장음표시 사용
121쪽
εμ Quaestio I. De 'Iuutario, o Involuntario.
breviarii potius est occasio recitandi, quam omittendi ossicium; ergo &e. XXX. Respondeo , qudd voluntas
in duplici sensu potest actum suspendere et vel positive volens cessare ab omni actu , vel merὸ negati vh. Si primo modo suspendat impletionem, vel omissionem , volens eam suspensionem , & non impleat, jam non omittit abiaque omni actu ; quia illa volitio su Dpensionis ab actu est causa omissionis dilectionis Dei. Si vero intendat arguens , qudd voluntas negati vh fusi pendat utrumque; dico esse casum impossibilem . Ei δε enim voluntas pro sua libertate misit suspendere quem
cumque actum divisi vh, non tame collecti vh ; sed positi a rationis advertentia tenetur, se determinare ad uo litionem , aut nolitionem , aut si ve-
Iisi ad suspensionem: & lichia millo
partieulari obiecto, praeter Deum cla-rE visum, necessitetur, stante tamenta advertentia , aliquo actu se exercere debet , ut , tota collectione cessare nequeat et alias manebit velut in actu secundo mortua , ac dormiens, & Iibera solum in potentia , non in actu. XXXI. Ad confirm. dico, vel imis possidite esse , quhd Sacerdos ille toto eo tempore, quo tenet apertum
breviarium , possit suspendere voluntatem recitandi, vel omittendi ossicium sine actu aliquo voluntatis, quo, vel formali ter, vel virtualiter talem
suspensionem velit: vel , qudd lichtapertio breviarii non sit ex natura sua causa, vel occasio omittendi recitationem officii; ut tamen perseverans absque lectione toto tempore , quo urget oraeceptum illud recitandi, ex
tali circumstantia potest esse, & fit causa omissionis. XXXII. Obi ieiunt quartδ. Si ininstante obligatione praecepti amandi
Deum . Deus denegaret suum concursum essicacem ad omnem actum positivum cum hujus praecepti adimpletione incompossibilem , voluntas posset tale praeceptum non implere; cum, ut supponitur, non esset pra venta auxilio effeaci, sed solum sunficienti ad praeceptum implendum e de
tamen tunc nullum actum eliceret cum
hujusmodi praecepti adimpletione incompossibilem, cum repugnet voluntatem sind eoncursu Dei operari; eringo metaphysicE loquendo non repuis gnat , dari omissionem culpabilem abis sque omni actu .
XXXIII. Respondeo, in casu posito, quod esto voluntas posset non diligere Deum , seu omittere actum . qui praecipitur , non tamen posset peccare peccato omissionis; quia in ea nor emet actus positivus , a quo exercitium libertatis in omittendo debet incipere : & consequenter negatio amoris esset ei libera, & voluntaria solum in actu primo, nee esset ei imputabilis. Unde sicut Angelus in primo instanti potuit quidem mereri,
non tamen peccare etiam peccato omissionis, ut eum D. Tho. suo loco docuimus: ita in illa suppositioneis posset ille homo amare Deum , & meis reri , non tamen peccare, & liber
XXXIV. Hactenus loeutus sum , ut maiori parti ex nostris Reeentioribus morem geram, & quidem satis probabiliter. Non improbabiliter tamen puto. dici etiam possie cum multis oppositae sententiae e quod , esto
regulariter , & moraliter loquendo, non detur pura omisso peccamino sata
absque omni actu , qui sit causa, vel occasio omittendi; absoluth tamen , &metaphys est dari potest. Uoliintari eistas enim, & libertas voluntatis aequhexercetur per agere, & non agereis: ita ut tam non agere. quam agere sit
obiectum libertatis indifferentiae; &non minus exerceatur libertas. quando aliquis , positis omnibus praerequisitis ad agendum, non operatur , quam dum operatur. inare supposita ex parte intellectus notitia praecepti, &obligationis , voluntas aeque exercet suam libertatem , si eliciat actum praeceptum, ac si illum omittat et & hoe modo omissio cujuscumque actus procedit
122쪽
tedit a voluntate , eique est libera eo modo, quo potest esse libera, & ὐo Iuniaria carentia actus , qualis eis omissio: nam de ea veri scatur , quod potest , debet, & non facit. XXXV. Et hanc mi id extitisse Di vi Thomae mentem coniicio . Tum hac
qu. 6. s. 3. dum ait : Quia igitur Doluntas volando, cr agendo poteri impedire bω , quod es non velle , o non agere , ct aliquando debet s hoc , quodes non velle , ω non agere imputatur et , quasi ab ipsa exissens . Et A vois tantarium potest esse absque actu , quandoque quidem absque actu exteriori eum actu interiori, sicut eum viati nen age re I quandoque autem etiam abisve actio interiori , sicut eum non vult. Et ea dem I. X. l. II. s. I. ubi ait, quod
actus ille coniunctus Oinissoni, qui est causa, vel occasio Omittendi, peraciscidens se habet ad omiuionem et Undet inquit manifestum es , quod tune per catum omisonis habet quidem aliquem
actum eonjunctum , vel praecedentem ,
qui tamen per accidens se habet ad pereatum omi onis: sine autem eo , quod per accidens se habet, potest absolute consistere peccatum omissionis. Unde conci udi t : Dileium autem de reiabus dandum est fecundum illud , quod
est per se , Θ non fecundum illud , quod
es per aeridens. Ie vertas dici potes , quὸd aliquod peccatum p D esie absque
omni actu e alioquis etiam ad essentiam aliorum peccatorum actualium pertineis out actur , ω ore Anes circumstantes.
