장음표시 사용
211쪽
rρ ς Qtur'. III. De actuum humanorum moralitate .
ctu subsequente rationis advertentiam ,& libero, ac moraIi : quemadmodum in intelleitu aliud est iudicium regu lans motum illum prim6 primum. 1iudieio re aulante motum subseque tem liberum, ac moralem.
bitudo constituens actum in esse morali sit transcendentalis relatio , non praedicamentalis, videtur ex dictis sequi. Nam diximus, moralitatem eri puram tendentiam ad objectum rationi rectae vel consonum, vel dissonum; quae tendentia est ipsam et entitas actus, ut dependens, & respiciens obiectu . , ut subditum legi, tanquam causam , &mensuram sui: ita ut, sicut esse aristificiale est eme mensurabile per reingulas artis; se en morale est emis mensurabile per repulas morum: sed relatio, quae nihil aliud est, quamentitas rei, ut ordinatur, & dependet ab aliquo tanquam mensura , & regula sui, est transcendentalis , non praedicamentalis et haec enim in nostra Sehola est aliquid superadditum entitati rei, &' relpicit terminum, ut purum terminum , non sormaliter ut tauiam, seu mensuram; ergo &c. . I I. Obiectis respondetur.
dam partem primi afferti S. Thomam hae q. x8. ω alibi saepEdicentem, actum voluuialis esse moia ratem , inquantum es liber , seu quatenus proeedit is ratione , seu cum deli
Respondeo , S. Thomam in praesa tis locutionibus, δε similibus usurpare ly inquaviam, & l ν quatenus insensu causali, non sor mali et quia nimirum . ut supra diximus, libertas est radix , de sundamentum moralitaiatis. Sicut quia rationalitas est radix risibilitatis, & albedo in pariete est rundamentum similitudinis; dicimus, m .uem inquantum rationalem esseri sibi leui, & duos parietes quatenus albos eme similes. XIII. obiicies secundb,& replicabis contra eamdem partem. Ponta in actu libertate, & secluso quocumque alio, actus ille est sor maliter morais lis; ergo &c. An r. proti. Tum qui actus eo ipso, qu bd est liber, est regulabilis per legem . Tum quia est imputabilis ad laudem, vel vituperium: imputabilitas autem est proprietas actus, non in genere naturae,
sed moris. Quod vero eo ipso, quddest liber, sit imputabilis, probatur. Quia eo ipso , qu bd est liber , procedit eum potestate, fle dominio faciendi , vel non faciendi ; ergo de imputari potest ad praemium, de laudem, vel ad poenam, & vituperium.
Confirmatur. Nihil fingi potest ,
quod sit generi cum, & commmune speciebus moralibus boni, & mali a nec aliquid est immediath determinabile per bonum , de malum, nisi ratio liberi; ergo in hac ratio generi- ea moralitatis formaliter locanda est . XIV. Respondeo , neg. ant. Ad pri
mam prob. conc. anteced. nego conis
sequ. Ex hoc enim , quod actus liber sit regulabilis per legem , sequitur
quidem , qu bd sit materia ea pax moralitatis, nempe subjectionis regulis morum; non vero, qudd eis actu subiiciatur: in qua subiectione actualieonsistit formalis moralitas actus . Quemadmodum esse artificiale non consistit in regulabilitate, seu capacitate, ut materia reguletur Per principia artis ; sed in actuali subiectone principiis artis. Unde actus , qua liber, est quidem materia capaκ moralitatis, sed non est formaliter in eme moris; nisi aecedat habitudo ad obiectum rectae rationi consonum, vel dissonum XV. Ad secundam prob. ant. negoant. Imputabilitas enim non sequitur ad actum , prout a voluntate liberEraecise operante procedit; sed prout voluntate liber h operante secundum regulas rationis , & legis , vel contra eas. Nam ubi non est ira , nec actus impri
212쪽
imputatur: quia tibἰ non est Iax, me
