장음표시 사용
351쪽
mus jam qua ratione cl. Thomasiuis ostendat, Dolaos Deo omnem potentiam sustulit se: provocat denuo ad Gess. lib. 6. cap. I. ubi Geltius Chi sippi mentem ita pandit: Chidisippus in eodem libro περιπρονοιας quarto dignum esse ait ut quaeratur, ει των ἀνθρωπαν πιατα φυσιν γινονται , id es , nuturane ipsa rerum vel D Ovidentia,
qtiae condimem hane mundi V genus hominum fecit, morbos quoque N debilitates V aegritudines corporum, quas patiuntur homines, fecerit. Exi mat autem hoc nun fuisse principale naturae met ilium, titface; et homines morbis obnoxios s nunquam enim hoc convenisse naturae ιιιιctori, parentiqua rerum omium bouarion. Sed cum multa, ii
quit, V magna gigneret , pareretque apis a V utillisma, alia
quoque agnata sunt incommoda , iis ipsis, qriae faciebat, cohata ealtis , eaque mu per naturam, sed per sequelas quas in necessirias facta
dicit, quod illi vocat παρακολουθησιν. Sicut, inquit, cum corpora
mitura fugeret, ratio subtilior V utilitas ipsa oper is postulavit, ut tenuismis misititisque osculis caput compingrvet. Sed hanc utilitatem rei majoris alia quaedam incommovitas extrinsecus insecuta es, ut Feret caput tenuiter munitum. V ictibus Iensionibrisque parvis fragile ι proinde morbi quoque V agritudines saertae juns, Gm salus paritur. Haec tardisinus. Cl. Thomaynta ratiocinationem ejus in summam contrahit & ita proponit: nimirum juxta Chrysippum gestie- , bat Deus hominem facere nulli obnoxium morbo. Secundo, interpellabat Fatum, negabatque hoc fieri posse. Tertio , Deus igitur fecit quantum potuit, fecit hominem 3 morbum, cum impedire non posset, permisit. Vides, inquit cl. Thomasius, Ch sippi Deum tam intalidum , ut hominem uuili morbo pervium frigere non posset, ma- seria nimirum voluntatem eius eludenter sequitur ergo ut Deus hic
sit semus necessitatis, hoc es Fati. Ad haec distincte responsuri sumus. Et D imo quidem respondeo, hanc CD Uini mali physici e
plicationem revera esse ingeniosam, nec sorsan aliam convenientiorem, ab homine revelationis luce destituto , dari posse ι hinc &acerrimi ingenii vir , & in hisce plus satis versatus P. MFlius, eam Iaudavit, licet existimaverit eam dissicultatibus heic occurrentibus non satisfacere & revera non multum ab illustris Lesbivetii sumitii Philosophi mente abit . qui eandem ctiam in eruditissimo Theodiceae opere laudat, excniplis illustrat, sed & desectus ejus othcndere nititur, de quo mox plura. Secundo : ponamus autem & sequamur
352쪽
ordinem a Thomasio praescriptum. 'Mo, gestiebat Deus hominem nulli morbo obnoxium facere s haec Verba privio supponunt, Clarγ- sinisu, solum Deum rerum omnium essiciendarum causam esse R in auctorem, prosesiuin, & nihil extra Deum esse, quod eum ad agendum necessirio impellati Semnia, eum cum omnibus aliis Stoicii statuiise , Deo , antequam quicquam produceret idimnium rerum ideas praesentcs futile, eum has litter se contuli1Ie, ex multis aliis et Obvcrsantibus quibusdam talem convenientur acturum statuisse ;id est, ut clarius loquar, voluisse hunc mundum & homines creare
dicit enim providentia hanc mundi compagem & genus hominum fictiam esse, & in iis producendἴs naturae coiislium ibisse. Tertio observandum, Ch sippinu sine dubio, cum de homine loquitur, de hominum genere loqui, quale jam eae Alia enim quaeltio esses, utrum Deus substantiam intelligentem, scd corpore quodam longe subtiliori praeditam, firmare potuisset, iis morbis sane non obn Tiam, quibus nos homines esse foremus . quod quin I sippus infirmasset nullus dubito , cum materiam rem ad omnia paratam esse
