J. Jacobi Zimmermanni, ... Opuscula theologici, historici et philosophici argumenti. Tomi prioris secundi pars 1. 2.

471쪽

ia28.

ΡLures effluxerunt anni, ex quo Cou Ius Ziegiems, schas

husanus, vir non magis nobilitate generis, quam eruditione& pietate excellens, jam vero coeli tum choro adscriptus, Iordani Brunt opuscula mihi legenda transmisit. Ea non sine attentione perlegi. Animus enim tum temporis mihi erat sp . cimeti exhibere disquisitionum, quas meditabar de viris eruditis vere l falso atheiuni sitspectis. Nata est ex hac lectione B1-um opusculorum dissertatio satis prolixa, in qua contra celeberrimum D Croae τον νυν ἐν άγινις, infelicis illius Itali causam peroravi, eam que εeleb. Lensam, cum quo tum temporis mihi intercessit familiare litterarum De Iordano Bruuo haec habet ii l. Dibulatius In epistola ad Tolandi m data, quae tomo II. epist. cl. Asireti de praesenti statu litterario & ecclesiastico Britannico adjecta est. Uerba ita sonant: is Les deuX Ouvrages, l'un en latin, l'autre en italien, M quc Giordamo Brtino a publie de iuvimers & de Pinjini, &,, quo 1'ai tu autref is, soni Voir que cet Auteur ne manquoitia poliat de penetration. Mais matheureus ment ii est alle au-del ,, des justus bornos de la raison. Il donnoit avssi dans les chim ,, res de l'art de Romoud L B. Je ii'ai jamais tu son spacein ,, de la besia triomphante. Il me semble qu'on m'cia a palo Disiti ooste

472쪽

' litterarum commercium, transmisi Berotinum, eo fine, ut locum aliquem illi concederet inBibliotheca germanica gallice scripta: factum autem est, tiescio quo fato, ut qualiscunque labor meus intercid rit, neque inter libellos clariss Lensant, qui interea temporis decesserat, transmissa dissertatio fuerit reperta. Cumque praeter laceras

quasdam schedulas servassem nihil, & poli mortem nobilitiinii ne ieri libelli B ni una cum aliis haltie publicae fuissent subjecti, spem, nullam habere potui , libellos hos denuo potiundi & examinandi. Hoc unum me solabatur, quod ex Aetis philosophicis Frspexerim .

celeb. Heumnnum horum Actorum auctorem contra iteratum cel

Croetii accusationem strenue causam Brιtvi egisse. Cum autem pro instituto meo in eo essem , ut quo jure quidam litterati Italiae viri gravissimi erroris, atheismi nempe, postularentur, examinarem ἔ rogavi per litteras amicissimum μιν ter uin, Prosellorem in Gymnasio Schaselisano mihique amicissimum, ut mihi sigdificaret. quem tandem posses rem nacti sint Jordani Brunt libelli. Ex eo autem non sine gaudio percepi, praecipuos in suas incidisse manus, quos postea denuo legendos mihi communicavit. Qitanquam autem celeb. muro mus, pro ea, qua floret, insigni eruditionis copia. docte caussam Brunt egerit, existimavi tamen, me etiam huic argumento lucem aliquam accendere posse. Antequam vero ad rem ipsam progrediar duo monenda sunt. Prius este obscuriisima esse scripta hujus Itali, sive ligata: sive prosa oratioue exarata, unde non nisi conjectando saepe de verborum sensu judicari potest. Quod ipsum efficere debet, ut ubi dubia est lux, in meliorem potius, quam pejorem partem ipsius dicta interpretemur. riserius: noa

is un jour en France, mais je ne te saurois assureta It y a. is trop long tenis. Ne laudroit ii potnt dire spretato au lieuis de Daccio Z Monsieur de la Crote ni a dii, que uous tui aveais montre ce livre. A Adde Lexicou de Chau spie tom. II. ubi multa rariora de Bruno 8e ejus libris reperiuntur. Item nουam Bibliothecam Lubecensem. vol. VII. pag. I S. seq. ubi inprimis . agit auctor de libello Brunt , bella triumphans appellato. Negat rev. Besser, in hoc libro talia deprehendi perniciosa dogmata, qualia druno imputat celeb. la Croeta in libello suo cui titulus r