Et hoc modo conciliantur ea,quae idem S. Doctor docet in a. sent. distinct. 3I. supra relata. XXXVI. Haec dixi, ut meus Candidatus sciret , ea , quae supelius in contiari uin dixi, non alIerendo , sed opinando me suisse locutum tiadeo ut
cuique reliquerim libertatem in alteis Iutram partem opinandi. Ita enim sa-cienduin me docuit D. Tho. qu. v. de Malo a. r. ubi recensitis utriusque sen. I enllae sundamentis , nimia uin , possedari , & non posse dari omissionem culpabilem absque omni actu , conclu-
dit: Quia ergo utraque epinio ali uris modo vera es, a/ utrasque ratrones responsere oportet. mod praestat, ut . si voluerit, Studi inua deprehendet.
DUBIUM IV. Utrum voluntati inferri nossit
I Ofo prinis et violentum desi
vo Thoma a. a. q. 17 . &de I erat. a. r. sic e Violentum es id cujus principium es extra , nihiI eonis ferente eo quι cogitur . Cui conso irat Damascenus lib. 2. de Fide eap. 24. Viori lentum illud est , emus principium ex ιν infeci s es , uibu suopte moιu , atque
conatu ad actionem conferente ruo , cui
vis assertur. Ex quibus colligitur, ad uiolentum requiri duas conditiones. Prima , quod principium violentiae sit extra; quod enim intra ipsum operans est, non infert violentiam , nec renitentiam, sed naturaliter convenit . principium enim intrinsecum natura te, de proprium est. Secunda condiistio est, quod passum, seu res illa, cui violentia fit , ita patiatur illam; ut non conserat vim, idest non adiuvet, neque sua virtute influat, neque conissentiat motui violento ; sed illi potius naturali sua inclinatione , & virtute repugnet, ac resistat. Unde ad violentum non suffcit passum mere negati vh se habere sustinendo motum aIterius , & obediendo illi ; sed requiritur repugnantia , & resistentia saltem per oppositam inclinationem- . Alias dona supernaturalia gratiae, quae nobis infunduntur , essent violentia,
quia principium, a quo proveniunt,
est extrinsecum infundens illa et passium autem, id est anima, non tonsert vim
ad talem infusionem , sed mere nega-o a Iive
123쪽
ivb se habet: quia recipit Illa seeundum potentiam obedientialem, quae est mera non repugnantia. Sed quia eis non resistit, nec habet inclinati nem in oppositum , non dicuntur violenter introduci talia dona.
hae q. 6. a. 4. Ωuὸd duplex est actus voluntatis. Unus quidem , qui es ejus immediat , velut ab ipsa eIieitur , scialitet veID. Alisor, qui est actur volum talis a voluntate imperatus , ω mediam re aIta potentia exercitur, ut ambulare , O loqui; qui a voluntate imperantur ,
exercentur autem mediante potentia nνο-
rivar Quaerimus ergo, an voluntas
pati possit violentiam, sive in actibus ab ipsa imperatis, sive etiam in actibus ab ipsa immediath elicitis . . I I. Restationes Dubia.
U 1 ὐoluntate imperatos , eXermeendos per aliam potentiam , voluntas pati potest violentiam, secus ver hquantum ad actus imperatos . eliciendos ab ipsa voluntate. Supponit haec affertio, voluntatem nedum imperare aliis potentiis, movendo eas, ut agant, sed etiam sibi ipsi; unde quando ex uno actu procedit ad alium, ex vi prioris sibi imperat sequentem et sicut ex in intentione finis imperat electionem mediorum, & alios, qui sive ex partu voluntatis, sive intellectus circa media versantur. Aliis autem potentiis imperat ἱ quia , ut diximus cun
D. Thorna , execulio eorum , quae vo-
Iunias vult, per alias potentias facienda est .
enim aliquis violentiam pati dicitur,uod contingit, ab agente extrinseco eri contra illius inclinationem et sed hoc contingere quoad actus 1 voluntate imperatos aliis polentiis, experientia docet et nam potest voluntas
velle, ut pes ambulet, di hic decine.
