장음표시 사용
201쪽
i86 Quaesis II. De 'Iuntario libero.
sua motios e nos praevenit. mare concludit ibi r ideo per bona opera promia
mus , quia divino auxiIio pravenimur .
Et infra et anima humana ordinatur sub Deo , sicut partiexIare agens sub univeris sali r impossibiIe es erro, esse aliquem rectum motum in tua , quem non pra-Φeniaι asio eius. Si ergo motio divina praevenit motum voluntatis , non
potest esse actio ipsa voluntatis. Nec refert, quod applicatio alicujus rei ad operationem dicatur usus, & Operatio ipsa usus vocetur: nam etiam actus voluntatis moventis potentias executi vas dicitur usus , & actus p tentiarum exequentium usus vocatur et ille tamen dicitur usus movens, iste usus executivus, Se realiter distinguitur ab illo, ut docet D. Thomas Ioco relato . his verbis et uti primo , crpriueipaliter ea votantatis tanquam primi moventir, rationis autem tanquam dirigentit; sed aIiarum potentiarum tanis quam eκequentium , qua comparantur
ad voluntatem , a qua applieantvν adventum , sicut instrumenta ad prineia tale agens. Cum ergo causae creatae, ut docet D. Tho. comparentur ad Deinum quasi ut instrumenta ad principale agens; motio Dei moventas , qua applicantur ad agendum , erit usus
movens, operatio vero causae creatae,
erit usus exequens, di ideo dii in eius ab usu movente. Quid vero sit ista motio ab actione ditiincta. iam supra dictum est , eam non esse formam habentem esse ratum , M permanens , sed per modum motus habentis effeta viale, & transiens . videantur dicta
XLVII. An vero se teneat ex par. te actus primi, an secundi r dico, esse aliquid medium inter actum primum , & secundum, per modum nexus , & vinculi coniungentis actum primum , nempe potentiam eum actu secundo ; cum sit operatio , seu applicatio potentiae ad operationem; eo simili modo, quo modus unionis, qui ab aliquibus ponitur ut nexus conjungens materiam, & formam. XLVIII. Quomodo autem, et flesificax, & antecedens actum, nec in manu nostra sit eam advocare, aut rejicere; & tamen libertati non obiasit. Quomodo etiam veri ficetur , quod se attemperet voluntati, satis expli- eavimus in Traa. de Volunt. Dei s u. 4. Dubio a. per totum, quo Candida tum meum remitto. Cui prae oculis semper esse volo, qudd emcacia divinae motionis non est absoluta, & eodem modo in omnibns agens, sed reis spectiva ad naturam, in qua agit; ita ut esto semper coniungatur cum esse. ctu , conjungitur tamen eo modo, quo
natura per illam agens petit coniungi; sive necessarid , sive contingenter , sive liberer quod licet explicaverim lo-
D. Thomae doctrina confirmare ex qu. x4. de Verit. a. S. ubi postquam statuit, liberum hominis arbitrium potaseia bono confirmari per aliquod gratiae donum ; objicit sibi sextum argu mentum , quod tale est r in dieitur in Iibro de ea re quod es in aliquo, sin eo per modum eius, in quo est: se Iiberum arbiIrrum ferundism suam natu ram es mutabile in bonum , ω malum s ergo cr gratia ei supervenient , hoe modo in eo recipitur, quod in bonum , ω malum mutari post : ω ita videtur , quod non possit ipsum eonfirmare in bono. - Cui respondet: Adsextum dicendum , quod ejus , quod recipitur in aliquo , potest eonsiderari. ω esse . O ratio. Secundum quidem esse Dum est in eo, in quo reeipitur per modum reeipientis; sed tamen ipsum reeipiens trahitur ad suam rationem : sicut eatorreeeptur in aqua babet esse in aqua per modum aqua , inquantam fellieet insa qua ut accidens subjecto ; tamen aquam trahit is naturali sua dispositione ad hoc , quod far ealida , ω Deia ι atium ea- Iorii; cr similiter lux aerem , licet noueontra naturam aeris . Ita Ur grati
seeunom esse suum es in ιibero aνbia tria per modum ebur . sicut acerdens in subjecto ι sed tamen ad rationem sug. 3m
202쪽
mutabiIstatis liberum arbitrium Perrea- his , ipsum Deo coniungen .
