장음표시 사용
131쪽
absoluid eligit merces abiicere, potias quam suae vitae iacturam facere; ergo ea , quae per metum fiunt, sunt absolute voluntaria. UII. Confir. primd. Iis, quae ex metu fiunt, convenit definitio veri voluntarii : procedunt enim a principio intrinseco cum cognitione finis. Mercalor enim cum metu imminentis naufra ii projieit merces in mare, e κcognitione naufragii, quod vult evadere , habet voliticinem essi cacem eas
in mare proiiciendi: & qui latroni
mortem intentanti pecuniam numerat,ax cognitione periculi mortis , quain vult evadere, eligit pecuniam num eis
Cons. secundd. Qui metu mortis, quam umcumque certo comminatae , Sacramenta conculcat, sidem negat , Idola adorat, aut hominem interficit, absque dubio grave peccatum commithii I ergo voluntarie agit: non enim est peccatum, maxime mortale,
nisi plene voluntarium. . III.
L ritates. Tum Arist. qui l. 3. Tt hic. cap. r. Simpliciter linquit ne ano fortunar fuar spontὸ Gieit . sed p
ater suam , ea erorumque satiatem . Et addit: Quod qui ex metu.operatur, simplieiter fortassis sutilius, nemo nam inque taI tim quiolam expeteret nuquam . Tum D. Thomae , qui 2.2. φ. I 41. a. 3.-docet , quod id , quod fit eκ metu . si iliciter non est voluntarium; quod autem fit ex concupiscentia, est simpliciter voluntarium. Et in solutione ad 3. addit: Qv od in timiditate magis est voluissarium feruudam 'Mid , non simpliciter . Tum innocentii III. qui C. M oret. tit. de Baptismo . de in Io . qui terroribus, ac suppliciis vi lenter attrahitur , Se ne detrimentum
incurrat, Baptismi su scipit sacramentum, dicit, quod tantum conditi Oualiter volens , lieet absoluid non velit , cogendus est ad observantiam fidei Chri itia .
IX. Respondeo ad auctoritatem ex Aristotele , eum accipere ly simplieiter pro eodem ac nudὸ , ω feeundum se - praecisis circumlia aliis. Et sensus est: quod absolute loquendo , csc non sine adjectione alicuius circumstantiae , nemo lponte sua bona abii crat . Cur hoc tamen bene consistit, quod quisbusdam circumstantiis possitis . abs
lute, & essicae iter quis eii eat botra sua abjicere potius , quam vitae discrimen subire . Unde statim subdit:
quuntur, lenius est et Fbd oxiae per metum fiunt, sini invita simpliciter, id est secundum se, & per se consularata; nemo enim, nisi poneretur ii circumstantia periculi vitae. , νallum quidpiam expeteret unquam . Unde sciali im sequitilr, quod quae ex metu fiunt , non fieretit , si non adesset motus, te consequenter esse involuntati a secundum quid X. Ad locum ex . D. Thasim dico, S. Doct. dum ait, quod quae fiunt ex metu non sunt simpliciter voluntaria, sumit ly mo simplicater pio eodem , ac non γνδ . unde statim addit. sumixta . Contraponit ergo ly simillie
ter ad lν miκtum, quia non sustu pure voluntaria . sed mixta ex voluntario, de involuntario. inrod vero ibidem ad 3. dicit. solum indicat, qubdovus. quod ex timore fit, secundum se minus plaeet, & minus est volanistarium , quia si non esset. melus non fieret: non tamen . quod opus illud , ut conducens ad finem , & in particulari stimium , & ut essicaciter eligitur ad avertendum periculum , non sit simpliciter voluntarium, cum eicaciter a voluntate lil. Ad Id vero . quod affertur ex Τtiis nocentio III. dico. quod cul, ne dein
trimentum incurrat si scipit Baptisma, dicitur conditi oraliter volens , quia
132쪽
non vult, nisi ad evitanda tormenta reicitur etiam, qaod absolute nolit ;quia considerando rem absolute , hoc est . seorsim ab omni periculo, Omnino non velle te quamvis Omnibus praesentis periculi qualitatibus perpensis , bὶc& nunc simpliciter , & absolute velit, eligatque Baptisma , ut medium, ad evadenda tormenta.
