장음표시 사용
171쪽
ies Quaestio II. De 'Iuntario libero.
voluntario abstracth, sed de voluntate , & voluntario libero libertate aris bitrii, eui opponitur necessitas ut supra vidimus ὲ alias non landaret
meritum , & demeritum . Cum verbvidetur asserere, omne voluntarium
esse liberum, loquitur de libertate voluntatis, eui solum opponitur coactio; non de libertate arbitrii, tui etiam opponitur necessitas, ut ipse dieit. Et in hoc sensu dicit , Deum habere libertatem in amore suae iustitiae, & Angelos videntes Deum ii amore Dei. Recolat Studiosus, quae superius diximus de libertate voluntatis, & arbitrii ex D. Τhoma XXXVIII. Objiciunt quar id ex ratione prim5. Christus in adimplendo praecepto mortis suit liber, cum in ejus impletione meruerit ι & tamen in elux impletione non habuit indi L
ferentiam et non enim poterat, cum
esset impeccabilis , praeceptum non implere, & Patri non obedire, &consequenter non mori; ergo &c. Secund6. Cum gratia emcaei stat vera liberta , ut contra Calvinum docemus: & tamen cum ea non stat indifferentia i ergo &c. XXXIX. Hae duae instantiae tangunt materi χs alibi pertractandas. Tarimen pro Candidati mei susticienti notitia respondeo ad primam. Christum fuisse liberum in adimplendo praecepta de morte, non tamen sinε omni Indifferentia. & potestate ad non m riendum , estti non ad transgrediendum praeceptum t quia haec esset inindifferentia at peccandum . quae non est de essentia libertatis, ut diximus, &dicemus infra ad non moriendam tamen absolui. , & praecisi vh , praecepto de morte. Quare di st Non poriterat non mori sumta non morte privativε, & ut conjungenda eum praece to de mor e , concedo 2 quia sic non mori esset violatio praecepti Sumta non morte mere negative , dc ut ponenda absoluth, &. praeci sive a praeceis pio. nego . Hoc enim ex una pariste iussicit ad salvandam Indifferentiam potestatis ad non moriendum ; & malia Christi impeccabilitatem . Sed de hoe svsh dicemus in 3. p. si Deus deis
derit . XL. Ad secundam , quae tangit m dum eonciliandi libertatem arbitrii eum efficacia gratiae , iam dictum est in Prim. Parte. Tum de Scientia q. 6. dab. 8. tum de Voluntate Dei 4. dub. I. Mod , respondeo, distingu. min. Non stat indifferentia suspensionis , cone. min. Indifferentia arbitrii , & potestatis , nego min. Cum enim, ut excitatis locis dictum apparebit, secundum doctrinam D. Thomae gratia Dei sic moveat voluntatem ad actus liberos , ut iaciat illam non solum agere , sed libere agere, causando nempe non solum substantiam , sed modum eius a agit enim in unoquoque secundum eius prostrietatem e tantum abest , ut tollat indifferentiam arbitrii , ω potestatis, ouod potius illam ab otio. solvit, & ad actum reducit ; faciendo uidem ut ponat actum, sed retineno potestatem illum non ponendi . Ignoscat Leetor . si praeter morem su-siores suimus in hoc dubio: agitur enim de quaestione hisce temporibus valde controversa , & quae lucem aliis multis asterre poterit.
aenam Indifferentia requiratur ad essentiam Liberta iis . . I.
I. r Uplex est indifferentia , ut Dubio praecedente indicavimus. Unaquae, dicitur conistrarietatis , quia versatur circa duo contraria , nempe bonum, & malum. Altera contradietionis , quia versatur circa duo contradictoria ; puta agere bonum, vel non agere, ponere actum bonum vel illum suspendere. Aliis nominibus indisset entia contrarietatis v Ois
172쪽
eatur indifferentia quoad specificationem ; quia est circa duo specie differentia , nempe bonum , & malu . .
Indifferentia vero contradictionis v eatur etiam indifferentia exercitii ;quia tota consistit in exercendo actu bono , vel illum suspendendo . Quaerimus hac: an utraque indifferentia adessentiam libertatis pertineat. II. Haeretici Pelagiani contendebant, Iibertatem aeque dicere utramque in differentiam contrarietatis , de contradictionis ; ut sine indifferentia ad bonum , & malum ementia libertatis non possit conlistere : quos redarguit S. Augustinus Dub. praecedente relatus , te inserius reserendus . Aliquive rh ex Modernis , esidi concedant, indifferentiam ad bonum, & malum non esse essientiam , aut persectionem libertatis, absoluth loquendo; dicunt tamen en portionem libertatis , &extensionem eius respective ad statum viatoris. Communi ter lamen alii Theologi sentiunt oppositum. . II. Resolutio. III. r. Ico. Sola indifferentia con-
O tradictionis , & exere ini est
de essentia libertatis, & persectio eius; indifferentia verb contrarietatis, seu quoad specificationem . ad bonum scilicet , & malum , quae uno verbo est potestas peccandi, est imperfectio,& desectus libertatis in quocumque statu considereturia In hac veritate a constans est D. Thomas , cuius testimonia proseremus. Primum sit ex x.
