J. Jacobi Zimmermanni, ... Opuscula theologici, historici et philosophici argumenti. Tomi prioris secundi pars 1. 2.

521쪽

admirantur & laudant, atque eo nomine se felices putant Geloque propiores. .Qtiod si autem verbis citatis ad Paulum respiciat, signuncare possunt verba non satis perspicuo ordine posita: Quemadmodum Paulus Deo gratias egit quod ex tenebris ad lucem eum stivo- eaverit; ita homines quosdam, falsa religionis specie deceptos, ita esse stupidos, & iiis auia captos, ut Deo grates solvant, quod artem omnia credendi acceperint. At ut verum fatear, prior sententia mihi magis placet ; nescio enim cur Paulum in partes vocaret, in quaestione de usu rationis & sensuum, quaestionibus item mathem licis. Homo noster obscure loquitur ut plurimum, styloque utitur perturbato. Unde si omnia verba urgerentur, saepissime vix quid sibi velit intelligi posset. In tali autem casu benignior interpretatio est admittenda. Jubet nos insuper legere cl. vir ea, quae Brunus soluta oratione sub finem capitis primi de inυentione minimi doceat, contendens, eunt in Theologiam pariter & Geometruim esse debachatum. Nihil aliud faciam, quam ut lectoris judicio Brtini adponam verba. Malo enim prolixus esse, quam in suspicionem incidore. me mala fide pugnasse. Ita autem ibi Brunus : is Sic inviolabilis philosophiae simis plicitatem librorum & commentationum multiplicatione supersti-- tiosis variisque quibusdam excursionibus utque quaestionibus, necis non demonstrationum supervacuarum raritate pro ingenii ostenis latione sophistae diu ante nos. quibus deinde ad nostru tempora se praesumtuosorum & arrroganti1limorum Grammaticorum diluvium is successit, qui recitatis a fonte Graecorum textibus, synopsibus, is erotematibus, enchiridiis, spici legiis, thesauris ad C ceronis & veri Latii amussim interpretationibus variis cum originalium falsi

si fieatione ut aliquid inde noviter sibi cudendum pro litterario sp

,, cimine conquirerent lectionibus, ut novarum litium de legitimois textu e regione adje sto protopi altes & Archimandritae asinorum is patres censerentur innumerabilibus tabulis, lexi conibus, item Isaiais togiis, id eis, introductpriis seu si dicere mavis, exclusoriis in

is extremam confusionem perduxerunt. Quemadmodum a semiferisia centauris invulnerabilis Caencus innumerabilium saxorum atque is sylvarum ponderosa congerie oppressus jacuit. - Ηaec sunt Bruniverba ; ex quibus patet, hominem fuisse valde superbum & sibi sus

fenunis

522쪽

senum, qui quaecunque tum temporis a viris doctis edita fuerant, ut plurimum alto supercilio contemsit, neque tamen omnia, quae dixit, de nihilo sunt. Multa a varii genoris litteratis esse tradita, quae bona ingenia perdere potius, quam ad serena Sophiae templa monstrare viam potuisse nemo facile negabit.

se Plurima praetereo, ita pergit α ωr haud silebo tamen .is etsi ea horrescens & invitus reseram, quae Brtivus profert in libro is is monade, num. V figura , de hominibus facinorosillimis qui ad

A multorum mirabilium operationem immutant leges & miris qui-- busdam rationibus hominum statum convertunt vel evertunt: aliis quando ad tales, inquit, reserunt ortum Romuli, Thianei,

o Theus & aliorum qui incertis parentibus prodiere, quid ibi praeis ter dicta innuat Brunus, ii facile judicabunt, quibus atrox homi- se nis impietas perspecta est, hominis inquam, qui de vera Christi si religione nullo iere loco mentionem injecit sine aliqua contume-- lia aut contemptionis nota. Sic in eodem libro pag. 64. de diviis Petri & Apostolorum miraculis loquens, Simonem Petrum & alios si vocat Galilaeos, voce familiari Iuliano Apostatae, . veteribusque is aliis chriltianae pietatis inimicis. is aliod ad priorem locum attinet, in quo suspicatur cl. vir, Brtimιm Moseu U Irissim insectari voluisse. provocandum est denuo ad ea, quae in antecedentitas dicta sunt. se Quidam cis si quis pag. 74. Itali, Necromantas ox Salomone nescio quo, &- Hippareo reserunt, qui in libro de ordine intelligentiarum princiis pes quosdam Daemonum, quatuor sub coelo tenere partes, ubiis aerem cum reliquis occupent elementis. Nam aequinoctia tenentis & solstitia & loca velut digniora utpote, quae a mujori ut isti si dicunt hierarchia aliquando fuerint depulsi. Et quia quatuoris ista coeli puncta duobus coluris diit inguuntur,. ubi hinc & inde