ri, ne ambulet , vel physic , ut 1
vinculis , vulnere , aegritudine, potest ;vel moraliter , sive per apprehensio isnem alicuius Obieeli detinentis, sive per intimationem superioris potestatis r & E contra potest velle , ne manus moveatur, & hanc ab extrinseco movente phys ch moveri , vel etiam 'moraliter alterius potentioris imperirio et quae omnia contra Moluntatis inisclinationem , & proinde violenter illi contingunt. Unde in his ea si bus ree diei potest, ipsum hominem cogi ad huiusmodi, quia secundum quod homo est, nihil ad ea confert, sed renititur . U. Posterior verb pars, quamvis ab aliquibus negetur , nihilominus certa est. Nam, ut dicemus, impossibile est, ut voluntas violentiam patiatur in actibus a se elicitis: sed actus, ouos voluntas sibi imperat, puta electio mediorum , quamvis ex priori actu imperatus, est tamen ab ipsa voluntate eliciendus, tanquam actualis
inclinatio illius; ergo &c. UI. Dico secundo . Quoad actus a se elicitos, seu immedia id a se prodeuntes , voluntas violentiam pati nequit. Prob. ratione D. Thom. hoc a. 4. Atius voluntatis nihil es aIiud , quam inelinatio quadam procedens ab interiora prineipio eognoscente ; sicut appetitus naturalis est quadam inclinario 'ab interiori prine ipio , ω δεῖ eunitione : sed quod est eoactum vel violem
tum , es ab exteriori prinesio ; ergo eontra rationem ipsius votisnratir es , quὸssit eoactus , vel viοIentaes r sicut etiam es eontra rationem naturalis ine linaiationis , veι motus Iapidis , qubd fera- ιυν furia m . Potest enim lapis per vi ιentiam feret sursum , sed quod iste in
rus violantur fit ex ejus natura a rneliis natione , esse non potes . Similiter etiam
potest bomo ρὸν violentiam trahi , sed ubd hoe sit ex eius votantate , repra t
Ex quibus hic formatur distursus. Esse aliquid violentum , & simul secundum naturalem inclinationem. est
124쪽
impo Ibile: sed omnis actus procedensa voluntate est secundum naturalem inclinationem , cum voluntas sit inclinatio naturae rationalis; ergo impos-s bile est &c. Confirmatur. Omnis actus elicitus a voluntate est essentialiter voluntarius; ergo per nullam polen iam potest esse coactus, aut vi Olenius. Conis sequ. phob. Quia omnis actus voluntarius debet ei se a principio intrinseco eum cognitione finis; coactum vero,& violentum est 1 principio extrinse. co, ut diximus. VII. At reponet aliquis . Si ita est; ergo nec intellectus, nec aliae potentiae vitales poterunt pati violentiam .
Quaelibet enim actio vitalis debet esse a principio intrinseco, & consequenter non ab extrinseco, & cum repugnantia paesi; quia quod ab intrinse-
eo est, s ne repugnantia oritur. VIII. Respondeo tamen, verum es
se illatum absolute; salsum vero, si
praefatae potentiae considerentur , ut subsunt imperio alterius, praesertim voluntatis. Intellectus enim , & aliae potentiae vitales, quantum ad elicientiam suorum actuum possunt considerari , & absoluid quantum ad substantiam actus, qui elicitur, Se se non possunt pati violentiam , nec esse ab extrinseco , quia hoc ipso, qudd vitales sunt, debent esse a principio intrinseco ; Se in hac pares sunt cum actibus elicitis , voluntate. Possunt etiam cou siderari respecti vh ad voluntatem , vel aliud princip)m a quo moventur, Se imperantur; de sic tam ipse intellectus, εc aliae potentiae vitales, quae a voluntate moventur . qui mvoluntas ipsa movens in actibus a se imperatis, violentiam pati potest ; quia ab aliqua ea uis, sive intrinseca, sive exti inseca potest poni impedimentum , quo imperio suo frustretur et ut si velit movere erus, Si istud sit inabile ad motum , vel aliqao detineatur ex
IX. Responderi etiam potest, in intellectu, dc aliis potentiis vitalibus esse
duplicem inelinationem t unam partiis cularem , quae est ad eliciendum actumeirca proprium obiectum I aliam universalem , quae est ad obediendum voluntati, & ad bonum totius hominis. Respectu ergo inclinationis pariaticularis, nulla potentia vitalis vi
lentiam pati potest in actibus a seis elicitis; sed respectu inclinationis universalis tunc violentiam patitur , quando per vim externam compelli.
ur agere contra tmoerium voluntaia
tis; quia tunc cogitur agere contra inclinationem universalem , quae in .
ipsa est praecipua et sicut cum quis per vim trahitur ad pro rediendum , eum 1 solit progredi; vel manus erigi ur lanagere , quod hQmO tangere non vult. . III.