Sent. dict. 13. qu. I. a. I. ad 1. ubi
haec habet et Ad rationem liberi arbitrii
non perirnet , ut indeterminatδ se habeat ad bonum, Dei ad malum s quia liberum arbitrium per se in bonu- ordrnaiarum est , cam bonum sit obiectum volun- atra s nee in malum tendat, nssi prο-pter aliquem defectum , quia apprehen ditu ut bonum e eam non sit voluntas,
aut e Iectio , nisi boni , auι apparentis boni . Et idea tibi perfecti nium es Inbertim aνbitνium, ibi in malum tende. re non potest , quia imperfectum esse non polea . Sed hoe ad libertatem arbitrii pertinet , ut actionem aliquam Deero, vel non facere possit : π hoe Deo eo venit e bona enim , qua facit, potes no Deere, nec tamen malum facere potest.
Ex quibus D. Th. verbis sic discurro. Id solum est de essentia libertatis arbitrii, ad quod per se, ut ad objectum , ordinatum est ; non vero id, ad quod solum ex desectu tendit: sed libertas arbitrii per se solum ordinata est ad
bonum verE talem, & ad bonum solum apparens tendit ex desectu , Se imperfectione ς ergo &c. Sicut ergo quia intellectus per se est ordinatus ad verum vere tale , esto ad veru: apparens tendat ex desectu , aut erroinre , vel ignorantia; nullus dicet, deessentia intellectus en, cognoscere inrideterminath verum , vel falsum , seu verum apparens: ita eadem nec dicere debet de libero arbitrio , etsi ad malum, seu apparens bonum , ex des ctu, vel malitia tendat.
IV. Hinc D. Auguli inus I. E. de Lib. arp. r. I. probat, Deum dedi reliberum arbitrium solum ad recte vivendum, non ad peccandum . alias peccantem non puniret: Non enim t inquit quia per illam s libertatem in etiam pereatur , ad Boe Deum illam ded/sse credendum est. Satis ergo eausa ea . cur dari debuerit . quoniam δεδ illa bomo rectὸ
non potest vivere ia ad Boe autem datam vel bine intelligi potest . quia siquis ea usus fuerit ad pereandum , dia
vinitus in eum vindicatur. Quod inri
veretur sed etiam tit pectaretur, libe ra effet voluntas data . Qsol inconveniens secuturum quoque fore, si natura voluntatis aeque effet ordinata ad recte vivendum, & ad peccandum s
U. Secundum D. Thomae testimo nium sumi ur ex e. 12. de Verit. a. 6. ubi hae habet et Cism autem νοlunatas dieaςur libera, inquantum meu
173쪽
iue 3 Quaestio II. De Volantario libero.
statem non habet ; Iibertas voluntas is in tribus eonsiderabitur , scilicet quantam ad actum , inquaurum potes velle is, vel non velle ἡ ω quantam ad obje-μιm , inquantum poten velle hoe υeIillud , ω ejus oppositum ἔ ω quantis mad ordinem Dir , inquantum potes veIIe bonum or malum . Sed quantism ad primum borum ines libertas Doluntaιi in quolibet flatu natura respectu erius Iiber obiecti. Secundum vero horum es respectu quorumdam objectorum , scilicet
respectu eorum , qua sunt ad finem, crnon ipsius finis , o etiam seeundum
quemlibeι flatum natura. Tertium veris non ea respectu omnium obe aurum,
sed quorumdam , eorum stilicet, qua sunt ad sinem s nee respectu eui ibessitatur natura , sed illiut tantam , in quo natura deficere potes. Nam ubi nones defectus in apprehendendo , ω eonis ferendo , non potest esse voluntas mali in bis, qua sunt ad finem , sicut patet in Beatis . Et pro tanto dicitur, quisa -Ile malum , nee est libertas , nee pars Iibertatir , quamvis sit quoddam libertatis signum. Quibus verbis duplici indifferentiae iam assignatae, nempe ad agere, vel non agere, & ad velle bonum , vel malum, addit tertiam, nempe indifferentia , quantum ad objecta ; non quidem si obiectum habeat
rationem finis, nam ad hoe voluntas in naturaliter determinata; sed quan-ttim ad ea, quae sunt ad finem , scilicet media . Quia enim potant plura media conducere ad eundem finem; ideo in libertate voluntatis est , unum potius eligere, & velle, qu1m alte
VI. Ex hoc autem, qudd voluntas sit in determinata circa ea, quae sunt
ad finem ; sequitur , quod aliquando
elisat media servato debito ordin finis, seti media , quae vere ordinentur
ad illum finem ; & aliquando eligat
media non servato ordine finis , leum edia , quae solum secundum apparentiam ad illum finem ordinentur . Si primo modo voluntas procedat , procedit secundum naturam libertatis com
venientem ei per se , & in quolibet
subiecto , & statu . Si vero secundo modo , procedit secundum desectu L. vel apprehensionis , vel collationis apis prehendendo, ut ordinatum, & ordiis nando ad finem aliquid , quod revera ad illum finem non ordinatur. Et haec est indifferentia eontrarietatis ad Monum , dum servatur debitus ordo ad finem ; vel ad malum , quando debitus ordo ad finem non servatur e quae ex dein sectu in apprehendendo, vel conserendo oritur, & quam dicit S. Doctor non esisse libertatem , nec partem libertatis , sed signum libertatis , nec in quolibet statu naturae inveniri et Indeterminatio voluntatis inquit laudato loco i essrespectu ordinis ad finem , inquantum is voluntaι potes appetere id, quod secumdam veritarem in finem debitum ordia natur , vel feeundism apparentiam lanistam . Et bae indeterminatio eκ duobureontingit, scilicet ex indetermination
risca obiectum in his , qua sunt ad f
prehensionis , qua potest esse recta , Θ
ro dato non sequitur falsa eanetasio , nia si per aliquam fassitatem rationsa , vel assumentis aliqvam falsam , vel fati.