ad probationem ibi subiunctam diuinis LIO et eum potestale, & dominio subjecto regulis rationis, & legi, nego. Non subjecto, concedo. Ut vero actus formali ter sit in genere moris, debet procedere 1 voluntate cum potestate . & dominio subjecto regulis m Tum, nempe rationis, Se legis: ideo autem posita libertate sequitur imputabilitas; quia supponitur tale liberum habere regulain, nec manere inpura ratione liberi .Xvi. Nec dicas, dari aliquos actus natura sua, & independenter ab omni Iege, moraliter bonos, alios natura sua moraliter malos. Amor enim Dei super omnia, sic natura sua moraliter bonus est et E contra vero odium Dei natura su 1 malum morale est ; adeo ut etiamsi nulla lex daretur , illunia praecipiens, istud prohibens, ille adhuc esset moraliter bonus, de istud moraliter malum: at non ι alia rationeis ,
nisi quia a voluntate libere prodirent; ergo libertas se sola &e. XVII. Respondeo enim, Actus dici natura bonos, vel malos, quia exigunt legem eos praecipiente in , vel prohibentem; quod est praecisi vh, vel
antecedenter ad legem esse bonum , aut malum fundamentaliter, & exigit ivd , non sormaliter: Se hoc modo amor Dei est natura sua bontis , &odium Dei natura sua malum . mares, per impossibile, non esset lex unum praecipiens , alterum prohibens, nec sormalem bonitatem , aut malitiam haberent , sed fundamentalem solum . XUIII. Ad confirmationem , negoant. Ratio enim generica moralitatis est ordo aetus ad objectum , ut cadit sub regulis rationis et qui si sit per conformitatem ad illas , constituit ad hirri
in specie boni moralis; si vero per
difformitatem ad easdem constituit eum in specie mali moralis . Acius autem , quatenus prcci se liber, consideratur ut aliquid commune, non per modum
generis, sed per modum subsecti , &
materiae dirigibilis per regulas ratI nis: si e ut in faelibilibus serrum, vel lignum consideratur ut matςria ditiis gibilis per regulas artis. XIX. obiicies tertio contra primam partem secundi Asserti. Primo . Moisralitas actuum sumitur ab extrinseco, nempe ab objecto, , lege, a ei reumstantiis, quae saepe extrinsecae sunt , ut locus, tempus consanguinitas, asinfinitas ; de lex positiva extrinsech se habet ad obiectum praeceptum; vel prohibitum : & omnia haec extrinsece comparantur ad actum, de accidentali ter se habent ad ipsum; ergo moralitas non poterit esse intrinseca actui.
ralitate in habet in omissione , quam in commissione: sed moralitas omissionis non potest consistere in positiva tendentia; quia omissio actus non est; ergo in simplici extrinseca denomi natione voluntatis sita erit. Tert id. Moralitas in objectis non est aliquid intrinsecum; ergo neque in actibus. Quarto. Esse morale in aliis rebus , puta valor monetarum, domi innium rerum, pretium rerum venali
um , est pura denominatio extrinseca; ergo etiam esse morale in actibus. XX. Respondeo ad primam, dili .ant. Moralitas obiecti vh sumta , cn. ant. Formaliter, nego ant. Obiectum e mut legi subiectum . & circumstantiis vestitum . extrinsecum est a tui humarino : sed haec constituum moralitatem obiectivam , non formalem, quae in intrinseca tendentia actus ad tale obiectum consiliit. Et quae madmodum inscientiis duplex distinguimus specifica istivum et unum extrinsecum , & hoc est obiectum , quod respicit; alterum in-rrinsecum , Sc hoc est respicientia , seu tendentia scientiae ad tale obiectum, quae est relatio quaedam trascenden alis; ed quia respicit obieelum ut causam , non ut purum terminum , &illud respicit, etsi non sit existens rita dicimus de moralitate . Illa auἰem relatio dicitur accidentalis actui in esse
213쪽
1 8 Quas. III. De actuum humanorum moralitate .