XI. Secundo objicies. Id, quod sit
eκ metu, unice fit ex suppositione mali instantis, quia extra calum metus non fieret, nec sacere quisquam vel Iet et sed , quod est tale sol uni ex suppositione, non eli absolute . & simpliciter tale ergo , quod fit ex metu, non est voluntarium absolute, & simpliciter. Min. probatur a piri. Quod elinecessarium cn suppositione, non est absolute necessarium : unde actus liber quamvis ex suppositioite auxilii et acis necessario fiat, non lamen est absoluin necessarius, sed contingens,ia liber XII. Respondeo, dist. ma. Ex suppositione innuente ad hoc , u Operatio fiat , eo. ma. Aliter , nego ma. Scs militer distincta min. nugo conle- qu. Suypositio ergo timoris imminuuistis, cum sit suppositio conducens ad hoc . ut ad finem evitania periculum eligantae de tacto talia inedia, quae si non esset ille metus displicerent, de non eligerentur , conducit ad hoc, ut illa operatio simplicuer uoluntariasii ; quia de facto , de cum advertentia procedit a voluntate , quod ad rationem veri voluntarii satis est. Alim
quin si inlis suppositio saceret voluntarium solum secundum quid , electio potio iis amarae esset solum secundam quid voluuiaria; quia solum ex s poli ione finis, nempe sanitatis , eligitur . crina aliis non eligeret tar. Neque eit simile de necessario. Necessarium enim simpliciter tale petit ἰ uteri te . oc ex propria natura ita sit , ut non possit non esse . ahd si tum sit ex aliqua suppositione inst- Tente quidem actum , sed non necessitante ad illum, ut se habet gratia
essicax ad actus liberos ; inducit in
Iuni nece isitatem consequentiae , & secundum quid talem. non absolutam. Unde cum D. Tho. hac ad a. obserevo , quod ea, qua absolute dicuutur, qu
Iibet addito remanent talia , fui ea I dum , tr album . Sed ea , qua rela-ιiυὸ dicuntur , υaνiantur feeundum eo parationem ad diversa. Quia enim samagnum compara um bule , es parvum
eamparatum alteri . Volunt arram amem
dieitu ν aliquid, non solum propter I , quasi absolute , sed etiam propter aliud, quasi relatiυὸ . Et ideis nihil probιbet, aliquid , quod de se non es t voluntarium , alteri comparatum fieri volunt Frum per comparationem ad aliud. O servo instiner cum eodem ad 3. quod
esto quae fiunt ex metu , sub conditione metus sint voluntaria, non lomen sunt voluntaria solum conditi nate. Nam illud , quod per metum agiatur , absque conditione est voluntaνium .ides , secundum quod actu agituν ; sed in voluntarium ea sub eon itione , ides ,
XIII. Tettib obiicies probando,
quod quae fiunt ex metu, nullo modo lint involuntaria. Observatici mand torum Dei me in gehennae , sicut &attritio de peccatis , bona sunt, ut C tholica Eceles a statuit contra Lutheis rum , de alio ς in Tridentis sui. I . e. 4. Can. s. ergo non habet admiκ- tum in voluntarium ; quia si haberet aliquid in voluntarii , haberet voluntatem conclitio natam de opposito , Schunc actum: Si non esset infernus, pee- earem et M sic haberet complacentiam
de peccato secundum & conditionale eliam repti nantiam . & displicem iam de conversione ad Deum . dc observantia mandatorum quae cunia. mala sint , Sc peccata , observantia mandatorum , 6c attritio ex metu essent mala , & tacerent hominem hypocritam , ut aiebat Lutherus. XIV. Haec dissic utras. quae multos torsit , pro merito discutietur ii Deus dederit) in Tran. de Poenitentia . Q ad praesens respoudeo , concede
133쪽
m 8 Quaesis I. De Volantario, o Involantario.
do totum. observantia enim mandatorum , & attritio de peccatis ex meis tu, quae a Catholica Ecclesia tanquam bona approbatur , debet esse talis, ut exeludat omnem , nulla retenta , v Iuntatem peccandi. Unde Trident. sest.24. citata cap. 4. IItam υι- inquiti
contritionem imperfectam , qua attritio dicitur , quoniam .... ex gehenna , ω pernarum metu communiter eoneipitur,
si voluntatem meeandi exeludat etim Devenia , declarat S. Srnodus , non solum non fatere hominem meritam , O magis pereatorem , verum etiam donum Dei esse cro. Debet ergo attritio , ut sit bona , excludere omnem vOIuni tem peccandi. Hanc autem ut excludat , non solum debet homo timere Deum , ut inserentem poenam , & iniscutientem metum; sed etiam ab ho rere fundamentum hujus poenae, quod est ipsa culpa. Et quia culpa non est nisi voluntaria , debet abhorrere i sum voluntarium culpae, & voluntatem peccandi; maximE cum sciat, po nam infligi non solum peccato , sed v Iuntati etiam pectandi. Unde talis me ius nihil habet de involuntario etiam eonditionato ei rea derelictionem culae , quae est landamentum , & causauius poenae ; & propterea evitatio poenae est solum motivum excitans ad relinquendum peccatum, non tamen finis et hic enim unice est reconciliaricum Deo, & in gratiam e3us redire. Unde praelatum Concilium laudato loco dicit, attritionem esse donum Spiritus Sancti moventis , quo paritena adiurias viam sibi ad ,κstitiam parat.
sed haee satis. XV. Ex hactenus dictis insertur, quod eum quae ex metu fiunt, simpliciter sint voluntaria , non excusatur homo di peccato absolute, n ex me tu, quantumvis gravi, Opus natur, sua illicitum committat. Unde qui metu tormentorum fidem Christi negat , mortaliter peccat, & gravissime; quia infidelis est, amittit fidem. Et Petrus cum megavit Christum , quamvis solum exterius negaverit , gravissim h peceavit. Et ratio est, quias in nullo casu licet alleui mentiri,
ut d et D. Thomas a. R. q. o. s.