dixisset. Hactenus ergo nihil, quod absonum sit, in priore hac 1 sippi propositione video. Sectinia Thomasi propositio est: Sed interpellabat Fatum , negabatque hoe feri posse. Sed ego hic nullum Fatum sensu Thomasii video, tota lis ex definitione depe dei: Thomasitis jam supponit, inexorabile aliquod principium 2 inecessarium causarum nexum intelligi; sed hoc prius probandum esset. Quae inde jure eruas haec sinat: Deum voluime hominem
producere : inter res a Deo efficiendas nexum esse: praevidisse at tem Deum, in nexu rerum hominisque natura , morbos simul cum homine orituros : ait enim, utilissimis & aptissinus rebus, quas DeuS pararet, per , quaedam incommoda oritura, id est , ut moderni Philosophi loquuntur, per concomitantiam malum physicum oriturum. Antequam ergo litamines produxit, liber erat Deus Iuxta tardisinum , nulla necessitate compulsiis , sed in ipsa hominis natura, quem condere constituit, videbat Deus possibilitatem morborum includi. Cum autem tanta sit honaitiis pnestantia,
minus malum pennisit, id est hominem condidit. & permisit simul
eum morbis obnoxnum esse : num autem hoc idem est ac fati legibus , constringi r Minime. Certe accuratissimi modernorum Philosopho
353쪽
agere; libere tamen nec ulla necessitate compulsum. Illtistrantur haec alio simili, quod attulit Chiosippus , quod cur contra Lipsium, ad quod tamen provocat, non adduxerit cl. Tho Uius, nihil cause video , praesertim cum rem, de qua agitur, mire illustici. Extat partiin apud Ciceronem de Fato, partim apud Gellium, lib. s. cap. 2. Apud Cia ceroneni Chr3s es, originem mali cxplicaturus, distinguit inter causis Ferfectas prisic illes, adjut antes Sc proximas. Secundum illas quidem principium motus & actionis dari, sed hanc vel illam dete minationem in causis vroximis, id est, voluntate nostra quaerendam. Hispositis ita ratiocinatur acutissimus Stoicus: altiιuqumniis sit, ut ratione qrtaadam principali necessaris coacta G convexa Fatosnt omnia , iugenia tamen ipsa mentirim nostrarum permis si ut Fuso obnoxia, ut proprietas ipsarrim es ipsa V qualitas; numbi sint
per naturam primitus silubriter utiliterque ficta , omnem illaruvim, quae extri αιιν ingruit, in ensius tractabiliusque transmistunt. Si viero sint asperara inscita V rudia, uitrisque bonarum artiuuadminiculis fulta, eitivuse parvo, sive nuro fatalis incommodi condictu 'tivgeanitia , sita tameu levitate V voluntario impetu tu ut litia δε- ficta V e1 ores ruunt, idque ipsetiu ut ea ratione 'fat, naturabs illa ες necessaria consequentia sicit, que Fatum vocatur ; 0i enim generesipo quasi fatale coiiseequeus, ut mala ingenia peccatis V errorisus nou vacent. Haec jam illustrat cir sippus exemplo Olindri: ut, ait, qui lindrum protrusit, dedit ei principium motionis, labilitarem nou dedit; sic υisum objectum imprimet tu animo suavi speciem . asseum autem erit in impra potestate, eaque, que1na odum iu lindro disti m es, extrinsecus prilsa, quod reliquum es sua vi natura moebitur. Tandem concludit . . non debere ferri audirique hominuaut nequam aut ignavos audaces, qui cum iis culpa by maleficis reυicti sint, perfugiunt ad Fati necessitatem. tauquam tu aliquod lam', qua pessima fecerinit, ea nou sua temeritati, sed Fato auribuenda
esse dicunt. Haec Chi sinus, quae jam illustratida A vindicanda sunt. Et primo quidem fateor, nordi satis recte haec a Chrysippo dici,
sed hoc non quaerituri Quaestio eth utrum tardisinus caecum aliquod & irrevocabile ritum statuminaverit, quod negamus. Secundo patet inde Chosippum latere, Deum hominem condidisse, simul tamen per concolnitantia in factum, ut malum simul in homine se exereret, licet liberrime, nulla necessitate compulso in ips
354쪽
