장음표시 사용
111쪽
non tamen est simpliciter primum ;cum moveatur motu locali a superiori movente. Et r. p. q. 83. a. I. ad s. ollendit . quM Deus movendo rauis
fas voluntarias. non aufert. quin earum
actiones sint voluntaria . sed poti s hoe in eis Deit. At de hoc infra . vi. Eκ his solvitur alia instantia , quam proponit S. Thomas hac q. 6. n. t. tertio loco sic: Qui voluntariὸ ι Iis, per se agere potes7 : sed hoe homini
on convenit; dicitur enim Io. I . v. s.
Sinp me nihil potest a facere ; ergo V luntarium in actibus humanis non im
Solvitur inquam. Nim ibi ad 3.
Direndum inquit quod Deus movet hominem ad agendtim, non felum sevi proponens sensui appetibile, Vel Aut immutant eor=vr ; sed etiam Rut movent ipsam voluntatem p quia omnis mois fur tam voluntatis , quam natura ab eo proeedit , sicut a primo movente. Et Aetit non es contra rationem natura ,
quod motus natura sit a Deo, si ut apyimo movente , inquant lim natura es quoddam instνumentum Dei moventis: ita non ea eontra ratronem actur volun rarii , quod sit ὰ Deo , inquantum usis tantas a Deo movetur. M tamen comis muniter de ratione naturalis, or voluntarii , quὸd sint a principio intrinseco . VII. Dices secundo. Si actum volitionis a me elicitum Deus ponat in voluntate Petri, reddet Petrum volentem ; & volitio illa erit Petro voluntaria , quin procedat ab ipso. Idem
dici potest in motibus primis, qui a
Dco causantur , & immittuntur in v Iuntatem ; qui tamen saltem imperfecte, & in deliberat E sunt voluntarii. Respondeo, neg. ant. Si enim Deus volitionem meam poneret in voluntate Petri, Petrus per eam non diceretur volens, sed purh sustentans entiis talem illius actus , qui a voluntate mea processii ; cuia actus vitales, &voluntarii non denominant. nisi subisiecium , a quo procedunt, ut iam diis ctum est. - Motus ver b subiti, &pruni, sunt quidem Deo. ut movenis te extrinseco ; sed sunt ab intellectu ,& voluntate, ut a principio intrinseco eos eliciente. Quia tamen sunt primi. nec supponunt alios priores , per quos intellectus, & voluntas ad: illos se moveant; oportet, ut a solo Deo voluntas specialiter moveatur, non solum ad exercitium aetus. ut in omnibus aliis contingit, sed ei iam ad speciem actus: & propterea imperfecte solum voluntarii , & liberi sunt.
6. III. Resolutio posterior. v III. V, Ico secundδ. Etiam in binisi I iis inuenitur voluntarium , impersecth tamen. Ita D. Thom. hac
θ. 6. a. I. Et probat. Quia voluntarium in eo est, in quo est appetitus cum cognitione finis: sed in brutis est appetitus cum aliquali cognitione finis; ergo in brutis est aliqualiter voluntarium. Minorem explicat sic. Duplex est cognitio finis, persectata scilicet, & imperfecta. Persecta est,
quando non solum apprehenditur res , quae est finis, sed etiam cognoscitur ratio finis. & proportio eius, quddordinatur ad finem : & talis cognitio sinis parit in appetitu voluntarium persectum,& in sola natura rationali invenitur. Imperfecta vero cognitio
sinis est , quae in sola apprehensione rei, quae es finis, consistit , sine hoc,
quod cognoscali r rarao finis. & proportio alius ad finem. & hanc sequitur voluntarium imperfectum ; quia appetitus subito. & naturali impetu ,& instinctu potius movetur in finem, qua in ex deliberatione ad ipsum se . moveat: & voluntarium hoc modo in brutis invenitur. IX. Nec refert, quod voluntarium dicatur a voluntate , quae solum in natura intellectuali inveni iur- Nam quidquid si, an appetitus brutorum dici possit voluntas. quod aliqui aia firma iunt, moti auctoritate S. Augustini I. I. de Civit. Dei c. s. ubi aile
112쪽
Corpora uisuν magis subiaeent voluntatibus . quadam nostrit, ides omnium animantium mortal um , O magis Bominum , quam bestiarum . quadam veris Angelorum: sed omnia maxim/ D-ι υσώδωritati sabdita fant. Cuius tamen opis positum sentit Damascenus lib. 2. Fiis dei t. xx. Etenim brutorum appellaών ,emn irrationabilis sit, voluntas nequit diei. Et D. Thomas hia ad i. Voluntas inquit) nominat rationalem appetι tum, se ideo non potest esse in his , qua ratione carent. Hoc igitur omisso
Respondeo , quod voluntarii nomen dicitur a voluntate, ut ii quo tanquam ii nobiliori est impositum; non tamen impositum est ad significandum solum
actum procedentem a voluntate , sed actum quemcumque procedentem ab appetitu cum cognitione finis. Unde I . Thomas loco moκ citato, subdit:
Voluntarium autem denominative dieitur
a voIuntate, Θ potes trahi ad ea, in
quibus es aIiqua participatio voluntatis seeundum aliquam eonvenientiam ad voluntatem. Et hoe modo voluntarium attribuitu ν animalibus brutis I inquantsem sevises per eognitionem aliquam moventur in finem.