esse naturae considerato; non quia sitentitas aliqua actui adveniens , sed obiective , & terminati vh et quatenus obiecto accidit, qudd sit legi subiectum, & talibus circumstantiis vestitum. Et sic tendentia illa, quae ut respicit bonitatem naturalem objecti, constituit actum in esse naturae ut respicit illud relath ad regulas rati nis, constituit illum in esse moris:& variato respectu ad easdem regulas in objecto, variatur species moralitatis in actu. XXI. Ad secundam nego consequ. Nam moralitas omissionis debet oppo.
sio modo explicari , ac moralitas commissionis: unde sicut ista explicatur per tendentiam actus ad obiectum rectae rationi consonum; ita illa explicari debet per carentiam talis tendentiae. - Αddo et qudd eum, ex superius dictis , non possit in exercitio,& moraliter dari omissio sine aliquo actu , vel antecedente , vel conis comitante; non invenitur omisso si ne aliqua tendentia positiva , quae reddat eam saltem virtualiter voluntariam, de eodem modo moralem. XXII. Ad tertiam nego pri md antecedens. Nam quemadmodum efframoralem actu voluntatis non est aliud, qu m entitas actus , ut connotans
obiectum comparate ad legem; ita esse morale in obiecto non est aliud,
quam entitas obiecti, ut eon notans legem , cui subditur. -- Seeundo . Dato
anteced. Reg. conseq. Neque enim inister actum , & objectum debet esse proportio in esse rei, sed in ratione at tingeniis, & attingibilis; quae ben Esalvatur, etsi esse morale in objecto sit denominatio extrinseca : esse autem morale sormali ter, reale sit, & intrinsecum
XXIII. Ad quartam nego conseq. Et disparitas est inter esse morale monetae, & similium; & esse morale sactuum humanorum et qubd valor monetae , & pretium rerum venalium
directh , & immedia id ab intellectu ,ερ voluntate sumitur. At moralitas actuum humanorum , licEt volunta. tem Legislatoris laetentis legem supponat, ab illis tamen immediath non sumitur; sed ab ordine transcendentali, quem huiusmodi actus dicunt ad objectum, ut regulis motum subj
XXIV. Quapropter specificativum
formale, & immediatum moralitatis actuum humanorum non est lex, cui
subjiciuntur; sed objectum, in quod
tendunt, ut tamen subditum legi, &ab ea propositum Unde D. Thomas hoc a. 8. Actus omnis i inquit habet speetem ab obiecto/ω actus humanu ,
qui dieitur moralis, habet speciem ab obiecto relato ad prineipium actuum. humanorum , quod es ratio . Unde si ob ctiam actus includat aliquid , quod eoninveniat ordini rationis , erit actus bonus De unaam suam speriem , His dare eleain m 3nam indigenti. Si autem ineludat aliquid, quod repugnet ordini rationis, erit malus actus fecundum spretem: Heut furari , quod es tolIere aliena .
Actus enim sicut in esse physico specificatur ab obiecto. seeundum boni
talem , & convenientiam naturalem
considerato: se in eme moris speciem sumit ab illo, ut regulato per legem , & dictamen rationis, & prudentiae.
DUBIUM II. Quae sint Regulae Moralitatis.
