt. Constat id exemplo primorum Cla istiaum vim δι ReOrmatorum. Primi Claristiani novam profecto & a Gentilium plane diversam intulerunt mundo de religione sententiam ; & excitatae 'sunt hac occasione turbae. Sed quinam carum auctores Z uiris primus turbavit aquam Z Prosecto non Christiani, qui nihil aliud agebant, quam ut Christi doctrinam publice proponerent, & commendarent. Gentilibus nec voluerunt, nec potuerunt inferre vim,

TurbιDrum igitur auctores crant ipsim et Gentilis, qui argumenti opponebant verbera & tormenta. mi, glius & D Ihertis ab ea . in qua nati erant religione, discessierunt, e quidem ob gravissimas rationes. Hac occasione in multis imperiis & rebvspublicis e

ortae

277쪽

ortae sint turbae & persecutiones. Sed a quibus 8 Prosecto ab iis . qui riparum duntaxat decretis adhaerebant, & Protestantes ferre nolebant. Ex quo c malaifestum est, non necessario ex distetissiturbas oriri; cum enim qui a recepta opinione recedit, alteri injuriam non inserat, neque eum laedat, sed ratiocinetur duntaxat; causa non est cur turbae , shditiones vel bella exoriantur 3 opus est duntaxat, ut inus alterum serat, & examin Ido atque argumen-

tundo periculum faciat, a cujus parte stet veritas. sc Representandum auditoribus , quantacunque etiam ex tolerantia terrantium mala oriri possint, ca lo ira minora esse iis , quae ex haereti catione& perserationibus dissentientii m necessario emanare solent. Canon est moralis apud omncs sectas receptus ν non esse mala perpetranda, ut inde meniat bonum. At homines a nobis in religionis negotio dissidentes calumniari, laedere, in hxilium mittere, aut quibuscunque tandem subjicere poenis, malum eli; ergo non licet his m diis uti, sed ante omnia abstinendum a malo , & rationibus dui 'taxat pugnandum est. Si infinita numero mala in historia omnium seculorum exposita & narrata, quae ex haeretificatione oriuntur, comparentur cum iis incommodis, quae per tolerantiam aliquam evenire caset solent, manifestum erit, exiguas iis , qui tolerantiam commendarunt conquerendi causas relictas. H Insuper monet dum, Deum, neque per rationis vel revelationiς decreta, ullam aliam cum errantibus viam demonstrasse & intimasse, quam demo frationem veritatis ad conscientiam, quae a solida veritatis repra . sentatione dependet, ab una parie; ab altera vero ab illaminatione Dei, ad quam obtinendam non hominum , sed Dei auxilio opus est. Quod si imperantes neglecta lege naturali & revelatione, errantes poenis subjiciant, videant, qua ratione actiones suas & decreta coram Deo Iudice uniυersali omnium hominum eoque aequiliinao, e cus ure poterint. Ingeminandum insuper, nullam sententiam de modo agendi cum iis, qui errant, aut nostra opinione errare videntur, magis rationi & Evangelio. conVenire, quum prudentem& circumspectam tolerantiam ι nullam Vero contra magis evidentitimis & manifestissimis rationis & conscientiae principiis contrariam esse , quam haeret cationem. Si omnes ingenii nervos, Omnem mentis aciem intendas, manifestissimum erit, nullam contra errore. nc bia datam esse medicinam, quam vero demonstrationem veritatu

solidis

278쪽

solidis superfri ctam an gumentis. Si modo quid error sit, & qua

ratione, eaque sola, homo ab eo liberari possit cogites , res erin maiiifestissima. . Si animum vero convertis ad religionem christianam. prouti illa a Christo & Apostolis tradita est, vides ubique commonia dari amorem proxisti, Dis aristiam , manguetudinem, pacem s vides nullis externis adhibitis poenis resigionem propagatam , sed coel item doctrinam solam, miraculis confirmatam, eam vim in animos hominum habuisse, ut patriae, & si quid illa mortalibus maia gis carum est, inter tot persecutiones & obstacula valedixerint. religionique pravis affectionibus minime gratae sese ex altimo addixerint Cur igitur nolumus fidissimos hosce duces, nimirum rationem & revelationem sequi Z Contra vero nihil inagis abi. num cli, & rationi magis contrarium, quam ad errantes emenis dandos iis velle uti mediis, quae per se ineptissima sunt ad finem obtinendum. Si medicus, spretis salutaribus medicamentis, aegrotum conveniens rabioso uteretur silentio , vel de materia medicae plurimis verbis uteretur, aut in aegrotum vehementer inveheretur .. quod non statim convalesceret, mente captum esse hunc hominem,

