장음표시 사용
321쪽
liquae objemoi es I. Noniasii stb lacridem vocantur. f. XIV. Monita de si mina circum pectioin tu distati negotio obesse anda.
UIRO pLUMMUM REUERENDO ' Λc DOCTISSIMO,
SS. Theologiae Doctori & Prosetari in Academia DuiskιVeis, jam quidem Grouingensi, Clarissimo. S. P. D. IACOBus ZIMMERMANNus, Tigurinus S E c T. L
II ultimis, quas ad Te, amicissime GERDESI, dedi literis, ii
ter alia significabam , me favente Deo conscripturiim apologiam integrarum gentium, sectarum, virorumqtie illlistrium, falso. atheismi suspectorum: eandem variis digressonibus, quae ad illustrationem historiae philosophicae faciunt, distincturum ; tandemque operi isti amplissima prolegomena , quae introductionis loco in totum opus haberi possint, praemissurum esse. Cum autem, uti vides, res haec sit magni laboris, rogavi Te, ut pro tuo in me affectu, multi auxilio tuo adesses, & rariora quaedam opuscula huc facientia transmitteres, vel saltem summam rerum in iis contentarum tigili ει cares; verbo ut ex instructillima, quam possides, Bibliotheca, pa pertati meae suhvenires; ita demum fieri possie credo, ut amicorum
opera adjutus, aliquid, quod legi dignum sit, pricstare possitnpraesertim cum in Helvetia rariorum libellorum, quorum copiam ex literato Belgio habetis, exiguus proventus sit. Eum in finem constitui ipse unum aut alterum specimen Diariis literariis inserere,
ut Haec dissertatio tomo primo Musta fremensis suit inserta. Diuiligod by Corale
322쪽
ut cruditorum virorum adnotationibus aut refutationibus admonitus, denuo cogitata mea examini subjicere pollem ; praestare enim
credo nihil plane in lucem emittere , quam impolite & festinanter vel centies dieta effundere. Initium feci a defensione Gemeri Messenii & Diagorae , quam cl. Haseo, communi nostrum fautori, u an misi, serena seonte auditurus , quid amici de ea judicent. In praesentiarum specimen differtationum operi insereudarum Τibi praecipue dijudicandum transmitto, quod Ut de Fato Stoicorum. Hoc autem praecipue thema mihi illustrandum fumsi, partiin quod ab adolescentia Stoicorum scripta magni fecerim , & exceptis S craticis , nihil in antiquitate excellentius legi crediderim Epicteti, Auton. Philosophi & Senecae operibus; partim quod centies audiverim, non Iesultarum tantum catilinarium concilium , sed eos ipsos, quos statres vocamus, R in aeternum vocabimus , non obstante levissimo illo & perpetuo silentio tandem involvendo dissensu, nobis Reformatis objicere fatiun aliquod Smi , quo omnis religio Iomnia benc agendi instrumenta tollantur. Haec , inquam, me mmoverunt, ut materiam hanc diligentius examinarem, & d nuo omnia Stoicorum scripta, omnes veterum & recentiorum,
quos consulere potui, Pliilosophiae Stoicae oppugnatores aut desei sores lectitarem, ut tandem quid hac de re judicandum sit, probe perspicerem. Nec putes me sorte amore sectae in praeceps ruiturum , & ab utili tantum, ut sepius fieri solet, argumcntaturum a nosti enim me quam longissime ab iis remotum, qui religioni, per necessitatem quandam ratalem, insidias struere volunt: simul nolo hic lites serere, & veterem renovare dolorem; vellem ut subtiliores illae disputationes de actio,ibus hominum liberis, cum providentia divina per omnia conciliandis, penitus sepultae essent; optarem ut homines potius divinam illam & captum nostrum longissime superantem summi & optimi hujus mundi Rectoris providam curam adorarent ., quam curiosius rimarentur ; denique existimo facile haec inter eos, qui ab ecclesia romana non sine samguine secessionem secerunt, compinai posse, & tandem deberer quod adeo a cl. Theologis, Turretino, Pse , Inrenselm, aliisque demonstratum est, ut nihil, quod alicujus momenti sit, regerere
