장음표시 사용
561쪽
ORATIO DE PRECIPUIS VIRTUTIBUS
que vere intima dignum habeas , auxilio lite ac privsidio tuo mihi adsiis. Tu equidem non multum aetiite, eruditione vero, vasta lectione, experientia atque ingenio me longillime superas ; tu: omnes eruditionis theologicae sinus perreptasti, utque spatiosum huius disciplinae campum emeiasus cs, ego vero tyro sum, & intra m tam consisto. Ad te ergo dubiis in rebus recurram ; te in consilium vocabo ; ex te, quid plurimum ad sanctiores disciplinas rite tradet das consurre pollit, edoceri cupiam. Fac ergo, Vir praestantispine, ut animi nostri posthac sint comi unctissimi ; fac iunctis viribus, quae ad coelei hem sapientiam docendam , & disseminandum, impietatem vero & incredulitatem, ubique eheu caput tollentem, eradicandam facere possunt, consulamus. Ostendamus quaeso exemplo nostro, quid eruditio cum pacis itudio in ecclesia & republica efficere possit: secessat a nobis odiis theologist in , quod non sine sanctit simae disciplinae damno & contemtu in proverbium abiit; aequo animo, si forte . ut stant hominum ingenia , in omnibus minutis opinionibus & punctis non conspiremus, mutuum dissensum seramus, utque satis habeamus, quod in Jesu Christi doctrina calle pureque doccnda , iis lue quae cum salute conjuncta sunt concordes simus occludamus quaeso aures malevolis amicitiam nostram & mutuum amorem turbare conantibus, atque generoso impetu incitati ad regnum Jesia Christi ampliandum cogitationes nostras, studia nostra & labores conjungamus. Deus, sons omnis eruditionis atque sapientiae, porro titis & caeterorum illi in is Θvinasiii Doctorum ui sit coeptis, eorum laboribus benedicat, fi rentesque corporis atque unimi vires conservet atque tueatur, si roque tandem vos omnes, qui pro sanetiis naa Jesu Chth i discipliana, optimisque studiis & artibus, vires consumsistis, ad divinum illud animorum concilium migrare jubeati Sed ad vos tandem etiam pervcnio, optimarum artium ac dis plinarum ah m, futuri posthac de novo deliciae meae atque ga dium. Quam primum gravissimo muneri Theologiae Prosessoris admotus eram, variae neque leves solicitudines animum invaserunt robversabatur animo meo studii theologici difficultas, multiplex dis ciplinarum, quibus hodie conclusa cit, varietas, virium mearum imbecil-Diuiij oo by Cooste
562쪽
plura illentio praeteream. Haec animum meum variis curis circum- Ventum turbaverant, atque effecerant, ut non sine metu atque suspiriis humeris meis gravissimum onus susciperem. Inter varias autem rationes, quae quidem ad animum sumendum, strenueque demandatum Ossicium aggrcdiundum me induxerant, praeter alias ea non minima fuit, quod non solum in priore statione muneri meo Vacanti ud sectum veltrum erga me abunde demonstravillis, attente
mea dicti avidisque auribus excepistis; sed in primis quod singulari gaudio adsueti et iis, postquam amplissiviorum s venerandorum Pn -stam voluntate splendidistimam hanc provinciam in me delatam suisse
audivistis. Hic certe adsectus in me non vanum, credo, mihi augurium erat, vos in rebus linige difficilioribus, magisque mometitosis , imo cum salute vestra aletissime conjunctis, vacivas mihi aures praebituros, & laetissimo unimo mecum in patentissimum cruditionis theologicae campum exspatiaturos, atque saluberrimos fructus divinae hujus discipliive incredibili cum desiderio docerpturos. Agite igitur optimarum urtium ac disciplinarum studiosi, vos inprimis Deo
sucri Naetiraei, essicite, ut cgo cum gaudio novo huic muneri meo vacare possim. Vobis denuo Offero omnia mea studia atque ossicia: patebit vobis liber ad me aditus, mus eum meum &res meu libraria: vobiscunt amice, quid ad illi dia theologica rite tractanda postuletur, differam: optimos libros, qui ad disciplina ni hanc pertinent. enumerabo ; publico & privatim ea vobiscum communicabo, de
