장음표시 사용
371쪽
Hoc unum intendimus, Stoicos ita in hoc argumento locutos, ita - que subam Isententiam protulisse, ut unum aliquod systema ex ce tis & perspicuis principiis constans ex scriptis eorum concinnari haud pollit: concessimus & adhuc concedimus , posse hinc inde loca perspicua ex scriptis Stoicorum colligi, ex quibus systema, vivos haud absimile, confici possit. At contendimus simul, ex iisdem monumentis plane huic oppositum syllema adornari posse: unde conficimus, nobis hac in parte ad recurrendum esse. Tale autem systema, quod Spinoetae contrarium est, & quidem ex domesticis Stoicorum principiis petitum, in dissertatione nostra e hibuimus. Haee si observentur, neque Stoicos absolvemus, neque etiam condemnabimus. Cl. Buddetis, aliique distinguunt decreta Stoicorum in certa atque domestica principia, secundum quae G tera omnia splendide & recte, ut ajunt, dicta sint exigenda. At ubi tandem extat illud systema stoicum e definitionibus, axiom tibus & propositionibus adornatum, cui aliae propositiones aeque clarae atque domethicae opponi non possint 3 Hactenus existimavi aequissimam esse omnium Interpretum regulam, ut nimirum loca dubia & obscura ad certa & perspicua auctorum loca tanquam ad normam exigantur, & ex iis priora elucidentur: at frustra heic ad illam regulam provocatur; aeque enim perspicua atque d mestica loca, ut ita loquar, ad Stoicos absolvendos possunt exscriptis eorum peti, ac ad eosdem damnandos. Hoc adeo ape tum est, ut nulla propositio pcriculosa de Deo , de providentia& Fato adduci possit, cui contraria, eaque sana & rectior opponi non possiti Hinc flustra mea sententia clamant itoicae philosophiae oppugnatores , eos, qui Stoicorum decreta a Sphioetae sententia abire contendunt, ad certa Se domestica eorum principia non attendere , potest enim hoc in ipsos qui talia defendunt commodissime retorqueri: certe loca quae in dissertatione mea adduxi, perspicua surit, atque e domesticis eorum principiis petita. Neque mirum est nos hoc in argumento haerere dubios & suspensos, non enim videntur unquam Stoici cogitasse de systemate aliquo concinnando, in quo omnia, quae de Deo, providentia & religione naturali dici possent, apte inter se essent connexa , & certis atque perspicuis
principiis cohaerentia et tale saltem in Stoicorum scriptis non legi. Systema autem Diuo quo tendat, vident omnes, qui quid ex
372쪽
Ioas certis ratiocinandi legibus consequatiir perspectiam habenti Atque haec sunt, quae obstitere hactenus, quominus Stoicos imi vel Dimaismi reos postularem. Iluerim si quisquam mortaliuili ab iis opinionibus abhorret, quae libertati divinae & humanae insidias struunt, is ego sum.