omnes assirmarent. An non idem ficit, qui homini erranti injuriam facit, cum calumniatur & persequitur , vel poenis varii g neris assicit, rejectis solidis argumentis, quae sola adhibenda sunt.& sanare errantem possunt Haec frequentissime sunt auditoribis in omnasis & academiis insinuanda, inculcanda & infigenda. g Cogitandum insuper ab una parte, non omnes era ores homines coelo excludere, sed eos duntaxat, qui cum sudio pietatis stare non possunt; ab altera parte eos, qui dissentientem in causa religionis ferendum non esse clamant, haeresin practicam, quae theoretisa lon e periciιlular est , severe. Ita-ssentiunt viri inter P testantes doctili- mi. Duorum saltem adducam verba. Prior est . μακαριτης cl. Eocque, Pastor olim ecclesiae gallicanae, quae Basileae floret, dignis. simus. Hic in libro de pietatis delineatione, pari. IV. cap. III. scI. et s. versionis Rambachii ita de hoc argumento disserit: Et is

279쪽

astes unges se au tersae reii. 'serior est celeberrimus Moshesmim, nunc quidem coelitum choro adscriptus. Hic in Ethicae suae tonio IV. pag. 2I8. de hoc argumento sequentem in modum pronuntiat: Huiche

Glauben vera then. Deuu ein fariter Baum i auu nish: gute hi obiebringen. IIatth. VIL υ. I 8. Hactenus Moshemius. Si in causas errorum vitiorum inquiramus, Videbimus pro cipuam eorundem causam esse abusion libertatis. Jam vero probe videndum, ne altius hanc causam rimantes, in inextricabiles inci

280쪽

93 EIUS CAUSIS ET REMEDIIS. PARS VI

mus dissicultates, quaerentes anxie, cur illam libertatem Deus moris talibus non dederit 3, cur lini I meliorem longe maximae parti generis humani de religione concellerit luccm; cur animos hominum υi quadam ab amore vitiorum non abstrahat, quae sunt aliae quaeitiones curiosae, quas in hac rerum caligine, qualibuscunque arreptis Sophorum hypothesibus, plene tamen solvere non postumus. Maneamus potius in iis, quae nota sunt, & malis hisco oc curramus, iis duntaxat adhibitis mediis, quae apta sunt ad homines emendandos, qualia respectu errantium non sunt varia totamenta & exilia, sed sortia & solida argumenta; vitiis vero societ tis tranquillitatem & pacem turbantibus sortia opponant Imperat tes pectora, corta spe nixi, Deum iratum ipsis non futurum, si lenitate uti fuerint erga errantes, in vitiosos vero severe animad

verterint.

UI. Denique observandum, genium religionis christianae violentiam non suadere erga errantes, neque vel exemplo Christi vel Apostolorum hoc probari posse. Hoc argumentum , quia nemvose in compendio repraesentavit cl. Limborchiiis , hist. mqitisitionis, cap. I. Bb. I. ipsa ejus adducam verba : Religio vi inquit Spiritu divino per Apomlos praedicata , praeceptorum sanctimonia. proviissorum magnitudine, ac miraculorum gloria, divinitatem suam

hominum animis nisinuans, sine tigis armis ac potentia mundana t

tum ferme orbem ad sui perseqivum adduxit, Ipse Dominus volam taritim ab hominibita obsequium exigit, dum spiritu coli vult, Ucuicunque se in discipsinam suam tradenti abnegatiovem sui praecipit,

qua munis mente ac animo peragi potes. Ala autem vi ac coactione humana miniise producitur. Qi in V Deus Pater jam olim na

turam regni Filii sui Iesu Christi designare cupiens, istud sub Aura

filii homiliis Danieli repraesentavit, ODu alia hujus mundi. regna ferarum imaginibus depinxisset ἡ non aliam procuL dubio ob causam. nisi ut naturam regni Chrisi a regnis hujus mundi plane diversatas osem dat: haec erigi, pi agari ac coujervari violentia ac armis, moribusque ferinis 3 illud vero mansuetudine, lenitate, vi rationum , quib-

animi persuadeantur, V non inυiti trahantur. Ipsa Gangetii praecepta nihil aliud spirant, nisi chιiritatem V aruorem: charitatem noum suum praeceptum vocat Semator, unde discipulos suos agi sit cupit. charitat, autem nihil magis a rasum es, quam supplicium

Ccc ccc et erram