possint rigidi qui orthodoxiae, - ut putant, defensores. Nullas
323쪽
igitur hic observabis disputatio ries ilicologicas: non inquiram utrum ulla sit Reformatorum cum Stoicorum decretis harmonia: facianthoe illi, qui in hisce deliciari solent. Nosti inter argumenta ab ὶ vidia pulta & hoc esse, ut sententia adversarii nostri cum inviso
rum hominum dogmatibus conferatur , quam methodum argumentandi, centies ab antiquis pariter & modernis orthodoxis non
minus at heterodoxis adhibitam, in lignam semper habui, quae ab , erudito & sapiente c naim haec semper coniungenda esse puto adhibeatur, quod Veritatem non tantum non producat, sed affectuum potius aellum excitet. Quid e rim quaeso roboris eli in hac argitamentatione: tu idem sentis ac Stoici, orgo erras Num igitur e ramus, cum dicimus bis duo cincere quattior, quod & Stoici se tentur Z At, inquis: Stoici errant in materia de providentia Dei: Reformati autem idem sentiunt: Ergo Stoici sunt, & per cons quentiam errant. Proba quaeso, cgo inquam, Reformatos hac in parte errare, & mihi perinde erit, utrum Stoici simul cum Resor
malis errent, nec ne. Libere igitur hanc materiam examinabo:
Τheologis Resormatorum systema defendendum relinquo; amore, ira, caeterisque vehementioribus animi affectionibus , quae pellimi consultores csse solent, Vacuus sum. Ita agam , quasi nulli Re Minati, quibus gravi simus error objicitur, in mundo essent, salieni illis consensus ille cum Stoicis objectus nunquam fuisset. Hoc unicum quaeram, quid Stoici senserint, caetera mittam. Lubens autem a viris eruditis & modestis, Tcpriecipue, edoceri cupio, qua in parte erraverim; quod si factum est, no a minus candide fat bor, quam certo me hactenus non errare existimo. Tu interim, praestantissime GERDESI , candore noto reddas judicium peto. Ut autem ordinem quendam in hac epistola observem, priino statuinquaemionis praemittam: secundo quaedam postulata proponam , qine ad illustrationem hujus materiae facere videntur : tertio sententiam meam argumentis ex ipsis Stoicorum principiis tuebor : & laudent
modeste ad dissentientium objectiones respondebo. II. Status quaestionis inter me & dissentientes hic est i Utrum Stoici I hist ubi profes fuerint Fatum. M es , cacum aliquem iu-
324쪽
evitatilem Dei V creaturae uexuur, quo omnia necessiris, Deus Umatemia. mentes V corpora, inexorabili vinculo ita agautur, ut omnis parata V prucinium, omnis cestus Dei V legum umerentia tollaviur PUel timum nomine Fati intellixerlut providam Dei curam in gubernandis V conservandis rebus ommbus, conveumiter voluntati humanae V rebus creatis agentem 2 Prius . dogma communiter Stoicis
adscribitur, posterius autem eosdem statuifie defendam. Ut vero hoc praeitem, ostendendum mihi erit, nihil Stoicos de Deo & mente nostra asserere, quod inexorabilem ejusmodi neccssitatem inferat Summa igitur ratiocinationis meae haec est: Qui asserunt, non olum misere Bis sapientushumn U optimum , i ite a mundo U omni vim omis disinguunt, sed V mmidi creationem voluntati ejus liberrimae
tribuunt, promidentiam V praescientiam rerum omnilum eidem adscria brint earumque eventus non mate qa necessitati , I ed voluntati attria buunt, menti inesse facultatem liberrimam poema V praemii capacem lsierunt, malum morale longilione ab eo removent, pissicum ad bovum fuem ab eo permissum tuentur, illi Biexorabile aliquod V eaecum fatum non D flenitin At Stoici haec Omlia tuentur. Ergo, &α Majoris propolitionis partem nemo credo negabit, qui harum conistroversiarum peritus est: restat igitur tandem, ut omnia haec Stoicos tueri probem.