,, ad angulos rectos circuli intersecantur; relinquitur, ut locis sol-- sthiorum S aequinoctiorum figura quadrangula necessaria conve-- niat: Unde caracteri ex duabus recta se intersecantibus lineis cui anguli in unum concurrunt punctum, quem characterem Iti

523쪽

si invocant in triviis, vel quadriviis, stant ad invocandum maxime si ad partes conversi septentrionales. litas tempore magnarum con-- jumstionum Saturni videlicet Jovis & Martis in cancro vel capri-- corno pro inusitatis partibus incubos, vel suceubas fieri reserunt; is unde homines prodeant facinorosissimi, qui ad multorum mira- , is bilium operationem immutant leges, & miris quibusdam rationuis bus nisi a meliore & benigniore numine protegantuo hominum vi statum convertunt, vel evertunt aliquando. Ad tales reserunt si ortum Romuli, Μcrlini, Glanei, Theuti 3c aliorum, qui in-- certis parentibus prodiere. Ex hisce sane patet, Brunum non suam sententiam dicere, sed quorundam Italorum ineptissimorum opiniones referre; neque etiam scio, cur inter eos, qui incertis parentibus prodiere, necessario cl. vir velit intellectum Christum rsuspicionibus nimirum videtur indulgere vir doctis us , quales conjecturae, tibi de alia re sermo est, valent 3 at ubi de religione hominis agitur, minus aequae videntur. Sic cum de Galilaeis loquiutur, non Videtur haec in contemtum Christianorum dixisse. Agit ibi ainstor de umbra, atque utilitatem illius certis occasionibus ostendere vult. Hinc ait inter aliar An non aliquid es, quod de S. Petro ε' aliis Galilais es relatum ρ veniente Petra i efert Lucas ) saltem umbra illius quemquam eoruns, qui male habebant, obumbranu liberabantur.

A Nec veneno pergit ei. vir ea verba carent, quae in libro is de maximo F immenso pag. 292. leguntur. Sed incomparabiliteris circumspectiorem inquit Brunus judico artem Diaboli. illam, is qua melius de cacumine excelsi montis potuit ostendere omnia se regna mundi, quam de Antro Trophonii. Sed & illud est ad pro-

is posituria, quod quamvis altum montem conscenderit ad terrenaeis globositatis rationem non est, quod ita plus se ad unius milliaria is ulteriorem promoveat aspectum, quae ut vera esse domus, nihil is minus fateri cogimur, ibi scripta suisse ad elevandam Evangeliiis fidem. ΜOrtem vero aeternam infernique cruciatus vide quo lu-

524쪽

ne infernis Thalami Eumeniaum tensique catena Arctavi portae solido ex adamante perennerabsona, qua ingenio essensis em ntia nusio Humanam turbaut pacem sectique quierem. Extingu- mentis lucem neque moribus prosint. - Ea, si quis crediderit, ad Ethnicorum fabulas spectare, prae- is terquam quod is Brunum stultum faciat, qui disputet contrais opiniones ubique explosas, ipsius praeterea loci hujus sensus &- connexionis vitia haud capere posse demonstrabit. Jam contra se primitivam 8c hodiernae christianae religionis propagationem, , quid manifestius esse potest his verbis .iusdemque libri pag. 6 IZis a regione quippe in regionem vitia & perversarum legum & rclu si gionum venena in disiadii exterminiique materiam propagata suntis & disseminata usque ad suGcationem omnis bonae frugis reputiis tutarunt, nulla vero sunt, quae cum iisce possimus recenserari commoda. Hactenus cl. la Croee. Qiiod ad primum locum attinet, verum est, ea verba sic apud Brimum extare; recenset a liquas quasdam historias, de quorumdam Oculorum acie ultra V rum extensa. Adsert deinde haec ipsa verba a es. vi, o adducta; utrum ad Evangelii fidem elevandam hoc dicere voluerit, nollem ego asseverare. Hoc certum, quod omnia regna mundi de altissimo etiam monte Diabolus cernere non potuerit, neque verba etiam hoc sibi volunt. Qiiod ad secundum locum attinet, videtur, licet hoc veris mile cc viro non videatur, Gentilium vanas exagitare opiniones de statu hominum mortuorum post mortem. Inscriptio enim capitis XI. haec est: Mundus iti elementis Ari telicus non es usquam pro primo Ruifratu. Mundus iste calefiiιm sphamarum nullus es pro secundo, neque i d aggregatum universis ex hujusmodi compositum chimaaris esse potes, pro tertio U maximo. Itaque Aristotelis caput extra inuncium eis, o tiniυersum quamvis in latim quando de mundo loquitur V univraso. Sequuntur jam, quae ligato sermone adducit: Ist term mundus Stagirita significaruSubqur tribus Aguis nil est in imagine mundi Ouando