473쪽

in hae disquisitione minime negare, Bri-- gravibus erroribus o noxium fuisse ; sed hoc tantum duntaxat disquirere, utrum satis solidis argumentis atheimi, in specie Spinosismi convinci possit. Cceterum, quae de vita, . fatis , scriptis, ingenio & philosophandi methodo infelicis hujus Itali cognosci possunt, collegit vir celiberrimus mihique amicissi G I. I. Bruterus, remo ultimo hisoriae critica Phili sophia, quem consulere debent lectores. II. Servabo autem in hac dissertatione hunc ordinem, ut primo singulos libros Bri na, qui ad manus fuerant, percurrendo ea, quae ad eum defendendum facere possunt, adseram. fa.J Objectiones cl. D C, me tam in singulari libello, quam in epistola Actis philosophucis inserta, contentas, proferam. f3.J Tandem, quid post cl. Hei ma=mum ad eas responderi possit, ostendam. III. Liber primus inter opuscula Brinn agit de minimi exissentia. Incipit autem sic Brunus: Ut mens natura subjectis in sita rebus Momentis gradiis da Ais depromis N aptis. Ordinibus confans numeris discriminat alte, Sic rationis opus, sic vivida vis aciei

minani sensus partes, quibus applicant His Mensuras quibus expendat praconcipit ipsis D foribtis Uc. In commentario soluta oratione conscripto & metro adiecto, explicat quid per naturam rebus insitam intelligat, quod quia ad

quae itionem. utrum sententiam severit elucidandam multuni conseri, lectori ob oculos ponendum. Sic autem sonat: se Mens se super omnia Deus cst. Mens insita omnibus natura. Mensis omnia pervadens ratio. Dςus dictat & ordinat. Natura exequi ,, tur atque iacit. Ratio contemplatur ac discurrit. Deus est Μο Diuili orati

474쪽

is nas omnium numerorum .sens, simplicitas omnis magnῖtudinis &,, compositionis sub intia & excellentia, super omne momentum ,, innumerabile, immensiim. Natura est numerus inimerabilis, is magnitudo mensurabilis, momentum attingibile. Ratio cit lati- ,, merus numerans, magnitudo mensurans, momentum aestimans.,, bastuit Deus per naturam in rationem. Ratio attollitur per nati is ram in Deum. Deus est amor, efficiens, claritas, lux. Natura

., cst amabile, objectiim, ignis & ardor. Ratio eli amans subjectum ,, quoddam, quod a natiara accenditur, & a Deo illustratur. Attendendum hic Tollici e ad definitiones a Bruno suppeditatas. Dismara, ut notum est, unicam admisit substantiam, duobus adtria hutis, extensione & cogitatione constantem. Haec substantia non solum per se, id est, necessitate naturae existit; sed ' comprehendit omne, quicquid existit. Distinguit autem Brun s clarissime

Deum a natura, naturam a ratione. Deum, more Drhagora recepto, vociata Monadem , eamque simplicem & omnis compositionis expertem

esse perhibeti Natura mensurabilitatem & magnitudinem tribuiti Influere dicitur Deus per naturam in rationem: naturam ergo distiluguit a Deo δι a ratione. In eodem mmmentario pag. 8. quod in transitu notandum J sententiam profert, quae postea a Cartesio a repta vehementerque fuit exagitata, nimirum de dubitatione Phil Deho, in examine omnium rerum, adhibenda. si mi philos , phari concupiscit finquit Brunari de omnibus principio dubitans,, non prius de altera contradictionis parte definiat, quam alterantes is audierit & rationibus bene perspectis, utque non ex auditu, fama, se multitudine, longaevitate, collatis titulis & ornatu: sed de comis .stanti. sibi atque rebus doctrinae, vigore, sed de rationis luminari veritate inspicua judicet & 'definiati si Contendit illustris melius in ornsura Philosophiae Cartemnae pag. a Goedit. Paris. Canesium pleraque sua , physica praesertim, ex-Brum petiisse, de quo ego disputare nolo; quamvis si ingenium Cartesii perpend am, vix mihi persuadeam , obscurissima Brani opuscula a Cartem fuisse lecta. Haec certe, quae de dubitatione profert Brunus, ita sunt cor parata , ut a quolibet sine 'vagno conatu excogitari possint f certe eodem jure quis contendat, Cartesu principium illud dubitationis ex Paulo sumsisse Apostolo, qui dixit: omita probate, euod bouum