DUBIUM II. An persectum voluntarium idem sit ac
formaliter Liberum 6. I. Resolutio Dubii.
let. nimirum : an ratio v luntarii persectius reperiatur in actibus liberis, quam in necessariis. Pro quo noto et ex duplici capite ponse contingere, quod aliquis actus voluntarius sit necessarius, & non liber. Uel ex impersectione cognitionis et quo acto motus prim h primi , & indelierati sunt necessarii. Uel ex summa persectione cognitionis: quo pacto amor beatificus est nectauius ; qui Tom. VII.
procedit ex cognitione persecta obiscit adaequamis totam proprietatem voluntatis, ut supra diximus. De voluntario necessario primo modo certum
est, esse imperfectum et unde agimus de voluntario libero secundo modo. II. Dico . Uoluntarium necessarium ex persectione cognitionis est persectius, & magis voluntarium, quam voluntarium liberum ; unde perfectum voluntarium , & formaliter liberum non coincidunt. Pro . Amor beatificus est necessarius, ut prae edenti Trail. ostendimus et sed amor beatificus est persectissimh voluntarius , imb magis voluntarius, quam amor Dei in via; ergo&e. Min. prob. Amor est magis, ac persectiori modo voluntarius, quan
do procedit ex maiori , & persectiori cognitione finis , & maiori pondere ,& tonatu , & ex tota voluntate sponis te sua , id est absque coactione , sertur in objectum amatum et sed talis est amor beatificus ; ergo &c. Hinc est, quod caritas viae, quae persecte volun taria est , in Patria non minuitur , sive ex parte cognitionis, sive ex parte inclinationis , in quo ratio voluntarii sta est , sed magis , imo maxime perficitur et & tamen qliae in via erat libera , dum transit in Patriam, fit necessaria. Et rursus: amor , quo Deus seipsum diligit, & quo Pater, MFilius producu Spiritum Sanctum , magis , & persectiori modo voluntarius est, quam amor , quo diligit creaturas : & tamen iste liber est, ille necessarius. III. P. UaetqueZ, in hoc contrarius, dicit: amorem beatiscum. & amorem, quo Deus amat seipsum, esse quidem persectissimum specificative , & ex parte obiecit, non ver5 quasi moraliter, seu ex modo procedendi a subiecto rquia deest indifferentia , & dominium, quae maxima persectio est. εSed contra. Nam Amor beatiscus,& amor, quo Deus diligit se , non solum ponitur a nobis persectissimus, quia sertur ad obiectum persectissimum; sed etiam quia ad illud fertur perse-
113쪽
ctissima eognitione: ideoque non caeco impetu, sed mora voluntas ex persecta repraesentatione summi boni, ad illud sertur toto conatu, & inclinatione; ergo amor ille persectissimus est, non solum ex parre obiecti, sed etiam ex parte modi procedendi et quia quΛperfectior est repraesentatio, de cognitio . edi persectiori modo voluntas ad illud fertur IV. Neque obstat, quδd illi amori desit indiserentia , & dominium. Nam quod amor procedat cum indifferentia , & dominio non auget voluntarium , sed potius minuit ; ideo enim est, quia bonum illud non si e
proponitur, ut adaequet,& rapiat totam voluntatis inclinationem et unde voluntas tota voluntarietate, & conatu ad illud non sertur, uti sertur
ad honum sibi propositum, ut PersectE illam satians:
V. Confirm. hctus, qui, est 5 formaliter necessarius, est tamen eminenter liber, est persectius voluntarius actu , qui sormaliter tantum est libere sed amor necessarius necessitate orta ex plenitudine boni adimplentis tot an capacitatem voluntatis, esto formaliter fit necessarius, est tamen eminenter liber; ergo &e. Min. prob. Formalis libertas tune exercetur, quando potestas universa. liisima voluntatis comparatur ad de terminata , & limitata bona, quorum nullum adaequat, Se implet totam illam universalitatem; ergo eminentialis libertas tune habetur, quando ipsa universalis potestas ita quiescit in uno bono, ut in eo inveniat omnem bonitatem , quam in aliis particularibus obiectis pro sua libertate potat inquirere. Tunc enim cessat formalis libertas , quia in uno actu videt omnia sua deiideria adaequale impleta , &satiata.