s. ad 4. & hoc, neque ut se, vel aistium a morte liberet; quia , ut ibi in Com. docet, mentiri suapte natur, malum est: similiter nulla eorum, quae per se mala sunt, possunt esse in ullo casu licita, neque instante metu amittendat vitae. XVI. Quia tamen quod ex metu fit, aliquid habet in voluntarii, ut diximus, estb non liberetur a tota eulispa , aliqualiter tamen excusationem admittit et sicut enim metus gravis diis minuit voluntarium, & etiam liberum, ita diminuit ex parte culpam.
Unde C. In primit causa 1. q. r. Pon
lisex vult, ut Episcopis, qui Iudi eis metu in alterius iniustam depositionem
consenserunt, tempus eis abbreviandum D, O modus poenirentia temperandus a
Et Cap. Saeris. Tit. De bis , qua vi me tus , expressE dicitur, quod metus attenuet culpam , etsi eam non prorissus excludat.
XVII. In iis verb, quae non sunt intrinsece mala, metus iustus interdum excusat a tota culpa; interdum verbnon excusat a tota . sed relinquit moris talem , si alioquin esset mortalis. Et hoc contingere potest, si observatio legis humanae plus conferret bono comis muni Reiput, licae, quam conservatio
vitae propriae ; & violatio illius plus
noceret bono communi, quam vitae
propriae iactura. Similiter quando vi latio legis humanae cederet in conlem tum fidei, aut Religionis aut Ecclesiasticae potestatis: ut si cui metus mortis incutiatur , nisi earnes seria sexta comedat, vel nisi missam audire praetermittat, vel nisi sacrum celebret Coram eAcommunicato : & hoe fiat in contemtum fidei, vel Religionis, vel Eccle fiasticae potestatis; sue ad ostendendum fidem nostram, aut Ee etesiasticas leges nullius esse roboris,& iqeo non curandas. Quia in hoc casu legi humanae conjungitur lex divina, debet potius vitam amittere,
134쪽
Contractus ex Metu facti sint validi pNUIII. ππoc quaesitum solvere, in oportet. Potest enim contra id, quod diximus, nempe quae fiunt ex metu etiam gravi, essie simo liciter voluntaria , qui spiam sic insurgere :Multi contractus ex metu gravi initi ipso iure redduntur invalidi: sed hoc non alia ratione , nisi quia censentur simpliciter involuntarii; er8o quae eκ metu fiunt, sunt simpliciter involunta
tractus ex metu celebrati non sunt irriti: Iure a viem positivo aliqui comtractus , & actiones factae ex metu, quando metus eli gravis & iniurio- Ius, irriti sunt. Et ratio est pro prima parte: Quia metus de se. & ex natura sua non facit in voluntarium
simpliciter . sed solum secundum quid ,
ut probatum est ; ergo non solvit e On- tractum ex desectu voluntarii. Secun-dd. Non requiritur maior libertas, ut contractus ualeat, quam ut peccatum mortale fiat: sed voluntarium ex me tu sussicit ad peccatum mortale, etsi iniuste ineutiatur; ut in eo, qui z
Tam tyranno metu tormentorum negat
fidem ἔ ergo die. Tertio. Metus ilisthine ullas a causa sive naturali, sue . Iibera tuelut si quis metu naufragii promittat ingredi religionem; aut m tu poetarum a lege statutarum ducat
in matrimonium mulierem, quam de sorauit, ex natura sua non reddit invalidam promissionem , aut contractum ; ergo neque metus iniuste in-eussus . cum in metu iniust E illato non sit minor ratio voluntarii, quam in metu iustor unde aequalis de ret ense ratio in utroque, ii metus redderet ex natura irritam obligationem ex eo contractam. Quod eb magis robora.
ur , quia inJuria non est immediata
eausa eontractus, sed consensus conistrahentium , qui aeque voluntari h praeis statur ex metu, sive iusto , sive iniusto. Tum etiam , quia licet iniuria sit causa sussiciens, ut contractus semel datus possit revocari, & ita irriis tari non tamen, ut contractum ipso iure invalidet. In sponsalibus enim,& matrimonio fit iniuria illi, cui sal scipersuadetur, spontam esse virginem, opulentam, bene Catholicam : neque tamen illi contractus sunt jure naturae inva Iidi. XX. Secunda verb pars, nempe Iure positivo, sive Civili, sive Ecclesiastico aliquos contractus metu iniustE, Se iniuriosE extortos, irritos declara riri& quidem merito . ostenditur.