itare videtur primo. Non potest explicari , quomodo voluntati fiat violentia in actibus a se imperati se non enim violentia sit voluntati. quia voluntas non potest violentari; neque potentiis ab ea imperatis , quia istaeaeque inclinationem habent ad actum, vel ad cessationem ab actu, ad hunc, vel illum actum. Secund5 . Vel voluntas essicae iter vult, ut potentia imperata operetur , vel non vult essicaciter. Si hoc secundum, nulla fit violentia , si imnediatur ; quia voluntas inefficax non petit effectum habere, & si impediatur, non patitur vim . Si verd primum; ergo de facto habebit effectum'intentum ; quia voluntas essicax nunquam fraudatur effectu suo.
lentiam inferri voluntati , non imm diat θ', & quantum ad elicientiam a cluι. sed quantum ad executionem'; quia inipedi lar essectus, 3e executio, quam ipsa voluit, & imperavit, dum executio retardatur ab impedimento extrinseco, uiIdecumque veniat: ut si volui
125쪽
rio clusio I. De Voluntario, o Involantario 2
voluntate imperante mihi , ut oculos aperiam , aliquis mihi vi ςlauderet. XII. Ad secundam dico , voluntatem illam ese essicacem quantum ad affectum; desacto enim imperavit, &ordinavit . Quod si non est e mea κquoad effectum , hoc non contingit, quia voluntas se retraxerit, sed e eraccidens , de ex impedimento extrinis seco ; quod non tollit, quin voluntas de se sit ericax. Essicacia enim voluntatis creatae, quae non habet in sua
potestate Omnia media , nec omnia
impedimenta superare; non debet re Dpicere executionem indefectibiliter , sed desectibiliter ponendam , & pensanda est ex aluctu potius, quam eta
XIII. Contra secundam assertionem argues priino. Voluntas potest necessitari a Deo ; ergo de cogi. Ant. prob. Potest enim Deus tollere indifferentiam iudicii , qua ablata tollitur libertas a voluntate; aut eam sc determinare ad unum , ut auferat potestatem ad 'ppositum , ut in motibus subitis. Conseq. quoque patere videtur. Tum quia violentia non est aliud , quam necessitas , seu determinatio 1 principio extrinseco,.quae potest etiam esse cum repugnantia et ut sit Deo voluntas necessario ageretur in
unam partem , ad cuius oppositum voluntas appetitu , de conatu de se conaretur ergo tunc erit necessitas ab extrinseco cum repugnantia voluntatis ; ergo violentum. XIV. Confirmatur. Potest Deus renuente voluntate eam transmutare
de uno actu ad alium , aut etiam detinere ab omni actu ; quod totum violentum est. Ani. prob. Nam voluntate operante , vel incipiente Operari,
potest Deus suspendere illi suum concursum , dc tunc fiet de illi vῖolentia ; quia contra propriam inclinationem, quae jam se explicabat cin actum ,
ς0geretur ab extrinseco . cetare ab actu : sicut lapis, si 'dum descendit, detineatur . Rursus: si ex metu, vel mO-.tione Dei, retrocerat ab eo, quod ante volebat , ut si ex metu nollet intrare Religionem , quam ante vole bat , cogeretur . quin abnuente Uo-Iuntate id vellet. Tandem: si Deus voluntati , dum amat, insunderet odium e usdem obiecti, eam violentaret.
stionem et an Deus possit vin lentiam insurre voluntati. Cui respondetur ne
sative. Nihil enim Deus facere potest In creatura , quod non sit secundum praecipuam . ejus inclinationem , qua nata est illi in omnibus obedire . Sicut enim in potentiis , & membris corporalibus duplex est inclinatio runa particularis ad motus proprios ἔalia universalis. ad obediendum voluntati i propter bonum totius: unde si voluntate detineatur pes , ne incedat,
manus, ne tangat, oculus, ne videat, non patiuntur violentiam : Ita in voluntate creata duplex est inclinatio runa particularis , qua propendit in bonum particulare ἔ alia universalis,& magis praecipua, qua propendit in bonum universale, quod est Deus , ut de illa, quod voluerit, laciat. Und sequitur , quod nihil Deus in quacuminque creatura , etiam in voluntate ,
sacere possit, quod sit ei violentum, de cui sponid , seu naturaliter , seu voluntarie non subjiciatur . II incS. August. lib. 1 f. contra Faustum c. 3. poli ouam ait, esse contra naturam id , quod est eontra natura Uum mortalibuι notum , eo modo , quo Paulus Rom. II. v. 14. dicit et Si su ex naturali exincisus oleagro , eontra naturam infertus es in bonam olivam et quia est contra consuetudinem naturae , ut olea rer ruisse tus in olea , non Oleastri baceas , sed
Olicia pinguedinem ferat , subjungit.:
Deus autem Creator , Ur Conditoν omnium naturarum nihiι contra naturam facit: id enim erit cuique rei n/rurale , quod ille fererit , a quo est omin
nis motus, numerur, ordo natura . Hoc
idem testatur D. Tho. q. 6. de Potentia art. r. ad II. Ec qu. I. a. 3. ad I. Omnes s inquit creatura quasi pro naturalι babcnι , quod . Deo tu eis sis. Et pro
126쪽
tia dupleκ. Una naturalis ad propria reperationes , veI motur I alia , qua obedientia' disitur , ad ea, qua a Deo reis eipiunt . Et 3. Contra gentes cap. Io .