L. Igitur juxta doctrinam Angelici Praeeeptoris nostri, duo in divina m tione distinguenda occurrunt; nempe
ipsius entitas , & insuper speetalis ratio, quae nil aliud est , quam participatio quaedam divinat virtutis. Et si quidem, ut entitas quaedam est, divina motio spectetur ἔ nihil vetat , quin in voluntate creata recipiatur auxia modum ipsius , sicut accidens in subjecto , ipsius conditiones induat, & indifferentiam quamdam ita habeat ; ut etiam & contrarius actus in
voluntate humana compati secum possit . At si propriissima divinae molionis ratio inspiciatur , & ut est divinae virtutis participatio, alteram omisnino conditionem induit. Retinet enim
suae originis dotes, & iura ἔ applicat
insallibiliter voluntatem , non potest eum actu contrario ulla potentia componi , tribuitque quamdam immutabilitatem voluntati. LI. Id autem duplici exempIo lu- eis. & caloris explicat idem Angelicus; quo etiam divinae motionis varii effectus in duplici naturae statu , innocentis , & corruptae demonstrari pos. sunt. Aer enim, cui nihil inest rationi, & conditioni lucis contrarium, opportun issimum exemplum est, quo explicetur divinae motionis vis in Angelo , & primo homine ; in quibus
nihil erat divinat motioni resiliens, scut in aere nihil est resistens luci . At aqua , cui innata frigiditas inest
calori contraria , & quam calor vincere debet , exemplum est nobis ob oculos ponens divinae motionis vim , qua in homine corrupto vincere deis
bet dissicultates quasi ingenitas , ipsum retrahentes a Volendo , & Operando bonum. In utroque a ulein eis
xemplo si entitas lucis , & caloris communis spectetur ; in subjecto admodum recipientis vel aquae , vel aeris recipitur ; similem conditionem induit , nec tenebras , nec frigus non magis, quam aer, & aqua excludit.
At si propria lueis , 8e ealoris ratio
spectetur, contra accidit: lux enim aerem , calor aquam ad suam rationem
pertrahit , suasque dotes illi imprimit. Nam aer luce persu sus omninoe
repugnat tenebris ; & aqua calefacta frigiditatem non patitur . Sic ergo iudi vina motione duplex haee ratio diis stinguenda est: & esse , seu entitas, &ratio , seu participatio virtutis divinae . Prima indifferentiam in voluntate relinquit, nedum in sensu diviso. sed etiam composito. Altera tollit quidem indifferentiam sensus compositi
ad actus contrarios, quia voluntatem coniungit cum uno ; relinquit tamen
indifferentiam sensus divisi : quia voluntas conjuncta cum uno actu, adhuc ratione suae universalitatis retinet potestatem indifferentiae ad alios. Qua re voluntas in hoc differt ab aqua . , dum calore assieitur. Voluntas enim,
quia potentia universalis est triplici universalitate , iudicii seu rationis, voluntatis, & obiecti donata , etiam dum uni a Liui determinate coniungitur , ipsum eum summa indifferentia respicit, tanquam minimam sui dominii , & extensonis partem , quae ad infinitos poenE actus protendi potest. LII. intomodo sit intelligenda comis munis distinctio sensus divisi, O eomispositi ; potentia antecedentis , tr eonse quentis simultatis potentia , ostr potentia simultatis a potentia futuritionis , O possibilitatis , quibus utuntur Nos rates
ad explicandam voluntatis , eliam
dum stat sub motione Dei, indifferentiam , & libertatem ; ostendimus etiam
ex doctrina D. Thomae Tra 1. de Vo-Iunt. Dei q. 4. saepe citata Dub. 2. g. 2.num. 3 o. usque ad 46. quod etiam 1 mala Adversariorum intelligentia vindicavimus; adeo ut hic ea repetere, superfluum esset. Quemadmodum etiam supervacaneum foret immorari in exponendo, quomodo Deus ad materiale peccati moveat, quin moveat
ad sor male; cum hoc jam conciliatum abunde sit citata l. 4. Dub. 2. o. s. δ num. γοῦ. usque ad finem Dubii. Δax Qua
203쪽
.1 88 Ouaestio II. De Volantario libere.
Quapropter existimaveram huic Duabio finem imponere. Sed quia inter sententiam Mediis arum, quam imp gnavi , & Thomistarum, quam defendi ,
aliam invenio mediam non multis abhinc annis excogitatam , quae , licet sau
sb, nomine Thomistico se tueri gloriatur; ideo eam saltem recensere pro mei Candidati instructionet, Operae pretium duxi .