475쪽

es retinete: neque etiam statim, si scriptorcs cum antiquis conveniunt, concludendum, ea modernus ex illis descriptilite. In his opusculis quaedam occurrunt, V. gr. de substantiis seu monadibus. earum inextinguibilitate, ut ita dicam , de optimo mundo, quae ex asse conveniunt cum iis, quae ab illustrissimo Lesbiliato sunt prolata. licet autem illii stris vir multa legerit, non tamen erim sua principi ex Brituo hausisse, crediderim. Haec εν-Ρ2g. 9. ostendere

vult Brimus, minimum esse substantiam rerum respectu numerorum.& atomorum respectu corporum. Deum esse monada, quia ab una

illa substantia omnia proveniunt, ita autem loquitur: Minimum substantia rerum es, Atque id idem tandem opperies super omnia magnum. Hinc monas, hine atomus totusque hinc undique fusus Spiritus, in nuta confisens mole suisque Omnia constituens signis, essentia tota Si res inspicias hoc tandem est materiesque, uuandoquidem mininarum sie integrat omnia, in ipsum Ni subternatur reliquorum non set hilum

Em utilla monas numeremum non erit ullus Namque ea coninivit species, saltiens genus omne. Qifocirca in cunctis primum es fundamen, ut unde Et Deus & natura parens arsque explicat alte

Quod super omne genus perstat, quod & in genere omni est. In commentario ad haec verba ita se explicat: si obscure loqui

idem est ac explicareJ - Μinimum est substantia rerum, quatenus vid is licet aliud a quantitatis genere significat; corporearum vero magni- is tudinum, prout est quantitatis prineipium. Est, inquam, mat A ria, sive elementuna effieiens, finis, & totum, punctum in ma-- gnitudine unius & duarum dimensionum. Atomus privative in is corporibus quae sunt primae partes. Atomus negative in hisce, is quae sunt tota in toto atque singulis, ut in voce, unima & hi .. jusmodi genus. Monas rationaliter in numeris, essentialiter in is omnibus. Inde maximum nihil est aliud, quam minimum. Tolle ,, undique minimum, undique nihil erit. Aufer undique monadem, is nusquam erit numerus, nihil erit numerii bile, nullus numerator.

476쪽

- Nine optimus Maximus substantiariim substantia & entitas, quais entia stini, monadis nomine celebratur. Apparet ex hisce Britur verbis, quod , quemadmodum monas est principium numerorum &corporum, diverso licet respectu; ita Deus est monas, singularissimo sensu; quia sine illo nihil existere potest. Argumentum capitis tertii tale est: di proxime dictis concludiatur , moriem ad corporum subsantiam non pertinere, mutioque minas ad auimam. Incipit autem ita r

I nune fulte minae moriis Dymque timem s Non audita ferunt Samii sacra verba parentis epida ad voces fultorum, V somnia vulgi

Fatalem incutiant terrorru sis quasi vere compactum quiddam consistens partibus hisce. An non ipsa fueris vario cum tempore raptim Continuo mutata venit de partibus ultro Adscitis noviter primis abeuntibus moles ρ- tmquid materies eadem tua corporis es nune Partibus ac toto qualis paulo adfuit ante e

Et paucis interjectis:

. - - - Sic ergo videbis

corpore te nusquam subjectum deteriorem suod primum in nullum recidit prius atque perenne est. Nunc ibi, tunc hic integrans ut nunc tua membra Ouae dioveas serie tibi quae certas ministrent

Nam velut in Physicis ample patefecimus J hinc est

Ortus vitai, molisque adolescentia nostrie Ut centri in magnum exglomerac se expansio gyrum Conlectis atomis circum undique spiritus architectus se infuso totum moderatur ad usque Tempus, quo exactis numeris, vel stamine rupto corporis in centrum redimat se & inde per amplum Recens

477쪽

Receiis se insinuet mundum; & hoc dicere mortem Suevimus ; ignotam in lucem quia pergimus, etsi Persei itire dat paucis quam vivere nostrum hoc Sit periisse: mori hoc sit verae adsurgere vitae Interdum &α Commentarium Muni in haec verba paulo obscuriora adscribam necesse est. Ita autem sonant pag. 3.