quinque rationibus probat, quod ea ,
quae Deus praeter ordine in naturae sa-cit, non sunt enn ira naturam. XUI. Ad argumentum in contravirium, cone. antec. nego conseq. Cum
enim voluntarium dividatur in nece salarium , & liberum ; necessarium non opponitur voluntario . sicut ei opponitur violentum . Necessitas enim non
facit , quod actus non sit ab intrinseco sicut facit violentum & sit cum resistentia inclinationis ; i md potius
facit, ut voluntas actum eliciat cum maiori , & sortiori ine linatione. Uidendus est D. Τho. r. 21. de Verit. a. s. ubi rem hane ex professo pertractat. Ad proba . eon seq. dico, necessitatem esis quidem 1 principio extrins co determinante principium intrinsecum , ut sine indiis rentia operetur ;ipsa tamen elicientia actus est a principio intrinseco sic determinato , &sne repugnintri , aut resistentia ; ut enim dicebamus , principium intrinsecum voluntarium capax est operandi utroque modo. & liberE , & necessario. At violentia est a principio extrinseco , non solum determinanteis , sed etiam eliciente, passo nihil conserente, sed potius renitente. -- Nec valet, quod additur. Nam si voluntas ageretur a Deo necessario ad partem oppositam ei, quam voluntas appeteret ut si voluntatem conantem ad odium necessario ageret ad amorem hoc non aliter saceret . quam faciendo de volente odium volentem amo rem , seu ut voluntas , quae vult dium , velit amorem ; non autem ut amet nolens amare : unde amor ille a voluntate ut principio intrinseco, licet necessari 6 , procederet.
Iosse quidem Deum reni lentem vo-untatem compellere, & transmutare de uno actu ad alium, mutando in ea inclinationem: non tamen saciendo, ut contra inclinationem velit. Quod si id saeiat, suspendendo etiam concur sum ad velle , di im voluntas actu vult, non infert ei violentiam; quia voluntas inclinatur in actum subordinat Esemper ad concursum Dei r unde si iste cesset, sine ulla planE violentia
voluntas, & quaevis alia causa creata ab actu cessat. Quare sicut naturale ,&non violentum est. cessare lucem in aere, cessante luminoso, aut Caelum quiescere , cessante motu Intelligentiae, vel cessante divino concursu , ignem Babylonicum 1 eombiistione cessare pila connaturale est voluntati cessante concursu Dei non operari, vel ab Operatione iam incaepta cessare. Quod non est idem de lapide, si , dum descendit , ab aliqua causa particulari detineatur ; quia huic in suo motu naturaliter non subordinatur . XVIII. Ad illud autem, quod dicitur: si voluntas ex me tu , vel motione Dei, aut alio motivo retroce deret ab eo, quod ante nolebat, vel amabat respondeo . in eo casu nullam e Te violentiam in actu, sed solum mutationem voluntatis de uno in alium actum, quod quotidie contingit. Cum enim ex me tu , vel alio m Oin rivo voluntas mutatur, & vult oppositum , licet cum aliqua renitentia ,& displicentia; tamen de facto conissentit , & vere vult, quod prius nolebat ; de ille eonsensus est simpliciter voluntarius, ello in voluntarius secundum quid: quia etsi vellet conditionate non esse talem metum, aut tale motivum , ne obligaretur sic velle, attamen de iacto consentit, de vult. Dum vero voluntas ex moti
ne Dei retrocedit, de nolente fit volens; unde nulla ei fit violentia. Idem dico, si, dum amat, ei Deus insunderet odium; si tamen,Deus saceret, sit ipsa poneret odium. Caeterum si ab extrinseco , nihil voluntate agente , in ea poneret odium; non diceretur odio habens, sed merό suilentans actum odii.