quibus edoctus ipse sum ; ubi quid ignoro, cordate fatebor; claris& perspicuis nullas offundam tenebras; ad disciplinas gravissimas
reverenter & pio animo tractMidas, quibus possiim, vos inducam argumentis; quo quis diligentior, veritatis & pietatis amantior est, eo mihi acceptus magis erit atque gratus; eius saluti, studiis, commodis, promotionibus, quantum in me est, consulam, nullo ha-hito generis, vel nobilioris vel obscurioris, respectu; negligentes vero, non dissitebor. & pravis studiis atque voluptatibus deditos, Veneri & luxuriae litantes , pigrosque sucos procul a me arcebo, lino in eos asperrimus ero, neque quantum per me stabit, unquam Concedam, ut tales ad pascendas oves Iesu Christi sanguine redemtas mittuntur, praesertim poliquam omnes pii satis superque edocti Emi, atque gemunt, malam quorundam pallorum vitam. & turis
563쪽
pissimam rerum divinarum ignorantiam , atque in munere sanct stimo obeundo supinam negligentiam, degeneris Christianismi non postremam cauilam esse. Per Deum igitur immoletalem & Pastorem ovium verum Jesum hi istum, futurum olina meum & vel trum , imo totius orbis Juducem , Vos oro atque Obtestor, ut mature cogitetis, quam graveatque sanctum sit V. D. Ministri munus, quanta ab eo postulentur, qui digne eo defungi velit, quamque sit poena gravissima, qIam subituri sunt negligentes rerum sanctissimarum tractatores; quantaeontra illi insit praestantia, dignitas, merces praesertim reposita iis, qui 'vires a Deo concessas ad proferendum & ampliandum coeleste Iesu Christi regnum impendunt ac consumunt. Deus, qui ipse suprema est eruditio ac sapientia, intellectum vestrum reriim divinistimarum & saluberrimarum cognitione imbuat, voluntatemque ad tanta, tamque coelestia bona avide perpendenda& expetenda suavissime ac efficacissime trahat, ut a Deo edocti ipsi-met tandem credatis & sentiatis , nihil esse ossicio vobis injuncto gravius, nihil pulchrius praestatiliusque, denique nihil & generi humano utilius. Ad Te tandem mentem animumque converto optime Maxime Deus, omnis boni fons & origo. Tuam opem supplex imploro . Teque venerabundus oro, ut scrvo tuo adsis 4 u Spiritu tuo & gra. tia tua. Tu, clementissime Deus, me inde a puero singulari ratione adjuvisti, rexim:. ac protexisti; Tu desiderium aliquod divinar fi-pientiae mature animo insevisti; Tu inter virtutis & vitiorum conia finia non semel positum a malis οἰοι δια πυρος retraxisti; Tu dubiis& asperis in rebus caussam meam egisti, & solutium anxio attulisti; Tu luctanti cum tenui sortuna Sc obscuritate amicos atque faut res prinfantillimos conciliasti ; Tu deniquo me nil tale ominantem indignumque, non sine insigni favoris adfectu, & adorando regimine ad maximum dignitatis gradum evexisti. Adesto igitur mihi porro
gratia tua, atque essice, ut cum timore ac tremore, Cum reveres
tia, simplicitate A candore, provinciam mihi oblatam exornem. Rege me. Domine, secundum iunctissimum beneplacitum tuum s lac
564쪽
Iaa Isae sentiam, me nihil, quod alicujus momenti sit, in hoc munere sine Te polle. Eisice quaeso, ut non tam solicitus sim, qua ratio. ne doctus & celebris, quam vero ut pius, modestus & pacificus evadam Theologus: fac doctritiam tuam summa cum reverentia tractem, & ad conscientiam atteutissime dicta sectaque mca exigam. Benedic quaeso optime Deus laboribus & studiis meis; adauge quaeso numerum bonorum pastorum: fac ut pietas tandem caput tollat , regnumque. tuum ad ultimos terrae fines, secundum promis siones tuas, extendatur. Benedic porro amplis is no ris Patrie P. tribus, clario is V venerandis Schola Procer ibas, docentibus &discentibus, civibus denique omnibus: sic denique ut pietas cum eruditione, pax cum veritatis studio ad finem seculorum inter nos
565쪽
SISTITUR. a st rutiones A. O. O. Η. me induxerῖnt, ut seria hac.