Antequam autem id fiat, quaedam praemonenda sunt. primum es . oportere nos de Iasematis alicujus bonitate non judican e , ex consequensiis hinc inde arreptis, aut per longas ambages detortis, sed principia illius, nexum, V totam ha Ioniam considerandam. Sane sequissimum mihi videtur hoc postillatum, sine quo de syst male aliquo accurate ratiocinari non possumus 3 quo neglecto tot inutiles disputationes. tot linguae praelia, tot haeretificationes cliceat rem bailaram barbaro vocabulo exprimere) enata, imo quo neglecto saepe innocentissimi viri patriam, dulcissima amoris pignora deserere. vitamque ipsam profundere debuerunt. Quod si in omni systemate examinando hoc faciendum est, de Stoicis eorumque dogmatibus similiter judicaaidum. Secundum es, in dictili materia errores quosdam non supra modum esse multiplicandos V em
325쪽
aggerandos. Qui veterum & recentiorum scripta de providentia Dei circa creaturas liberas, bonum & malum, haud perstinctorie inspexit, ille neutiquam negare poterit, nihil esse in theologia &philosophia dissicilius hac ipsa materia; hinc prudenter Omnes , citius aut serius, ad το Paulinum tanquam ad sacram ancho- Eam eonfugiunt , omnes ingeminant, nos naturam Dei ejusque agendi rationes, causarum nexum , non satis scire , in exiguo nos
Universi punctulo habitare , fragmento operis μι i a toto non a strahendi; & sicut in dramatibus, quaecunque intricata & porplexa sint, in ultimo actu explicantur , pariter quicquid in orbis administratione negotium nobis lacessit, ultimi diei lucem expedituram. Haec profecto supienter ingeminantur ι recte Augusinus de Oυ. Dei
tib. II. cap. 2 2. Divina , inquit, uos admouet providentia, non res
insipienter vituperame, sed utilitatem rerum diligenter inquirere, Utibi no rum ingeniimi vel ino mitas nos decipit, credere occulta, fiet entia quae vix potuimus invenire; atque haec ipsa vel humilitatis exemeitatio aut elationis attritio. Et sane qui controversias hoc aevo ii
ter P. & Clericum , Jaqueloi, Leonteium , Clar itim, Mugitim, Molpi m agitatas sine studio partium considerabit, fatebitur postulatum hoc nostrum justissimum esse : nemo cst qui omnibus dissicultatibus sese evolvat, optimus est qui murimis urgetur. Eruditissimus Rhaetus, Paganinus Gaudentius , quem his diebus summa cum Voluptate legi, pag. 338. operis de philosophia Romanorum, postquam Deo suturorum contingentium praucientiam adscripsisset, ct Epicuri fortuitum casum rejecisset, ita inquit: Homunciones enimvero sumus res perpista, Deus V ludus providentiae , pila in maniabus Dei, qui nos pro lubitu huc inc impellere consuevit , tit tamen
nosm arbitrio, nostraeque volansati vis non inferatur. Sic igitur assereudum es arbitrium hominum, tit a ritatur providentia imperium Mimissis ι se a menti s contingenter multa evenire in vita bimmana , ne tamen otiosum dicanitis esse spectatorem Deum. Ita asseriamus eundem Deum scire futura, ut illis non imponat necesitatem. nec tamen eandein prorsus exulare ex orbe jit beat: admirabili enim ratisite in perinillo mundo permiscerentur causa, quam mi monem nosse V enarrare Divinitatis potius es, quam humana imbecillitatis. cui plurima caligo adhaeret individua comes. Haec Gaudeutius , qui . ut notum est. ecclesiae romanae subscripsit. . Haec cum ita sint A. Stoicis
326쪽
Descis hic aliquid concedendum est, si iii hisce, dubia mentis luce