ardinantis principium in eonelusionem . Ita ex quo ines appetitus rectus ultimi
inordinatὸ appeteret , nis ratio acciperet ali Mis inoνdinate in finem , quod non es ordinabile in finem . Sieαι qui
appetit beatitudinem an titu recto Nun. quam dedueeretur in an tendam forni eationem , nisi in antωm apprehendit eam, ut quoadam hominis bonum, inquantiam est quoddam dele ctabile honiam sω μ ut ordinabilem ad beatitudinem , velut quandam imaginem ejus . Et ex hoe sequitur 3ndeIermrnatio voluntatis , qua bonum potest, vel malum appetere. Haec D. Thomas.
VII. Quare notet meus Candidatus, quod cum dicimus ex S. Thoma , indifferentiam contrarietatis non esse .
essentiam , seu partem libertatis, sed deiectum, aut signum eius; loquimur de
174쪽
de indifferentia ad media eligenda , etiam solum apparenter ordinabilia ad finem ; non vero de indifferentia ad media , quae licet sint inter se contraria , sunt tamen verE , & debith ordinabilia ad finem. Unde polentiata, quam habet homo ad seipsum dirigendum in ultimum finem , sive per virginitatem, sive per casti talem conis iugalem , sive per statum Monachais Iem , sive laicalem , non est indictis rentia ad bonum , & malum , nec de sectus libertatis; quia in utroque se vat debitum ordinem ad finem , &utrumque in finem ultimum est ordinabile. Unde quod liberum arbitrium diversa eligere possit servato ordine mnis, hoe pertinet ad perfectionem libem raris eius ; sed quὸd eligat aliquid dia vertendo ab ordine sinis , quod est pee-
eare , boe pertinet ad defectum libertaiatis . Ita S. Tho. I. p. q. 61. a. 8. ad 3. VIII. Probatur affertio rationi ,
qua S. Augustinus perpetud urget Pelagian Os. Deus est persectissim h liber ut in Tractatu de Voluntate ostenditur Angeli quoque Sancti, & Beati persecta gaudent libertate: sed Deus est impeccabilis per ni uram, Angeli Sancti , & Beati per gratiam ἔ ergo potentia, seu indifferentia ad peccandum , vel non peccandum non est de euentia , & persectione libertatis. Vel
aliis terminis proponi potest haec ratio . Si indifferentia ad peccandum- , vel non peccandum esset de essentia , aut persectione libertatis. Deu6. Angeli Sancti, Beati, Christus ipse , in quibus indifferentia ad peccandum , vel non peccandum non est . non es.sent liberi , vel saltem non ita perse-cth sicut nos et sed hoe est maximum absurdum; ergo &c. Audiamus Augustinum prim5 lib.
I. Oper. 3mpers contra Iulian. e. t O. ilic contra Iulianum arguentem : Si iberum non est , nisi quoi duo pote svelle , idest bonum , malum ; liber Deus non es , qui malum non potes veIIo ; da quo etiam ipse d xim . verum
rue dixisti: Deus esse nisi luilina non .
potest . Siscine Deum Iaudas, ut et auis Dras libertatem Et cap. Io 2. Ersto nec an Deo est aνbitrii tibertas, quia maIuvisaeere non potest. cus negare se sum non pote ι : qua γ uobis summo illo pra-mro largiturus est , ut nou quidem ita Deo , sed tamen augelis ejur aquales . nee nos peccare possimus .