Thoma sint , Θ Iosephi a Vita opinio. LIII. ΥΗomassinus Auctor Gallus, L elarus huius aevi Scriptor
ob multa edita opera , de divinae gratiae motione, & essicacia differens , triplicem sententiam recenset. Unam , quae beneficio scientiae mediae , & praescientiae consensus suturi voluntatis creatae, divinae gratiae essicaciam si a. tuit. Alteram . quae divinae motioni praeviae, & esseetrici hane essicae iam tribuit. Tertiam, quam ipse amplectitur , quae in aggregatione multorum auxiliorum, queis Deus tum soris,
tu in intus voluntatem hominis ag Sreditur, Se veluti obsidet, eam divinae gratiae essicaciam reponit. Qtiae sententia 1 secundidissentit, non in viem caciae, quam utraque aeque in sal libilem , & insuperabilem recognoscit; sed in modo declarandi hanc emcaciam. Ubi enim secunda sententia modum invictissimae essicaciae a physica praemotione repetit, quae unius generis, & modi est motio; tertia Thomassini sententia eamdem efficaciam derivat a congruitate , conspiratione, multitudine, varietate, importunitate divinorum intus, ac soris auxillo-x M; quorum si prima cadant inutiis ba , alia deinceps. & alia suggerantur , donec tandem satigata voluntas saluti, ac bono suo consentiat. . LIV. Observandum tamen est , Tho-musinum his omnibus auxiliis nolia aliam, quam moralem agendi vim iribuere, minime vero phrsicam , quamvis certam , & invictissimarn gratiae eme vim existimet. Impossibile enim
putat, inter tot omnis generis motiones , quibus voluntas pulsatur, movetur , impellitur, non reperiri tandem aliquam , quae voluntatem , aut non frangat reluctantem ἔ aut qua voluntas se flecti , allicique non permittat . Cum experiamur , & mollem aquam repetitis ictibus lapidem durum exedere , eumque non vi, sed saepe cadendo excavare. Uarius est enim hominum genius ; varii sunt m res: alii amore demulcentur . alii c ercentur metu ; alii beneficiis devinciuntur , alii flagellis domantur. LV. Verum hic Auctor , si noria aliam vim, & essicaciam divinae gratiae auxiliis, quam moralem afferit; vix a Semipelagianis , imo & Pelagianis secernitur et hi enim omnes gratiam moraliter , vel allicientem praemio, vel poenis deterrentem, maxime legem , agnoscebant. Deinde sdum putat Mediis arum sententiam declinare, in eam incidit , dum eff-caciam gratiae in congruitate auxiliorum s aluere cogitur ; quae non in alio sita est , quam ut iuxta varios hominum affectus , inclinationes , de
Orcumstantias varios sortiatur effectus. Rursum scientiam mediam admittere tenetur , qua Deus dirigatur in con
serendis illis potius auxiliis, quae genio hominis, quem movet, & circumstantiis, in quibus eum movet, conyrua sint ad eum flectendum. Tandem cum ex tota illa serie auxiliorum nullum sit, quod ex sua natura non sit inclinserens ad consensum obtinendum , &non solum divi sive , sed & collectivit ;sequitur , non esse impossibilem casum, saltem metaphysice , quo detur homo, qui nec sub tota serie illorum auxi ialiorum si consensurus: & quod proinde possibile sit . dari hominem, quem Deus non possit libera conversione ad se trahere ; nec . s vellet, posset Diabolum modb convertere , & hoc ex suppomione Deo non libera Quod inconveniens adversus Mediistas proiniuitia
204쪽
LVI. Verum Ioseph a vita Ionge di versam iniit Viam . Is nostrae Scliolae principiis primo imbutus , nostrique Instituti Prosessor docet quidem primo . Motionem divinam esse per frae scacem, admittens in Deo decretae cicacia , per praedefinitiones voluntatis consensum antecedentes; undinullus usus scientiae mediae esse poscit . Docet secundo. Deum physica, ac praevia motione movere causas secundas , earum operationes antevertere , & essicere et quibus cum aliis D. Thomae Discipulis consentit . Sed in tertio, nempe in explicanda hujus motionis natura, & conditione a caeterorum chorci exsiliit, alium modum se inveni me arbitratus. LVII. Primb igitur existimat, motum , quo Deus causas omnes secundas movet, etiam ut descendit 1 superiori caus1, esse indeterminatum , ac indifferentem ; determinari vero a causis secundis: & quo magis ,& longius
producitur , & causa prima recedit, ebdeterminatiorem, & minus indisse. rentem fieri. Cujus oppositum perpetuo ostendimus , tum in Tradi. de δε- Iunt. Dei Iocis saepE citatis et tum hac
nempe , omnem determinationem causae secundae esse a motione causae primae . LVIII. Secundo existimat . molum primae causae non in omnibus omnino causis, quae moventur, immediate recipi ; nec Deum immediate omnes causas movere , sed solum primam , mediante oua desertur motio ad secundam , au hac ad tertiam; ut sit quaedam virtutis, seu motionis veluti lucis a prima ad ultimam diffusio . Ut ita
intelligatur , hanc omnium causarum seriem , quae inter se semper connexae sunt , & quorum posterior semper a priori dependet, esse ad instar horologii, aut alterius machinae in qua sunt plures invicem consertae , & impactae . una intra alteram , quarum una alteram movet etiam intermediae,
sed ut 1 prima moventur et taliter ta amen , ut ultimus effectus non solum a primo, sed ab intermediis dependeat; ut si aliquod etiam eκ tuter mediis his steretur, omnino nihil fieret. Ita existimat , quod cum omnia a Deo movi veri necesse sit, ipsaque etiam plantae floritio in Deum auctorem reseratur ἔnon ita tamen intelligendum si, ut Deus immedia id moveat plantam , ac ipse divinus motus immediate in planta recipiatur et sed ut in tam longa serie causarum , quae inter sese ordi. nantur , Deus moveat Intelligentiam , Intelligentia moveat Coelum , Ccelum moveat alias causas inferiores, & istae denique moveant plantam . Unde moistus in planta receptus , & plantam vegetans, veluti gravidus in sese vim habeat omnium superiorum causarum ,& in vi earum germen proclucat . a deo ut si non solum prima , sed aliqua ex intermediis causa cessaret, puta si intelligentia non moveret Coelum , nec Coelum influeret , nulla esset plantae
notitio. Si verh de causis liberis sermo sit: has dicit moveri immediate , ratione , quae est proprium , & pr
LIX. Terti 5. Cum iuxta ipsum motus, ut a Deo , sit inde terminatus ,& indifferens, & solum determinetur, causis creatis pro varia earum dic positione . inde putat, quod si aliqua
ex causis creatis deficiat. re ipsa motus ipse deficiat. Cum enim ignis in si Sa aqua impeditur, ne comburat linum ; deficit simul cum effectu com ustionis recepta in igne motio imis pressa ab omninus causis superioribus , etiam a Deo. Reprehendens propterea alios D. Thomae discipulos volentes,
effectum esse defectibilein , & motionem in desectibilem , & insallibilem. LX Quarto tandem . Ut explicet, unde oriatur insallibilitas providentiae divinae , seu ordo insallibilis divinae voluntatis ad effectum ; dici r , hoc Oriri, non ex eo , qu bd ii Deost in clusis creatis motus aliquis indefectibilis impressus et sed ex eo , quod
205쪽
1so Dursio II. De Voluntario libera.