dicam , an impenet abili rei dissicultate pressi, non cxacte ratiocinati sunt; praeprimis cum divina luce revelationis destituti fuerint, nec recto ratiocinandi methodi adeo peritus esset Orbis; saltem eorum conscientiae conveniehter sciitentia de Fato exflicanda est. UNrium, quod promiremium esse putamus, hoc es, nos minime asser re, Moicos in hac ipsa viaiteria per omnia recte smsisse, aut non alia quando lucantius quam par erat lociιtos esse. Lubentes futemur. modernos hac in parte accuratius de his ratiocinatos esse; interim tamen asserimus, eoS plerumque in operibus, dogmata, quae in hac diisertatione ipsis adscribimus, proselsos fui se. Ita constanter docent, Deum solam causam efficientem dici posse, materiam esse rem per se inertem , & ad quidvis paratam : Deum jus habere in materiam , eundem prospicere huic Universo e summam esse ho minis libertatem &c. quae dogmata conitaliter urgent; unde si vel maxime aliquando his ipsis contraria dicere videntur, asserendum t nudin non eli , c is principalia haec systematis dogmata negare, aut subvertere, sed hoc tantum, Stoicos Omnem nexum systematis noti sutis perspexit te & conciliare potuisse; quod ipsit in quidem Motios non absolveret, minime tamen ligniticaret, eos Fatum aliquod inexorabile statu ille. Taudem quarto notari υelim, antiquis os V celebri rimos in universΠn Philosophos materiae aeternitatem salvisee ι unde siιmm sifictiliates circa actioues homilium liberas oriuntur qui error cum omnibus Philosephu cominarii sit nescio eur Stoicis solis tantopere exprobrandus fit. Scio quidem eruditos sententias veterum circa hanc materiam ita proponere, ut haud leve discrimen inter eos atque Stolaos intercedere videatur; sed si omnium consequentiarum mices urgendi sint. sane aut parum vel nihil inter se hac in parte differunt, exceptis uicinu ejusque discipulis. Sautem gravissimus historicus Tacitus veterum philosophorum sentciniatias . circa eventus rerum in mundo ad duo capita refert. Diacumi nempe , qui omnia fortuito fieri statuit, caeterorumque, qui Fato rerum cVentus adscribant. Ita enim Aunal. Lib. 6. cap. 22. pag. 6os. ed. IVasthii loquitur : Sed mihi haec ae talia audisuri, iuincerto judicium es, Famite res mortalium V vectistate immutabili. ιin sorte volvamur. Qtippe sapientili ios veterum, quique sectam e tim amitantur, diuersos reperies s ac multis insitam opinionem.
. . m. In Pin s ada. I ii iii non
327쪽
non initia no vi, nou fvem, nou desilule homines Diis curae. Ideo, creberrima M trista tu bonos, Leta apud deteriores esse. Contra alii, fatum quidem congruere rebus putant, sed non e vagis sellis, verum apud principia V nexas naturalium causarum: ac tamen electionem vitae nobis relinquutat s quam tibi elegeris, certum imminentium ordinem. Neque mala vel boua, quae vulgus putet ; multos qui co siciari aDersis videantur, beatos 3 ac plerosque quunquam magnas per opes, miserrimos : si illi gravem fortiviam consanter tolerent, hi prospera inconsulte utantur. Hactenus Tacitus, qui minime Epicuri partibus addictus fuit, quod quidam cxistimabatu cx quibus denuo concludimus, mitius cum Stoicis hac in parte agendum. Jam ad
IV. Stoicos in universum omnes statuisse, existere Numen fa-pientissimum, Rectorem Univcrit, jam non probabo, talibi id pret stiti, & nuper eleganter idem denioni rasse vidi virum eruditum Bruma mum, Proselibrem in Academia mittembergenti. Hoetantum jam afferimus, Stoicos persuasiouem de Numine pro societatis humana vinctilo, omnisque juris fundamento habuisse. Prius Diei tus, Stoicorum celeberrimus, posterius ipse Plutarchus, hostis eorum
acerrimus, exserte testatur. Verba eorum brevitatis causa latine tantum dabin Epictettis apud Arriauum, lib. 2. cap. 2C. contra
Academicos disputat, ex versione H. x l . quid ais Philosophe ἐῶ pietate ses sanctitate quid tibi videtur ' Si voles ostendam res esse
bonas. Utique osendito, ut vos; i cives ad culti Numinis converia tantur , U maximarum rerum neglectitin abjiciant, habes ergo probationes ρ Habeo; U ego tibi gratiam habeo. uundo ergo isa sibi placent sume conti aria, Deos neque esse, neque si sisit, curare homines, neqrie ullam vobis societatem eum iis intercedere, sed pietatem iliam U' DActitatem vulgo hominum celebratum, commentum ese insolentium timiinum V Sophisarum, atque adeo legumlatorum adferrendos V coercendos injurios. Recte , Philosophe, juυisi uos, os