enim mentis nutum Iticludi quidem possibilitatem errandi, nullamautcm absolutam necessitatem. Tra tio, dari tamen ingentem mentium diversitatem; alias primigenia sua natuna & indole, educatione insuper & institutione, aliis aptiores esse, quod ipsa experientia demonstrat. Videntur hic Stoici Socratis atque Platonicorum sententiam sequuti, qui idem asserebant. Apuleos de habitudine doctrinarum Platonis, lib. a. non procul ab initio ait: Ρlatonem is rivique sequaces asseruisse; hominem ab stirpe ipsa neque abs -- lute bonum, nec malum nasci; sed ad utrumque proclive ejus
se ingenium esse, habere quidem semina utrarumque rerum cum ,, nascendi origine copulata, quae educationis disciplina in partem alteram debeant emicare. is Id a testatur Muoph. 'Aπομνημ. lo 3. cap. 9. Simile autem quo luitur tar sinus' satis rem illustrate principium motus extra cylindrum est, sed ut minus vel magis ad motum aptus sit, a materiae natura petendum eli ; ita mentcm ab e
ternis quidem objectis ad volendum A agendum incitari, sed ipsam
mentis determinationem ab ejus libertate originem habere, quae vel ad bonum vel malum feratur, pro indole mentis aut naturninsita, aut habitu crebraque exercitatione contracta-
Non multum abit haec comparatio a mente illustris Le ilaui.m-34o. Theodiceae ita ait: is Cette comparassen de Chrysippeis nyest pas sori differente de la notre, qui eloit priste d uia bitea uis charge, quσ lo coulant de la riviere fati alter , mais d'autant ,, plus lentement, que la chargo eth plus grande. Ces comparata, , sons tendent au meme but, cela fest voir, que si nous Aions asses informes des sentimens des anciens Philosophes, nous yis trou verions plus de res solL A . Nihilominus existimat vir summus, chosippum non satisfecisse dissicultatibus heic occurrentibus, comparatione ista cum cylindro instituta , R tria adhuc ad solutionem postulat. Il faloit premierement aiouter, que c'est par le se choix libre de Dicu, que quel ques- uns des possibi es existent ;M & secondement, que les creatures raisonnabies agissent librementis audi, fulvant leur nature originesse, qui se trou volt deja dansles idues elemelles: & enfin que te motis du bien incline la x M ai m m m m 3 se lonte
355쪽
is lonte sans la necessiteri si Aut Litor, aut maximam partem eorum , quae infris vir desiderat, tardisinus prosellus eth; fateor ea satis ex mente I sippi evolvi non posse, dum integrum ejus opus
. ad manus non est 3 1ed argumcntemur ex concessis. Primum quod
adjiciendum csse putat vir illustris hoc est, quaedam posibilia libera Dei voluntate extitisse; atqui haec professiis elle videtur I sinus, dum possibile dixit esse id, quod existere potest , licet futurum nunquam sit, hinc & lis illi cum Diodm o intercellit, Audiatur Cia cero , qui libro de Fato ci Usippion ita alloquitur: is Tu & quae non
si sint futura, posse fieri dicis, ut frangi hanc gemmam, licet nun-- quam futurum sit; neque necessetfuisse Cypselum regnare Corin- ,, thi, quanquam id millesimo Mais anno Apollinis oraculo editum se esset. - Sane loquitur hic Chrysippus ad mentem accuratissimorum sevi nostri philosophorum. Cl. Ch. , ditis, qui illi histrem Leibuletiam in multis ducem habet, do nexu rerum sap. Pag. I 6. NOs tanquam possibile admittimus, quicquid nihil coi si tradictionis involvit, sive illud existat sivc non. Actus ad pos. -- sibili atem nihil confert; possibile sane est, ut mensae quadratae