providentia , & voluntas divina ita eausas omnes ordinet , ac disponat, ut effectus, quem voluerit, insallibiliter sequatur. Est enim linquit ille,
in ipsa rerum natura constitutum, ut eaula quaelibet, etsi contingens, ac deis
sectibilis si tamen in omni sua dic positione rei i ei a sit, nec ab alia causa impediatur in infallibiliter effectum
producat et ne verci impediatur , munus est providentiae divinae, quae caeteras eausas ita disponit , ita in ordine collocat; ut una alteram nor
impediat, sed iuvet; aut si ipsa nihil
agat, causam agentem veluti spectet:& ita impedimenta omnia arcet, ut causa, cujus effectus exspectatur, imperturbata agat . Qithd si divinae providentiae aliud consilium fuisset , aliter eausas disposuisset . Hoc modo putat Ioseph a Vita , insallibiliter effectum produei posse, etsi causae nec indesectibiles sint , nec aliquid indefectibile eis imprimatur; ex sola nempe dispositione causarum ita, divina providentia ordinata, ut omnes ad eumdem effectum , quem ipsa
intendit , producendum concurrant .
Quod exemplo satis familiari se explicare putat. Providentia enim divina ad minima etiam extenditur , eo
pene simili , sed in infinitum persectiori modo eausas disponendo, quomientia humana ad peculiares en causas ordinat , & disponit . Vir enim studio deditus , ut servet
inextinctum Iampadis lumen, extrahit bombycem, decutit langulos, infundit oleum , senestram claudit; atque ea cautela adhibita, omnibus ita recth dispositis, teriissime inextinctum
servatur lampadis lumen Quis yero , inquit , ideo inextinguibilem dixerit lampadem , quia aliquid indefectibile ei additum sit Igitur ex sola causarum omnium dispositione quae se se
invicem iuvant , aut non impediunt, insallibiliter effectus producitur. Ita senteni iam suam lingularem integro Tomo exposiam stabilire conatur Ioseph a Vita .
IUσι ὰ Vita reprehensur. LXI. D Eprehenditur primo. Quddm in re adeo gravi 1 comm . ni sensu, nedum suae Scholae, sed de aliorum resilierit, ae si soli ipsi sapere datum esset; quod temeritatis notam non effugit: maximE ad Dan opinionem S. Thomam, vel invitum , trahendo, ut ostendam . LXII. Secundo. Quia ponit, moti nem divinam eta ex se indeterminatam, & 1 causis creatis accipere deinterminationem et cum potitis E contra , ut vidimus, divinae motionis immobilitas, & eseacia sit radix, qua causae ereatae infallibiliter agunt, secu dum tamen exi sentiam suae na Iurae 3 nempe, necessiarib, s causae sint necessariae; & contingenter, seu libere, si causae contingentes, seu liberae sint et& hanc esse perpetuam D. Thomae doctrinam , ad oculum demonstravimus . Neque obsunt exempla, quibus utitur, nimirum: per vitrum viride deterin minatur radius solis, ut Iumen viri is de emittat et determinatur eadem actio,& influentia Solis, ut liquefaciat ceram , & lutum induret: emissus E sol- Iibus flatus in organum pro varia fistularum capacitate varios sonos edit et
machina, qua fila seri ea praeparantur, unico, & simplici motu volvitur;
attamen ex eodem motu suta torquent fila, rhombi ea glomerant &c. - Nam omnia exempla , quae ex causis creaistis sumi pomunt,& maximε corporeis, intelligenda semper sunt salva praer gativa causae primae, quae non accipit, sed facit determinationem in rebus r& eum sit efficaeissima , non solum facit, quae vult, sed eo modo, quo fieri vult; & quae, ut docet D. Thomas I. p.q. I9. a. 8. a nullo impediri potest,
scut impediri potest virtus Solis, &eujusvis causae creatae in eo etiam ordine , in quo est Prima . LXIII. Minus ipsi favet exemplum , quod
206쪽
L . q. 3. a. I. qu. I. ubi habet: In
agentibus ordinatu fines agentium feeianis rum ordinantur ad finem agentu priis mi - fiat rosum Universum ordrnat in ad bonum , quod est Deus, ut dieit Pbilosopus in aris Metapb. sicut exercrtus ad
movendo, quia actiones Omnium feeundorum agentium furidantur super actronem primi agentis; qua eum sit una eommuniter omnes firmans , specificatur
ejus effectur in hoe , or in illo Deum
dism exigentiam iutas : sicut uno praee ro Dueis praeis entis belIum, unus acincipit gladium , alius para ι equum , t m de a Iiis . Est autem posterior in utem do Hiorum actibur ad finem proprium ἔμ omnes actiones a Itorum agentium
modimantur per actionem primi agentis .