Cum hactenus dictum si , ordio
nem moralem sumi ex consormiistate , vel difformitate ad regu Ias morum ; quaenam sint istae regu lat , videndum est . I. Dico . Duae sunt regulae moralitatis. Una extrinseca, & remota in mente divina existens, nempE lex aeteris
nar alia proxima, & intrinseca, &in homine residens, seeundum quod praedictam legem participat, eiqu sit μ
214쪽
subordinatur. Ita D. Thomas hac r. a. r. a. 6. his verbis: Regula volu tatis humana est duplex. Una propinqua, ω homogenea , scilicet, ipsa biaman ratior atia vero ea prima regula , sei-ιieet , Dκ aterna, qua es quasi ratio
totius ni Oralitatis regula, prob. Esse morale in actibus voluntatis debet primo detumi per eomparationem ad fi . nem ultimum voluntatis; ex accessia ad quem, vel recessu sumitur rectitudo, vel obliquitas in actu : sicut per comparationem ad finem particularem artificis sumitur esse artificiale, ut
docet D. Thom. I. L. q. LI. a. L. ad L.
atqui cum solus Deus sit ultimus sis nis hominis; prima regula dirigens ipsum in talem finem, solum in mente divina potest existere: sicut qui primum principium creaturarum quoad esse est Deus, prima id ea crea. turarum in mente Dei existit; ergo prima regula di rigens hominem in esse morali debet esse ratio in mente Dei existens, quae vocatur lex aeterna, &ex commensuratione tum ipsa desumi debet moralitas in actu humano : qui , si ei consor metur, dicatur bonus moraliter, si ab ea declinet, dicatur moraliter malus. III. Confirmatur . Prima regula
debet esse a se indefectibilis in dirigendo & regulando , sicut primum principium est ex se inde sectibile in operando; ergo sicut quia solus Deus est, se indefectibilis in operando , est primum principium operandi: ita quia solus ipse eit indefectibilis in dirigendo, & regulando, solus ipse, seu ratio in mente ejus existens , erit prima ratio humanas actiones dirigens, & regulans . IV. Unde D. Thomas r. a. q. ς I a. i. inquit: Nihil est aliud lex , quam dictamen practica rationis in Prioeipe,
qui gubernat aliquam communitatem
perfectam . mnisenum est autem , Dpposito , quo/ Mundus ditiis; providentia
rega ιμr .... quὸd ιota communitas Unia oes gubernatur ratione dioina: γideb ipsa ratio gubernationis rerum iis Deo , sicut in Principe Unive satis exiis fl/ns, Iegis habet rationem . Et quia diυina ratio nihil eoncipit ex tempore , sed babet aternum eoneeptum , ut dici tur Proverb. g. inde es, quὸd huiusm di Iegem oportet dicere aternam. Et ibid. q. I. a. R. ad 4. Dicendum inquit quod quidquid ea eontra rationem aristificiatι , es etiam contra naturam a tis , qua artifeiatum proflueitur. Lex
autem a erna comparatur ad ordinem
rationis humana , sicut ars ad animia tum e unae ejusdem rationis est , quod vitium , ω peccatum sit eontra ordinem rationis bumana, O quὸd sit eontra Iegem aternam . Unde augustinus die irin 3. de Iibera arbitrio c. is. Q. bd a
Deo habent omnes natura, qu)d natura
fiant: or intantum fune vitiose, in quantum ab ejus, qua Dae sunt, arie diseedunt. Haec D. Thom. quae rationem superius allatam confirmant. V. Qubd vero die men rationis nostrae sit proxima regula morum, prob. Illa est proxima regula inorum , quae in virtute primae , & velut eius participatio. dirigit actus morales a sive per quam aeterna, dc prima regu la homini manifesta ur, & intimatur, ut adimplenda; sed tale est dictamen rationis practicae ; ergo&c. Min. Prob.
Deus, qui est primum dirigens in finem ultimum , dirigit omnes res conoso liniter ad ipsarum , naturam, com
municando eis participalionem ipsius aeternae regulae , quae sit eis proxima, Se immediata regula operandi; sicut eausis naturalibus communicat vim ,& inclinationem, qua proxime ad fines suos naturales diriguntur et sed natura hominis est , ut agat per rationem . Se per eam in suum ultimum finem se dirigat; ergo in eo ab aeterinna Dei ratione participatur aliquid, quo proxime dirigatur in finem uitiis mum , de hoc erit dictamen rationis. VI. Porror quia homo moraliter agens praecipue versatur circa singularia, non ei suificit dictamen syndere
215쪽
1oo Quaen. III. De Osuum humanorum moralitate.