Pergit cL Butamst is Haud raro Stoicos ita loqui ac si Deum
se pro societatis humanae vinculo omnique juris fundamento habu rint, lubens equidem fateor: Sed vera & genuina ratio erat, quod Deum ceu animam mundi per totum hocce Universum diffusums, crederent, cujus pars quaedam, scilicet mens, in singulis esset ho- is minibus. Hinc homines partes esse Universi , & inter se com gnatos contendebant, quorum adeo esset, neminem laedere, seis ipsos sincero amore prosequi, & quae reliqua erant Iuris Nati ,, resis capita. Ad hoc probandum provocat o ad ea,
is quae singulari dIssertatione Antonino Philosopho praemisia dixerat. AResp. I. Quae de anima mundi a beato viro dicuntur, en plicatius tradi debuissent, de quo tamen infra dicendi occasio suin peditabitur. a. Si dixissent Stoici, mentes nostras ex Deo en delibatas , errassent liuidem 3 at id non subverteret propositionem
de origine juris divina. 3. Loca Epicteti & Plutarchi, quae in
dissertatione nostra attulimus. ad probandam existentiam Numinis, seti potius persuasionem de existentia Numinis, secundum Stoicos omnium officiorum in societate civili vinculum esse, nihil de causa juris a beato viro in medium producta innuunt. Considerabant
Stoici universum mundum tanquam unam aliquam civitatem , h minesque a Deo in hunc mundum tanquam membra unius re t
Uicte demisis. Sublata igitur persuasione de Deo & providentia,
tolli mutua hominum ossicia asserebant. Hoc docet excitatus a'nobis Arriami locus: docent hoc ipsum loca alia Stoicorum et notum, Ciceronem in libro Q Piis ut plurimum Stoicos secutum. Is autem lib. III. sect. 6. ita de hoc argumento loquitur: situ a rem cretum rationem dicunt habendam , externorum negant, hi dis innut communem hinnani generis societatem, quas lata, beneficentia
373쪽
liberalitas, bonitas, ji intia , funditus tollitur: qua qui tollant , etiam asie, W- os immortales impii judicandi sunt. Ab ia enisn consti-rtitatu inter homines societatem eυertunt : cujus societa Vs arctusimum vinculam es, magis arbitrari esse contra naturam , hominem homini d trahere commodi jui causa, quam omnia incommoda subire vel externa, Mi corpυris, vel etiam animi, quae vacent justitia. Idem Cicero cap. hujus libri naturae nostrae rationem legem divinam vocat.
Ita loquitur Socrates, Plato, Seneca, aliique viri doctillimi inter veteres. Vide passim commentatores ad on Ciceronis, Gr ivm cumprimis ad lib. III. cap. s. & 6. Plane aliud vinculum soci tatis humanae posuerunt Stoici , quam hic a cl. viro fingitur. Prlater loca citata egregie hoc tuum vinculum Stoicorum explicuit Isaci s Cugai bonus in cωument. ad sat. III. Persi, qui huic sectae addictus erat. Poetae verba ita sonant:
Discite o miseri V causas cognoscite rerum, ' itid sumus, V quiduam victuri gignimur , ordo
Quis datus, aut mete quam mossis flexus V tinde, suis modus argento, quid fas optare, quid asper ' 'Utile nummus habet: patriae charisque propinquis uantum elargiri deceat: quem te Deus esse Juctis, humana qua parte Aeatus es in re. 'Ad ultimum versiculum ita eommentatur Casaubonus: A Otao serva divinum vocem Detis non Dii. Nam ita passim Seneca i ,, M. Antoninus & Arrianus , atque alii e porticu Doctores ; qui ,, qui etsi loquebantur cum vulgo , & saepe Deos Deorumque no- A mina in ore habebant, in explicandis suae scholae decretis Deum . ., unum prodebant causam efficientem hujus Universi: sicut no- M tum est e Μ. Tullio, Seneca, Laertio, Zenone atque aliis. M., humana qua parte &e. Humana res est universi humani gensis ris societas: adhuc igitur πιρι loquitur. Nam homo' quatenus homo est habet & naturalem conjunctionem cum omnibus hominibus : sed illud generale officium restringituris postea aliis, ut dicam cum Stoicis, Orbibus minoribus, qui eo expres- ., sius intelliguntur, quo patent angustius. Inde est quod privatas a charitates plurea curiuit, quam publicam civitatis aut regni uti- , is litatem et