A Qtium rerum substantia minime sit dissolubilis, mortem is non esse timendam, sed transitum expectati dum sensit Pythaς ras. Ipsa quippe dissolutio quaedam est quae nonnisi compositori advenit, quod nullum est substantia, .d adventitium t alioquio substantiam per singula momenta mutaremus, quando effluxus &is influxus a nostro corpore & in nostrum corpus est continuo iis quare solum per individuam animae substantiam sumus id quod

is sumus, quam circum veluti centrum quoddam ubique totum at

is morum exglomeratio fit & agglomeratio, unde per nativitatem Ase adolescentiam spiritus architector expanditur in hanc, qua contais stimus molem & a corte diffunditur: in quod tandem veluti telae,. istius stamina complicans sese recipiat, ut ex eadem per quam ,, processerat viam intraveratque portam recedat demum & egredi tur. Nativitas ergo est expansio centri. Uita consistentia spherae. Mors contractio in centrum se Post haec addit ris Est & immortalitatis nostrae validissimum ex eo Irincipio is argumentum, quod individua, quae aedificat, agglomerat, exglo- is meratque, ordinat, vivificat, movet, intexit, & ut mirabilis opiari sex tanto operi est praesecta substantia, minime deterioris debet esseri conditionis saccidens utpote quoddam entelechia , energia, ha is monia & contemperamentum ut omnium stupidissime definierundi A Aristoteles&Galenus J quum corpora, quae agglomerantur, ordiari nantur, moventur, ira in illius usum adsumuntur haec, quorum is subsantia es vere aserna. Denique addit:

si Pro conditione, qua anima se gessit in imo corpore ad aliua is sortiendum disponit, inquit ΙΜhagoras, Saduchimi, Origenes Ais alii

478쪽

- alii e Platoniess. Itaque non est tanquam fortuita illa sediuinin mutatio, sic ut partium, α quibus corporea moles compaginatur. is Q iapropter aliae per corpora humana discurrunt, aliae in heroum is corpum adsumuntur; aliae vero in deteriora deturbantur. Haecis illi, quἴ aeterna omnia quadam revolutimie exagitata intelliguntis Praeter unum. Hactenus Brunus.

Ex hisce sequentes licet propositiones elicere: I. corpus nostrum, si Manum audias, constare conglomeratioue atomorum r a. quotidie illas fluere, nec tamen id, quod hominem esicit, totilere: 3. illas ipsas partes non interire: mentem esse substantidmplane a corpore alienam: s. cum illa, antequam corpori inseritur, conjunctam esse atomum quandam, seu tenuissimum corpuscillum r 6. per mentem substantiam illam posse extendi & vivere: . ubi agglomeratio cessat . mentem denuo cum .sua, qua unita erat, suta . stantia subtili cedere es evagari, non autem interire: 8. tandem hanc ipsam mentem, secundum onagoram, aliorumque sententiam, in alia migrare corpora. Haec certe sententia, quoad summam rei, non aliena est ab ea, quam nostro seculo illustris Dibniatus defendit, contendens, substantias oriri saltem posse per creationem &extingui per annihilationem; mentem cum tenui vehiculo esse co junctam , operationem mentis in corpus ectere aliquam dilationem &c, IRDe hac ipsa Μonade suprema, seu Deo ita sentit, ut ipsa nulli. cetera autem corpora perpetuae mutationi obnoxia sint. Ita pag. I hu)us libelli loquitur: Simpliciter tandem Monadum Monas una reperta es,Viω multum V magnulis complectitur omneque in salutegranda means dans entibus esse Deusque es,

Extans totum infinitum, verum, omne, bonum, unum δ

aque in composito, discreto, sensebilique in ηt V distractis diurensio constat

Sunt aliis atque aliud minimorum corporum adusque Qua nusquam spatio se compatiuntuπ in uno Tom. II. Pars ada. Eeee eee Hela

479쪽

Heis tibi materies expansis fluctuat alis ιBr vero, uno ente aviterno simplice eadem Non sativmi numerum. Simplex, Ens , unum idem.