i mas hae q. 6. a. Σ. disii guens voluntarium persectum ab im. persecto , ait et Perfectam eunis sene finis sequitur voliantarium fecundum rationem perfectam ; prout stitieet adiprehenso sine potest aliquis deliberaνe desine, ω de his , qua sunt uae finem ,
moveri in finem , vel non moveri: imis perfectam autem eunitionem finia sequitur voluntarium imperfectum ; prout scialieet apprehendens finem non deliberat ,
sed subitis movetur in ipsum. Quod repetit ibidem ad 3.
ri tat i , quam adeo magnificant Adversarii, S. Thomam ibi comparare voluntarium persectum , quod in nobis est, ad voluntarium imperseelum , quod est in brutis; & duo dicere. Primum,qubd voluntarium persectum , quod est in nobis, sequitur persectam cognitionem finis: & hoc quidem essentiale est omni voluntario persecto ; quod
cum non inveniatur in voluntari obrutorum , quod sequitur cognitionem imperfectam finis, concludit non esse voluntarium persectum. Alterum,
quod addit, nemph prout scilicet apis prehenso fine pol est quis moveri, vel
non moveri , indicat quidem perse- ctionem voluntarii nostri supra voluntarium brutorum ; quia & procedit ex persecta cognitione , & cum dominio, ac libertate , quorum neutrum habet uoluntarium brutorum : sed non in tendit declarare, omne voluntatium Irocedens eum persecta cognitione, &iberum excedere in persectione voluntarium necessarium . cujus necessitas oritur ex persectissima objecti cognitione, de quo hae loquimur.
S. Thomas r. p. q. 4 r. a. 1. ad 3. di
cit et Processionem Spiritus Sancti esse a voluntate ut natura , unde Insert et
114쪽
ctus , q-rmvis per modum voluntatis
proeedat ; ergo quod procedit 1 v luntate non libera , sed ut natura ,
non procedit voluntari h. Respondetur, dist conses. Non procedit voluntarie, voluntario Iibero se habente ad utrumque , scut creaturaetrocedunt 1 Deo. conc. conseq. U untario necessario, & naturali , ne isgo consequentiam . Ait enim S. Doct. Spiritum procedere per modum voluntatis et procedere autem per modum voluntatis , quid aliud est , quam pro-eedere voluntarie Abstinuit tamen S. Thomas a nomine voluntarii; quia , ut observat in eom. artieuti, Arriani hoc nomine abutebantur dicentes, Patrem genuisse Filium voluntate, id est libete : & ne idem diceretur de Spiritu Sancto cum Macedonianis , non ait, eum procedere voluntarie , sed naturaliter, quamvis per modum v luntatis , hoc est voluntarid, sed necessarib, non libere sicut creatura. IX. Tert id arguitur. Illud voluntarium erit perfectius , qudd magis procedit ab intrinseco , & ex persectiori cognitione et sed hoc est voluntarium liberum ; ergo &e. Min. pro prima parte probatur. Voluntas libere agens magis movet seipsam , quam eum agit necessarid ; producit enim suam inclinationem e ubi cum necessario agit, sequitur inclinationem ab auctore naturae impressam. Pro secunda etiam parte prob. Cognitio concurrens ad actum liberum non solum pr ponit obiecturn, sed insuper influit in actionem deliberando de illa ; hoc autem non tacit cognitio requisia adactum necessarium et ibi enim absque ulla deliberatione rationis sequitur
X. Respondeo , neg. min. Ad primam prob. nego ant. Voluntas enim .
quae necessario agit necessitate orta ex plenitudine eo nitionis, de univeris saliori bonitate odiecti, magis se m vet ; quia toto conatu, de totis viri
natione procedit , quam eum se movet liberE. Ad seeundam prob. min. neso ant. pro secunda parte . Nam cognitio re gulans actum necessarium , ut visio beata ., non solum manifestat summam bonitatem , ut amabilem ; sed etiam ipsum exercitium amandi ita iudieat bonum , & conveniens, ut cessatio ab illo non possit apprehendi, ut amabilis . mare quδd hoc non fiat eum d
liberatione , non tollit , quin iudicet de illo actu, sed solam, quod de eo
iudicet cum indifferentia. XI. Tandem argues. Actus voIunistarius debet esse actus humanus: sed voluntarium necessarium non est actus
humanus et non enim regulatur reguistis moralibus , quia qu5d necessarium est , non eget regula , nec more; ergo non est actus proprius hominis , ut distinguitur a bruto . Respondeo, neg. min. Amor enim beatificus est actus humanus, & mo ratis eminenter, non per applicationem extrinsecam regulae , a qua posisit defieere, sicut contingit in voluntariis liberis nostris ; sed per intimam , & inseparabilem coniunctionem eum regula. In quo stat differentia ab actibus necessariis necessitate imperfectionis, ut actus brutorum t hi enim regulari nequeunt, nec per existrinsecam , & desectibilem applicationem regulae , nec per in desectibilem coniunctionem cum regula , ut regu latur amor beatificus ; quem propterea supra diximus, esse quidem soris maliter necessarium , sed eminenter liberum
115쪽
too Quaesis I. De 'Iuntario, InvoIuntario.
