J. Jacobi Zimmermanni, ... Opuscula theologici, historici et philosophici argumenti. Tomi prioris secundi pars 1. 2.

421쪽

luit alitor vitae Archiepiscopi Cameracensis Fenelanii, qui se missam fuit se, ub Archiepiscopo autem in ecclesiae romatior gremium Edductum uilerit. Nimirum ajebat ille, aut religioni catholicae assentiri debes, aut Deilbi munere, nullum est medium. Sane miri cujuslam temperamenti virum oportet suil se hunc Dei stam , qui se ejusmodi argumentis convinci passus cli. Mira est haec metamorphosis, omnibus Ouidianis incredibilior. Scilicet Protestantes in posterum minem

religionis christianae professionem abjicere debent & Deilhae fieri.

hinc sane exiguus est in caulam romanae ecclesiae saltust Itane variat ecclesia in methodis convertendi, cum tamen omnis variatio.

telle Bossieto, non solum periculosa, sed certissimus fit sta doctrinae character lit Nimirum facile salvari potes, si credis Deum esse amittere in Italia hominem infallibilem; hunc asserere librum quendam este divinitus concellum, cumque ad ejus nutum explicatum, licet nobis non perspectum, simplici aisensu amplectendum; credenda mille miracula a Sanctis & reliquiis praestita , credendam resurrectionem Jesu Christi, Apoliolorum fide roboratam , & simul omnem fidem sentibus ei se denegandam; credendum idem smul este & non cite; credendum frustulum panis esse verum cor- pus Christi, licet omnes quotquot in mundo esIeiit homines ad mirum hoc spectaculum visendum convocati nil nisi tenuis particulae farinaceae stultillum viderent; credendum idem corpus simul Roniae & Parisiis tith; credenda omnia sine examine, aut examinanda , sed ita ut eu dentissimae tuae persuasiolat anteferas hominis Itali voluntatem rationibus etiam destitutam; credenda haec sub poenia tisierni, imo haec fides ferro, igne, & si quae alia sancti officii convertendi remedia, contra omnia conscientiae jura propaganda esLSane si quis haec ratione instructi is concoquere poterit, is per me vel boves alatos credat. Scio non tam crude δι simpliciter haec ab Episcopo prolata, sed si ratiocinari volitisset, facile haec principia ecclesiae romanae invenire potulisset proselytus iste. Sed solent multi ex ecclesiae romanae Praesulibus religionem sitam depingere non qualis est, sed qualem oporteret este. Hinc theologis hie problema solvendum onero. Qti aeritiir iacirape: utrum quis, de re ligionis naturalis principiis convictus rationi & conscientiae convenientius ageret, si Deista maneret, an vero si religioni ecclesiae Lomanae, qiuilis revera est in Omni suo complexu, sese adjungeret . posito, Disiligod by Gooste

422쪽

posito, quod alterutram ex his duabus amplem deberet Mihi facile solvendum hoc problema videtur. Ego hactenus pro mea simplicitate credidi, non polle non in ecclesia romana multos Atheos &Deistas duri, eum videant propriae conscientiae dictamen & examen religionis tantopere negligi, & fictis intraculis omnia plena esse: contra ea Proteitantium coetum , ubi omnia jubentur ia rigidum examen vocari fidei dogmata, nec ullae aniles stiperstitiones & ficta miracula locum habent, in quo S. Litterae cujusvis conscientiae approbandae offeruntur, nullam Deistae refugiendi causam habent. nec nonnisi per principia nostra ad religionis christianae divinitatem agnoscendam, si ratiocinari velint, adduci possunt. Superstitionibus autem in ecclesia romana omnia scatere loquitur experientia, A fatentur subinde viri candidi hujus ecclesiae; vide verba cl. Montefalconis I. Clericum, Bibl. anc. V modero. T. I 3. 3I. Sed solide mea opinione Fenelonii argumenta subvertit vir non minus munerum dignitate & splendore quam eruditione nobilissimus, illustris Baro de ADtternita, in libellδ germanico idiomate Fra costirti edito. Quod si tamen Gemerus, ut in via tu redeamus tam itupidus fuit, ut quoniam hominum quorundam vel ambitio assectavit, vel stoliditas detulit mortalibus divinos honores,' propterea is negaverit, dari omnino alium praeter hos longe diviniorem