374쪽
A litatem e nam ad universum mundum suas cogitationes referre, is quam pauci sunt quibus vel solum in mentem Duquam venerit is Stoici vero corrigendi huius erroris gratia, unde multa invitant se peccata manarent, soliti suos non tantum ad universae humanae se rei, ut heic, contemplationem hortari, sed etiam ad totius reiis Universitatis: Quippe hoc omne unum esse , cujus pars imoia membrum homines sint, singulas autem civitates esse quasi to- tidem Universi domos. Quicquid instituerent homines, autia quicquid illis usu veniret, in ejus aditimatione oculos semper se debere ad Universitatis considerationem erigi; ex qua cogitationeis illum fructum perciperent, ut nihil agerent, quod cuiquam moris talium noceret; nihil iniquo serrent animo, quod magnus illeis Rector decrevisset; certi omnia ab eo sic adminiitrari, quomodo is ad Universitatis salutem expediante nihil porro universo mundori expedire, quod privatim lingulis non sit conducibile. Jure igiis tur M. Antoninus libro III. scribit, nihil adeo ad magnanimita- is tem valere, quam si norimus casus hujus vitae recte aestimareris quod ita explicat ex superiore doctrina:
ωWπερ ἐικμι ἐινι; i. e. se Nihil perinde magnanimitatem in gene- rat, atque cxpedite vereque discutere posse unum quodque coiam rum, quae in vita contingunt; eademque sic intueri semper, ut si mentem simul subeat, quali mundo, qualem usum hoc praebeat; is quamnam Universi respectu dignitatem obtineat; quamnam, is hominem quod attinet, qui civem agit civitatis supernae illius, is cujus reliquae civitates istae quasi familiae existunt. si Hactenus casaubomis, qui plura hunc in sensum adducit loca, & consersata n um ad lib. II. Anton. Philos sect. XVI. Ex quo patet. longe aliis , quam quae adfert cl. BMarius . principiis societatis vim culum ex Inente Stoicorum inniti. Mirum cst autem, beatum viarum ad differtationem suam Antonino praemissam provocasse , probaturum Stoicos ideo existeiatiam Dei pro juris principio habuisse, quod mens esset pars Dei. Nihil mim ejusmodi ipsemet dixit bea- - ,
375쪽
tus vir, sed plane contrarium; proferamus quaedam: Sect. XV. eup VI i. de hoc argumento agit: Λltaerum vero, inquit, funda-imenti , cui hanc doctrinam Stoici supersi imiit, illud es, quia homo
sit p. rs Universi melubrum maenae bilus atque tinivm salis societa tiri. Provocat, ad hoc probandum , ad Antonini quaedam loca, &ad Senecam , quae si adducemus, omnium optime refutant ipsius Buid rei interpretationem. Ita autem loquitur Antoninus Plutosophus, ex vorsione duntaxat, ne prolixior sim: Ramus a proximo amputari ramo non potest, tuestu es a tota arbore resecetur ι H homo etiam ab uno avuljus homine non potest n0n etiam a toto excidisse coetu.
Et ramum alitis aliquis homo vero ipse se ipsum a proximo separat,
dam eum odit, aut averJatur : euorat autem etiam a tota ciυili Dacietate eadem ratione se abrinapi. Ver uin tarneu hoc habemus mune
re dotu , qui hanc societatem consuriit, tit rursuvi adcrescere proximo, V pars esse totius possianus. Idem lib. VII. feci. I 3. suam
rationem in unitis V compactis corporibus habent ruembra, eam obrianens ratione In aedita animalia in divises, praeparata ad tinam quandam actionem. Hoc eo magis animum tuum tanget, si crebro tibi ipsi dicas: membrum sum ejus, quod est ex ratione praeditis consa-mm, corpor is. Si autem dicas, te se partem, nondum ex animo diligis homines, noudum ex certa veri honesiqi e comprehensione Uintelligentia beneficentia risiis te delectat: adhuc decoris tantum cavsa illam exerces, non ut qui dum aliis benefacis , fa rictum ipse stia bene-ycentiae maximum percipias. Lib. X. g. VI. suatenus vero mihi cognatio quaedam es cum partibus, qua sunt ejusdem generis, nihil agam, quod a bono communitatis si alienrim , immo potitis reveneiaribus si deus, ad communem utilitatem omnes meas actiones dirigam V a contrario avertaria. Ita tandem loquitur Seneca epist. 