Utrum omissio possit esse voluntaria, ω eulpabilis absque omni Actu , qui sit eausa , vel occasio omittendi.
Ωuid requiratur, ut O mi asis 'tantaria. I. Anctus Thomas hL q. s. a. S. ubi hoc quaesitum proponit, di- eit, quod Voluntarium dieitur,
quod ea is voluntate. Ab aliquo autem dicitur esse aliquid duplieiter . Uno modo directὸ ; quod se iIDet proeedit ab aliquo , inquant m est agens . sisut eatiis factio a ea lare . Alio modo indirectὸ , ex bor ipso , quod non agit et sicut submersis navis dieitur esse 2 Gubernatore, inquantism desistit a gubernando . Inde prosequitur : Sed sciendunta , qu d non semper id, quod sequitia ν ad defectiam actionis , redueitur In ut in eausam in agens , ex eo quὲι non agit ssed solum tune eum potest , sis debet agere . Si enim Gubernator non posset navem dirigere, Hi non esset et eomm fagubernatio navis non imputaretur ei
navis submersis , qua per absentiam Gu
Ex qua D. Thomae doctrina sequitur, accurate discernendum esse inter omissionem voluntariam , & omissionem culpabilem; & similiter inter o
missionem . de omissionis effectum . Daiatur enim omissio voluntaria, quae non
est culpabilis; ut quando aliquis sciens , ac volens omittit id , quod potest sacere , sed non tenetur ad illud iaciendum , neque ex iustitia , neque
ex caritale', neque alio t tulo. Datur etiam omissio voluntaria, ubi opus illam consequens non est voluntarium ;ut si quis omittat separare duos inter se rixantes . quos quidem se paerare sposset , sed non sine gravissimo vitae prUriae periculo ac per consequens nullo iure adstringitur ad eos sep
randos: ac interim unius eorum mors, aut vulneratio sequa ur , illa mors, aut vulneratio se tuta non est et v luntaria, quamvis voluntat id omiserit eos separare . Quia vero contendunt multi, etiam ex Nostris , ut omissio
sit voluntaria, requiri debitum , Mobligationem ponendi actum ; ideo res hae est pertractanda II. Dico ergo . Ut omissio non s Idm sit voluntaria, sed etiam imp tabilis ad culpam, sinit dubio requiritur obligatio , & praeceptum e ut
autem solum sit voluntaria non solum physich, sed moraliter, non re quiritur obligatio, & praeceptum ripse autem enectus ex omissione secutus non est voluntarius, nisi stant raecepto , & obligatione . Tres h et partes. Prima , nemine negatur. Ut enim omissio aliqua sit voluntaria,& imputabilis ad culpam , tria requiis runtur . Primum est . quod quis p tuerit agere ; secundum quod debuerit agere ; tertium , qudd non egerit. Si enim non potuerit agere, non potest ipsi imputari, quod non egerit Icum nemo peccet in eo, quod vitare
non potuit. Et similiter , si potuit quidem agere , sed non debuerit: quia nullum est peccatum , quδd non fit
contra legem; ubi enim non est lex, nec praevaricatio legis: omissio autem eius , qu bd quis potuit quidem sacere, sed non obligabatur facere, eontra nullam legem est. III. Secunda vero pars, euius Oppositum sustinet Gonet cum aliis , probatur. Positis principiis intrinsecis ,& essentialiter requi illis ad rationem voluntarii, oportet illud poni ; sicut positis principiis essentialibus hominis ponitur homo: sed principia intrinse- ea volumarii soli im sunt cognitio obiecti , de voluntas , a qua procedit voluntarium: Praeceptum autem . seu obligatio est aliquid extrinsecum sit inponens voluntarium tanquam male
riam . supra quam cadit; ergo ut omisi fio fit voluntaria pure, & simplicuer, requi-
116쪽
requiritur, ut sciens , ac volens quiciam omittat . eum in fila potestate abeat non omittere . sive interim q. bligetur ad agendum , sive non obli
IU. Confirmatur. Tam est in potestate volentis, ac scientis omittere id , ad quod non obligatur quam omittere
id , ad quod obligatur; ergo ei potest
esse voluntaria omissio, i, in rei, ad quam non obligatur . quam rei, ad quam obligatur. Cum enim is, qui non obligatur, Religionem profiteri , vel Sacros ordines suscipere, non pro fitetur Religionem , neque Sacros ordines suscipit sciens, seu advertens, 'uod posset illa facere; talis omissio illi est