525쪽

quando elementa illa non constant ordine profunantastae partus series es illa meantum Cariorum in caelis: extremum insomnia caelum astriferi invexere illud quoque omnia finit Motoresque horum sint, qui bene bella moverent. Centimano Briareo tacelado atque Tiphea Nempe gems spectant semper contraria ad unum Nempe elementa aliis contraria siunt elementis Fumentis etiam sigmenta opponere dignum est. Unde duces faut populo atri, carniscesqua de mortalis vivos mors urgeat ultro Atque tenebrarum Parnas sub luce receptenr. Phantasia hoc totum pro quaesitar promisit avarin

Illa est opifex, illa es fabre factrix. Mulciber illa

Loripes iusiavis, monstrUur trux venerator. Assiduo ineumbem operi jacula illa trifusa Temperat immiterqua Ioves crudeliter armat Tantum conforetes inter gaudendo Cyclopas Stultitiam, moram, male fanam credulitatem Pectora mi hominum Iinpares sunt, creda eamini Lurranum generis varii vox malleus, aureis

Infani populi constans substemit incurMateria es orbis issectum sensus quicquid, Sequuntur deinde illi versus Iulmina δε medici

Nemo non videt, obscuriora haec , quam ut aeternitas poeila rum, a Christianis admissarum, oppugnari dici possit a Brum: aperte ridet fabulas ab antiquis admissas, utrum autem famul poenarum internitatem omnem negare voluerit, aliunde mea opinione eolligendum esset. Quanquam si ipsas illas poenas aeternas esse negasset. non inde colligi posset. eum de universa religione christiana male sentire; notum enim est, multos hodie inter Christianos concoquere iuui posse sententiam de xternitate poenarum

Quod

526쪽

Quod ad tertium locum ex libro de innumerab. N immensio

petitum attinet, vix putarim primitivam & hodiernam christianae religionis propagationem tangi: in eo est Brumis , ut contra Psi soterilem probet, dari mundorum infinitam multitudinem. Hinc loco citato pag. 6I7. ante Verba a cl. viro citata, haec extant: - Ηaudis scio quam facile ostendet, non solum demonstrator Aristoteles si sed & persuasor Demosthenes, atque Tullius, non praestare ad is vitae commodum, mundi regiones ita usu atque consuetudine esse se distinctas, ut a natura montibus & marium tractibus habentur.

Sequuntur deinde illa verba: A regione quippe in regionem &c. 1 quibus finitis ita pergite is Hoc principio atque via bene ad suum se propositum constitutis patebit aditus rationibus peripateticis, qui- A bus induci possimus ad incusandam naturam, quod infinitosis mundos aethereo abjunxerit discrimine. A Loquitur Brum 3 dedissidiis in hac universitate ubique exortis , & variis Llsis opini nibus hinc inde dissemiliatis , puxatque vel ideo praestare multitudianem infinitorum mundorum statuere; atque certum est, infinita mala premera orbem, l& ad novum etiam orbem inselicem redde dum, avaritiam & superstitionem junctis viribus annith Hine pag. 6I . ubi initium est citati a cl. viro capitis inter aliarantiqui inventum sudii quo Thessalla pinus

Externo advexit turbas patriaeque revexit

Dum bene dissepti turbavit foedera mundi Invida non unum laphis tibi fata dedere claustra etenim Oceani lagur aut Drusius avarur Solait ut Americam premeret violentus Iberus. omnem Vero, pergit ei. vir' impietatem superant Brumis effata contra interitum mundi, capite R de is eno 9 innumeris. M pag. 4o Divino interdum nuru quia natura deviat extra Leges attoniti exitium mundique minatur Naturae effractis tabulis pefum omnia labimiunt quam tuto quisquam caeco ocophaneta Errorem adpingat, sed Divum consecret a L