Commentarius ad haec verba ita sonat pag. II se Deus est monadum monas, nempe entium entitas : qu propter etiam vulgo philosophantibus ens y unum non differunt: ,, sicut ergo per monadem omnia sunt unum, ita & per monadem sunt, quando quod unum non est, nihil omnino est. In minima

se simplici monade opposite omnia sunt idem , par & impar, multa & pauca, finita & infinita. Ideo quod minimum est, idem estia maximum, & quicquid inter haec ostenditur hoc primo in Deo,, qui idem dicitur esse ubique & nusquam, instru omnia fundans,

super omnia gubernans, intra omnia non inclusus, extra Omnia is non exclusus , omnia per excellentiam & comprehensionem, is nihil per definitionem, principium omnia movens, finis omnia se terminans. Medium nectens & discriminans omnia, centrum ubique. Intimum internorum. Extremum nusquam, quia m

se titur & concludit omnia, & qui in nullo, in se ipso, quia induse viduus & simplicitas ipsa sed & ipse. AObscuriora haec esse, quam Philosophiae Prositarem decet,

non nego. Hoc tamen ex versibus illis & commentario colligi posser indubitato videtur, Deum monadem primam esse substantiam simplicem, mutationi plane nulli obnoxiam. Eν τι , indivisum quid, ut Platonici & othagorici loquuntur; caetera ex atomis constare perpetuo fluxui mutationique obnoxiis ; quae certe ostendunt, Bri . num existumasse, Deum prorsus ab omnibus rebus in oculos incumrentibus else plane distinctum. Pag. 6s. non solum Dei existentiam admittit , sed & iis, quae revelatio de novo coelo tradit, assensum praebere videtur.

nos, inquit, squi non in solo audito verbo explendiis animi fimem consuevimus pabulare, sed & ultra sensuum meliori rum atque firmiorum rationum panem exposcimus J habemus ubis, Dei infinipotentis omnipotentisque naturae virtutem pO15bilit Ke D que Diuiligod by Corale

480쪽

is que proprio actu non expoliatam contemplemur, admiremur Aia absque levium illorum somniorum suffragiis efferamus; nec nonis unde juxta sacrorum Uatum praesagia talem solem, lunam, astra. - orbes atque motores in suum resoluta evanidum atque nihilum se videamus: & clariore animo sensuque duce coelum novum qiladis & idem ante dictorum coelorum secula antiquumJ unum in mei . rum spatium aethereum aspiciatur, eumque inque illo I OVa Onu ia. is

Pag. 73. animae naturam divinam & simplicem esse denuo asi rit, dicens: Ergo natura es animi Misa reperta uuam non alteritas non puctis conficis Mn.

Atqui naturam in speria meditamis permast. Unam cui conformari servareque temo consimilem debes consortem te esse Deorum

Comperies vita: U dices subsantia nostra hac

In commenta ris adjecto , gradationem aliquam substantiarunt Intelligentium idem admittit. statuendo; praeter animam humanam submntiam intelligentem terrae globo , aliam universo mundo seu systemati planetarum concessio; super has tamen stiperiorem tandem, seu potius supremam & omnium rectricem existere; de hac ait p. 7 si Suprema est animus animorum Deus, spiritus unus omnia ,, replens totus, ordinator supra & extra omnem ordinem, ideo is supra omnia magnificandus Deorum vocibus & encomita , nulli .is Deorum , mundorum animorumve nominabilis essabilis, nonis comprehensibillis, a propria tantum unica simplicissimaque infinia, tale non comprehensibilis inquam J exaequabilis. Pae. A. ait.,, quaedam proprie intrinsecaque natura aeterna, immortadia, im,, compotabilia, indissolubilia, animae, Dii. Deus. -