127쪽
it et cursio I. De 'Iuntario, ct InvoIuntario
XIX. Praetereunda non est in hae materia pulcherrima S. Thomae doctrina . Tum in Secundo dist. 1 f. q.
T. a. 1. ad I. Deus operatur in volum
rate , ω in libero arbitrio feeundum eius exuentiam . Unde etiamsi voluntatem hom nia in aliud mutet ; nihilomianus tamen boe sua omnipotentia facit , us i IIuil, in quod mutatur , voluntario veIit: Θ ita eoactιonis νatio tollitur. istas esseι eontradictionis implicatio , si diseretur nolle i Ilud, in quod mutatur , eui ad illud; quia necessitas eoa ctionis voluntati contraria es. Tam q. 22. de Verit. a. g. ubi haec habet et Dieendum , quὸd Deus potes immutare
voluntatem de neeessitate, non tamen potest eam euere. Quantumcumque eis
rio es r quia ipsum velle aliquid , sinetinari in illud ἔ eoactio autem, vel violentia ea eontraria inelinationi il- Iius rei , qua cogitur . Cum igituν Deus voluntatem immutat , faeit , νι pracedenti ine linationi fureedat alia inelia
natis , ω ita quod prima auferatur, fecunda maneat. Unde illud, ad quod
inducit voluntatem , non es contrarium
inclinationi iam exinenti, sed inelinationi , qua priyr inerat et unde non en vio-Ientia , nee eoactio. Stetit lapidi ratione sua gravitatis inest inelinatio ad I eum deorsum , hae autem ine linatione
manente , si sursum projiciatur , erit
violentia: si autem Deus auferat a lapide inelinationem gravitatis, Ustr det et inelinationem levitatis ; tune ferri sursum non erit ei violentum : or ita immutatio motus potes esse sine violentia . Et per hune modum intelligensim es , quod Deus voluntatem immutat Anὸ eo , quod voruntatem cogat. XX. Secundo arguitur contra eam. dem . Res non solum violentatur, quando impeditur a proprio actu , sed etiam quando ab extrinseco fit, ut maiori pondere tendat, quam te i. deret secundum propriam inclinationem ἐlapis enim non sollim violentatur ,
dum detinetur, ne descendat; sed ei iam quando maiore impetu deorsum iaci.
tur, quam postulet eius gravitaΑt atquando Deus necessitas voluntatem ad aliquem actum, maiore impetu tendit in illum, quam eius natura postulet ; ergo tunc cogitur, seu violenis
XXI. Confirmatur. Da O , qu bd actus elicitus a voluntate non ut, nec possit esse contra actualem inclinatio. nem voluntatis; non tamen repugnat, eum esse contra inclinationem eius
habitualem, seu propensionem innatam: ut patet in peccato, quod est contra naturalem hominis inclinationem , sic ut docet D. Thom. hae
L. a. q. Tr. a. L. & tamen elicitura voluntate et sed ad violentiam sussi. eit, ut actus sit contra inclinationem habitualem, seu innatam voluntatis;
XXII. Ad haec, quae sunt replicae
contra superius dicta, respondeo , ad- .
missi maiori scensent enim plures,quod cum lapis maiori conatu dejicitur ad centrum, quim postulet ejus gravitas , talis motus, quamvis ab extrinseco, non si tamen ei violentus, sed praeternaturalis: quia non est contra , sed praeter inclinationem naturalem neg. min. Cum enim voluntas, utpote appetitus rationalis, sequatur in omnibus cognitionem , & ductum rationis, ex natura sua inclinatur, ut vehementiori impetu seratur in objectum . quod illi non repraesentatur, ut indifferens, quam in aliud, quod illi eum indifferentia proponitur: unde atque illi naturale est agere necessario , ac libere . XXIII. Ad confirm. nego mai. Ad probat. dico, peccatum este quidentia contra inclinationem naturalem hominis in adaequatam, qua, ut homo est, natus est sequi rectam rationem;
non tamen contra naturalem eius inclinationem adaequatam , qua inclinatur in latim obiectum in communi, quod abstrahit a vero, & apparente. Unde peccatum est quidem contra primam inclinationem, non vero contra
128쪽
steundam , quae eum in homine Iapso,& vitiato praevaleat et ideo plures sunt, qui hane sequuntur, quam qui sequuntur primam. Culus rationem dat S. Thomas citatus a/ 3. dicens: In homine in duplex natura , scrlicet ratronalis , ω sensitiva. Et quia per operationem sequa bomo pervenit ad actus
raι1onit; tire plures sequuntur ι ne ιι nationes natura sensitiva , quam ordinem rationis. Plures enim sunt , qui assequuntur prine ipium rei , quam quι adeonsummationem perveniunt . Ex hoe autem vitia , in peeeata in hominibus proventu ut, quod sequantur ιnelinationem natura sensitiva contra ordinem raissionis .
. IV. M Violentia ea et Involantarium XXIV. Ε hoc agit D. Thom. haeg. 6. a. s. dc respondet:
qu bd violentia , quae nimirum simpliciter , & absolute violentia est, causat involuntarium. Quia voluntarium, ex dictis , debet este a principio intrinseco : violentia ver h vere talis elia principio extrinseco contra inclinationem, & passo prorsus resistente;
ergo violentum est contra voluntatem . quod autem est contra voluntatem , involuntarium est. Unde concludit: Et propter hoe sicut in rebus , qua eo-gnitione earent, violentia aliquid Deiteontra naturam οῦ ita in rebus cognoscentibus faeis aliquid esse eontra voluntatem . u.od autem est eo utra naturam , dieitur esse in naturale , ω inter quod est eontra voluntatem , dicitur esse ιnDo-
XXV. Advertendum tamen est rquod cum dicimus, involumarium esse contra voluntatem , ne n loquimur quantum ad actus ab ea elicitos, sed sol una quanium ad actus ab ea imperatos . Ut enim ait D. Thomas hac ad 1.