9S. Meinbra, inquit, sumus corporis magni, natura cognati finIus, exii ein, V in eodem geniti, avsormn nobis iudidit mutuum , ex ejus lege miserius es nocere, quam ladi. Societas humana lapiatam fornicat ii similis es, cui fi se lapis unus subtKaxeris, ritent munia: omniumque lapidum ex aeq1ιo interes, singulos in suo loco Fo Pio continere. Haec sunt loca illa, ex quibus beatus vir ollen dere voluit, Stoicos ideo juris omnis fundamentum in persuasione de Numinis exilientia ponere, quod mens humana pars sit Numinis e fateor, nae non tam acutum cernere , ut talia in citatis locis videam. III. Qiiod
376쪽
- od dicitur pergit cl. Buddeus) Stoicos Deum a mundo,, distilixisse, non aliter admitti potest, quam si per mundum in-- telligas materiam , a qua licet Deum distinxerint, simul tamenis eum cum illa arcti Isino vinculo conjunxerunt , adeo ut eum pro anima mundi haberent. Qiiod vel limumeris, si opus edet. is comprobari posset testimoniis; sed lassiciant, quae ex M. Aurelio is Impcratore attuli, in introduct. ad philosophiani stoicam, sect. 3. segm. 3. pag. 34. Resp. Concedit ergo cl. vIr, Stoicos Deum a materia distinxisse: quod si hoc esst, Deus & materia, vel mundus seu Univer sum, non sunt una quaedum substantia, quod statuit Atarctillime cum mundo, inquit, conjun crunt Stoici. Sed dicet dum tandem, in quo arctissima illa conjunctio consistat. Certe ubique causiam efficientem & materialem distinguunt ; distinguunt inter D um c materiam. Haec sunt donaeitica corum principia, ut omnibus notum est. Ubi autem de operationibus Dei in mundum loquuntur , statuunt aliquam Dei & mundi conjunetionem; adeo ut Universoriim nomine nonsoltim ipsum mundum, sed ADeum ipsum comprehendant; ita tamen, ut quotiescunque agant de Deo S. mundo separatim, ita semper loquantur, ut aperte signia ficent, se aliud Dei, aliud mundi nomine intelligere. Aperiunda ergo fuisset illa conjunctionis Dei cnm materia ratio, antequam consectaria inde deducerentur. Cogitemus quae , quam, nos qui Christiani dicimur, conjunctionem Dei & rerum omnium in mundo st
tuamus. Contendimus Deum materiam omnem, postquam eam creavit, singulis momentis conservare, in eam agere, eam movere: dicimus conjervationcm esse continuatam creationem e dicimus Deum
esse omni praesentem , id est: nullam materiae particulam esse, cui Deus non adiit singulis momentis, & in quam vim suam non exemceat. De mente nostra ita loquuntur plerique , ut contendant, non luna substantiam ejus, sed & lacultates , imo facultatum exercitium , site potentissima Dei operatione, subsistere per momentum non posse. S. Literae nos in Deo vivere, moveri & esse t stantur. Ex Eo , per Lum & in Eo omnes res esse dicuntur, ut ,
377쪽
de phrasibus multis, quibus habitatio Dei in fidelibus exprimitur nil dicam. Haec sane aliquam Dei & mundi conjunctionum iras
Tunt, non tamen essiciunt, ut Deus & mundus una fiat substantia. At, inquit beatus vir, Deum pro anima mundi hui, uerunt. Speciosa haec & saepius repetit objectio eli, quam post cl. Th m*smhcatus vir, aliique viri docti reserunt, dicentes Stoicos Deum, uti in scholis loquimur, pro sorma mundi informaute, non adsistente habui ille. Mihi haec objectio tanti non videtur esse ponderis, quanti videtur iis, qui a me in hoc argumento dissentiunt , praesertim quod haec loquendi ratio, Scholasticis usurpata, Stoicis ignota fuerit. Sit autem, si ita velint viri docti, Deus auima mundi ex mente Stoicorum, num ergo probatum est, Deum & mundum unam a solvere substantiam Z Certe hoc idem esset, ac si quis diceret, mei tem & corpus unam absolvere substantiam , quia in homine utra que substantiae arctissime sunt conjunctae. An coniunctionis ratio