Nam hoc ideo factum est , ut in Reis publica plena libertas servetur , Miniuria propulsetur; ut lites, & alia
incommoda , quae sequerentur, evitentur . Et etiam quia in his saepissimheontingie deesse consensum verum squamvis verbis exprimatur . Et tandem in poenam illius, qui injusth meis
tum incutit et meretur enim , ut effectu careat. quod injuste extortum est. XXI. Contractus vero metu gravi
iniuste extorti , qui in Iure positivo
irritantur, sequentes recensentur. Pri-mb. Matrimonium contractum ex meis tu, ut habetur Cap. Veniens des ninfatibus. Secundo. Promi ssio dotis , vel solutio iacta ex metu . Si enim mistrimonium , quod est principale , ea metu factum non tenet , neque dolis promissio. quae est quid accellorium, valebit. Ita I 4. D s. tit. E. Iege Simulier. Tertio. Iurisdictio data, vel propagata ex metu est nulla a. f. de Iudiciis. Idem est de electione Praelati facta ex metu C Ubi perieutam de eIect. . Otreum in 6. Quarto. Αbsolutio ab
excommuni c. ex metu facta, Can. u iaco De his , qua vi , metusque eauιa in Gminio. Vota, & praesertim solamis nia, metu ficta. Dixi 3t praesertim s Iemnia: quia vota simplicia, etsi meis tu facta , si per ea interius quis i tendit se obligare, Iure naturae obligant ν
135쪽
gant ; cumque in Iure nihil in contrarium scriptum sit , standum erit iuri naturae . Volum autem solemn eis,
quia non sollim habet id , quod est interioris consensus, sed etiam quod est exterioris mancipationis, & traditionis , seu solemnitatis ; quia fit per modum contractiis cum Ecclesia . &spiritualis Matrimonii, aut servitutis . Unde voluit Ius, ut pari modo libere seret, de sine metu . sicut Matrimonium , quod non sollim consummatur interiori consensu , sed exteriori traditione ; ut sumitur ex C. Puellae. I. & C. Cum virum de Regula. ribus . Et tandem declaratum est per Conc. Τ rident. S/β. x s. de Regulariis
bus es. xy. qubd ille , qui praetendit, se per vim, & meium ingressuin e Lis Religionem , non audiatur, nisi inistra quinquennium a die professionis
reclamaverit. XXII. Qtio ad iuramentum auteri . per ura extortum, auI melum, servandum esse docet D. Thomas et. 1. q.
Sy. a. I. ad 3. In juramento inquit quoι quis eoactus facit , dupleκ es obli
mini , evi aliquid promittit , ω talis
ob Iuatio tollitue pre eoactionem ἰ qura ille qui vim intulit, hae meretur , ut ei promissum non servetur. Alia autem es obligatio , qua quis Deo obligatur , ut impleat, quod per nomen eius promisit: cr talis obligatio non tollitur νn Disro eo eientia ; quia magis debet dam. num temporale subire , quὰm iuramen. tum violare . Potest tamen repetere is judicio, quod Divit oee. Et θ. 98. a. 3. ad I. ait: Coactio non aufert a jura mento promissorio vim oblet audi respe
si aliquis non impleat , quod eo actu juravit, nihilominus periurium in ruris it , ω mortaliter pereaι . Potes tamen per auctoritatem Summa Ponti eis ab obligatione iuramenti absolvi ; prasertim si coactus fuerit tali metia , qui eadere posset in eonsantem virum. Haec Divus ThomaS
XXIII. Quae superius dicta sunt de metu gravi in iniuste ineuta. dicenis
da sunt de metu reverentiali , cui coniunctae essent graves minae, vel timor malae tractatio ais, aul diutumae offensionis . Ea Verb, quae fiunt eκ metu levi, tam positivo , quam naturali Iure sunt valida. neque contra ea datur actio. Si tamen metus ille fuerit per iniuriam ad aliquid extorquendum incusissus , possunt in foro conscientiae rescindi ab eo , qui iniuriam est passus, debetque ei restitui quidquid tali via
est oblenium. Tum quia, quae per iniuriam extorquentur , Obnoxia sunt restitutioni. Tum quia, qui iniuriam est passus, inius E suit sua It pertate privatus , ideoque debet restui in grais dum pristinum . Excipe tamen votum,& Matrimonium et haec enim , etsi per metum levem fiant, valida sunt, nec possunt propria voluntate rescindi.