, inducatur figura rotunda, elli sorsan nunquam futurum , ut ed- .se dem figura eidem unquam inducatur. Similiter juxta nostram se notionem possibile fuit, ut surgerem cum sederem: quod Spi- noeta Fatalistae nunquam conccdunt, nee salva sua hypothesi se concedere possitnt ; si Ita cl. Molpus. Cum igitur juxta Stoicos Deus Ibius causa sit, materia autem per se inepta & ad omnia pa- Tata . consessi sunt simul, Deum rebus, quae existunt, existentiam dedisse. Sed inquiet forte quispiam, materiam juxta Stoicos misse aeternam, ergo nullam possibilitatem dari posse; respondeo, Moicos quidem cum omnibus in universum antiquis Ρhilosophis, materiae aeternitatem credidisse , simul tamen varias materiae combinationes solius Dei voluntati & imperio adscripsisse, unde prima rerum, uvita dicam, stamina in ipsa materia praeexistebant sed ut hoc non aliud corpus combinaretur, ab imperio & sapientia Dei repstebant. Pone enim cum Stoicis praeter Deum nihil esse, sisi im
356쪽
Deus causa illa causarum vult, essicitur aliquid, fit homo, planta, animal; ergo, fit id quod.hactenus possibile tantum erat, & quidem libera Dei voluntate. Secundum pWislatum viri suiuini es: que les creaturis rasonnablis adissenu librement, Disant tertr natura ori velle qui se trauυδει deis dans les Mees De eLes. Haec denuo aliqua ex parte Chrsippus, dum, libertatini hominis propugnaturus, ait, ingenia ipsa mentium nostrarum perinde esse aio obnoxia,
ut proprietas eorum est & qualitas: omne visum mentem Midem
ad hoc vel illud appetendum inclinare, sed in sola simul mentepositam libertatem pro lubitu agendi. Exemplum etiam cylindri fatis hoc probare videtur: hinc differentia inter Cladi si & illustri,
viri sententiam non magna videtur. Cl. viri sententia est: in persectissimo Dei intellectu ab aeterno omnium rerum ideas contineri r ideas illas aeternas & abstractas omnium rerum exemplaria esset res per ideas repraesentatas per voluntatem Dei produci, adeoque naturam omnium rerum, etiam mali, in ipsis illis ideis aeternis quaerendam ; Deum quidem his ipsis rebus per ideas repraesentatis, ortum dedisse ι sed convenienter naturae rerum per ideas repraesei tatarum: malum adeoque per concomitantiam simul cum optimo. mundo, quem solum Deus condere salva sua sapientia potuerit. ortum esse. Chrasippus asserit Deum, antequam res produceret, vidisse quid ex nexu rerum consecuturum sit , adeoque ideas rerum. essiciendarum Deo obversatas fuisse, quod eo ipso fatetur
dum asserit Deum, hominem iacturum scivisse, hoc vel illo modo compactis ossibus capitis, ictibus eum & offensionibus obnoxium
sere ; porro Deum convenienter ideis quas habebat egisse, crealle hominem, saltem produxisse, & quidem convenienter naturae hominis , quam in se contemplabatur, & hinc per concomitantium malum ortum s liberam esse mentem & ad bonum malumve par tam , nec externis objectis necessario ad male agendum impellit
permisisse autem Deum malum ob majora & praestantiora, quod tu histrat, teste riutarcho, exemplo comam, in qua sint actus nihil ad rem sectentes, sed qui toti poemati gratiam conciliare possint, quae notio est illustris etiam LMmυi, quam contra Plum chum defendit. Alibi etiam locum clogantem apud Antoninum philos offendi, qui cum illustris viri mente conspirare videtur: extat is lib. s. sectos ε. quem latine tantum dabo: Asa, Europa, in bis sivit anguli s
357쪽
mare quodvis orbis ruituti s Athos mons ejusdein glebula ; tempus omne iustans, picnct amis parva omnia, caduca, evanida, pro υ viant iussidem uniυersa, a mente communi illa vel directe profecta. vel per consequentiam necessariam ei etiam rictus leoniis, V venena Unoxium quidvis, sicut spini V lutum, M. quae rerum illarum piu-chrarum V speciosiarum appendices sunt; noli ergo isa ab eo quem colu aliena opis. i, sed raritan wιiversa 'um origiuem tecum perpende. siti praesentia videt, cocta vidit, tum quae ab aeterno fuere, tum qita in aeternum futura sunt , cincta enim cogitata fiunt V uniformis. Hactenus Antoninus. Tota igitur differentia sententiae illustr.