Deum, autὀrem mundi, omiuque veneratione & cultu dignit mum, nae is non minus insaniit, ac qui negaret verum dari r gem, quoniam in scena commentit s, vel in morocomiis imagu

temere accusatos dusendere. a. Superstitionem teneriς adolescentium animis cradicandam, & contra ea veritates ad salutem n

cessarias, non aliud agendo, sed summa vi & evidentia implantaniadas. Tandem moderationis & prudentiae leges in dijudicandis ali

rum opinionibus cras te observandas. Haec est, amicorum Optime, sententia mea de Memero, quam mutabo . si dissenseris tu. om. IL Para aia. xxx xxx cut Disiligoo by Corale

423쪽

eur dissentias explices rogo. Quamvis enim tibi cedere debeam, rectius tamen arbitror, in tanta re ratione superari. Proinde si non errare videar, id ipsum quam voles brevi epistola, sed tamen scribe ; confirmabis enim judicium meum e si erravero longissimam para. Num corrupi te, qui tibi, si mihi accederes, brevis

epistolae necessitatem, si dissentias , longissimae imposui Z Uale.

424쪽

DISSERTATIO.

S E c T. LUamvis certum sit, eruditionem, eloquentiam, aliarumque utilium rerum scientiam, ab Omnibus, qui Vera rerum norunt pretia, aestimari; aeque certum tamen est, multum splenitoris his virtutibus decedere, si probitas, veritas ac recti Ihιdium, iis non accedant: cum enim illi, qui alios erudi. tione superant, identidem clamitent, incredibilem esse eruditioni svim ad promovenda societatis commoda, atque ad perficiendam in . universum mentem humanam; simul tamen res suas ita instituant. ut facile pateat, eos tempori inservire, probitatem, religionem, Averitatis promoVendae studium, aut prorsus negligere, aut cum d mum lacertos suos movere, quando id e re sua esse putant; non solum ipsa eruditio in illorum anssimis, qui verum a salso distinguere haud possunt, & exiguo veritatis Virtutisque amore tacti sunt, vilescit; sed & sibi persuadent firmiter, quo quis sit doctior, acutior, sapientior; eo minus religiosii eum & virtutibus. X xx xxx a deditum

inter recentiores vitae fatorumque Ciceronis scriptores memorandi do. ctissimi viri m tDoLETHo Nus & MORA ai Mus. Utrum vero data opera iatheologiam emellentissimi hujus viri inquisiverint, dicere lion possum. cum scripta haec videre , nedum evolvere hactenus non licuerit. Disiligoo by Corale

425쪽

deditum esse. Fateor illam conclusiotiem iniquam es. &' ineptam: sunt enim varii & multiplices animorum recessus: veritas A errori, religio & superi titio , eruditio & insipientia , mirie modis in animis hominum contemperatae atque commixcae sunt: interim multi vix sibi persuadere possunt, serio & ex animi sententia viros illos eruditos de conscientia & religione loqui. Ita novimus in Gallia