inter mentem & corpus adeo nota est, ut ex hac conjunctione tran
lata ad Deum certo S evidenter inserri possit , qualis inter mu dum & Deum connexio sit 8 Dicendum ergo seret, quousque illam conjunctionis rationem urserint Stoici. Neque hic unus vel alter locus obscurior, aut durior loquendi ratio, pro norma interpret tionis omnium aliorum locorum contraria docentium habendus eli,
silentio plane involutis omnibus, quae planiorem sensum sundere possunt. Corte tot loca sunt, in quibus mundum a Deo distinguunt, & imperium Dei in omnia illi constauter tribuunt , ut murum sit urgeri illam distinctionem. Unum alterumve adducamus. M. Antoninus lib. VI. sect. 36. ita loquitur: via, Europa, Irbis suu/-gusi: Mare quodvis orbis guttula: Athos mons ejusdem glebula: tempus omue insans pi uctuam aevi: parva omnia , caduca, manidae proυ veniunt indidem universa , a mente comminii tira vel directe profecta. zel per consequentiam necessarianas etiam rictus leonis, V υeMna re
noximn quidvis, ficut spina V latum, NB. qua rerum istarum puL rarum es speciosarum appendices sunt. Noli ergo i a ab eo quem
colis aliena opinari, sed rerum u=imersarum originem tecum perpevis. Qua praesentia videt, cuncta vidit, tum qua ab aeterno fuere, tumquae I Videsis Act. XVH. I 8. Coloss. I. II. Ronti XI. 36. ε Qt Diu tiroc by Coos i
378쪽
φce in auernum futura sum: cuncta enim cognata sunt V uniformis. Vide ad hunc locum Galaterum. Seneca de beneflc. lib. S. cap. 23. Dii inquit prima in comtitutione , cum tiniversa disp9Herent,eIlam n ira viderunt, rariovemque hominis habuertint: tu nostras utilitates principio i divum praemissa mens es, S is ordo mundo diatris. ut appa reat curam uosri non intem tillima habitum. Iidem Stoicitet te Cicerone de N. D. cap. 3. auferebant . niente musidioqrte divi. no omnia in hoc mundo ad salutem omulum conserυationemque a Lrabiliter administrari. Juυenalis Sati K v. 346. ex mente Stoico . rum ita loquitur:
. Nihil ergo optabunt homines' si consiliumo . Permittes ipsis expendere Numinibus, quid Condeviat nobis rebusque m utile nosti is: Nam pro jucundis aprilisma quaeque dabunt Dii e Carior es iss bbim quum ML ' ii i
vide ad hunc locum commentatores. Denique Seneca. p. 32. lib. IV. de senes Notum es illis πώ ris sui series, omnium illis rerum per manus suas iturarum scientia in aperto semper es , nobis ex abdito subit. Num ita loqui potestaui Dcum cum mundo coiiiiindit Z At videamus, quoniam ad dis 1ertationem Autonhro praemissam proVocat beatus Vir , qua ratione ibi probet Deum cum mundo arctissime conjunctum: Fatetur pag. 3. 4. testimoniisque probat, Stoicos per Deum intellexisse mentem, vel rationem per naturam rerum omnium intentam & commeantem. Post haec ita pergit: se Ita in universum omnes Stoici, quiis Deum pro anima mundi venditabant. Istud vero & hic sibi vestia Antoninus, & alibi quoque aperte docet ; namque & lib. VI. seel. 4O. is opificem mundi, hoc est Deum, rerum naturae semper intime
,, adesse scripsit: 'Eπι των ὐπο σμα μνεχορονων ἐνδεν ἐς ι,, wνει ἡ κατασωυασασα δεναμις ue i. e. In his quae a natura continenis tur, remanet, intusque est vis ea opifex. Et alibit Mηυτι ι νον
379쪽
M i. α Non jam tantum una spirandus eli universus aer, sici &is consentiemium cum mente , quae universa complectitur e haudis enim minus vis intellei trix ubique circumfusa est. & omni qui , , traherc potest se ubique ingerit, quam coinmunis hic aer omniis spirare volenti. si Lib. VIlI. scet. Nimirum Deum non tanis tum esse animam mundi hic docuit Antoninus. sed & homines,, ipsos divinae hujus ei sentita, sive animae mundanae esse participes.., Plane ad ejus mentem Seneca: Totum hoc, quo continemur Ais unum est, & Deus est: & socii ejus & membra sumus. Epith. 97. si Atque inde etiam evenit, ut Deus tum exteris Stoicis, tum etianais saepius Antonino nostio Naturae nomine veniat. Sic η των όλων