Leibuitii & chi mini in eo posita esse videtur, quod illustris viritatuat ideas omnium rerum aetemas & immutabiles tantum Dei sapientissimae menti obversatas fuisse,atque mali originem in ipsis illisi ideis abstractis quaerendam; Chrasippus vero alserit, Deum quidem ideas rerum omnium effieiendarum contemplatum, sed materiam, ex qua fabricandae essent, jam praeextitisse, & hujus adeo Deo etiam rationem habendam fuisse, in quo quidem errat Chusippus; sed respectu neccilitatis , quae inde sequi videtur , non multum distant. Juxta Dibulatum ideae illae abstractae a Dei voluntate non de pendent originaliter, sed aeternae sunt , hinc necessitas quaedam Deo impori cur convenienter naturae rerum per ideas repraesentatarum agendi, inde & malum per concomitantiam oritur. Juxta rasippum pariter necessitas quaedam in Deo est , dum materia non ad quidvis parata est, Deusque adeo ex ejus mente pro varietate materiae agere debet. In Deo libertas eit summa secundum Dibnia iιm, quod ex infinita illa rerum possibilium multitudine optima selegerit in lucem proferenda. Et liber est Deus juxta tardisinum, dum ex ingenti illa massa ad motum inepta uifinitas rerum comisinationes effecit, & quidem sola voluntate optima &sapientissima commotus. Uno verbo, tolloniateriae aeternitatem. &nisi me omnia fallunt, optime conspirabunt, circa necessitatem &libertatem , viri longe perspicacissimi. Tertium tandem postulati viviri summi es, que is motis ta bisu incliue in volante, sans la n/ctister. Haec sane denuo , si quid video, inruit cir minus expressis verbis, supra a Cicerone prolatis, dicendo: in qui colindrum proti tisit, dedit ei pristi tum motionis, volubilitatem autem non dedit; Iic visum objectum imprimes in animo speciem, sensio autem erit hivosa a Disitirso by Coosli
358쪽
secus pulsa, quod reliquum es, suapte vi ovatura movebitur. Quae verba sane aperte significant eum libertatem homini adscripsisse. Idem docet distinctio ipsius in causas principales & persectas, &in adjuvantes & proximas. Det tio ipsa doctrina Chrisippi de con fatalibus. uti Cicero vocat, hoc ipsum supponit. Quaedam sunt, inquit Chrysippus, in rebus simplicia, quaedam copulata. Simplenes ι morietur eo die Socrates. Huic, sive aliquid fecerit Give non fecerit, fultus es moriendi dies. Λι si ita fatum sit, nascetur Oedipus L Ornon poterit dici, sive fuerit Laius cum muliere, siue non fuerit ι copulata enim res es V confatalis; sic enim appellat, quia ita fatum
sit, cum uxore concubiturum Lajum, V ex ea Oedipum procre turum. Rejicit praeterea Chrysippus vitium argumentationis, quod veteres appellarunt. Haec nisi fallor significant, ex mente modernorum Philosophorum, nexum eise rerum & eventuum a Deo positum, in eodem autem simul involvi libertatem hominis; negat autem simul, certitudinem eventus necessitatem rebus imponere, & quidem reetissime; ut nihil jam dicam de constanti eorum .erto, summam inesse menti libertatem. Haec igitur, nisi me omnia faulunt, simul cum illustri viro lassus est Chrysippus: quod si tamen in applicatione lapsus sum, mentis meae imbecillitati & rei dissueuitati id attribui velim. Si quis est, qui viri summi cogitata magni faciat, is ego sum; quod si Stoici & inprimis Cho pus non idem
senserunt ac vir lanimus, & lapsi sunt, hoc minime serit divinum& incomparabilem Dibnisum. Sed pergam. Provocat cl. Thoma- iis, ut supra audivimus, ad Cicerronem, qui in libello de Fato probaverit, Ch sinum omnia licet tentantem, neeessitatem inis ferre. Sed ut verum fatear, hoc perspicere non possum. Cicerode Fato sedi. 39. ait: Dum verbis utitur suis Chrisnus, delabitur in eas di cultates, ut necessitatem Fati confirmet inυitus. Concedumus eloquentitano Consuli, Chi sinum Fatum statuere, sed probet necessio est , caecam & inexorabilivi nectilitatem Fati nomine Chrysippum intelligere. Seet. o. duas proponit veterum Opini Ones ; quosdam affirmasse, assensiones nostras vi & necessitate fieri ; alios, easdem in nostra potestate esse, dixisse , consequenter non omnia Fato fieri , jam autem tertiam sententiam esse Chrysippi, ubi distinctionem causarunt supria iam adductam affert, tandem ovs. II. Pars ada. Nnn n1In vero
359쪽
vero potius omnium sententias inter se conciliare . quam refutare videtur. Sed revera in libello illo desunt multa , adeo ut Chrγ- sippi & Ciceronu argu montationes non fatis hic inter se consurre &dijudicare possimus; quantum tamen observare potui, Cicero par tim in voce Fati ii sit, partina certitudiνrem cum necessitate confudit, quod multis contigit acuti is mis viris. Ita Coi uns in disquisitione
de libertate, probaturus hominem necessario agere, ita argument tur e Tolit ce qui a uu commeticentent, Rit avoir iure catse , V tou-
te catse estuue cause necessatre. Et paulo infra: Si quelque action pet thre Dite fans cause, id n, aura potui de relation necessatre entre lesiali es-les esti, V par congequent unus ne salirioris necessairententa terminer dans queique cas que ce pi isse elve. Nolo ait erre quae ad
haec cruditis sinus Clarsius reposuit ; sed qui Ciceronem leget , haede re disserentem, simili ratione deceptum Hille perspiciet.