Involuntarrum voluntario opponitur .
Dictum es autem supra , quod veluntarium dicitur non solum naus , qui es Tom. VII.
immediar ut voluntatis; sed etiam '
actus a voliantate imperatur. Quantiam
urtur ad actum , qui est immediaιδ ip avolaentatis , ut supra dictum es , violen tia voluntari inferra non potest Sed
quantum ad actum νmperatum voluntar
ad hune actum violentia involiantarium
fatit. Unde si mperante voluntate . manui , ne tangeret . aliquis arreptam manum tangibili per vim applicaret, renitente adhuc voluntate quantum potest, tactus ille esset prorsus involuntarius; & in tali actu voluntas pateretur violentiam . quia executio sui imperii ab extrinseco impediretur. XXVII. Dixi , quod violentia quae absolute, & simpliciter violentia est. causat involuntarium. Ut autem ab
soluth, & simpliciter sit violentia, requiritur, qu id interius simplicite erepugnet, & nolit; & insuper quod
ex tertius etiam quantum potest, & deinbet, reluctetur. Hi ne si quis brachio sibi per vim arrepto compellatur periscutere, habens se negati vh, nequeu, volens , neque nolens percussionem ;percussio non erit illi in voluntaria simpliciter, quia debebat interius positiva resistere . quantum poterat. Similiter, si quis nolens recipere Bais piis im , terroribus tamen, & suppliciis violenter inducatur ad eum reis cipiendum , & ut ea effugiat, ipsum recipit, voluntari E simplicitier eum recipit; & ad fidem servandam est cogendus: quia licet voluntas ejus ab
initio reniteretur, minis tamen, ac
terroribus est ad consentiendum induiseta. Si vero per vim absolutam cogatur Baptismum suscipere, & animo constanter repugnat I talis susceptio erit illi prorsus violenta , & involuntaria, nec tenebitur fidem servareis tquia contra suam voluntatem passus est, quod a: ii sacere tentaverunt. Quare non in isto casu , sed in primo loquitur Capitulum de Iudicis dis. 4 s. Ubi ex Conc. Toletano IV. L. 17. declaratur, eos, qui temporibus Sis buti Regis coacti fuerunt ad Christia. P nitari
129쪽
114 Quasio I. De Volantario, di InvoIuntaris.
nitatem venire, de gratiam Baptismi recepisse, & cosi posse, ut fid-m t
mant, quam vi susceperunt. Supponebamur enim isti, quamvis ex me tu , vel terrore Baptismum suscepissent, voluntari h tamen tunc bapti Zari eonsensisse, & voluntarie Bapti Lmum suscepisse. XXVII. Similiter ad violentiam
absolute talem non sussi et interior re nitentia, nisi exterius etiam renitaritur. Unde qui vi compellitur adorare Idolum, em mente quidem tali adorationi repugnet, si tamen ext rius non renitatur quantum potest, non patitur violentiam simpliciteri quia licet adorationis principium sit extra, si tamen non solum animo, sed etiam opere externo quantum p test non renitatur, talis adoratio est illi voluntaria indirecth, Sc grave peceatum . Idemque iudicium est de vi Ngine, quae vi opprimeretur, in animo quidem repugnans facinori, sed
tamen, nec clamore, nec viribus o
nibus, uti posset, ae deberet, non reluctaretur; & maxim E si timeret periculum consentiendi: tune enim etiam tum vitae suae, vel aggresshris si a-Ita non adsit via dispendio omnibus
modis resistere teneretur et nam tunc urgeret praeceptum negativum, quod
obligar semper, de ad semper. XXVI H. Diees SS. Martyribus, εe Christo ipsi illata suit vis, quando occisi suerunt et sed illa vis non tauis savii involuntarium , eum constet , eos voluntaria passos fuisse; ergo violentia non cautat &c. Respondeo eum D. Thoma hJe ad a. 'uda voluntarium potest aliquid dici dupliciter . Uno modo secundum actionem, puta cum aliquis vult aliquid agere et alio modo secundum passionem, scilicet eum aliquis vult pati ab alio. Unde cum actio insem Iur ab aliquo exteriori, manente in eo, qui patitur , voluntate patiendi, non est simplieiter violentum et quia licEt ille , qui patitur, non conserat agendo, confert tamen volendo pati; unde non potest diei involuntarium. Et hoc modo , vi tyrannorum passi
sunt Martyres volendo pati; non volendo tamen actionem , qua patiebantur , quatenus ab impia Voluntate tyrannorum egrediebatur ; sed quatenus
eκ tali actione sequebarur gloria Dei, ει fidei, pro qua patiebantur. DUBIUM U. An quae fiunt ex Metu, v Iuntarie fiant
I. Etus ex lib. 4. Digestorumi H iii. 1. definitur, quod sit ἔ
Ii eausa mentis trepidatio . Et consoris miter a Philosopho I. a. Rhetorie. e. s. Timor est perturbatio ex imaginatione futuri mali eorruptivi , HI dolorem, seu moIesiam inferentit .