augustissimo quondam Imperatori Carolo Magno sacra, justu & auctorit: ite vellerandi Antistitis nothii , vicibus -- disserendi ad me, in dicendo pariun peritum, devolutis , niissis aliis argumentis, quiae in illustii hos virorum excellentissimorunt & doctillimorum congrestit proponi potuit sent, thema, quod nimis tritum & vulgare, neque personis tantorum virorum dignum quibusdam videri posset, explanandum tamen mihi sumserim, sine verborum ambagibus breviter exponam. Et initio quidem in omnibus rebus respiciendum csse puto ad utilitatona, temporumve, quibus vivimus, statum. Sive autem ad rempublicam , sive ud ccclesiam, sive ad studiosam juventutem oculos mentis convertas , manifestum erit, nihil magis ad tranquillitatem reipublicae & ecclesiae servandum, & ad literarum itiidia provehenda conferre polse, quam si in ecclesiis & scholis tales Dodi res publici, Theologi autem inprimis & U. D. Ministri constitu uitatur, qui non tantum cruditione singulari, sed & pacis & moderati animi iludio flagrent; ubi enim tales florent, & academiarum Ascholarum habenas moderantur, absunt nocentissimae pestes, dissi
diae, clamores, rixae, contentiones & fratrum iniqua praelia. Contra vero pax alma, fraterna animorum conjunctio, cultura litera
rum, modesta philosophandi & disserendi libertas vigent. Ita prosecto
566쪽
o ATIO OE IMAGINE THEOLOGI PACIFICI. laeta
fino semper judicarunt viri doctrina ct sapientia eminentissimi , I
ter quos merito referasMajores nostros, viros excellentissimos,του
γενους Exemplo esse potin Bunereus, at quantus vir Hic enim post mortem P. Minoris , Theologi in gymnasio nostro clarissimi, sollicitus de Theologo huic surrogando, ita nomine amplissimorum reipublicae ct eccletiae Procerum, qualem Theologum d siderarenti ad Η. Zanchivm Argentorati tum degentem scripsti: E quirimus vero inquit talem modis cunnibita vis an, qualis fuit Manis r nore, hominem laboriosum, paci cum, benignum, non negligensem, conuiniosum V rixo iam, qui pacem inter fratres alat, non discordiam serat. Hominem D aeterea requirimus fimpiam V expastum. non intioliaram variis opinionibus qr Minonibus inserminabilibus, nisintentum rebus curiosis V nihil facientibus ad salutem. Et in fine huius epistolae inquit: Inprimis autem orabis Domi-n uua u0biscitin, tis is nostri misertus, nobis, ecclesia V schoia υirum det integrum, simplicem, pie iactum, alamque religiose pium, consantem, D temque, paci cum item V qui fit secundu- com Dei. Ita Bustingerus. Utile igitur & laudabile est, imaginem talium Doctorum ante oc los habere, docentesque & discentes verbis commovere, ut aliis ostendant, quibus praesidiis ad tantam tamque excellentem virtutem pertingere possint.
Accedit quod non semel in privatis colloquiis deprehenderim,
virorum alias optimorum neque indoctorum animis, impersectam
valde, imo fulsissimam de indole & natura pacifici Theologi infixam
opinionem, quae ut iis eximatur cordato cuique laborandum
est. Existimaut enim. saltem ita loquuntur, ac si putarent, Theo- Iogum pacificum virum esse, cui perinde sit, quid de religione publice traderetur; eum aequo animo ferre posse , si capita religionis i gravissima impugnarentur, aut negarentur; dummodo petx obtineri possit; aut silentium altum tenere, quando animos erroribus depravari audit, aut errores graves pro levissimis habere, atque ita semper dicta sua factaque moderari, ut tranquillitas quaedam exterita, nullo habito veritatis tuendae & erroris revinsendi respectu, locum occupet suum, vel ut uno verbo dicam , Theologum pacificum &indinerentistam liceat hoc vocabulo in scholis recepto uti eodem .plane videntur habere lam. Quam vero selia sic sinistra haec optiarian. H. Pars ad usis
567쪽
nio, quantum malorum post se trahat, quam sit ea veritatis, pietatis & cruditionis progressui noxia, nemo non qui stipit, &salutem ecclesiae promotam esse cupit, Vtilet. Non melius vero huic errori occurri posse crediderim, quam ii publico perspicuam aliquam, vivam & sinceram 4 heologi pacifici imaginem, mentis oculis contemplandam , exhibeamus. Talesii denique imaginem in meos usiis delineandam esse putavi, in quam tanquam in speculum inspicerem, ubi noxiorum premi s leo insolentiis Postquam ante aliquot tinnos amplissimorum & ve nerandorum gymnasii nostri Praesidum voluntate tradendis sanctioriabus disciplinis admotus eram, non solum publice & privatim. op tam dedi ut sanctissima religionis capita rite proponerem, argumentis probarem , exitiales crrores impugnarem, Omniaque quae antia mis adolescentum veram & nrasculam pietatem ingenerare possent