voluntaria, nec tamen culpabilis. Similiter cum quis sciens se posse vacare ludo , aut licitas delectationes ea. pere , potists se tradat studio, praedicationi , aut eam is macerationi; πο-luntarid, imb meritorie omittit luis dum, & licitas delectationes, etiamsi directe. & expresse non velit ea Omi tere. Accedit, qudd tam libere omittet quispiam id, quod potest , & non
tenetur sacere . quam id . quod potest , & tenetur: sed omne liberum est voluntarium; ergo tam voluntaria est omissio ac C. Denique Deus voluntarie omittit dare gratiam, & sacere miracula iis, quibus nec gratiam largitur, nec miracula lacit; & tamen eertum est, quod ad ea praestanda Deus non obligatur. V. Nec dicas primo. Hinc sequi, quM omnia peccata sint Deo voluntaria ἔ eum ei sit Vlumaria omissio, Seposset ea omnia impedire. Nam respondeo, quod eκ quo V Iuniaria si Deo omissio largitionis gratiae, non sequitur , voluntarium Deo fore peccatum eκ ea secutum ;uia, ut in probatione tertiae partisicam, ut effectus eκ Omlisione seeutus imputetur omittenti , requiritur, ut non solum possit sacere, & no faciat, sed ulterius ut sacere tene Iur e Deus autem lichi possit gratiam suam largiri, non tamen tene Iur. VI. Nee dieas see uno. S. Thomam
aperte asserere in hoc art. 3. nullain omissionem esse voluntariam , nisi omitistatur id , quod debet non omitti . Nam respondeo , S. Thomam non Ioqui de omi Isione in se, sed de esse. elu omissionis: hic enim, ut dicam, non est voluntarius, & imputxbilis, nisi ei, qui tenetur non omittere et sicut Gubernatori navis voluntaria , de imputabilis est navis submersio , si eam gubernare omiserit, quia ad hoc tenetur. Vel loqui de ipsa omissione , ut imputabili. Nam ibi S. Thomas ostendere intendebat, omissionem absisque omni actu esse voluntariam; &hoe ostendit hoe discursu. Datur alia qua omissio, & effectus ex ea sectaritus, qui sit imputabilis omittenti; ergo datur aliqua omissio sine omni actu, quae sit voluntaria. VII. Nec dicas tertio. Effectus see tus ex omissione non dicitur, nee est voluntarius omittenti, nisi intercedat aliquod praeceptum , aut obligatio . e go nec ipsa omissio erit voluntaria- , nisi &c. Nam respondeo, disparitatem esse, quia voluntas est causa immediata omissionis , utpote habens in sua potestate tam omittere, quam sacere; unde si omittat, omittit, quia vult. At affectus secutus ad omissionem non sequitur per se ad omissionem, sed moraliter . & mediante aliqua alia causa , seu circumitantia, quae faciat,
ut ab omissione, seu voluntate Omitistentis moraliter procedat : unde nauclerus , qui per suam absentiam est eausa submersionis navis. cum non posset diei causa physica thaec enim est tempestas i sed solum moralis , tunc solum erit causa submersionis , quando debuerit adesse . Alioquin si, vel non posset navem dirigere, MI
non esset ei commissi gubernaeti o navivis, non imputaretur ei navis su mersio, quae per absentiam coni Iugeret , ait D. Tho. hoc ara. I.
VIII. Petes: quomodo, si non adissit debitum , intelugere possumu', omissicis
117쪽
io et cursio I. De 'Iuntario, o Involuntario.
missionem illam esse inflii xive suom
do a voluntate polius , quam Omnes a
lias, & pene infinitas omissiones actuisum . quos voluntas in potestate habet Hoc enim ipso , quod hunc actum elicio, relinquo omnes alios, quos possem elicere . Deinde omissio illa , puta Missae, cum non est in praecepto, nec erit mala, nec bonae non erit mala, quia non est contra praeceptum et non erit bona, quia oppositum ejus, nempe audire Missam , est bonum , ctiamsi non adsit praeceptum. IX. Respondeo, omissionem illam esse a voluntate influxi ve mediate , mediante actu contrario, quem vult elicerer eo enim ipso, quod quis vult vacare studio, vult omittere ludum, risi licitum . Nec tamen sequitur, quod sint illi voluntariae actu omnes aliae aliorum actuum omissiones; sed solum in potentia; quia ad eas actu non adveristit , quemadmodum advertit ad cessationem a ludo: unde sola cessatio a ludo est ei actu voluntaria; aliae autem voluntariae sunt solum in potentia, ad actuale enim voluntarium requiritur actualis advertentia.