de resis proponens ei in communi , Ouid sit iaciendum, vel vitandum; sed requirit ulterius dictamen conias sentiae , seu prudentiae regulans ipsum in applicatione principii communis
ad particularia. De hoc acule discurrit D. Thomas in 1. dra. 14. q. L.
a. 4. ubi synderesim a conscientia distinguit. De quo infra sermo erit. . II. Respondetur Obiecto.
gulare non potest, nisi ea, quae sunt de Iure naturae: sed dantur plures actus humani, & morales non spectan. tes ad legem naturae, sed ad postivam humanam, vel divinam; ergo dictamen rationis naturalis non est suffciens regula moralitatis. Respondeo , qudd quando dicimus dictamen rationis esse proximam regu Iam moralitatis; non sumimus illud nud Esumtum, & ut solo naturali lumine imbutum, sed ut informatum nolitia legis etiam divinae: seu, ut
ait D. Tho. q. a. de malo a. 4. secundam quod actus coneordat rationi informata Iege divina, vel naturat Iiter , vel per doctrinam , vel per infusionem - Praeterquam quod , esto dictamen naturalis rationis directh ,& immediath non dictet, nisi quae le
gem naturalem concernunt; cum ta
men ratio, & lex naturalis dictet, parendum esse cuilibet legitim E praecipienti; eo ipso , qutid quaelibet a-Ita lex, sive divina, sive humana aliquid praecipiat, vel prohibeat, ipsa naturalis ratio in praxi dictat, illud esse faciendum, vel sugiendum.
aliis Recentioribus, formalem moralitatis regulam esse naturam ipsam rationalem , ut antecedit omne judicium rationis, & omnem legem. Si eromne judicium supponit aliquam mensuram, seu regulam, in qua ejus ce titudo fundetur et sed dictamen rati nis naturalis non habet, in quo sun- det suam certitudinem, nisi in natura ipsa rationali; ergo Sc. Respondeo , neg. absolute min. Ce titudo enim iudicii regulantis actus humanos in esse moris debet landari in eo, quod sit determinath principium, fle regula operandi moraliter: natura autem ipsa rationalis, ut antecedit omne iudicium rationis, est potius prima radix operandi in genere physico , & in ea hoc modo radicatur dictamen rationis; non tamen est radix operandi in genere morali, nisi ei addatur conno latio aliqua snempe subiectio ad aliquam superio rem regulam et & hanc dicimus esse ipsam aeternam, & increatam Dei le-fem, A qua natura rationalis radicais iter, & ipsum iudicium rationis sorin maliter , tanquam a prima regula orindinis moralis, accipit rectitudinem- ῆut in eius virtute possit regulare a ctus humanos, & ad ultimum finem dirigere.
ex sola habitudine, & convenientia ad naturam rationalem , antequam te ge aliqua praecipiantur, vel prohibeantur , Imd si nulla esset lex praecieipiens , aut prohibens, adhue essent bona, vel mala; & homo ea faciens esset agens morale benξ, vel malE O-serans: benE,dando eleemosynam ἱ maine autem, iurando, aut mentiendor sicut, & ea omnia, quae lege natura praecepta sunt, aut prohibita .
raliter bona, vel mala sunt natura sua, qualia sunt, quae lege naturae praeeepta sunt, vel prohibita, esse . moraliter bona . vel mala per ordinem ad legem aeternam; quae est prima totius bonitatis, & malitiae moralis regula; & cujus lex ipsa naturalis. seu dictamen naturale rationis, est qtuaedam intimatio , & participatio . Si vero, per impossibile, tolleretur Omnis lex; homo diceretur agens moraialiter benε, vel male per ordinem ad
216쪽
eandem Iegem aeternam Dei tanauam
primam totius moralitatis regulam. Unde D. Thomas hac I. 1. q. I9. a. 4.
bd aiatem linquit ratio humana sit
regula voluntatis humana , ex qua ejus bonitas mensuretur, habet eκ lege ateriana . qua es ratio divina . Unde in PDIm.