527쪽

se phantae nomine a Jordam Brtino indicari censeas, qui minatus ., sit exitium mundo, & cui homines Divum aras consecrare malu se runt quam ullum errorem appingore Z Jam ad Mosen accedam, se de quo paucis agam. In libro de monade, numeris V Am a pag. M IO. II. de magorum generibuS Brumιs agit, qui novum mo- -- lientes institutum, ipso etiam praecipiente Numine , numerorumis mutationem cum nominis mutatione concepere, ritibusque & Gersis moniis quibusdam sunt initiati. Ibi hebdomadas, mutationesis mensiiun, & formas anni, circumcisionem denique & Mosen ii nui, vel caecus viderit. Hinc ille ibidem pag. 2 . abdita percal- ,si lens Babylonum oracula Moses, qui & alibi idem cum Chaldaeisia atque Magis docuisse traditur. Deum autem Mosis ne verum se Deum appellet, Hebraeorum Numen Vocat ibid. pag. III. sepi is nis glaucas latuit caligine idoses cum fieret viso Hebraeorum Νuis mine laetus: caeterum fateor haud ita Brum s Mosen contempsisse se videtur , nec magiam quam lalso illi tribuit reposuisse inter malasis artes antiquorum, inquit pag. 89 I. Magia, quae propter antiquae ., fidei penes quam est quasi totum, abolitione abolita est. &c. Quod ad primum locum attinet, existimat cl. υir, Christum ut Deum per coecum sycophantam intelligi. Cl. Heumavmis vero Aristotelem; atque recte ita sensisse credo cl. Heumavmιm s agit enim in hoc capite de quibusdam erroribus, quos Aristotelici circa doctrianam de planctis commiserunt. In proxime antecedentibuε, pota quam eorum sententiam recensuisset ad cit. pag. 463. - - - Sed somnia quantum Phantasiae postat tutari dogma oculorum Si ratio ae siensiur ostendere velle reclamant

Tuue qui a marat sensum hune negis V ratim Praecipiti quicquid primum dimi ι ab ore Concupit se natum naturam huc obligat atque hane Monstro am inquit mendacem cT miracula ferentem.

Post

528쪽

Post haec sequuntur verba, ad quae cl. vir provocavit: in commentario autem subjecto, aperte sigi aificat, quem notet. is In eo, ait pag. tandem conveniunt Peripatetici, ut fixa illa astra is ad unum orbem reserantur, quia uni tanquam continuatorum. motus sunt adstricta. Hoc cum positum sit, quicqvui contrarium& absurdum consequatur, quantum libet sensus experientia, comis pertaque naturae species reclamat: necellarium est Aristotelem non ,, errasse; non est poisibile, ut tanti Doctores Aristotelici a tanto si seculo in tam magna multitudine coecutierint. is Reliqua quae de Mose inter magos relato dicuntur anxie non refellam. Ipsemet enim et is iactus tandem concedit, magi vocabulum in malam pamtem ab ipso Brum non fuisse adhibitum. Potuisset sine dubio, &debuisset munus, multis in locis clarius loqui ; at ingenium ipsius nullis moderationis dimitibus contineri potuit. se Quintam propositionem loquitur et la Crote) breviter per-

,, tractabo, etsi ita manifeste a Diaano Bruno doceatur, ut totum is e)us syllenia inde pendeat. Si vel semel, imo ne semel quidem, si affirmasset Brunus, omnem totius universi materiam ab aeterno is existere, id tamen credendum seret ab eo dictum & traditum si fuisse. Cum enim inter caussam & effectum necessariam conia si xionem & relationem statuat, nequaquam intelliei potest .vel uno is momento temporis potentiam immensam & infinitam subsistereis potuisse, quin ellectu item infinito & immenso actuaretur. Haeis tamen demonstratione invictissima nihil eli opus. Universi mat is fiam aeternam esse centies disertis verbis Biminus docuit, libro de is universo U iminensis pag. S32. Propterea vultum hune rerum decet esse perennem Rerum ad naturam spectan tibin cs genituram. si Ibid. pag. & 646. Itaque secundum totum aliquando genita est sphaera ignis, quae nunc motu caeli conservatur, cumis mundus sit aetemus &α ubi frustra quis objecerit, sphaeram ignis a Brum hic explodi: nec enim ex ejus mente id aeternitati rerum derogat, quam in consesta esse docet. Vide praetcrea cap. IX. A de in mens. V innum. pag. 492-