cives, adolescentiam universam ad rerrim di rarIian eontemttim reuusoli. Quid ergo 1ion ibis tibi placent ρ Accipe nunc justumni nihil se, verecundiam esse suilitiam, patrem nihil esse , flium viihil esse. Euge
328쪽
ge Philosophe, persuade Ua adolescentibiis, ut phtres habeamus qui
idem se3itimis, V a1ιct.e uobis eruus hisce sermonibtis bene confiatutae respublicae. Lacedaemou hujusmodi seriuone infremata est. laeurgus suis legibus V institutis has persuasiones introduxit, neque seimire itinpe es potius quam honestiis, neque libertatem honestam potius esse quam turpe)v. Haec cleganter Epictetus. Posteritis aiserit Plutar rus de Stoicorum reptig. p. Sy3. & S97. editi Bas ubi ita memtem Chrysippi acerrimi Stolaoricu hostis pandit: Non enim potes imveni, i aliud justitiaprincipium, alia origo, quam a Jove V communi Natura petitum. Inde enim nece se es, 1ios omnia isa exordiri, s vo-hιmus aliquid de bonis V malis dicere. Rursum in naturalibus propositionibus ι non enim licet υes aliter vel magis preprie pervenis e ad explicationein bonorum U' malorem , vir tum, felicitatis quam si initium ducatur a communi Natura U intivssi gubematione; ab his
enim suspendenda erit de bonis V malis disputatio, citin non fit utrum
alii A melius principitian aut relatio, neque altion ob rem Natro a consideratio adhibetur quam ad Hscrimen bonori m V malorum con/- tuendum. Idem aderit Antov. phi oph. Lib: V. Deum autem summa intelligendi vi praeditum esse, tam constanter profitentur Stoici,
ut nihil supra. Laertius in vita Zenonis ait : Θεον Hναι Ζωον
Consentiunt Seneca, Antoninus, Epictetitis: probant haec ordinia illa argumenta quibus utuntur, ad probandum existentiam Dei ab oridive Unmers V sinibus creatu rarum petita. Adducam unicam a gumentationem Chr3sippi, quae extat apud Ciceronem de Nat. D. LI. Si quid es, inquit, quod homo, licet ratione sit praeditus, facere nou Musu, id profecto es majus, Iortitis V sapientius homine; homo
autem non poses facere calesia, ergo istud quod haec incit vel estiere .rit, superat eerte hominem consilio , prudentia, potesate: quis igitur potes esse vis Deus P Nec obitat quod Stoici, ut ex Plutarcho lib. r. cap. 7. de placit. philosoph. constat, Deum inter alia dixerint esse νορ τεχνικον : symbolica enim hac locutione usi sunt , quemadmodum Chaldaei; cum enim Ignis sit materia rapidissima &fluidissima, adumbrare voluere Dei in rebus efficiendis vim & celeritatem; si
cis hoc patet dum Deum esse riunt ignem artificiosum, id est , qui I i i i i i et ratione,
329쪽
ratione, numero, mensura omnia agat. Idem confirmat Cicero de N. D. Ze igitur, ait, N.aestram ita defuit, ut eam dicat esse idinem mi timio irem ad gignendum py0gredientem via , censet enim artis maxime proprium esse creare Sc gignere. Quod si autem vel maxime Stoici pii tallent, Numen s apientissimum nil niti rationem clie, ut alicubi Seneca loquitur, shil tamen purissma quadam luce ceu majestatis suae vehiculo priudituna, nihil ellet quod magnopere culparetur. Fuit enim haec ipsa mens Orientalium, & ni fallon ipsbruin etiam Hela eorion, qui hac in parte non distentiise videi tur a Chaldaeis. Horum auicni sententiana ita proseri Iamblis his
Deorum ignis iudiυiatius ineffabilisque emicat, impletque toti in ea tum proraudum, Archangeloriιm vero ignis etiam individuus habens circa se, aut ante se praeeuntem, vel post se sequentem magnam multiIudinem cernitur. At Angelorum ignis indivisus edit, attamen iu
rei fectistitia specie apparet.