IX. Secundo. Lib. s. ei Iem Oper. Imperf eap. 38. ubi Iulianum iterum perstringens. Et hoc inquit putas ad
naturam tiberi arbitrii pertinere , ut posi
non peccare οῦ ω in hoe exturmas , hominem factum ad imaginem Dei, eum Deus ipse non possit utrumque . Neque enim vel demens quisquam dixerit, De um posse pereare; aut tu dicere audes Deum Iaberum arbitrium non habere . Dei ergo , non nihili , munus est liberi rum arbitrium 3 sed tu ipso Deo matim ess Irberum arbitrium , qui precare nullo modo poten angelus ergo, HI homo propterea pereare potuit, iris , propterea isto Dei munere, quod est Itaberum arbitrium , malὸ uti potuit, quia
nou es Deus I hoe est , de nihilo D s a Deo, non de ipso Deo. Eadem repetit lib. 6. eap. II. ex quibus sic discurro. Illud eis de natura liberi arbitrii in homine, quod habet liberum arbitrium in homine, prout est munus Dei 1 Deo ipsi datum , & prout est sactus homo ad imaginem Dei , non prout est factus ex nihilo : sed posse peccare habet homo , non prout habet Iiberum Mbitrium a Deo, & ad imaginem Dei, Deus enim peccare non potest , sed prout est ex nihilo tactus;
ergo possie peccare non est de natura liberi arbitrii. X. Probatur quoque alio ratiocinio, ex dictis , praecipue potentiam peccandi non esse perfect Onem libertatis. Nulla en persectio in creatura, quae non sit, vel sor maliter in Deo. vel saltem virtualiter non emanet a Deo et sed potentia peccandi nec forma litor in Deo est. nec ei nat a Deo, eam enim non habet homo, ut a Deo, sed ut ex nihilo eui ciso &c. XI.
175쪽
XI. Neque dicas, potentiam Me- eandi non esse quidem persectionem libertatis absoluth sumtae; esse tamen persectionem libertatis viae, & partem eius, cum per exercitium libertas reducatur in actum.
XII. Nego enim allunatum. Quia posse peccare est posse abuti, seu ma-IE uti persectione arbitrii a Deo accepta; posse autem abuti perfectione perfectio non est, sed desectus persei ionis. Deinde posse peccare est posse a
Deo recedere; ergo persectio esse non potest , quia omnis persectio est per accessum ad ipsum omnis persectionis pelagus. Est ergo posse peccare per accessum ad nihilum; ergo per accessum ad impersectionem. Item peccando exercetur quidem libertas . sed deficiendo, & deviando ab ordine ad debitum finem. Exercitium autem libertatis, servato ordiis ne finis, est extensio persectionis liberistatis; non autem si fiat praetermisso ordine debiti finis. Nam etiam eosnitio erronea , & salsa est exercitium intellectus; nee tamen est persectionis
ejus extensio: & motus tibiae curvae est exercitium virtutis progressivae;& tamen curvitas non est extensio peris
sectronis motus , sed imperfectio . XIII. Si iterum dicas. Ecelesiasti ei
3 I. v. Io. laudatur, qui potuit transegredi, O non es transgressus, facer mala, O non feciι : sed non potest laudari abstinentia a peccato, qui potentia abstinendi laudabilis sit , &consequenter etiam potentia peccandi , quod est unum ex extremis ; ergo &c. Nego min. Nam etsi libertas abstinendi 1 peccato dari non possit, quin con notet etiam potentiam peccandi ;attamen eκ parte, qua hanc respicit,
libertas non est , nisi desectuosa. Qii re dum laudatur qui potuit transgredi, & non est transgressus, idem est, ae laudare libertatem, quae potuit deficere a bono, & non defecit. optime ergo concludit S. Thomas supra lauia
datus q. a1. de Verii. a. 6. Velle ma.
latis, quamvis sit quoddam Iibertati
II feliciorem , imo de maiorem libertatem esse in Deo , in Angelis
Sanqis, de in Beatis, quamvis neces.stati sint ad non peccandum, quam in nobis, qui habemus peccandi potestatem . Cum enim potestas peccandissi potestas deficiendi a vero bono,& necessitas non precandi dicat firmam ,& i mmobi Iem adhaesionem vero bono; quis non videt feliciorem esse hanc necessitatem illa potentia Sicut esse Dei , qui prorsus immobiliter , de immutabiliter est , ut non possit abesse deficere: & esse Angelorum, qui ita sunt, ut ab intrinseco deficere non possint, longh perfectiora sunt esse nostro , quod & ab extrinseco, & ab inistrinseco potest deficere. Et ratio ut riusque est et quia sicut per impotentiam non essendi magis distant a nihilo; ita magis a nihilo distant per imis polentiam peccandi, seu deficiendi mo
lato t. r. Oper. impers contra Iul.
c. Io 3. Dicturus ex sinquit ut video, Deum neeumate premi , ut peeeare non
pum , qui utique nee potes oeue , nee vult pose pereare . Immo verὸ , si ne ees tas dicenda es , qua necesse est aliquid
vel esse, veI fieri ; beatissima est Maia
omnino nec stas , qua neresse est felle ter vivere, ω in eadem vita necesse es non mori, neresse in deteriur non muri
tari . Hae necessis are, si nees tar etiam ipsa disenda est , non premuntiar Sancti Angeli , sed fruuntur et nobis autem in futura , non praesens. Idem repetit lib. s. r. 38. cuius verba supra retulimus. Unde S. Thomas I. p. q. 61. a. 8. ad