4. dicitur: Multi dicunt r Quis ostendit nobis bonat Signatum est super
nos lumen vultus tui Domine. Qua A dieeret: Lumen rationis , quod in nobis es , intantam potes nobis ostendere bona , ω nostram voIuntatem regulare sinquantism es lumen vultus tui , ides a Dulis tuo derivatiam. de manifestum est , quὸd multis magis dependeι bonitas voluntatis humana a Iege a terna , quὰm a ratione humanar ω ubi defit
sumana ratio , oporteo ad rationem ateris
DUBIU Μ III. De Principiis Moralitatis Actui
Speciem dantibus. . I. Actus inralis Spretem sumis ex obiecto.
I Rria moralitatis principia enuis
merat D. Thomas hac '. 28. a. 1. 3. P q. nempe oblectum,
circumstantias, & finem . De his agemus. Et prim6 quidem de 'objector an scilicet actus humanus sumat mOxalitatem specιficam ex objecto, ad quod per se ordinatur. I. Dico primo. Actus humanus primam , & specificam bonitatem sumit ex objecto, non quidem in esse rei,& physice considerato; sed in esse morali, & ut consonat, vel dissonat rationi. Prior pars traditur a D. Thom.
hac q. I 8. a. v. sic . Stetit prima bonitas rei naturalis attenditur ex fuata
ma bonitar actus moralis attentitur ex obiecto convenrenti. Videlicet: Sicut
enim in naturalibus primum bonum , quod res sortitur, est bonum specie, Tom. VII. quod habet eκ sua forma; ut ovanda ex actu generationis procedit nomor& primum malum est, si res non conis sequitur sormam speciei; puta , si exactu generationis non procedat homo, sed aliquid loco hominis: ita in moralibus primum bonum actionis est, qudd versetur circa obiectum conveniens; sicut actio , qua quis utitur resua est bona ex ὁenere, proptere quod sit ei rea objectum, seu bonum conveniens; & primum malum est, si actio non versetur circa obiectu conveniens et quae idcirco dieitur mala ex genere id est ex specie , ut exponit
S. Thomas ibi λ ut quando quis rapit
II. Quapropter actio moralis ab objecto sumit bonitatem tam generiis eam , quam specifieam . Si enim obj ctum cons deretur, non in hac, vesin illa speeie, sed generaliter, ut re cth rationi conveniens; actio moralissimiliter considerata , ut respiciens ejusmodi objectum , ab eo sorti inr h nitatem genericam . Verum quia nullum est obiectum revera bonum, quin sit bonum in aliqua certa specie; ideo actionis bonitis, quae ab obiecto suis initur , dicitur etiam esse specificar& quia actioni non advenita ex aliquo
accidente, sed ei convenit ex natura ipsius actionis secundum se, propterea . vocatur bonitas prima, seu primaria. III Secunda vero pars certa vid tur. Nam idem obiectum entitative, fit materialiter sumtum potest dar speciem actui bono, & etiam maloreadem namque pecunia potest esse o
lectum furti , & restitutionis, libera litatis, & avaritiae: idem cibus o jectum gulae , & temperantiae ; eadem semina objectum actus conivoli, de adulteriit sicut in scientiis speculativis eadem conclusio, prout diversis subest luminibus principiorum, a di-
madmodum ergo unitas specifica scientiarum sumitur ab objecto, non in eIIe rei considerato; sed quatenus sub eodem lumine, & eisdem principiis C c pro
217쪽
so et Quas. III. De actuum humanorum moralitate.