LXIV. Minus . inquam, illi favet.
Nam prim b, quid sublimius pro dignitate primae causae dici potest illis verbis r actiones omnium secundorum venistium fundantur super actionem prami agentis ; qua cum D una communiter
omnes firmans G e. Hoc quid est aliud. nisi quod super divinae molionis firmitate . & immobilitate , ceu super fundamento . firmatur , stabili iuromnis firmitas, & insallibilitas actionis causae secundae id est aliud , nisi, quod causae secundae , sicut nihil
essent, nisi divina actione sustentarentur a ita nihil agerent, nisi divina amolione ad agendum moverentur, &noa solum prima, sed omnes causae intermediae: ita ut tantum agant, quantum divina motione ad agendum
excitantur , iuxta Pauli dictum Act.
o. v. 18. In ipso enim θ υιυimus.
movemur, Θ sumus I Nec iuvat, quod additur , specificatur ejus effectus in hoe, ω in ilIo ferundum exigentiam iUius aquasi quod pro varia causarum dispositione actio primae causae delerminetur Nam hinc potius colligere debuisset Iosephus. divinam motionem. etsi unam in omnibus, sic modis care , & temperare essicaciam suae cauis
salitatis; ut non eumdem effectum in omnibus, sed in unoquoque secundum eius exigentiam , . & speciem prod
eat . Quod demonstrat exemplo Duis cis , cuius praeceptum, etsi unicum, movet milites ad diversa paranda seis eundum uniuscujusque ossicium; quare praeceptum Ducis non modificatur, sed modificat, & determinat actiones singulorum . Unde D. Thomas conel
dit: Et sie omnes actιones aliorum age
tium modificanιur per actionem primi agentis. Hinc
LXV. Tert id reprehenditur Ioseisphus, qudd dicat, motum primae cauinta non in omnibus immedia id imprimi. Nam quemadmodum praeceptum Ducis, etsi unum, est tamen viva
vox effeaei a sui imperii moraliter per tingens ad omnes , fle quidem imme diate, cui ea vis inest; ut applicet quemcumque eius imperio subjectum
ad actionem suo muneri propriam speditem ad cingendum ensem, equitem ad parandum equum. tympa notribam ad sumendum tympanum .
vexilliserum ad erigendum vexilis tum , de se de eae teris: ita & in Oris dine naturali , & physico Deus Uniis versi Rector, ac Duκ. supposita omisnium causarum, quas ipse pro suo
arbitrio conitituit, varietate, quam libet ad suum opus, suumque munus peragendum movet, & applicat ; bequamvis obiective moveatur ad unam quamque secundum exigentiam suae naturae applicandam ; non enim glaciem ad calefaciendum applicat, ne que ignem ad refrigerandum squoatamen posset, si supra naturam agere velletὶ omnes nihilominus immediat Etangit, de sua efficacia movet, ae modificat. Cium enim omnibus immemdiale adsit . nec aliter adsit , quam sua operatione, ut suo loco diximus sequitur, quod in omnibus immedi tE operetur. Unde D. Thomas l. 3. de Pot. a. r. fuse ostendit, Deum ope. rari in omni operante , ia esse c-sam actionis cuiuslibet.
LX vh Idipsum docuit S. Paulus x.
207쪽
1ya Quas. III. De actuum humanorum moralitate.
r. I 2. v. q. Ubi de gratiis a Deo Corinthiis collatis agens e Diυ oner inquit gratiarum sunt, idem autem Spiritus : Ur divisiones minis attonum sunt, idem autem Domintis: ω divisiones operationum sunt , idem ver3 De-ur , qui operatur omnia in omnibus .