adserrem ; sed & in publicis quae habendae sunt , dissertationibus, talia argumenta mihi explananda sumsi, quae sua sese utilitate & gravitate commendare possent. Hae vero non solum ab excellentissimis Se doctissimis Helvetiae nince viris, sed & ab ext ris praeter meam spem & expectationem tum benigne filerunt exceptae, & adhuc avide hinc inde leguntur, ut iure aliquo de successu rerum mearum mihi gratulandi caussas habere existumaverim. Haec certe benigna vimrum prestantistimorum de laboribus nostris judicia vehementer me incitarunt, ut quo pede cepissem strenue pergerem: sed nescio quo fato accidit, ut quicquid ab aliquo tempore a me scriptum S editum est suspectum valde esse debeat. Sub quolibet lapide dormit scorpius, sub qualibet phrasi, si quosdam audias, lutet dolus; multi cx pustulis ulcera faciunt & in media pace
classiculia cani animadverto. Innocentissima quaeque in pejorem partem rapiuntur. Si recentioris aevi Doctores omnium pene judicio praestantissimos ad sententiam meam comprobandam vel exornandam adduco, clamant me veteres, id est, Majores nostros contemnere: si horum vero vestigiis insisto, & testimonia magnorum Virorum,
v. gr. Zmin ii, Bullingeri profero, dicis gratia id fieri ingeminant:
Verbo, omnia pene mea impune pessimo in bonas litteras ac candidam veritatem, quas nemo ingenuus deamabit, ubi amalle eas tantum periculum erit, exemplo, aspero dilacerantur dente. Utrum
568쪽
Iaastalia meritus sim , ct utrum tam indoctus & indignus sin publicus Doctor, in quem insolentissimus & indoctissimus quisque , ob l
vissimas vel nullas plane caussas,impune sua sputa conjicere possit, aliis dijudicandum relinquo. Ego vero hoc non obstante, quantum Valeo, non desinum de ecclesiia, de re literaria, & de studiosa juventute bene mereri, certissima spe nitius Deum, qui Omnes conscientiae meae angulos perspectos habet, & solus est, quique ab ipsa juventute usque ad hanc aetatem fingulari, nee ullis laudibus satis depraedicanda cura me direxit, porro gratia sua mihi adfuturum ; omnibusque citius aut tardius tandem munifestum suturum, ZimDiermamum pro viribus incredulitatem, superstitionem. hypocrisin, impietatem & fanaticismum impugnasse; in tuenda vero casta puraque veritate, pietate & charitate vere christiana, in provehendis optimarum literarum studiis, pro ingenii modulo strenue
officio suo defunctum esse. Ne vero in hac τους--της iliumφη, μι ac vici istudine, in hac cordatorum innocentiae vindicum paucitate, adsectuum impetu abreptus, a Vero rectoque, a charitate Raequitate unquam discedam, quid cordato & pacifico Theologo in . omni vitae casti praestandum vel negligendum sit, serio meditatus sum, eumque in finem in chartas conjeci, vobiscum publice mea cogitata communicaturus. Rem ipsam, quantum in me cli, tam perspicuis verbis proponam, & characteres pucificorum Theologorum juxta veritatis leges ita describam, ut non sine ratione credam, .
omnes quotquot sine adsectibus imaginem pa*fici nostri Theologi
contemplaturi sunt, amore talis viri incensum iri, omnibusque votis & desideriis expetituros, ut non solum florentistima nostra putria, sed universa qua patet ecclesia Christi, copia Theologorum pacificorum abundaret. Vos modo A. O. O. P. animis linguisque vete, & ut imaginem illam rite intueri possitis. per horulam qua Lo , & si forte quid excessetit, vobis persuadete, non Zimmeraramnum, sed alium quemdam, vobis ignotum plane hominem verba
Exhibiturus autem imaginem Theologi pacifici, non necesse esse puto, ut auditoribus meis explicem, quid vox Theologus, &pacificus significet, & unde utraque vox sit composita ri insulsum enim mihi videtur, , ea pluribus explicare velle . quae onmes plane pulchre
569쪽
sciunt. Hoc tantum a me requiritur, ut nimirum characteres illos ,& virtuta , quibus Theologus parificus ornatus esto debet, rite Asccumlum puries exponam & repraesentem ; quibus solerter detectis.& in apricum productis, vera pacifici Theologi imago animis vestris obversabitur. Ut autem hoc rite fiat, dispiciendum ante omnia. quibus praesidiis ornatus Theologus ad eam virtutem enitatur; non enim in puncto temporis, sed per gradus, multisque meditationibus& exercitationibus adjutus, divinaeque lucis radiis collustratus, ad
tantam tamque praecel lentem virtutem pervenit.