DUBIUM UI. An quae fiunt ex Concupiscentia, sint
Involuntaria λ . I. Quadam pramittuntur. I. om ne concupiscentiae sumitur hic omnis passio appeti- tus, quae est circa bonum, excludendo eas solum, quae sunt circa malum , ut timorem . & tristitiam . Haec autem concupiscentia , seu passio sensitivi appetitus. duplex est . Una antecedens , alia consequens. Concupiscentia anteceden, est , quae praecedit actum voluntatis , & est causa eius et ut cum viso pulchro obiecto accenditur appetitus; ex quo volunt a S movetur ad desiderium , vel delectationem circa illud. Consequens vero est , quae consequitur actum voluntatis, Mab illo ea utatur et in te id timenim tanto ardore prorumpit in actum, ut ex Citet passionem in corpore . Loquimur
ergo hὶc solum de concupiscentia a
136쪽
teeedentia, quae sola potest esse ea usa voluntarii, vel involuntarii. Nam consequens cum supponat aetum voluntatis , non causat , sed supponit voluntarium, vel involuntarium . Niis si sorte quis excitaret in corpore conis cupiscentiam, ut ardentius postea voluntas operaretur et sed tunc concupiscentia id non saceret quatenus conis sequens , sed quatenus antecedens. Ut enim consequens est, ait D. Thomas
1. 2. q. 77. R. 6. Non diminuit pereatum , sed magis auget , vel potiuν es signum magnitudinis ejur; inquam iam scilie t demonstraι intensionem voluntatis ad actum peceati. De concupiscentia ergo antecedente
. I I. Resolutiones DubiP. II. Ico primb. Concupiscentia an-υ tecedens non causat involuntarium . Prob. Concupiscentia antecedens inclinat voluntatem ad volendum id, quod concupiscit: sicut concupiscentia irae inelinat voluntatem ad vo-Iendum vindictam; concupiscentia libidinis ad volendum aliquid libidino sum: cum ergo involuntarium illud sit, quod est contra inclinationem v
luntatis, concupiscentia nou causat involuntarium . III. Dico secundδ. Concupiscenti antecedens potius facit voluntarium , quam involuntarium . Ita S. Tho. hac q. s. a. 7. his verbis a Dicendum , quod eoneupiscentia non ea at involuntarium , sed magis facit aliquid volum tarium: & concludit: Et ideo eoneu piscentia magis facit ad boe . quod alia quid sit voIuntarium. quam quὸd sit invo-Iuotarium. Et probat sic. Aliquid dicitur voluntarium ex eo, qudd voluntas in illud sertur : sed per concupiscentiam voluntas inclinatur ad volendum id, quod concupiscit; ergo concupiscentia &c. IU. Dico tertili. Concupiscentia antecedens facit ei iam aliquid esse ma- Tom. m. gls voluntarium, quam ent sine illac Probo primo. Concupiscentia cons quens est signum voluntarii magis inistensi, ut dicebamus ex D. ThO. I. 1. e. 77. s. s. sed concupiscentia anteis cedens non aliter est causa voluntarii , uam concupiscentia consequens signi-cet; nam propter naturalem sympathiam inter voluntatem , & appetitum sensitivum, voluntas inflammat concupiscentiam , & concuniscentia voluntatem ; ergo &c. Unde D. Tho. q. r. citata concludit: Et sie dierum est . quod quantὸ aIiquis majori libidino ,
vel eoneupiscentia peceat, ιantis magis peceat .
V. Secundd prob. Voluntarium est. quod procedit ex inclinatione volu nistatis; ergo illud videtur esse magis voluntarium, quod procedit ex maiori inclinatione voluntatis: sed concupiscentia antecedens facit, ut v luntas magis inclinetur in rem de deratam, quodque maiore impetu s ratur in illam , quam alioquin serretur ; ergo polius auget voluntarium . VI. Noto tamen: qudd eum hic dico, concupiscentiam augere voluntarium, loquor de voluntario secundum rationem voluntarii ; prout scilicet dicit inclinationem a principio intrinseco cum cognitione nnis, ut abstrahit a necessario, & libero. bd si sermo sit de voluntario libero, libenter concedam, concupiscentiam anteis cedentem aliquando minuere volunt
rium ; quia minuit, imb aliquando prorsus obnubilat judietum rationis,& indifferentiam , quae ad persectan rationem voluntarii liberi requiruntur . Unde D. Thomas citati ε. et .
docet, concupiscentiam , quae iudicium rationis, motumque voluntatis antecedit , minuere peccatum . Quamvis vero ideo probet minuere peccatum , quia minuit voluntarium ; hoc interis pretandum est de voluntario, non secundum rationem voluntarii praeci se,
sed secundum rationem liberi, ex qua
137쪽
ra et Quaesis I. De Iuntario , di InvoIuntario.
attenditur peeeati major, vel minor
gravitas . VII. Qiiod sic ostendo. Nam q. II. I. L. a. 6. citato praemittit, qudiisereatum essentiaIiter eonsistit in actu li
vur potest se babere ad Irberum arbia Dium, Θ antecedenter , ω eonsequeninter . Et qu. 3. de Malo a. II. citato docet, passionem diminuere rationem meriti, vel demeriti: Quia meritum , O demeritum in electione eonsistit ex
νatione praeedente . Passio autem obnubilat , vel etiam Iigat iudicium ratio nis . Quantὸ autem iudicium rationis fueris puν ius, tantis electio est perspiraetor ais merendum , vel demerendum .