Ad id, qudd additur, dico, omisi
sonem, remoto praecepto semper fore, vel bonam . vel malam ex fine, aut aliis circumstantiis. Umissio autem Mita , cum non est in praecepto , a soluth erit bona , lichi minus bona, uam Missae auditio. Nam ea, qua ca-unt sub consilio , sicut si fiant , reddunt actum magis bonum; ita si
Omittantur, reddunt omissionem minus
X. Tertia autem pars probatur ex D. Τho. hoc a. 3. dicenti INon semper id , quod sequitur ad destis
Llum actionis, redueitur sicut in ea amin agens, ex eo quὸd non agit ; sed δε-Dm tune eum potest, Θ debet agere . Si enim Gubernatον non posset navem dia νuere , vel non esset ei commissa gubernatio navis, non imputaretur ei navis submersio , qua per absentiam Guhernatoris contingeret. Ut enim dictum est,
Deus voluntarie omittit aliquibus dare gratiam, quamvis advertat, extali omissione secuturum peccatum δquia tamen, esto posset, non tenetur, non fit ei voluntarium peccatum se cutum. Et hoc saepe repetita ratione et quia quod sequitur ad desectum
actionis, hoc est ad onfisionem . lune solum reducitur ad omittentem , scu in causam, quando potest, & debet agere, & lamen non agit.
eum Princeps , vel Magistratus no I impedit quaedam peccata , quae impedire posset ; sed ob causas rationabiles non expedit, qudd impediat, voluntarist quidem omittit impedirer illa tamen peccata non possunt in eum, sicut in causam referri, vel ei imputari , quia impedire non tenetur . mando autem non solum potest, sed etiam tenetur ea impedire , nec tamen impedit , rect E ipsi imputantur; quia est eorum causa voluntaria . Ait
enim D. Tho. 2. 2. qu. 79. a. 3. quod
omissio importaι pratermissionem boni , non tamen eujuscumque , sed boni ἐμιiti . . II. Restatio Dubii.
XII. Uamvis hanc quaestionem di iaserant Nostrates ad Tracta intum de Peccatis cum D. Th. T. 2. q. r. a. s. ubi quaerit: inrumin quolibet pereato sis aIiquis actus et placet tamen hac eam pertractare. Loquar autem de omissione voluntari
culpabili: an scilicet, ut si talis, reis uiratur actus aliquis positivus , quil causa , vel occasio illius . Dixi, qui sit causa. vel occasio illius ; quia loquar de omissione in individuo, ut in exercitio , & ex parte operantis ei sit imputabilis : quia si omissio ex specie sua . 6e ut se habet per modum
non operis, nec constituitur, nec rein
quirit, aut includit actum aliquem . In hoe ergo sensu procedendo
118쪽
omissonem eulpabilem absque actu aliquo positivo intellectus. Quia ominfio nequit esse culpabilis, nisi sit voluntaria ; voluntaria autem esse nolia potest sinε cognitione et voluntarium
enim est 1 principio intrinseco eum cognitione finis. Illa tamen cognitio non semper influit in omissionem , imbquandoque ab ea revocat, & ad operationem illi oppositam inclinat ; ut cum intellectus Woluntati dictat, conveniens esse audire sacrum et nam tunc
certe actus iste , quantum est de se, ad observantiam praecepti inducit, & consequenter causa omittendi non est. XIV. Certum quoque est, ad omisi sonem eulpabilem non requiri actum directe ad illam terminatum ; quo scilicet instante tempore auditionis Misicae in die sesto, per actum expressum velit Missam non audire; sed suffcit, quid pro eo tem ore velit aliquid
cum auditione Sacri incompossibileis, puta ludum , studium , aut venati nem et sic enim omissio Missae indir , de in sua causa censetur volu taria, & proinde eulpabilis XU. Certum tertio est, regulariter loquendo, non dari omissionein culpa bilem absque actu aliquo voluntatis directE , vel indirecte ad eam terminato. Experientia enim docemur, quddquando aliquis omittit actu in praeceptum . hoc facit ; vel quia fugit laborem illius actus , & ilium vult non
agere ἰ aut quia vult aliquid cum eo incompo is bile.
XUl. Dissicultas ergo est: an se ut omissio eκ specie sua nullum dieit actum, sed potitis carentiam actus; ita etiam possit in singulari ab omittente eulpabiliter . & voluntarie poni, quinhoe sit causa, vel occasione alicuius actus incompossibil:ς cum impletione praecepti , ex qua omissio sequatur: an vero, ut in exercitio culpabiliter
existat omissio, aliquis actus , qui sit
causa, vel occasio eius , requiratur. Plura enim requiruntur ad existentiam, S singularitatem rei, quam ad ejus quidditatem, di essent amet qua re homo , ut existat, requirit quantitatem , figuram, & alia plura accidentia . quae ex sua specie non exigit.
omissio voluntaria culpabilis in individuo sine actu praecedente, aut con comitante, qui sit causa , vel occasio omittendi. Ita expressEdocet D. Th.