Sed quo pacto haec opera ivr Forsitan, quia haec divini Spiritus operatio indisserens est instar flatus cujusdam emortui & sicut idem flatus in diversos organi tubos, & fistulas immissiis, pro cujusque tubi dispositione determinatur ad varios sonos edendoa; ita ea operatio divini Spiritus in fideles immissa pro cujusque varia dispositione, in altero donum sapientiae,
in altero donum linguarum, in altero potestas miraculorum essicitur 3 Aliud sentit Apostolus et Alii quidem linquit v. 8.ὶ per Spiritum datur sermo sapientia . Alii aistem sermo scientia ferundum eumdem uia risum t v. v. Alteri sidet in eodem Spiaristia alii gratia sanitatum in uno Spiritu v. Io.) aliι operatio virtutum , alii propbetia .... tu. II. Hae autem omnia operatur unus , atque idem Spiritur,
divident singulis , prout vult. operatur igitur divinus Spiritus, non ut snguli inecti sunt, sed prout vult. Tunc sic , Atqui, teste D. Paulo , idem sentiendum est de divina motione in
omnibus et Idem ver3 Deus, qui operatur omnia νn omnibus. Omnia tinquit
eausa creans omner operationes. Ne ta
men alia ea a videantur esse superflua . subdit: In omnibus; quia in ea rseeundariis prima eausa operatur , Isaiae
tus es nobis. Ergo sicut nullus dicit,qubd Spiritus Sancti operatio in largiendis gratiis gratis datis indifferens
sit, & modificetur, ae determinetur ab his, quibus gratias tonsertet ita nee dicere poterit, divinam motionem, rua Operatur omnia in omnibus, in cauisis, & a causis secundis modificari ,& determinari; sed potius Deum sua divina molione causas crearas modificare , determinare , eas applicando
LXVII. Reprehenditur tandem I seph a vita, quod Providentiae divinae hoc solum tribuat, qudd causas
creatas ordinet, ac disponat; ut nulla sit impedimento, sed omnes cooperentur ad esse tum , quem ipsa ordinavit : nihil divinae Providentiae plustribuendo, quam humanae, nempe χ-lam caularum dispositionem , & praeparationem , quibus effectus in sal libi-I i ter ponatur , absque ullo immediato influxu , sive in causas, sive in eia sectum , ut exemplum, quod asseri, satis ostendit. Hoc autem est divinam Providentiam nimis extenuare, ac deprimere. Et ex eo procedit tinquit
D. Τhomas r. Perihermen. lib. t 4. Quod eognitio divini intellectu e . cr operatio divina voluntatis pensatur ad modum eorum , qua in nobis sunt: eum tamen muItis disserenter se habeam. In
hoc autem peccasse Iosephum a Vita, satis aperie demonstrant, quae ex humanis continud profert exempla . Cum enim in humanis, & creatis videat concursum causae superioris indifferentem esse , & successi vh per causas inferiores determinari , & ab istis necessitatem , aut contingentiam , & speciem essectus desumi; idem de Providentia , &causalitate divina existimavit: cum tamen oppositum, inquit D.Th.
citatus , existimandum st. Nam volum ras divina es inteIligenda extra ordν-nem entium existens , velut eausa qua, dam profundens totum ent, Θ Omnes ejur disserentias . Sunt autem disserentia
entis possibile seu contingens , necessarium et O ideo ex ipsa voluntate diis vina originant tir necessita 1', Θ eontim gentia in rebus , ω dictinctio utri queseeundum rationem proximarum ea MD-rum . Ad essectur enim , quor voluit necessarios esse , disposuit causas nee ais
Nas : ad essectus a Miem , quos voluit ef- se contingevtes , ordinavit eausas comtingenter agentes , ides potentes defere cre. Et 6. Metapb. Iecl. 3. ait et Sisergo paset, quod cum de divina Prουα
208쪽
dentia loquimur, non est disendum so-ιstus, hoe es provisum is Deo , ut sit; θἀεοe est provisum a Deo , ut continge ter si , vel us necessaria sit . . . . Quod quidem est Iutare in hae causa , festiret Divina Providemia. ReIiqua enim causa non eonnιtuunt legem necessitatis , vel eontingentia, sed eonsitur a d fu riori eausa utuntur. Inde ea a Iitati
cujuslibeι alterius ea a subditur solam , quὸd eius effectus sit. Quod aiatem sit
neeesfarib, vel contingenter, dependet ex eausa altiori , qua est ea a entis inquantam est ens, is qua ordo neces ratis , or eontingentia in rebur provenit.
Cum igitur Iosephus a Vita ita statuat Providentiam in Deo, ut eam faciat determinari quoad speciem , &existentiam , seu determinationem esse. ctus a caulis proximis ereatis, quasi utentem dispositione. & legibus earum; Providentiam Dei evacuat, & de divina iacit humanam. Merito igitur tam uam S. Thomat Pseudodiscipulus ab omnibus reiicitur Ioseph a vita; eiusque Doctrina a superioribus nostri ordinis , tanquam D. Thomae ad versa, eliminata est, & proscripta.