procedit: ita prima, & specifiea actus moralitas sumitur ab Objecto, notia in esse rei, sed moris; ut scilicet conis
sonat, vel non consonat rectae rationi. IV. Ut tollatur omnis aequivocatior adverto, Objectum coincidere curria
fine operis, seu fine intrinseco operationis, ad differentiam finis extrinis seci, seu operantis, quem scilieet sibi praefigit operans. Unde in eo, qui dat eleemosynam pauperi. finis intrinsecus, seu operis, est subvenire indigentiae;&hoe idem est , ae obiectum dans primam speciem illi actui. Si vero qui dat eleemosynam, eam velit dare ad satisfaciendum pro Eeccatis ; hic erit
finis operantis extrinsecus, & accidentalis operi, nempe largitioni eleemosynae. Quare eum D. Thomas interis dum dicit, actionem moralem speciem
sumere a fine , & finem esse id , quod pri md , & per se respicit, ut hae
tur de fine operis , quod coincidit cum obiecto , non de fine operantis. U. Objicies tamen prim b. Dantur actus morales, qui nullam ex obiecto, seu fine intrinseco operis hauriunt bo. nitatem, nisi ab operante ad ulteri rem finem ordinentur. Actus enim sortitudinis, ex proprio obiecto , quod est tolerantia passionum, aut mortis, nullam habet bonitatem, nisi ei accedat finis extrinsecus , ut docet D. Th.
2. 1a . 114. a. 3. nem e fidei, aut
iustitiae. Et actus virginitatis non est actus virtutis; nisi reseratur ad finem Religionis, & cultum Dei per v tum . Quare virginitas Vestalium estbabstinentiam a venereis includeret , quae est finis intrinsecus virginitatis; quia tamen ad finem verae Religionis
Non ordinabatur , verE virtutis boni- ratem non habebat. Unde S. Augustinus I. 4. eontra Iulian. c. I. a toΩuidquid autem boni fit ab homine, cor non propter hoe sit , propter quod fieri debere vera Sapientia pracipit it eis officio viteatur bonum , ipso non recto sine
VI. Respondeo , in omnibus illi saetibus primariam ex obiecto bonita.
tem derivari. Fortitudo enim ex t terantia passionum , virginatas ex Om.
nium venereorum contemtu commen
datur; eum in obiecto illarum sit gravis vincenda dissicultas, quam sola superat virtus. Requiritur tamen, per modum conditionis, etiam finis extrinis secus bonus et quia bonum , nisi fiat benὸ , nihil valet apud Deiam , qui an sectum magis pensat, quam censum, nec quantum, sed ex quanto; nec verba ait Granat ensis a sed adverbia pluris iacit. Quo cum carerent sortiis tudo Paganorum, & virginitas Vestalium , quibus, vel inanis gloria. vel falsae Religionis protestatio erat
pro fine ; ideo bona, sed non benE.