I. 2. q. TI. a. s. ubi duabus relatis
opinionibus, una negante, posse dari peccatum omissionis sne actu, altera id asserente, fert de utraque hoc iudicium et inraque autem opinro secundiam
aliquid veritatem habet. Si enim imtelligatur in peerato omusionis illud δε- iam , quod per se pertinet ad raιionem pereati , sie quandoque omissionis pereatum en eum actu interiori ut cum alia quis vuIt non ire ad Eeelesiam et qua isoque vero absque omni actu, vel interiori , vel exteriori ; siciat eum aliquis , hora , qua tenetur ire ad Eeelesiam , nia hil cogitat de eundo , vel non eundo ad EeeIesiam. Si vero in peccato omisonis intelligantur etiam causa, vel occasi
nos omittendi , δε necesse est , in perea to om/ssionis aliquem actum esse. Quia bus opinionem negantem , ad peccatum omissionis requiri aliquem actum, approbat, si loquxtur de eo, qu bd per se pertinet ad rationem . & ipeciem
ejus et opinionem vero assirmantem a
probat etiam, si loquatur de causa,ve Ioccasione omittendi. Hoc idem iudicium sert S. D. q. 1. de Malo a. I.
ubi de prae satis duabus opinionibus rinraque autem linquit opinio fecundum
aliquid veritatem habet . Si en/m con deret ur id, quia requiritur ad peccatum , Huι de essentia peccari minem , M ad pereatum omisonis non requiria ιur actus sed per se loquendo pereatum omissionis in ipsa eessatione ab actu eo
sistit . . . . O secundum boe babet ver talem feeunda opinio. Si autem eon deretur id , qtiod requisiιur ad pereatum , ut causa peccati, sie oportet , ut ad quodlibet peccatum etiam omissionis alia quis actus requiratur. Et in serius: Adboe ergo , quod omissio sit peccatum , requiritur , quod omissio causetur ex alia quo
119쪽
1o4 cursio I. De Voluntario, InvoIuntario.
quo asia Patamario . Et concludit: Sie rego quantam ad hoe ea prima opinio
vera , quod ad om ponem requiritur actus volunrarius , ut ea a .
Κύι II. Probatur ratione D. Thomae loco mox citalo ex q. a. de Malo. Si aliquid quandoque movetur , quandoque non , oportet assignare aliquam causam quietis: nam eodem modo se habente mobili, & movente, similiter aliquid movetur, vel non movetur ; ergo eadem ratione si aliquis non agit, quod agere debet, oportet huius at signare aliquam causam ; nam voluntas ex se quandoque agit, quan-Hoque non . Vel ergo ista causa est prorsus extrinseca ; & sic talis omissio ron habet rationem peccati; ut si quis a lapide in capite laesus impediatur,
ne eat ad Ecclesiam : vel etiamsi causa sit intrinseca, non tamen voluntaria, ut si impediretur a se bre; eadem ratio esset, ac de causa extrinseca. Oportet ergo , ut omissio sit peccatum, qudd causetur ex aliquo actu voluntario , qui per se indirecte sit causa
omissionis et Hul e iam aliquis DuIι ω-ἀere , fetenι, quod ad hoc concomitatur non ire ad Eeessam .
XIX. Huie assinis est ratio , qua utuntur nostrae sententiae Defensores, nemper ut omissio sit culpabilis debet esse voluntaria ; ut sit voluntaria debet aliquo modo a voluntate, &ex ejus inclinatione proeedere: sed sic non potest procedere per seipsam , uia per seipsam non potest appreheni ut bona , & ut alliciens voluntatem, sed solum ratione alicuius boni, ad qubd ut utilis apprehendatur ; erisgo ratione sui non potest ex inclinatione voluntatis procedere , sed ratione alicuius boni, quod peractum, sive antecedentem, sive consequentem appetatur.
XX. Dices. Ut omissio sit culpabilis lassicere , quod sit voluntaria moraliter, & interpretative; ad quod non requiritur positivus actus voluntatis, sed lassicit polle, debete, & non
XXI. Sed contra primδ. Ut omitistenti sit culpabilis omissio, debet aias gnari fundamen im interpretandi illam omissionem esse ei in illa circumis stantia voluntariam e sed hoc land mentum nequit esse omissio ipsa , quia de hae quaeritur fundamentum ; nee posse, ac debere ἶ quia haec duo ab omissione separabilia sunt, cum inveniantur tam in omittente, quam in
non omittente ; ergo praeter illa tria debet dari aliud, quod si landa meu- tum potius omittendi, quam non omita
XXII. Contra secundo. Voluntas manens in actu primo non potest i exercitio eulpabiliter omittere , & peecare et sed posito posse, ae debere, fi insuper advertentia rationis ad pro ceptum , si nil aliud ponatur, adhuc voluntas manet in actu primo, & tuis differens tam ad ponendum actum praeceptum , quam ad omittendum ἱ ergo nisi ponatur actus incompossibilis cuin actu praecepto, ad quem voluntas sedeterminet , non habebitur in actu secundo omissio voluntaria, & culpabilis: quia ab indifferentia ut tali haberi non potest actus determinatus, seu omissio actus. . III. Fundamenta Oppiata.