De Actuum Humanorum Moralitate.
Cum libertas sit totius moraliis
talis in actibus humanis su damentum; quaestioni de volu tatio libero, quam modo absolvimus , iure succedit quaestio de moralitate actuum humanorum , seu de bonitate , & malitia eorumdem. De qua
primo in genere, deinde in specie serismo erit cum D. Thoma I. A. f. 18. Tom. VII.
DUBIUM I. ini id sit Moralitas Atiuum
Humanorum al. I. RUOIuris Dubii. I. onveniunt omnes Theologi , morali tatem exigere confor mitatem, veI difformitatem ad regulas morum; ita ut bonitas moralis sit consormitas ad huiusmodi regulas, vel saltem eam habeat ania nexam: malitia vero moralis sit disesormitas , vel habeat annexam difforis mi talem ad ipsas. Attamen dissentiunt in hoc, qudd aliqui ex stimant, hanc eonformitatem , vel difformitatem non esse constitutivum moralitatis , sed quid consequens , seu superadditum a moralitatem vero consistere in liberistate essentialiter: & aetus humanos constitui in genere moris ex eo praecis Ε, quod i libera voluntate cum persecta rationis deliberatione proce dant. Ex iis vero, qui moralitatem in consormitate, vel difformitate ad regulas morum constituunt, aliqui v Iunt , moralitatem esse denominationem extrinsecam a lege petitam ; alii relationem ad regulam: quam rotationem aliqui volunt esse relationem rationis tantum, alii realem e & ex his alii praedicamentalem, alii vercitranscendentalem. Unde II. Dico primo . Esse morale funda tur quidem in libertate, sed non in sola libertate consstit. Prior pars probatur primis. Aelio, quae nullo modo est libera , non procedit ab homine ut agente morali et homo enim non diei. tur moraliter agere , nisi cum subordinatur regulis morum , vel ab eis reiseedit ; illis autem non subordinatur , nec ab eis recedit, nisi cum libeth
agit. Secundo. Aetiones omnino naiaturales, & necessariae ncin sunt capa
209쪽
1 4 Quaest. III. De actuum humanorum moralitate.
ralitatem , nempe bonitalis, .el malitiae moralis; nec proprietatum easeonsequentium, puta meriti, vel derimeriti; imputabilitatis ad praemium, vel ad poenam; laudis, vel vituperii;
ergo non sunt capaces moralitatis et
Iluia ratio eommunis non potest esse id aliqui ex suis disserentiis; & quod
non est capax alicujus ex disserentiis genus dividentibus, vel proprietatibus eas consequentibus, non est capax rationis generi caer sicut quod non est capax rationalitatis, vel irrationalitatis , non est capax animalitatis. Ant. probatur ' Nam tales actiones non sunt in hominis potestate, nec sub eius dominio et nullae autem actiones hominis moraliter bonae, vel malae esse possunt imputabiles ad culpam, vel praemium, ad vituperium, vel laudem, nisi sit in ejus potestate eas facere, vel non facere: alioquin dicendum esset, actiones puerorum ante usum rationis , &amentium eme moraliter bonas, aut malas, dignas poena , aut praemio. III. Secunda pars prob. primo. Li-hertas pertinet ad ordinem physicum; hac enim rationalia ab irrationalibus phν sich distinguuntur: quod autem per se pertinet ad genus physicum, non potest se solo dare esse morale, cum genus naturae & moris plurimum ditaserant . Secundo. Idem actus. stante eadem specie , & numero libertate, potest eise in duabus speciebus minralitatis non subordinatis; ut cum aliquis vuli furari , ut sornicetur , aut vult occidere, ut furetur et si autem differentiae, & species moralitatis esseni differentiae , & species libertatis , illis multiplicatis deberet ista multiplicari. Tertio. Idem actus, manen-le eadem libertate , potest fieri de bono malus; ut in eo, qui , legitima exi stente causa , pridie alicuius ieiunii in sero comedit carnes, & non cogitaud Ot cum , posset, ae deberet cogitare de ieiunio diei sequentis, illam comesti nem continuat post mediam noctem; ergo libertas sola non potest constitueIe genus morix commune ad bonum , & malum mora Ier eum spe etes unius generis non possit in aliam transire, nisi lacti mutatione circa illud
IV. Dito seeundd. Moralitas actus non eonsistit in denominatione extri
seca 1 lege . sed in habitudine in trinis seca actus ad obiectum rectae rationi
consormiter , vel difformiter comparatum ; quae habitudo non relatio rati nis, sed realis est transcendentalis, non praedicamentalis . Plures habet partes hoc Affertum. Et Prima quidem , qu bd moralitas non eonsistat in denominatione extrinseca a lege, probatur. Primo ex D. ThOm. hae q. I 8. a. 4. ad 1. ubi ait et quod quamvis finis sit causa extrinseea, tamen debita proportio ad finem, Er relatio in ipsum inbaret actioni: si ergo inhaeret actui, est intrinseca illi , non extrinseca Secund5. Si moralitas est actui extrinseca . debet assignari subiectum , ii quo intrinsece sit, & formaliter, &a quo extrinsece actus denominetur bonus, vel malus: sicut quia esse cognitum est denominatio extrinseca obiecto , debet assignari subiectum , inuo sit intrinsece cognitio extrinsece en minans Objectum cognitum: sed nihil, praeter actum humanum liberum,
assignari potest , in quo sit intrinsecEmoralitas: hic enim solus dicitur bonus . vel malus, dignus laude, &praemio, vel vituperio, & poena ; eaetera autem solum dicuntur morali M. per ordinem, & attributionem ad actum: lex, quia actum dirigit, obiectum , quia actum terminat , finis quia ad actum movet, circumstantiae , quia actum assiciunt ἔ ergo soli actui moralitas intrinsece inhaeret, in lege autem , oblecto , fine &e. solum existrinsece . Sicut sanitas formaliter, &intrinsece est in solo animali, inurina vero, εc medicina solum extrinsece; quia non dicuntur sanae , nisi pei attributionem , & oidinem ad sanitatem animalis . V. Secund etiam pars probatur.