Un e qui indueitue ad benefaetendum eκ iudieia rationis , laudabilias operais tur , quam qui indueitur ad boe idem ex sola animi passione a hie enim inte dum errare potest indebit δ miserendo iam a propter dum ait D. Tho. concupiscentiam minuere peccatum , quia minuit voluntarium , loquitur de voluntario sub ea ratione, qua liberum est : ex libertatis enta minutione minuitur meritum , vel demeritum. Sicut enim si aliquod opus fieret voluntarie, sed non. libere, neque illud pus esset bonum , nec malum mora
te; ita diminuta ratione liberi involuntario , diminuitur bonitas, vel malitia moralis . Qitia ver d minus libe-rh peccant, qui ex concupiscentia quam qui nulla passione stim tilanteis peccant ; idcirco dicit D. Thomas, minui peccatum illorum , qui per concupiscentiam peccant. . III.
Obiemonum Solutio . VIII. Biicies prim d contra pri- mam astartionem. Si cur me. tus est quaedam passio. ita & concupiscentia: sed metus causat quodam. modo involuntarium; ergo &e. Confirmatur . Sicut timidus agit
per metum id, quod non ageret, si non esset metus ; ita qui 1 eoncupiscentia vincitur, id agit, quod alioquin non vellet agere. ergo in uir que est involuntarium. IX. Respondetur , disparitatem esse, inquit D. Tho. hoc a. r. ad I. Quo ἐtimor es de malo , eone Urmmia auatem respieit bonum . Malum autem seis eundum fe eontrariatur voluntati, sed bonum est voluntati eonsonum . Unde maris se habet timor ad ea anaeum involuntarium , quam eone or sceni a . X. Ad confirmat. respondeo eodem
modo cum S. Doctore ibi ad x. Quos
in eo , qui per metum aliquid agit, ma net repere nantia voluntatrs ad id , quo
agitur, feeundum quod in se eonsideratur : fed tu eo , qui agit aliquid per eoneupiscentiam i sit ut est incontinens
non manet prior voluntas , qua repudiabat illud , quod eoncupiscitur , sed mutatur ad volendum id , quod praus reis pultabat . Et ideo quod per metum agiatur , quo ammodo es involuntarium. Ised quod per concupiscentiam agitur , nullo modo ia Nam ineontinens evineupiascentia agit eontra id, quod priὐr preponebat , non autem eontra id, quod nune vult r sed timidus agit contra id , quod etiam nune fetianaeum se vult.
I. Obiicies secundὼ contra ea madem. Ad voluntarium requiritur cognitio: sed concupiscentia corrumpit cognitionem ; dicit enim Philosi in s. Ethie. eap. s. quδd delectatio , sive o concupiscentia delectationis corrumpit aestimationem prudentiae; ergo concuis piscentia causat in voluntarium.
XII Respondeo ex iam dictis ζ.
praecedente , Cκ hac corruptione rationis , seu aestimationis sequi solum, qu Ad concupiscentia minuat liberum , quia minuit indifferentiam iudicii .
quae requiritur ad liuertatem ; no tamen minuat voluntarium . - Addo , qu bd concupiscentia tollit qui dem interdum actualem cognitionem ;sed hoe ipsum est voluntarium, quia est in potestate voluntatis hoc impedire . Audiatur D. Thoin. hic ad 3.Ωuandoque m his , qua per coneupisce
138쪽
stendi , sed sol-m eonsideratio actualis in paνtieuIari agibiti . Et tamen Boeipsum est voluntarium , fecundum quod voluntarium dieitur , quod est in potestate volunιatis, ut non agere, O non velle ; similiter autem , O non considerare. Potest enim voluntar passionr re stere , ut infra dicetur i q. 77. a. 6. & 7. XIII. Sed contra primam responis
sonem instabis . Libertas eit species voluntarii ; ergo non potest minui libertas, quin minuatur voluntarium: non enim potest minui ipecias , quin
minuatur genus. 1XIU. Contra secundam responsionem instabis . Motus concupiscentiae quandoque non sunt in potestate voluntatis . veluti quando homo , velit nolit, eos patitur; ergo tunc sunt ia- voluntarii , dicente Apostolo Rom. .
. I9. Non enim quod volo bonum , hoe
faelo; sed quod nolo malum, hoe ago. XU. Ad instantiam contra primam responsi neg. ant. Divisio enim volun istarii in liberum . & non liberum non est essentialis tanquam generis in species , sed accidentalis, quasi subiecti
in accidentia. Libertas enim . & ne incessitas sunt modi accidentales actus voluntarii, non differentiat essentiales ejus. Eodem eni in habitu spei animae Iustorum sperant necessarib beatitudinem in Purgatorio positae , quo hic in Mundo li aere sperarunt. Et eodem caritatis habitu tam in Purgatorio , qui in in Caelo diligunt Deum necessario , quo ille libere diligebant Addo , posse etiam ad mula antecedente negari conseqtientiam . Quia universaliter non est verum , non posse minui speciem quavis minutione , Otiani accidentali , quin minuatur geonus t lino contingit , quod minuatur species , & augeatur genus I sicu i dum intensione rubedinis minuitur in s eie pallor, & ausetur calor.
responsi dist. consequ. Involuntarii per se , & ut a concupiscentia procedunt, nego consequ. Per accidens, & ex a
Ira causa , cO. consequ. In voluntarium ergo, quod in eo casu experimur. non causa iur 1 concupiscentia, cum
ipsa potius voluntatem alliciat ad volendum concupiscibile: sed vel a timore Inferni, vel ab alio iudicio reis ctae rationis dictante quantum malum sit consentire concupiscentiae . Non negamus ergo , voluntario , quod conis cupiscentia causat , conjungi aliquid involuntarii; unde Apostolus volebat, de nolebat: sed hoc in voluntarium respectu concupiscentiae non stia habet per se, sed per accidens, & ab alia causa concupiscentiae resistente. Et hoc ad differentiam metus: hic enim per se causat in voluntarium ἔconcupiscentiae autem in voluntarium miscetur solum per accidens, quia
ab illa non procedit, sed aliunde provenit .