3. Maior inquit libertas es in Angeis iis, qui peccare non possunt, quam in nobis, qui leccare possumur .
176쪽
'πVI. Quaeres. An indifferentia si inpensiva , seu ad cessandum ab omni actu sit persectio , aut conditio liberiatatis Respondeo negati v E. Si enim pollemanere suspensam ab omni actu esset persectio, vel conditio persectae libertatis , talis potentia non deberet abesse 1 libertate divina: sed, ut vidimus
Tract. de Volunt. Dei q. 3. Dub. s. voluntas Dei hac potentia caret, nOI enim posse ab omni actu circa creatu aras suspensam manere, ibi ostendimus : ergo &c. Et ratio est e qui persectio potentiae est posse coniungi cum suo actu, propter quem datur; ergo era ab omni actu suspensam non erit ejus persectio, sed imperfectio, uia arguit, eam non esse ae ualem ,ed potentialem : a potent i a i i late autem omnis i inpersectio oritur, sicut omnis persectio ab actualitate.
DUBIUM IU. Quaenam si Radix Uoluntarii liberi,
seu Libertatis . . I. Prior Resolutis Dubia .
I. TI Uius quaesiti resolutionem ad plenain libertatis , seu volun
latii liberi cognitionem necessamam existimo; in qua duo quaerenda sunt. Primb: An indifferentia iudicii sit radix libertatis. Secundo: An stante indifferentia judicii circa aliquod obiectuin, vel aliquem actum , fieri possit; ut circa illud obieetum, vel illum actum voluntas non si li
, i II. Dico prim b. Indifferentia iudicii circa aliquod obiectum , aut cir ea aliquem actum est radix libertatis. Probatur. illud est radix libertatis, ex quo oritur indifferentia in voluniatate ad eligendum hoc . vel illud , ad eligendum , vel non eligendum et sed hae e indifferentia in voluntate Oritur
ex indifferentia iudieii propdnentis nos
unum determina id bonum , sed indetermina id hoc , vel illud , & idoneum ad finem , quem voluntas intendit ;ergo radix &c. III. Confirmatur. Sola natura inistellectualis est capax libertatis arbitrii : sed hoc ideo, quia sola est tapa κiudicii indifferentis; ergo Sc. Min. proS. primo a posteriori . Quae agunt sind ullo prorsus iudicio, ut agentia naturalia , arbitrio carent: quae agunt ex judicio quidem, sed a natura deia terminato, & praefixo, ut animalia irrationalia , arbitrio similite rearent ,& non libere, sed naturaliter appetunt bonum sibi conveniens; ergo ideo sola natura intellectualis libero pollet arbitrio, quia sola habet obieetum . iudicio indifferenti s bi propositum. Secundo prob. min. a priori. Ideo voluntas libertate gaudet arbitrii, quia pro libito hoc , vel illud bonum elige re potest : sed hoc ideo potest , quia intellectus apprehendens bonum in universali non a relatur ad hane , vel illam boni rationem proponendum , sed uinnum bonum cum altero conserte potest ; ut utriusque bonitate appensa, voluntas, quod vult, queat amplecti ;ergo &c. IV. Hoe discursu D. Thomas I. p. q. 39. a. 3. probat, Angelos habere. liberum arbitrium , quia naturae intellectuali, sunt , & ait: Quadam
sunt , qua non agunt ex aliquo arbitrio ,
sed quasi ab aliis acta , ω mota s sicut
fatilia a fagittante movetuν ad finem. uuadam vero agunt quodam arbitrio , sed non libero , si tit animalia irrationais
Ita : ovis enim fugit lupum ex quodam judreio , quo existimat eum Abi noxium et fed hoe juditium non es si bi liberum . sed a natura inditum . Sed folism id, quod babet intellectum . potes agere δε dicto, libero , inquantum cognoseis unia quersatim rationem boni , ex qua potes 'iudieare , hoc , vel illus esse bonum . U. Ex hoc eodem principio I. p. q. 'S3. a. r. probans , hominem esse libe-
177쪽
isset serusio II. De Volantario libero
eum Ostitivam iudieat, aliquid ele furiendum , vel prosequendum . Sed quia jud/eium sua non est ex naturali imgiosa in partieulari operabili , sed Meellatione quadam rationis; ideo Mittibera iudieia potens in diversa ferri.
Ratio enim ei ea eontingentia habet vim ad opposita .... Et ideδ eirea e
iudicium rationis ad diversa se habet , O non est determinatum ad unum. Et pro tanto necesse est, qu d bomo sis liaberi arbitrii , eκ boe ipso , gubi rationalia est. Hoc idem docet r. I. g. 6. a. x. ad a. dicens : Ex hoe enim , quod ratio deliberans se habet ad opposita , voluntas in utrumque potes . Et q. I . a. r. ad L. Radix tinquit Iibertat ires voluntas sicut subjectum ; sed sicut
causa est ratio. Ex hoe enim voluntas
Iiber8 potest ad diversa I quia ratio po-t ' habere di inrisi eoueeptiones . Et ideo PbiIUobi de iniunt liberum arbitritim ,
quod est liberum de ratione judicium;
quasi ratio sit causa libertatis . VI. Hae docet etiam q. 14. de δε-rit. a. I. ω a. ubi haec habet: Si iudieium eunofritiva non sit in potestate alicuius , sed sit aliunde determinatum ilme appetuus erit in potesate ejus. ω
per eoosequens nee motus, vel operatio
absolutὸ . Judietum aut m G in pote nate iudicantis , ferundum quod potest d. fuoiuileio iudieare ; de eo euim , quod es in nostra potestate , posumus tu lieare . Iudicare autem de iudieio fue es solius
ration r , qua super' actum suum res λι- tur , ct eo noscit habit virnes rerum, da quibus iudieat, 2 per quas iudicat. Ie totius libertatis radix est in rarion eonstituta . Videndus quoque est