529쪽

Nam cur natura possimi hoc esse putara quod non alemum es, quod non est tempore. multo Non praesens. non praeteritum est, non est pote dein prquandoquidem haud tales patitur natura recessus. Item pag. 49 . in prima pagina. Nos iterum naturale illud tantum cognoscimus & cum illa serie arbitramur, quod semperis fuit & est & non potest esse aliter. is

Respondeo. Cl. vir probare vult, Brimum aeternitatem mat riae vel mundi potius admisisse, ob eam rationem, quod inter caussint& effectum necessiriam connexionem esse statuat. At quaerendum est, quid cl. vir per necessariam connexionem intelligat; si his verbis significare vult, munum credidisse mundum aeque necessario Visua intrinseca existere, ac Deum, negamus : Si vero per illam n cessitatem intelligat Θpotheticam , concedimus. Munus enim ex consideratione sapientiae, bonitatis & omnipotentiae Dei conclusit, Deum debuisse mundum ab aeterno producere ; at hoc non ab l tam mundi existentiam involvit. Notae sunt modernorum de hoo , argumento cogitationes; hinc supra audivimus Brunum dicentem, mundum esse liberum effectum divinae potentiae. Neque quod secundo loco notari vAim, verba illa: propterea vultum hirue decis esse perennem: adeo perspicua sunt, ut probent. quod cl. vis intenis 'dit. Inscriptio capitis Ix haec est: Examinatur υulgaris V poetica illa ineptia de maris unda contra siιam naturam repressa a Deo, qua alioquin natura sua relicta terram obrueret. Incipit autem sic :vero ut nurum Uc. Adducto versiculo illo pergit:

'I nihil est natura vel est divina potestas

Materiam exagitaus impressusque omnibus ordo Perpetuus. quinam ergo fuit perditus illa vSensius, qui contra naturam agit ess ciemem Tellurem, quare totam non obruit unda PIIaec verba nihil aliud videntur innuere, quam ordine eunetii prius fuisse facta. neque adeo necesse esse, ut Deus aquam repria meret, quo minus terra undis tegeretur. Pariter illa verba, qt pM.

530쪽

pag. 49 . extant, non videntur periculosa. En illae se Nos iterum is naturale esse illud tantum cognoscimus & cum illa serie arbitra A mur, quod semper fuit, & est, & .non potest aliter esse. Qitodis experimur, & oculis manibiisque contrectamus. Sic atra ae est, se concreta corpora reddere, ignom pascere & severe, igni: subinde is est lucere & calefacere, uno modo aquae est calefacere & Iucere.,

is alio modo, qualem, si ita in coelis adspicimus & a coelo heio de ,, spiceremus, qua re ergo ad essentias illas quintas & mirabilia illa se portenta. Uerba haec nihil aliud significant, quam essentias

illas fictas Scholasticorum cerebri figmenta esse, naturam rerum x lem esse, qualem & ratio & sensus manifestum. Tandem contendit cI. la Croete, Braui transmigrationem animam. credidisse, pr vocat ad cap. III. pag. II. de minimi exissentia, ubi ita: is Pro con-

,, ditione, qua anima se gessit in uno corpore, ad aliud sertiendum si disponitur, inquit Pythagoras, Saduchimi, Origenes. Quapropter

se aliae per humana corpora discurrunt, aliae in heroum corpus assuis muntur, aliae vero in deteriora deturbantur. Haec illi qui aeternasi omnia quadam revolutione exagitata intelligunt praeter unum. AAt manifeste loquitur Brunus ex aliorum sententia, quod supra jam monuimus. Ultimus denique eL viri locus petitus ex si ode minimi misentia ita sonat:

Ergo animus circum minima adglomeranda tomorum

Corpora. se velut involvit caeco ordine in illis Carcere fatalis tanquam Mi membra Auraus Ut mox se totum hoc corpus dissundat in omns Rursumque ex omni ac toto resi inu remigret Spiritus expanso de stamine concitus in ere E cujus tandem centro se fundat in auras Exprritetque novos eqseus successibus anceps Ac cocca Iese explicitet Rhamnusidis ordo. Ex hoc clarum esse putat et la γαυ, Bracmim reor ratis stim animorum admisisse. Quin hic aliqua transmigratio statuatur, dubitari non potest; at qualis illa sit ex mente Brum non adeo apem tum Hiri H H manuus existimat, cum nomine animi spiria