DUBIUM VII. An quae ex Ignorantia sunt, sint Inis
voluntaria ps. I. Exponunturstitu nee aria .
I. T Oto pri md ex D. Thoma hael a. 8. Ignorantiam prom nune dividi posse in con-
comitantem, consequentem , & antecedentem. Concomitans est, quando ignorantia quidem est de eo, quod agitur ἡ tamen etiamsi seiretue, nihilomia
nus ageretur . Tune enim ignorantia non
induere ad volendum , ut hoc fiat ; fesaeeidit simu ι esse aIiquid factum , cis
ignoratum: sicut .... ehm aliquis vellet quidem occidere hostem , sed ignorans
Oeerdit eum, putans Oeeidere cervum.
Ignorantia consequens Micitur , quia
eonsequenter se habet ad voluntatem- , inquantum ipsa ignorantia es voluntaria . Et boe contingit dupliciter . . . . Uno modo, quia actus voluntaιis femtur in ignorantiam : sicuι eum aliquis
139쪽
t 14 Quaestio I. De Volantario, o DυοIuntario .
ignorare vuli , vel ut excusationem per eati habea/, vel ut non retrabatur dpeeeanda , seeundism iIIudIob. xv. scientiam viarum tuarum nolumus. Et haedaeitur ignorantia assectata . Alio modo dieitur ignorantia vo Iuniaria eius, quοι
quis potes scire , ω debet. Sie enim
non agere , or non Delle voluntarium dieitur . . . . Hoe igitur modo dieitur r-rnorantia, sive eum aliquis actu non eonsiderat , quod considerare potest . claribet , qua es ignorantia mala electroianis, vel ex passione , veI ex habitu proveniens : Huι eum aliquis notitiam ,
quam debet habere, non eurat aequire re .... antecedenter autem se habet ignorantia ad voluntatem , quando non
utilisis Bomo ignorat aIiquam circum sumiam actus, quam non tenebatur
scire , ω ex hoc aliquid agit, quod non faceret , si sciret. Pusa eum aliquis diis Iigontia adhibita nesciens , aliquem transira per viam , proiicit sagittam ,
qua interficit transeuntem . Haec D. Tho. II. Ignorantia antecedens aliis teris
minis appellari solet ignorantia in vincibilis, & ignorantia consequens ignorantia vincibilis. Dicitur vincibilis ignorantia, quae vinci , ac superari potest, si homo vellet debitam habere diligentiam ad sui instructionem. Diiscitur vero in vincibilis , quando vinci, ac superari nequit, quamcumque sdiligentiam homo adhibere possit. Sit
exemplum e qui inter Catholicos versatur , praesertim si sit in urbe aliqua , ubi traditur doctrina de Mysterirs Christianae Religionis , de huiust nodi Mysteria ignoret, ejus ignorantia vincibilis est, & alio nomine privativa et quia posset eam iacit E superare, ac incere, si vellet instrui; unde tali notita se privat. Sed quando aliquis est in Sylvis apud barbaros enutritus, ubi nullum invenire potest, qui eum de prae satis Mysteriis instruat; talis ignorantia est invincibilis, &negativa, seu careati a cognitionis ei non debitae. III. Alia est divisio tenorantiae ex parte obiecti , quod ignoratur, in igno rantiam Iuris, & ignorantiam sacti. Ignorantia Iuris est, quando lex, seu
Ius ignoratur. Ignorantia lacti est, cum ipsum opus, aut aliqua operis
circumstantia ignoratur. Unde si quis
versetur cum excommunicato, nesciens vetitam esse communicationem cum
excommunicato, laborat ignorantia Iuris: si nesciens eum esse excommuis
nicatum , laborat ignorantia facti. Porro Ius aliud eli naturale, siveis quod a nobis cognoscitur instinctu tu minis naturalis . Aliud est Dositivum,
sive quod ponitur , & quasi superponitur Iuri naturali, sive a Deo. sve ab hominibus; unde etiam subdividitur in Ius Divinum, & Ius humanum. Quod explico: honorare paren tes est de Iure naturali, quia hoc natura dictai ; sed credere Deum Trinum , est de Iure positivo divino , &supernaturali; quia usque ad notitiam
Mν sterii Trinitatis naturae lumen per tingere nequit. Ea autem , quae habentur in Iure canonico , five civiisti , sive Decreta Summorum Pontifi-
eum sunt de Iure humano; nisi alias
ratione materiae non spectarent ad Ius naturale , vel divinum . Hinc ergo ignorantia Iuris alia est ignorantia
Iuris naturalis, alia positivi et insuper alia est Iuris postivi divini, alia humani : & haec , alia est Iuris can nici , alia civilis. Tandem ignorantia facti alia est facti proprii ; ut cum quis ignorat,
an recitaverit horas Canonicas. Alia lacti alieni; ut eum quis nescit, an alius secerit testamentum . His ergo pro eruditione incipientium praenotaiatis, ad resolutiones progrediamur. 6. II.