ex. gr. magnum esse numerum Virorum perspicacissimorum atque

doctissimorum , qui ad miraculum usque & stuporem in variis disciplinis & artibus sunt exercitati, divers que errores raro ingenii ac mine detexerunt & resutarunt : iidem tamen, cum de religione agutur , silent ; ineptas ridiculas, Deoque contum cliosas opiniones aut defendunt, aut ita saltem loquuntur , agunt ac vivunt, ac si eas ata probarent; nullam aut exiguam molestiam devorare volunt, quoties impetu aliquo ad ineptias & superstitiones, quas limga dies com firmaviti profligandas opus esset: unde mirum non est, erruditi Mnem a multis tanti non aestimari, quanti oporteret. Si nobis vitam, mores & res gestas veterum eruditorum Inmemoriam revocemus, inter multos alios exemplo esse potest nobilissimus ille respublicie romanae Consul M. T. Cicero. Vir hic de republica, optimarumque literarum studiis praeclare meritus , in coelum extulit laudibus eruditionesti, eloquentium, philosophiae st dium ; erat quin etiam eo ingenio praeditus, ut superstitionis causas &faeditatem facile detegere, melioraque suadere potuisset: quod, cum ex aliis scriptis, tum ejus libris cum maxime philosophicis con stat. Idem tamen excellenti illiniis vir aliter plane in villa cum amicis, aliter Rom e locutus est. Receptas opiniones de Numinis cultu stilitas licet & ineptas tolerandas putabat; neque ingenio suo, quo Valebat, nec Eloquentiae item & eruditionis apparatu, ad simiaditus subvertendam superilitionem usus est. Certe si tantum laboris & studii impendisset; ad religionem puram castan que, qu tenus illa rectae rationis principiis addisci potest, introducendam Apromovendam , quantum contulit ad reipublicae salutem conservandam ; apud posteros omnes, eosqtie sapientissimos optimosque,

majorem non solum sibi famam adquisivisset, sed δ suae conscientiae

426쪽

atque sapientiae convenientius egisset. Desuit igitur nobilissimo &excellentissimo viro studium verum rectumque custodiendi, verit temque sit peratis omnibus obstaculis defendendi. Interim negare nolim, Ciceronis ingenii indolem ita suisse comparatam, ut ad hoc vitium , quod in eo aliisque notamus, naturali quadam prcipensione inclinaverit. Notum est: & experientia confirmatum, mentem pro varietate temperamentorum ud quasdam actiones peragendas vel procliviorem, vel ineptiorem esse. Inde fieri solet, ut quidam ad voluptates, alii ad gloriae itudium, superbiamque propendeant. In aliis mira est & felix aliquando sanguinis & humorum contemperatio 3, crediderim insuper , mentes internu naturae constitutione diversissimis, ante omnem meditationem & institutionem, propri tatibus esse ornatas, adeo ut in aliis vis judicandi, in aliis imagis. nandi , &c. melius vel infirmius sese exerat. Qiiod si iam quis atteiite scripta Ciceronis evolvat, deprehendet, quantum temper mentum in linimum ejus valuerit, quaeque ejus merit ratio, nimia rum . olerico-sanguineum ut artis Doctores loqui solent, eum fuisse patet: hocque manifestum esse videtur, non solum ex scriptis, sed universa vivendi ratione: ab una parte in eo elucebat X xx xxx 3 acre

In eandem sententiam propendit clarissimus noster Brukerus, hist. criti philos Tom. l I. pag. 4 . cum his convenilint, quae habet clarissimus elegantiorum trierartim apud Goettingenses nunc professor J. M. GgssNER Us in vita cieeronis, quam Clirestomathiae Ciceronianae olim praefigendum curaverat, 94.