Communiter autem dividitur metus in juitum, de levem. Levis dicitur, quo leve malum timetur, aut grave quidem , sed ex causa levi, & improbabili: & hic metus eadere solet in per ras leves, seu meticulosas. Iustus vocatur metus, quando ex causabend probabili timetur grave malum . Et quia huiusmodi metu etiam graves , S constantes viros percelli contingit; iustus metus aliter vocatur metu, cadens in constantem viis rum. Porro mala gravia , ob quae s dum verisimiliter imminent Oritur justus metus, sunt mors, mutilatio,
enormia verbera. durus carcer, grave exilium, servitus , damnatio ad triremes, proscriptio bonorum , vel omnium, vel saltem maioris partis,& quidem necessariae ad vitae sustenis lationem . mibus addi possunt ex comis municatio, & etiam insanaia. si tamen sit magna , nec sacile possit ab Ieri , aliis levibus malis est annumeranda II.
130쪽
II. Ut autem metus, quo aliquis percellitur ad quidpiam faciendum, aut omittendum , iudicetur esse iustus, aut levis, habenda est ratio qualitatis personae: respectu enim pueri, vel mulieris , aliquis metus potest esse iustus, qui respectu viri esset levis. Similiter cum aliqua dicuntur fieri ex metu, non est sensus, qudd metus sit
causa effciens illorum physica, sed Guod sit eausa moralis, & obiectiva;
quatenus propositione obiecti terribilis , mortis, seu naufragii, movet v luntatem ad sic operandum. In quo differt metus , violentia: nam vi lentia , seu vis extrinsecus illata , essiis eit actionem voluntate renitente ; at
metus non effeti, sed movet volu tatem, ut essiciat.
III. Metus insuper duplici citer potest se habere ad actionem : vel cauis saliter modo dicto, vel solum conc mitanter . Causaliter tunc se habet ,
uando ex metu movetur homo ad c operandum: ut cum quis metu
mortis dat pecuniam Iatroni, aut m tu naufragii projicit merces. ConcOmitanter verδ meth se habet, quando metus est quidem simul cum actione, sed non est causa movens ad illam rsicut Martyres eum metu mortis fidem
eonfitebantur , non tamen ex metu ,
sed ex Dei amore , & obedientia .
IV. Rursus : metus dupliciter potest esse causa actionis, vel partialis, vel totalis. Tunc est . causa solum partialis , quando concurrit quidem movens cum aliis causis ad actionein; attamen cessante metu adhuc fieret illa actio. Tunc vero est causa totalis, quando solus melus causat actio. nem ; sic , ut cessante metu actio non
fieret. Quod se explico et incutitur ab aliquo sicario metus gravis sputa mortis mulieri inhoneliae, & mulieri honestae , ut coeant secum , ex quo utraque consentit sornicationi et talis actus respectu mulieris inhonestae causa est illius actus, sed non totalis; eo qubd illa mulier, quia fornicaria , etiam non stante tali metu, coiret cum
illor at respectu mulieris honestae,
quae cessante tali metu non consenti. ret, est causa totalia. De metu ergo
iusto, qui sit causa, & quidem tot iis , procedit praesens dubium.
. II. assertis ponitur. U. o Ico. Ea, quae fiunt ex metu,
LI simplieiter & absoluth voluntaria sunt, involuntaria vero solum secundum quid, & conditionath. It
tione probatur. mi aliquid agit stante metu, quod cessante metu non ais
geret , positus in illa ei reumstantia
periculi, & metus revera vult agere, licet ablata illa circumstantia non
vellet et sicut mercator positus in circumstantia merus naufragii si non . exoneret navem proiiciendo merces in mare , revera vult merces projicere ,
quas, si non esset in illa circumstanistia, servare vellet: sed quod est νο-luntarium hac. Se nunc, simpliciter volumarium est, quia revera 3e actu fit; quod autem quis extra illum ea- sum vellet, & saeeret, in re non est, sed seeunddm apprehensionem tantum, idest, ut eonsideratur extra hunc cais sum existens; ergo est involuntarium solum secundum quid, seu conditionath r quia esto actu non velit, nee uis elat , vellet tamen , & faceret, si extra casum illum existeret.
VI. Seeundis probatur , seu verius magis eκplieatur ratio prςdicta. Unum. uodque dicitur esse simpliciter, secunum quod est in actu , seu unumquodque limpliciter denominatur ab eo, quod illi convenit, consideratis omnibus circumstantiis, eum quibus actu existit: sed ea , quae per metum fiunt, omnibus particularibus ei reum stantiis tonsideratis, sunt absoluth voluntaria tqui enim patitur tempestatem , videtisque ab ea sibi magnum imminere perieulum , nisi merces in mare projiciat, hia & nunc, rebus ita se habentibus, P x abso-