bd nondum dimittunt nostrum Chrysippum viri docti. Cl. Petrus Bartius, in dict. his . criti sub voce Chrysippi. similitudine in illam a Chrysippo allatam exagitat dicendo : Abiu qtie la comparaiason lindre Dit juse , it fatit comparer la desivie. non pus aupremier venu qui te potisse, vinis au meniti sier, qui Pa Dit , V qisi en Dite lui donue dii pied Ce que is olivare vortie Jbri long tems, vieni de sayltire, mais parce que se menitisier lui a donue cette A -τe, cause necessatre d tu mor ement di rabie, it es la veritabis casse de la duris ile ce vini me meret. Tolite la distereuce entre uia cube quine rotiis poliat V vu Iliudve qui rotile, totites les Dites , totites les regi larites ou irregularitis die repos de tan V du motivemen contia struel de stat ire, dument eire attribuees ὰ potiorier, qui a donne ἡces detix corps la forme 2'0u elles resultent necessatrement. Chaci upeut Dire Papplication auae ames hi maines. Respondemus. Primo nos haud adltruere dissacultatibus omnibus, quae circa originem mali occurrunt, satisfacere; quod tamen argumentum cl. viri postulare videriir nimirum vult, ut cir sippus ostenderit. cur Deus ullas mentes, quae errare potuerint, creaverit, & supposita vel sola libertate hominis, sequi Deum esse aiuliorem omnium
aristorum; huic difficultati autem minime satisfacere exemplum a cylindro
360쪽
cylindro petitum. Mea opinione hic ratiocinandum secundum principia Stoicorum, & deinde videndum in quantum exemplum a cylindro petitum satissectat. Statuebant Stoici, ut satis notum , m teriam esse aeternam & variis dissimilibusque partibus conliantem; Deum jus habere in materiam iam praeexistentem, convenienter igitur ei aliquando agendum, hinc malum phusicum oriri, quod materiae, non D adscribendum lit; & quemadmodum , uti in proverbio dicimus, . non ex quovis ligno fit Mercurius, ita juxta eos non ex qualibet materia Deus quidvis sormare potest; similiter acariisex non ex qua vis materia ossicere potest instrumentum. Sic cylindrus, ait tardisiniis, pro natura lapidis aut minus aut magis ad motum aptus erit, quae ineptitudo artifici imputari non potest.
Transferamus haec ad mentes. Juna tardisiniun, ut supra audiviamus, ingens est jam ab origine sua mentium discrimen & varietas, quae suppositio non adeo absurda videbitur iis, qui infantium in.
dolem & rationes consideraverit; hae mentes Omnes, quam Vis per sectione diverta. praeditae sunt libertate, agunt omneS pro natura& indole perfectionum; jam secundum ChrHippum externa obj cta o muta mentes illas ad volendum & agendum inclinant, sed ut ita vel ita agant, bene vel male, hoc in earum potestate est, licet fiat ut divinioris cujusdam indolis homines frequentius ad bene agenda serantur quam qui naturae impersectioris sunt ; ita secundum Chusippum mentes non agunt necessario, nec Deus est auctor peccati. Quod si reponat Bulius, Deum potuisse omnes mentes facere non solum iisdem perfectionibus praeditas, sed & quae male agere non possent, respondeo; si ad infinitam Dei potentiam attendu- mus , nemo negabit, Deum hoc facere potuisse; sed de hoc non quaeritur et quaeritur utrum Deus salvis virtutibus suis potuerit creare mentes liberas, poenae pretem iique capaces, & num hoc concessis sequatur Deum ipsum mali auctorem esse, quod negamus. Sed nolumus hic de origine mali disputare, hoc tantum dicimus, tardisinum neque inexorabilem necessitatem induxisse , dum aperte menti libertatem concedit, a cujus determinatione vcl bonae vel malae actiones repetendae sunt ; nac dubito quin idem statuerit, Deum in poenis & praemiis rationem etiam habiturum indolis originalis
omnium mentium ; altius penetrare non potuit Vir luce revelationis destitutus: saltem Cicero aliique adversarii nihil aliud reponere