XXIII. c Bjiciunt prim5 S. Thomam,
qui q. II. 1. 2. a. I. itaeoncludit e Unde vertiss diei potest , qtiba aliquod peccatum possit esse absque
Responderi solet, S. Doctorem eo loco, aliisque similibus, solum velle , aliquod peccatum omissionis ex specie sua , & etiam in individuo , dari posse absque omni actu , qui si de essentia eius, vel qui directe,& per se ad illam omissionem tendat, eam directh volendo ; non verd absque actu, qui sit causa, vel occasio illius. XXIV. Sed contra dicunt. S. Thomas ibi ex duabus opinionibus, una
120쪽
quarum asserebat, non posse dari peccatum omissionis absque omni actu,sve interiori , sive exteriori ; altera ex adverso afferebat, ad omissionem culpabilem nullum actum requir I; pr
testatur, se media via incedere, ac proinde negare aliquid , quod prima afferebat: sed non postulabat illa actum, quia esset de essentia omissionis, quis enim hoc diceret . Nec actum directe tendentem ad Omissionem, cum experientia constet, Deph nos alique in actum omittere , quin directe eum omittere velimus ἱ solum ergo postu- Iabat omissionem, quae sit culpabilis, non possie dari sine actu , qui sit causa , vel occasio omittendi; ergo S. Thomas, ut ab ea recedat, debet etiam huiusmodi actum denegare. XXV. Respondeo primo , retor quendo instantiam. S. Thomas sicut protestatur, se in aliquo recedere 1 priori opinione assirmante in omni actu omissionis culpabilis reperiri alique in actum; ita protestatur, se in aliquo
recedere a secunda opinione negante ad omissionem culpabilem ullum actu inrequiri: sed haec negabat omnem actum, etiam qui sit causa , vel occasio omittendi ; ergo vel S. Tho. ab ea non recedit , vel si recedit, debet ad omissionem
culpabilem aliquem actum requirere. XXVI. Respondeo ergo secundo. S. Thomam deseru'sse primam sententiain , non quia ad eam , ut culpabilem, requireret aliquem actum, qui effetcausa. vel occasio omissionis; sed quia alem actum exigebat per se requisitum ad eam, elio non tanquam constitutivum , saltem ut compi clivum illius in eme voluntaria , & peccaminose : non autem eam deserulie quanis tum ad id , quod afferebat contra aliam opinionem Omnem aelum negantem ὶ requiri scilicet aliquem actum ,
Non ex parte operis, nempe Omissionis, sed ex parte operantis, &om Ἀ-tentis, qui ei sit occasio, vel causia omittendi; alias non media via incederet , sed secundae opinioni prorsus subscriberet.
XXVII. Fortius argumentum sumi possiet ex a. sent. dist. 33. q. T. I. ubi apertE videtur excludere omnem actum, etiam qui siri causa, vel occa sto omittendi. In quo multum desu. dant aliqui, sed verius est dicero , S. Thoniam eam sententiam , quam in a. sent. tenuerat , in tua Summa, &QI.Lstionibus disputatis q. a. de Maia Io supra relata temperasse, &, ut ipse testatur, media via incessisse, nec
omnem actum admittendo, nec Om nem excludendo, ut dictum est.
XXVIII. Objiciunt secundo. Ut aliqua omissio sit voluntaria, lassicit , ut aliquis possit, teneatur, & non sa
elat , ut docet D. Thomas I. L. q. s.
a. 3. ergo omissio absque omni actu est
Respondeo, dist. ant. Et non faciat mere negative per suspensionem omnis actus nego ant. Non faciat privative, nolens directe, vel indirectu
facere , conc. ant. Ut enim aliquid non
solum in actu primo, sed in actu secundo sit voluntarium, requiritur, qudd aliquo actu antecedenter, vel concomitanter voluntas circa illud sese exerceat et quod si omnem actum suspendat, nec erit voluntarium , nec
XXIX. Objiciunt tertio. Instante
praecepto dilectionis Del , & adverten tia obligationis potest voluntas omnem
actum suspendere , quo, vel impleat, vel impletionem praecepti impediat et manet enim quoad exercitium libera,& proinde in sua potestate habens omisnem actum suspendere et sed tune dabitur omissio culpabilis absque omni actu, quia potest , tenetur , & noltasacit; ergo Sc. Confirmatur. Potest aliquis Sacerdos velle aperire breviarium , suspendendo tamen voluntatem recitandi , vel omittendi ossicium , & perseverare in tali suspensione usque ad meis diana noctem , & non recitare ossicium et Ille autem peccabit peccato omissionis , quin posuerit actum , qui sit ea uinsa , vel occasio illius i apertio enim o bre.