S. Doct. in 1. Sent. dist. 13. q. I. a 2..
Abstineo enim a verbis elus reserendis . ne prolixior evadimVII. in hac sententia fuit ex antiquis Oigenes, qui Itb 3. Peria rebon. c. Ex eo oronat , hominem ei se liberi arbitrii ; quia per talionem habet in se vim dgnoscendi bonum,& maia Ium, quam sequitur iacultas eligendi quod probaverit. Et Bernardus Serm. 8 t. in Cantita id egregi h exponens, libertatem collocat in cognitione judiis eii. εc optione eligendi: Intre iustist inquit eensorius quidam arbiteν is anima ocuItis diiudieat , ω discernis ;
quod bruta , quia neque judicium habent, quo se diiudicent, sive reis gant , Iibertatis arbitrii incapaci
VIII. Horum omnium ratio est equia cum appetitus sequatur cogniti nem ; etenim ut Augustinus ait l. xo.
de Trinit. c. r. Rem prorsus ignotam amare omnino nullus potest: quod confirmat Anselmus in MonoIM. c. alias 48. unde commune axioma et δε- Iunias non potest ferri in incognitum
fit, ut non aliunde voluntas liberi possit ad diversa ferri, nisi ex eo , quod ratio habere potest diversas concepti nes , easque voluntati indifferenter proponere, & in singulis obiectis varias rationes, sive boni, sive mali considerare. IX. Qitare in hae parte recedendum est ab Henrico Gandavensi que di. 1. q. 16. Volente, intellectum, ejusque iudicium, ele meram conditio
nem, sin E qua non esset libertas in v
luntate . non vern causam et quomodo
qui admovet ignein combusti hili, non est causa proprie physica combustionis, sed conditio sinh qua non .
Recedendum inquam est. Neque nim intellectus solum proponit voluntati obiectum , sed etiam suo modo ilia
lud facit; dum rem aliquam iudicat
bonam, & convenientem. ac eligeniadam. Nam res ipsa. et si bona. Mappetenda, non est actualiter obiectum voluntaris, nisi , ratione judicetur bona, & proponatur ut conveniensvo untati. Aliquando enim appetimus ut bona, quae bona non sunt; quia ab intellectu judicantur ,& proponum tur ut bona et ac propterea iudicium
illud est vera causa electionis, no egiciens
178쪽
eseiens quidem, sed sormalis, seu
obiectiva; quia facit, ut quod antea, vel non erat expetibile, seu expetiis bile solum in potentia, iam sit ex eis tibile actu, & revera expetatur. Non ergo intellectus sic adducit voluntati suum obiectum, sicut is , qui ligna igni admovet: sed potius sicut lumen adveniens coloribus iacit eos visibiles X. Quod magis explico . Nam ad solam conditionem non sequitur actio ;non enim ad applicationem vel ignis imaginarii , vel lignorum fictitiorum fieri potest vera combustior atqui ad solum iudicium rationis proponens quidpiam tanquam h e, & nunc sonum,& expetendum , quamvis revera non
sit bonum , nec expetendum , sequi. tur voluntatis appetitio . ergo judi-eium rationis non potest esse mera eonditio applicans obiectum. Caeterum etsi apprehensio sormalis, ut nominat actum , esset conditio non purae applicans , sed dans existentiam obiecto t ut doeent multi ex Nostris in Philosophicis) apprehensio tamen ob lectiva , seu bonuin apprehensum cum indifferentia , est vera ratio, de causa, quare voluntas illud eligat tum libertate non eligendi. Quare D. Tho.