primo igitur dico, eum, qui pacificus evadere vult Theologus. omnibus illis literis instructum esse debere, quae animum perpolire& aciem ingenii intendere possunt. Huc referencta sunt drsciplime philosophicae in genere ; inprimis vero ars cogitandi non perfunctorie eis intelligenda; cognoscendii sunt veritatis inquirendae impedμmenta, qualia sunt, praejudicatae opiniones, antiquitatis vel novit tis nimia veneratio, studium partium, & imprimis vehementioris animi affectus ponderandi sunt probabilitatis gradus; sciendum
quantum ad demonstrationem moralem & ad mathematicam requiratur ; dispiciendum utrum error vim suam in mores hominum exercere possit vel non; cognoscendum quid aequitas in disputationibus cum aliis postulet; sciendum quam facile homines in erroneas Opiniones incidant, &Muam pertinaciter iis, quas cum lacte materno quasi hauserunt, adhaerere soleant. Naturam inprimis & jus canscien- . tiae, variosque illius status probe perspectos habere debet, atque cognoscere, in quo verus pro tuenda Veritate zelus consistat, &quos limites habeat, &, ut uno verbo dicam, mens ejusmodi homunis ad verae sapientiae regulas ante attemperata esse debet. His ubi caret futurus Theologus & V. D. Minister, miscebit quadrata rO- , tundis, magna & gravia minutis, errores leves extollet in maius; pro icvibus vero pugnabit tanquam pro aris & socis ; amore sectae in praeceps ruet, & logomachias excitabit nonnisi rixas. & contentioncs parituras; tibi omuia ignoscet, aliis nil remittet, adversus leviter errantes quosvis concitabit; errores deprchendet, ubi alii vel almatis oculis nil tale se videre posse contestantur. Sententiam hypothesin, quae nonnisi umbram veritatis hahet vel probabilitari. Diuili od by Cooste
570쪽
ctorum cognitionis humanae limitum vel ignarus, vel immemor, de quibuslibet, ad quae tamen pertingere mens humana non potest, tam confidenter tamen garriet, ac si certissima planissimaque ili
essent: ut de aliis malis, in quae homines praesidiis illis, de quibus iamiam verba fecimus , destituti incidere solent, plura non dicamus.
Prudens sacrarum Literarum cultor, qui evadere vult pacifueus Theologus, perspectum ante omnia habet, non tantum ignorantiam & praejudicatas opiniones, sed pravos adfectus potissimum, nimirum superbiam , , sectae studia , inclarescendi cupidutatem , aliis placendi vel nocendi desiderium, & ita deinceps, a cognitione solida veritatis homines abducere. Eum igitur in finem, antequam ad alios vel veritate imbuendos vel ab erroribus revocandos progreditur, in s c ante omnia descendit, omnesque animi sui recessus & angulos examinat: fieri enim non potest, ut animus affectuum aestu abreptus, vel pravis opinionibus captus , religionis gravissima capita rite examinare, nedum sincere de aliorum sententii iudicare possit: ad veram Theologiam, utor verbis Erasini, perve- niendi, aliorumque opiniones rite trutinandi primum praeceptum est, ut ad hiic Philosophiam plane Gissem animinu adfra uus ea dig- non tantum purum ab omnibus quoad feri potes vitiorum ii
quinamentis s verum etiam ab omni cupialitatusu tumultu tranquiarum
ac quirerem. Hoc sacrum limen adituris absit omnis fasius, procul a si illa veri nocentius a polis, gloria fames. Excellentissimus Uafflar, Academiae Tubingensis Catacellarius .
idemque Theologus doctilsimus & pacis amantissimus, alicubi narrat, Antonium, Academiae quondam Halensis Theologum praestantissismum, quando animum ad habendum collegium polemicum adj esset, ante omnia cum auditoribus suis materiam de impedimentis inquirendae veritatis, & de imperio pravorum affectuum subjugaiado in medium proposuisse, auditoresque suos serio monuisse, ut de 'subs vitiis & erroribus prius eradicandis sint soliciti , quam alios emendare in unimos inducant. Et prosecto iapienter ita egit The logus ille. Notum enim est, multas controversias inter Theologua