δε φυσις, inquit, τουτο - τα, δε ονὶ κ ἐκει μετατι Θεναι, με- παβαμειν, αιρειν ἐκει φερον. Univerit natura hoc agit,
se ut quae hoc modo habet alio mutet, & ex uno loco in ali uinis res transserat. Sed omnes quidem Stoicorum, quos de Deo so-Vebant errores, unico quali fasciculo accurule complexus est A Jacobus Thoniasius, de exustione mundi stoica, dissertat. XIV. ia Docebant enim Deum intime insinuatum esse mundo , & quidem per modum partis formalis, qualis est anima in corpore, ita ut is cum eo constituat unum per se aeonipolitum, alterque alteri Ais nomen suum & proprietates communicaret. Istud quidem recteri afferebant, & Antoninus quoque docuit, intime adeste Deum is mundo. At in eo planc falluntur, quod Deum I. panem Unuis verti Drmalem facerent. II. Idquo Deum mundo else , quod is ani Fa cst corpori; adeoque III. Deum cum mundo unum per se is conitituere, & II nomina quoque & proprietates utrumque se habere communes docerent. Id quod copiose, eruditissimeque is demonstravit J. Thomasius loc. cit. Nec Antoninita, utut saepius is caeteris Stoicis longe sanior sit , ab hoc errore immunis clieri dum enim mentem per universiam rerum naturam penetrare diis xit, siuae dubio ejusmodi unionem intellexit, qua corpori juncta is est anima. Praeterea dum Naturae nomine Deus pariter ac munis diis illi venit, idem utrique nomen ille tribuit, & cum caeterisis Stoicis plane se consentire demonstrat. Ita beatus vir.
380쪽
IV. Pervestigemus singula diligentius. Et primo quidem Meinur,
Stoicos dixisti , Deum esse animum per totuna Universum inten- tun,: at inde sequi, Deum esse animam mundi eo sensu, quo fh-mit beatus vir, nempe Spinoetae, nemo concesserit, neque locus dum- nitri, qui Deum intime rerum naturae adcile dicit, probat, Deum esse animam mundi. Adponam ipsa verba integra & quidem secundum versionem, brevitatis causa: Ita autem Imperator e Orgamin. insi sonentum , vas qiwdlibet , si id, ad quod conditum es, facit, betis se habet. Ibi tamen opifex, qui condiderat iam abiuris in eis, quae a natura continentur, intus es, ibique residet, quae ea condiderat vis. Proinde magis eam vereri oportet se exis οὐ
dumqtis tibi, si secundum illius voluimatem te habueris, degerisque. Omnia tibi ex animi sententia se habere: Sic aurem V Universo, exanimi sententia sui habent se sua. Num autem hoc probat tandem , Deum esse animum mundi, unamque cum mitudo conltituere substantiarn Nimirum vis divina non abest a rebus conditis, sed jugiter illis adest , ergo ita esst in mundo, ut mons in corpore, imo ea mens unum facit cum mundo. Quis tulerit aequo animo hanc ratiocinationem y An non omncs Christiani docent, Deum iugiter cunctis adesse , ea singulis momentis producere & movere Neque perspicuus plane ad idem probandum est alter locus Anto nisi , beato viro citatus. Per τε πανσα intelligit mei tem omnes mundi partes pererrantem : huic convenienter esse ugei dum primo docet perspicuis verbis; nimirum τε Deli de metaphoricis verbis idem exprimit per τε attrahere. Uidetur esse sensus talis: Quemadmodum aerem ubique circumsusum quiliabet possunt attrahere; ita Deorum voluntati ubique vim suam exercenti convenienter agere possunt omnes. Vidit tamen hic animam mundi Galal mis. At sit ita, num sequitur mens , seu Deus ubique activitatem, liceat hac Voce minus latina uti, suam etiam in homine exerit, ergo Deus est anima mundi Z Certe si mens nostra est pars Dei, ut beatus vir vult, quid opus est monere, ut Deum ubique praesentem , seu mentem omnia commeantem attrahamus Z Neque quod tandem Stoici Deum Naturam adpellitarint, s quitur, mundum cum Deo ex mente Sisicorum unam esse sui . stantian .