in x. dia. x s. q. I. a. a. probat, cir
ca finem , praecipue ultimum , non esisse liberam electionem , Mnd tamen circa media ; quia finis ultimus ei propon iur, ut completam habens rationem boni , seu ut undequaque bonus; media ver d non sic proponuntur ut bona , ut non habeant aliquam rationem mali admixtam ; vel non se mala , quin aliqua ratione boni in
XI. Hi ne colligitur veritas. Prim3. In Beatis non eme libertatem arbitrii ad amandum Deum : cum enim clare videant Deum , ut in se est , sic eis proponilur ut bonus , ut nulla species mali in eo apprehendi possit. Secundo. In eisdem libertatem arbitrii maianere circa alia bona creata; quia in .mnibus illis apprehendunt bonita. tem, sed non undeauaque talem et unis de potest eorum voluntas , etiam seris vato ordine finis, indifferenter ea proosequi, vel non prosequi. Tertio. In viatoribus dari libertatem arbitrii eiatiam circa Deum : intellectus enim viatoris potest in Deo ipso aliquam speciem mali , licet falso , & corruispid , concipere ἰ inquantum scilicet. amor Dei est impeditivus , ne homo viator suis palsionibus obtemperet, de se ipso t ad quod corrupta per peccatum voluntate sertur liberὰ fruatur Quare se inper manifestum est , quod stante indifferentia in iudicio stat libertas arbitrii; ea sublata , libertas
. I I. Meunda Dubii Resolutio. XII. T. Ico secundd. Ut voluntas de . . libere eligat , praeter iudicium indifferens, necessarid requi rit judicium prael eum determinath et proponens hoc , vel illud hὶe , & nune esse eligendum . Haec affertio experientia patet , ait Bellarminus Io. 3.
enim est , a quo si quaeratur , cur aliquid agat , qui non respondeat ruta sic iudico esse faciendum. ddetiam respondeat: sc tacto , quia volo, & itat pro ratione voluntas; adhuc
non excludit a sua electione iudicium . quo practich iudicat sibi bonum , age
re pro sua voluntate etiam contra ra tiones , quae sibi in contrarium prae sentantur. Et Valentia r. h. disp. h. u. 4. puncto I. ait: quδd , ut voluntas eliciat actum suum , non suffeit simplex iudicium de convenientia obaiecti ; sed requiritur praeterea ulterior quidam actus rationis practicae ,3qui talis sit , ut illo posito voluntas neis cessario moveatur, & actum eliciat. XIII. Ratio autem est. Nam v luntas non potest aliquid determinate velle , nisi sit judicatum a ratione ut.bla , & nunc determinath appeten ta 1 dum,
179쪽
dum et quousque enim iudicium est inde terminatum, voluntas. quae non pr
sequi ur bonum , n i si ut tale sit ab intellectu iudieatum, manebit indeis terminata; ergo praeter iudicium indifferens, requiritur ultimum judicium determinatum pronuntians, hoc hu, & nune esse faciendum ; quo posito ne cellario, necessitare tamen conis sequent ιae, voluntas illul ipsum eligat. Aliis si eo. posito, volantas uel actum suspenderet , vel contrarium eligerer, daretur electio sine ludicio. , de adus si Oh obiecto: atque adeo uoluntas non rationaliter , sed temerarii ageret , quia sino iudicio rationis , uno contra illud agens. Quemadmodum ergo. appetitus sensitivus eii naturaliter determinat '; quia iudicium sensus , quo regulatur, est , natura determinatus et lia appetitus rxtionalis est hae, & nunc determinatus; quia
iudicium, quo regitur , est hὶc. ω nunc
XIV. Hine beni, salvatur, non posise esse peccatum in voluntate, quin praecessierit error , vel desectus aliquis in intellectu; quod lieet aliqui negent, tonstanter tamen asseritur L D. Tho. alias sequeretur, posse eundem hominem esse prudentissimum . & moribus eorrupti ssimum ; quod esse salsum patet. Unde S. Tho. a. Σ. q. I. a. 3.
ad h. scribit, quod in malis quidem potest iudicium rectum esse in anivem sali; sed in partieulari agibili semper
eorum judicium eorrumpitur . Quare 47. a. 13. dixerat, quod vera pri dentia , & simpliciter talis, quae ad bonum finem totius vita, recte consiliatur, judicat, praejιt, in peccator bus esse non potest..
. XV. Sed obiicies primδ. Haec est
Hiiserentia inter eausas naturales , di liberas, quod naturales praesente Necto non possunt non agere, liberae possunt; ergo voluntas, quae est potentia maxime libera, potest non agere, rasi praesentetur ei objectum per rationem .
- Conjrmatur primb. Si voluntas penderet a iudicio practico rationis sie, ut non posset illud non sequi: iam non esseh ii hera, quando intellectus
est determinatus ad unum. In supeneius actus non effet oiecit O, quia esset determinata ad unum et electio araemest inter plura. Confirmatur secundo . Sequeretur.