427쪽

acre ingenium, eruditionis V laudis fumnia cupido, jactantia, fimdiuni inclarescendi; ab imaginationis maxima υis, dicendi po-νitia, metus V tri tiae perpetua mixtura, animus ad sales M Dcorrepsisinius atque intentisimus. Eo itigritio suit praeditus, ut errores passim circa religionem grassantes non solum videre , sed & sensim sensimque ex animis hominum evellere potuisset, ni metus, amorque otii literarii obltitisset. Amore divisi e illius scientiae, quam philoOphiam vocant, tactus erat; at periculum adire ob illam, aut obstantia impedimenta propellere, quod innumeri .ex Christi disciplina faciebant, forti animo noluit. Haec autem animi adsectio m ture satis sese in eo exemit: ab ineunte aetate siligulari desiderio literis vacavit. adeo, ut omnes boni spem conciperent, eum talem ι fore, qualem cognitum judicarunt: multis in locis ipsemet aetatis juvenilis studia & exercitationes enarrat. Usus est puer graecis Doctoribus, quod ipse in epistola ad M. Titiuuium, reserente Sueto nis de clarissimis Rhetorinus, exponit, &c. ita scribetis: Equidem memoria teneo, pueris nobis, latiue docere coepisse L. Plotium quemdam : ad quem cum feret c0nωrsus, quod sudiosissimus quisque apud eum exrrceretur, dolebam mihi idem non licere. Contistebar autem doctissimorum hominum auctoritate , qvi misimabant, gracis exercia satiouibus ali melius ingenia posse. Annus decimus sextus terminus es pueritiae Ciceronis, in qua, ut Plutarchus scribit verba sunt Fabricii, qui accuratissime illustris Consulis vitam scripsit eum eas artes, quibus aetas puerilis ad huunmitatem informari solet, disceret, ingenium ejus ita eluxit, tantumque noviluis V gloriae inter pueros habuit, ut eorum parentes viseudi Ciceronis cognoscendaqite celebratae teritatis in disiendo gratia ad ludum venirent, pueri quoque honoris gratia Ciceronem medium deducebaut ι de quo honoro Plutarchus in praeceptis civilibus, U Ovidius lib. V. Fasorum rn medius iuvenum, nou iussignantibus ipsis, Ibat, V interior, si comes unus erat. Laudat

428쪽

Laudat etiam Plutarchus indolem Ciceronis, au)lane ipsam ejus natura: fιise ait, qualem Plato lib. V. de republica in Philosopho Ubomine docili requirit, ubi Socrates ita concludit, ουκ ουν τον

Puer Cicero cum poesi imprimis delectaretvr, Pontium Glauctim tot metris composuit, quem sita etiamnum aetate extitisse Plutarchus refert. Hactenus Fabricius. Quemadmodum autem si a gularis ingenii bonitas ex miro discendi ardore eluxit abundantissime ; ita hoc cummaximo ostendit in eo , quod a teneris philosophiae amore ata dentissimo teneretur. Vulgares animae in tricis haerent, & minutis praeceptionibus delectantur; nec facile animum ad divinae illius scientiae, philosophiam puto, amorem adjungunt et prieclara ingenia nomaisi rerum excellentissimarum & optimarum contemplatione animum pascunt. Inter disciplinas autem omnes facile prima tenet

philosophia ι eam mature adamavit Cicero. Pluribus in locis de se hoc fatetur ipsemet. Ita lib. II. de c. sect. I. pag. m. Nisi hil agere autem cum animus non posset, in his studiis ab initio A versatus aetatis , Existimavi honestissime molestias posse deponi, . - si me ad philosophiam retulissem, cui cum multum adolescensis discendi causa temporis tribuissem, posteaquam honoribus inseris vire coepi, meque totum reipublicae tradidi, tantum erat phil ,, sophiae loci, quantum superfuerat amicorum & reipublicae tem-

,, poribus. Et paucis interfectis: Quid est enim, per Deost optabiliussi sapientiar quid praestantius Z quid homini meliust quid homine,, dignius Z Hanc igitur qui expetunt , Philosophi nominantur: ,, nec quidquam aliud est philosophia, si interpretari velis, quam

,, studium sapientiae. Sapientia autem est ut a veteribus philos si phis definitum estὶ rerum divinarum & humanarum , causi ,, Tumque, quibus hae res continentur, scientia , cujus studium qui si vituperat. haud sane intelligo, quid in sit quod laudandumis putet. - De senect. sere ab initio: si Mihi quidem ita jucunda si hujus libri consectio fuit, ut non modo omnes absterscrit scia si ctutis molestias, sed effecerit mollem etiam & jucundam sensis ciuieme nunqUam igitur laudari digne poterit philosophia, cui

is qui pareat, omne tempus aetatis sine molestia possit degere. ,, suas. Tusc. lib. V. se f. a. se Sed & huius culpae & ceterorum viti ,, Ium peccatorumque nostrorum omnis a plutosophia petenda