Devia autem persecti sinum Dolios fossicite a mundo disiu xisse , pluribus non probabo : abunde enim id a Gutulero, aliisque praestitu in ; probat hoc, ut brevis sim, Litertius invita Zenonis, lib. 7. Δοκει άυτοκ άρνας τρην Ο λαν εἰναι δω , J.
argumentandi rationes , quas ad caelitentiam , providentiam Dei probandam adhibent; probat idem sententia corum de conflagratione mundi, a qtra solum Dcuin immunem sore alteruere. Ita Epictet. anuit Ara ian. lib. 3. cap. 13. ex vers IVolpi inter alia loqui tur: o Si solitudo satis cit ad id ut lis desertus. etiam Jupitur in ,, conflagratione mundi desertus diei puteit, seque ipsum misereri. Me miserima ' neque Junonem habeo, neque Mintervam, neque χ- Apollinem, denique. neqtie fratrem, neque filium, neque ne- ε - pDilum, Diuitiges by Corale
330쪽
potem, neque cognatum. Et potith infra. se Sicut Iupiter sectim se vivit, & in se ipso adquiescit, & gubernationem suam qualis sitis intelligit, eaque cogitat quae se deceant, eodem modo Sc nos deis cci nobiscum poste colloqui, iron requirere alios . non animisse aestuare. ,, c tiod ii haec vul naz. xime non de anni hilatione mundi intelligantur , patet tamen Muicos Deum a mundo dili in xi: se, quod dicis tantum causa Spinora alteruit. Provideiatium autem di PLnam esse, tam certo credebimit Stoici 1 It nihil supra. Audi tantum Senecam de providentia ab initio ita diccutem: Supervacuum cst ostendere, non sine aliquo cusito de tantum opus stare, nec hunc se siderum certum discursum fortuiti impetus elle . & qtice casus se incitat, saepe turbari & cito arietare: hanc in ossensum velocit se tem procedere aeternae legis imperio, tantum rerum terra marique se gestantem, tantum clarissimor una luminum & ex dispositione tua
is centium: non esse materiae errantis hunc Ordinem ; neque qtineis temere coierunt tanta arte pendere, ut terrarum gravit sui nimis pondus sedeat immotum, & circa se properantis coeli sugam se spectet; ut insusu vallibus maria molliant terras, nec ullum in- se crementum fluminum sentiant, ut ex minimis seminibus iat scanis tur ingentia. Ne illa quidem quae Videntur consus a & incerta , si pluvias dico nubesque R elisorum fulminum jactus, & incendia is ruptis montium Verticibus est usa, tremores labantis soli, & alia
tuae tit multuosa pars rerum circa terras movet, sine ratione,
si quamvis subita lint, accidunt; sed suas & illa causas habent,
is non minus, quam quis alienis locis conspecta miracula sui it &c.
Idem Epictetus, Ocrro & Plutarchus ipse de Isid. & Osirid. cou-
v I. Nam autem Dei providam curam ag omnia eruenilinit Stoici , mentes V corpora ; singulari autem ratione Deum homini pro pextae, V sese bene uni exhibere aiunt. Selecti illina tantum loca quae hac probant, afferam. Epicietus apud Arrii v. u. I. cap. I ha eX versione H. IVo si ant: se Percontante quodam, .uo pacto alicui se persuaderi posset, singula sita facta a Deo conspici Non credis, haec omnia iliter se cohaerere Z Credo, inquit; quid vero I ii iii 3 is terrena Diuiligoo by Corale