Iv. Ico prim5. Ignorantia cone Lin mitans modo explicato non eausal voluntarium , nec involuntarium a
140쪽
rium, sed non voluntarium: seu ea, ergo potest aliquid esse actu volunta
uuae fiunt cum ignorantia eoncomi- rium , & actu ignoratum. tante , nec voluntari E fiunt, nEc in- UII. Dices secund6. ini bd esto U voluntari E , sed non voluntari E. Itia nator ille habeat intentionem tunco Sanctus Thomas hoc artic. 8. dicens: eidendi cervum, cum ea tamen conis Tune enim ignorantia non inducit ad iungitur intentio saltem habitualis oe- volendum , ut hoe fiat , sed aeeidit cidendi inimicum ἔ ergo ex hac occi-
MI esse aliquid factum , ω ignora- so inimici sub specie serae potest dicitum , sut in exempto supra posito. . . . . Voluntaria. . taIis ignorantra non Dest inmitin. VIII. Sed contra primam lic inno.
arium, quia non ea at aliquid , quod Estb quae fiunt ex ignorantia conse- sis repugnans υοIuntati s sed Deit nox. quente non sint direcie , & in se e voluntarium, quia non potes esse actum gnita , virtualiter tamen , & indir volitum, quod ignoratum est. cth sunt cognita ἔ unde & volita in V. Εκ quibus si e probatur assertio. causa, nempe in omissione faciendi
Ponamus, quod aliquis Uenator, qui quod potest, & debet, ut tollat igia facta debita diligentia ciaciat sagittam rantiam et sed quae fiunt ex ignoranis
pulans se occidere cervum , Occidat tia concomitante, supponunt sactam de- Inimicum suum , quem tamen para- bitam diligentiam; ergo sunt ignoratus erat occidere; talis inimici inter- ta nedum formaliter , sed etiam virinsectio est cum ignorantia concomitan- tu aliter, & eonsequenter nullo modo ter sed haec non est praefato venatori sunt volita, aut voluntaria. actu voluntaria; quin cum ad volun- IX. Contra seeundam si e . Uolu tarium requiratur cognitio , non po- tas seu inelinatio habitualis non suia test esse actu volitum , quod actu proris ficit ad ea usandum voluntarium in sus est isnoratum: neque illi est in- actu, sed solum in potentia tale ; er- voluntaria positi vh, & contrari E. Tum go voluntate habituali occidendi ini quia non repugnat inclinationi volun- mi eum non potest illa occisio denotatis, quae ita affecta supponitur , ut minari actu voluntaria ἔ alias omnes si sciret, eum esse inimicum , libenter aliae actiones , quae a praelato homi eum occideret. Tum quia demum dum ne exercerentur, fierent illi volunt venator ille invenit, se loco cerui oc- riae , & inquinarentur malitia illiusci dilia inimi eum. non dolet, sed po. voluntatis: cum non magis servet tius gaudet. Relinquitur ergo, quod elinationem habitualem oceidendi ini- illi sit noen voluntaria ς dest nullo mo mi eum in illa actione , qu in in caedo actu volita illa occisio ; sed qubd teris . Sicut habitualis inclinatio ad ignorantia illa relin uat occisionem . Idolum non saeit, Ut infidelis in om- alem , qualis erat futura : quia nec ni sua actione velit adorare Idolum, inducit ad volendum , nec ad nolen- & peecet; neque habitualis conversiodum, sed per accidens se habet, sive ad cre ituram facit, qudd peccator in ad actum voluntatis , sive ad opus, omni actione peccet: ita nec habitu quod agitur. Accidit enim , talem lis voluntas occidendi inimi eum sa- voluntatem inveniri simul cum tali m- ciet , quod in omni actone velit ad- Iunia e , vel facto ; clam interim ne- hue virtualiter ipsum occidere. que illius sit causa , neque effectus, Imb licht eum intentione occidendi sed impertinenter se habeat ad ia seram esset simul volitio actualis oc-Psu Π eidendi inimicum ; non ideo occisi VI. Sed dices primo. Facta ex igno- nem illam actu volitam denominaret arantia consequeme sunt simpliciter v quia non imperaret illam, sed omni-luntaria , ut dicemus: & tamen cum no per accidens se haberet. Et idem
ignorantia, seu ignoranter procedunt; dico, si quis cum ignorantia in vincia