429쪽

is correctio est; cujus in sinum cum a primis temporibus aetatisse nostra voluntas studiumque nos contuliniit, his gravissimis c is sibus in eundem portum, ex quo eramus egredi, magna ja tiis tempestate confugimus. O vitae philosophia dux , o virtutis inda- ,, gatrix, expultrixque vitiorum, quid non modo nos , sed omniis no vita hominum sine te esse potuisset y Tu urbeis peperisti ; tu ,, dissipatos homines in societatem vitae convocatii ; tu eos inter se primum domiciliis, dein conjugiis, tum literarum & vocumis communione junxisti ; itu inventrix legum r, tu niagistra morum is & disciplinae fuisti; ad te confugimus; a te opem petimus 3 tibi

is nos ut antea magna ex parte, sic nunc penitus torosque tradimus. ,, Taceo alia loca idem abunde testantia. Hine etiam factum, ut omnium tum temporis florentium sectarum Professores audiret inimirum ex Stoicorum familia, PQ ovium & Diodotum, ex Epia ri disciplina, Phaedrum & Zenonem; ex Acaimicis, Philouem Ac - ΛηtioAmnis ex Peripateticis tandem Cratippum & Μ. Pionem. Η rum omnium opiniones atque sententias in libris suis philosophicis Ecguiter ae perspicue tradidit, adeo ut dubitari non possit , eum maximam vitae partem philosophiae consecrasse. Patet simul inde. quid ad doctissimi Sehotti quaestionem, quam cap. IX. in Currone aeali mutis vindicato proposuit: An nimirum Philosophus Cicero censendus respondendum sit. Nimirum irascitur vir doctissimus illis, qui hanc gloriam summo viro detrahere conantur. Mea autem opinione omnis lis ex definitioκe Philosophi pendet. Si eo nomine intelligamus virum excellcini ingenio praeditum, in praestu tissimorum Philosophorum scriptis versatum, & inplerisque rectius caeteris eruditis ratiocinantem, negari non potest Ciceronem Philo sophum fuisse. Si vero Philosophi nomine intelligamus hominem. 'qui sola ratiocinatione adjutus , ex proprio ingenio, ex certis immotisque principiis, universum aliquod veritatum systema condit, a que servata ubique evidentia, singulas partes seu corollaria ex principiis suis deducit, tum negamus Ciceronem hoc nomine dignum. esse. Major in eo erat imaginatricis, uti vocant, facultatis, quam

vero iudicii vis r hinc in discussione quaestionum philosophicarum non solum de styli elegantia ostendenda quummaxime sollicitus est. sed & in examine sente itiarum, plorumque ignarus quo se vertereti stabat. Adde quod ex orationibus cum inprimis pateat, eum Le-

430쪽

M. T. CICERONIS.

pissime aestum imaginationis secutum, neque dicta sua ad accuratas Logicae leges attemperasse. Quo major autem cli facultatis imagunatricis vis, eo minus acut uni esse solet judicium. Nolo mihi credi qui Philosophus non sum, sed viro, quem inter Philosophos ref runt omnes, nimirum J. tilio in tentamine de intellam hum. lib. II. cap. II. ita dicenti: Plus inquit la faciιlte δι jugement es m os fiere, ou mal emploFee a marquer une di nctio a d'tine chose aeaυeau ne autre, plus nos notionssoni confises, V plus n)tre radon systare.

mec uve agreabis variete celles , en qui ou petit observer quelqueressemblance , ou quelque ranori, potir en fuire de belles peinti res,

qui disertissent V frappent agreablement Pimagination : le jugement

sent polir Pordinatre ces bellis N arreabis; pensees, qui franeut si