etiam , qu6d nunquam posset eligere minus bonum relicto maiori , nisi per errorem rationis et & quod proponiis
duobus aequaliter bonis, neutium pos set Uigere; quia tunc ratio ne uirum alberi praeponitia XUI. Respondetur, dist. consequens. Non agere, idest retinere facultatem ad non agendum , co. cons. Id est actum omnem suspendere, nego consi Causa ergo libera semper retinet iaculis talem ad non agendum, e iam tunia
quando per ultimum judicium practicum praesent Mur ei obiectum nonia sic tamen , ut de facto consilete posiunt tale iudicium , & eam non a e-ve et quia voluntas est potentia rationalis, ideueque non potest agere, via ab actione desissere, nisi sec lindima Oris dinem , ratione propolitum. Discrimen vero inter potentias, seu causas naturales, ia liberas in hoc situm est . quod liberae circa media plerum seque versantar, in quibus variae raticines considerari possunt, ob quas aiuea inclinentur, vel non inclinentur znaturales aeulem semper habent unum pro obiecto , quod sub una tantum ratione proponitur; ideoque non ponsunt operari, , nisi uno modo. Unde cuius apertus politis duobus obiectis praesentibus , & medio suffcienter illuminat O , necessario. utrilinque videre debet : at voluntas , positis duobus med is , abio iure potest unum reiicere,& alterum eligete, utrumque eligere , vel neutrum αXVII. Ad primam confirm. nego sequelam. Ideo enim voluntas , etiam
quando intellectus ultimo iudicio iudica , manet liberae; partim quia illud judicium determinatum supponit
iudicum indifferens , quod est constii ut iis
180쪽
tutivum libertatis in actu primo: par- ubi docet , quδd Diis iam in quasitim , quia dum nunc ultimo iudicio conclusio, Θ aeterminatio eonsilii. De non nisi unum proponit, voluntas ita termi atu retem eonsilium , pνimδ quia illud eligit, ut eodem illo instanti dem per sementiam rationis, Θ feeis, possit non eligere; quamvis nunquam do per acceptationem appetitus is suturum sit , quod non eligat. bor modo ipsa elemo dieitu ν nuoddania, Hine talis actus manebit vera ele- iudicium. Tantun ergo abest , ut i
Elio, quia per.illum voluntas acce- dicium tollat electionem ; qudd potius piat unum de multis; ad quae, sicut intelligi non potest electio, seu acce-imellinus habebat indisterentiam iudi- ptatio voluntatis, fine iudicio, & se
et, . utpote quia non haberent neces- tentia rationis. Cum vero hoc iudi satiam connexionem cum fine: ita dc eium e multis unu in proponat, quod ipsa voluntas indifferens erat. Quα voluntas acceptat ; manifestum est, multa elici per ultimum iudicium non quia electio sit inter multa , seu uniis sint proposita; proponuntur tamen per us ex multis acceptatio. iudicium primuin indifferenter consi- X vi II. Ad secundam eonfirm. n derans in unoquoque aliquam ratio- g sequelam. Id enim, quod absolu-nem boni ad finem ordinabilis. Cur te est minus bonum, potest absque vero ultimo iudicio ad unum iudi- errore iudicari hu ,& nune ex aliqua candum aptius delei minetur ἰ inter- circumstantia esse magis bonum , Sedum provenit ex discursu , & consi- magi, eligendum: quamdiu autem r lio rationis habente Originem ex sen- Ii O neutrum aberi praeponit, non e su , vel experientia et interdam vero rit electio. od si fameli eo afferre ex sola Dei motione, ut docet D. Τhω tur duo cibi , quos iudicaret ad is
mas I. p. et 82. a. 4. ad 3. I. 2. q. 9. tiandam samem per omnia aequales;
a. 4. & 3. Coutragentes e. 89. ω sci. neutrum proprie eligeret, sed utrum Addo, ita stantiain hanc procedereis que indit crinunalim appeteret , ac ex silia imaginatione, nimirum , quod inuaderet. Verum tamen eis, vix conis
iudicium hoc practicum sit aliquid ex- tingere posse , ut duo ita proponam
trane vin electioni: cum potius electio, lur; quin in alterutro aliqua appa- qu mavis sit actus a sesa volantate eli- reat conditio, per quam alteri emineat, citus , non habeat tamen plenam ac & nragis flectatur voluntas in ipsum, per sect ian rat: onem electionis; nisi ut quam in aliud , ut D. Thomas I. a. dicit Oidnem ad iudicium rationis, q. r3. a. 6. as 3. docet illudque comprehendit. Unde D. Tho. XIX. Obiicies seeundb. Experie
I. 1. q. 13. a. I. In nom nae inquit tia nos docet , voluntatem non se
electionis importatuν aliquid pertinens per sequi iudicium rationis; eum inuti ad rationem , I De ad intellectum , Θ ii peccent, scientes , id esse malum, aliquid pertinens ad Noluntatem. Unde quod iaciunt: unde illud Poetae: electio, secundum Gregorium Nysse- Video meliora, probopu , nu in t vel Nemesu in lib. de Nat. hom. Deterioνa sequor. c. 33. neque est appetituν ferundyntis XX. Respondeo, voluntatem.taphseipsum , neque consilium Dium; sed ex non sequi iudicium rationis speculati- his aliquid compositum. lino cum ele- vum , uti nec semper sequitur scien-elio in suum objectum tendat secun- tiam , quae de aliqua veritate habe..dum ordinem a ratione praescriptuin ; tur in universali ; semper tamen se- infert S. Thomas citatus, ordinem ra- quitur ultimum iudacium practicum ,
tionis esse id , quod sor male est in . quod in singulari, ge hie ,& nunc sore lectione . sicut anima est id , quod matur. mare D. Tho. q. 24. de ve- formale est in homine . Quod docet ri t. art. 1. Ckm tinquit as operatiο-
etiam I. p. q. ου . a. a, in cori. ad a. nem noram tria concurrant , scilicet cogntis