In actibus enim humanis genus sumitur
210쪽
Dubatur per habitudinem ad illum, a quo
desumitur genus habituum et sed in habitibus moralibus genus in oralitatissumitur per ordinem ad Objectum reiactae rationi consonum, ut in sortitudine, temperantia, & aliis; ergo similiter genus moralitatis in actibus sumendum est ex ordine ad obiectum , secundum quod rectam rationem respieit
qudd aliquis actus est liber, si dicat
habitudinem conformitatis cum regulis morum, statim intelligitur moraliter bonus; & E contra, si dicat habitudinem difformitatis , statim intelligitur moraliter malus. Regulae enim morum sunt , vel lex aeterna, quae in mente Dei existit, vel lex temporalis existens in mente hominum, importans vel legem naturalem, sive dictamen rationis naturalis, vel legem positivam , sive divinam , sive humanam verbis expressis impositam , sive ab ipso Deo. sive ab homine auctoriis talem habente. Si ergo facimus aliquid , quod sit consorme rationi humanae, & divinae , si aliunde opus illud sit liberum , erit moraliter bonum i si vero sit contra dictamen raiationis , & contra id, quod Deus praescribit, & aliunde etiam liberum, statim dicimus , qudd sit moraliter malum . Unde moralitatem definire positamus , quod sit actus consormis, vel difformis regulis morum ; seu habitudo actionis humanae liberae ad obiectum , prout est rectae rationi conforme , vel difforme.
a. g. actus humanus tinquit qui dieitur moralis, habet speraem ab obiecto
relato ad prineipium actuum humano. rum , quod es ratio. Et qu. I9. ar. I. ad 3. Bonum per rationem repraesentatur voluntati, ut obiectum I ω inquantum cadit sub ordine rationis, pertinet ad genus moris , ω eausat bonitatem mora-ιem in actu voluntatis. Objectum enim pertinet ad genus moris terminative,
motive, & causaliter, inquantum est
terminus actionum , & causa moralitatis earum et at actiones quatenus fiunt eum tendentia ad objecium reactae rationi, vel consonum , vel dissonum , dicuntur morales formaliter; erisgo &c.
VIII. Tertia pars, qudd praefata habitudo sit realis, non pure rati nis, probatur. Nam praefata habitudo
revera, etiam nullo cogitante intellectu, convenit actionibus voluntatis , quae secundum sitam intrinsecam enistitatem sunt inclinationes, seu tenis dentiae in obiectum rectae rationi conis sonum , vel dissonum et revera enim ,& parte rei actus humani liberi
sunt moraliter boni, aut mali, meri intorii, aut demeritorii; ergo debent in ratione talis per aliquid reale constitui. IX. Si di eas. Idem actus intrinseeEinvariatus fieri potest de non morali moralis: motus enim voluntatis primo primus praeveniens usum rationis neeessarius est, & non moralis . Idem verδ, si absque sui mutationeis coni inuetur cum pleno usu rationis, fit liber, & moralis; ergo esse morale nihil intrinsecum , ac reale addit aisctibus humanis. X. Respondeo , qudd dato , eumdem actum posse absque sui mutatione abis soluta fieri de non morali moralem; non tamen sin E mutatione respectiva. Nam hoe ipso, quod fit liber, re moralis , incipit tendere in objectum re
ctae rationi consentaneum, vel dissenia taneum , quo modo non tendebat antequam esset moralis . Addor quhd si hoc exemplum convinceret, moralitatem per aliquid non reale constitui;
eonvinceret etiam libertatem non eonis
stitui per aliquid realer eum idem actus sicut absque sui emitativa mutatione transit de non morali in moralem, ita transeat de non libero in liberum Dixi: dato, eumdem ainctum transire de non morali in moralem . Nam verius judico, actum v luntatis praevenientem usum rationis,& non moralem , esse diversum ab a.