aut virtuose operabantur. Et hoc est, quod intendit memoratis locis S. Thomas ἔ qui a. a. q. I 23. a. I. Ostendit, sortitudinem ex sua specie e sis virtutem , & sacere bonum eam habentem a quod de virginitate docet q. I L. a. 3. dicens: quod conservare se immunem ab omni experimento uenereae
delectationis, habet quamdam excellentiam laudis: nec dissentit S. Augustinus laudato loco. Non enim negant, ex 'obiecto bono refundi bonitarem , & honestatem in actum: sed solum . volunt, talem effluxum opposito fine malo penitus impediri, puta inanis gloriae. Unde Serm. 18s. S. Augustinus. Ipsa es anim linquit utilis virtus , imo ipsa est vera , cis sola dieenda virtus , qua non militat ino , sed Deo . Et in hoc sensu l. 4. contra Iuliari. citato c. 3. Noveris s inquit non Osciit , sed sinibus . ὰ vitiis discernendas
e sis virtutes . O eium es autem , quod faeiendiam ea: suis veris propter quod faciendum es . . . . Siquidem manus
abs, nere ab alieno , si ostium cogites , ροι est videri esse iustitia et sed eum qua-νitur e quare fiat. 2 respondetur, no Iur peeunia litibus pereat s quomodo iam hoe factum vera poterit esse jussiatia , cym ρνυiat avaritia '
serens ex sua specie , & bonus, vel
218쪽
malus in Individuo habet primam bonitatem , aut malitiam ex fine, vel aliis cireumstantiis et ex suo enim O. biecto est indifferens; ergo non omisnes actus humani primam, & specifi- eam moralitatem nabent ex objecto. Confirmatur. Actus interior habet pro obiecto actum exieriorem et atqui actus interior non accipit suam boni istatem , aut malitiam ab actu exteriori, sed potius exterior ab interiori, ut
VIII. Respondeo primo , admisso antecedente, nego suppositum conse-Juentis. Nos enim loquimur de actueterminath eκ sua specie bono, vel malo: & hunc dicimus speciem primariam bonitatis , aut malitiae sumere ex objecto; non autem de actu ex specie sua indifferente, qui nec bonus
itidem conseq. Illam enim indifferentiam , quam habet actus ex specie indifferens , habet ex obiecto, quod indifferens est , neque conforme, neque difforme legi, nec praeceptum, nec
prohibitum , sed a lege permissum.
Ut enim docet D Th. I. a. q. 91. a. a. Sunt tres disrentia humanorum a suum . Nam .... uidam actus sunt boni eκ genere, qui sunt actur virtutis a respectu borum ponitur legis acturpνaeipere , veI imperare . . . uuidam veν. sunt actus mali ex genere , sicut actus Ditis: ω respectu horiam Im baiabet prohibere . Quidam verὸ eκ genere
suo sunt actur indisserentes : ω respectu horum lex habet permittere. Ideo igitur actus aliqui sunt indifferentes ;quia sunt de objecto nec praecepto , nee prohibito, sed a lege permissio. Quando vero in individuo determinatur ad speciem boni, vel mali ob finem, vel ei reumstantias adiunctas, etiam ab obiecto recipit hanc specificationem ἔ quia finis, vel circumsta tia transit tune in conditionem obishi. Unde actus moralis semper sumit suam primam speciem ab obiecto. X. Ad eonfirmationem dist. malo
Exteriorem, ut in intentione apprehensum, eo. maj. Ut in executioneis positum, nego maj. Itaque actus existerior considerari potest ut in intentione apprehensus; & hoe modo se ohabet ut objectum actus interioris: Scse prius habet bonitatem , aut malitiam obtesti vh, est3 non formaliter δquatenus ex ordine ad ipsum, ut ad objectum, actus interior sumit speciem boni, vel mali secundum regulas ra. tionis. Alio modo considerari potest, ut in executione; de hoc modo actus exterior non est objectum, sed effectus; de parti ei pat bonitatem, veImalitiam ab actu interiori , quatenus ab eo imperatur, Se ad finem ordina tur. Et in hoc sensu loquitur D. Th. citato loco, eum ait, bonitatem, vel malitiam per prius inveniri in acta voluntatis, de ex eo derivari ad actum
vitate vita ambulare t vel ad normam legis divina, eis canoniea mores meo
eomponere, non determinando, in qu*obiecto, vel in qua materia; tum sit actus singularis determinatus in genere moris, de specie distinctus 1 reis liquis actibus moralibus, ab aliquo speciem, de bonitatem specificam m ratem debet haurirer sed non ab ob jecto; quia objectum eius non est deis
terminatum , cum complectatur omἀnia objecta, & materias omnium viratu tum ἔ ergo non omnis actus sumit specificam bonitatem ab obiecto. XII. omissis variis responsionibus, nego min. obiectum enim praefati actus , esto materialiter, Se ex parte . rationis qua complectatur omnium vir tutum objecta ἔ sormaliter tamen , εζut ad illum actum comparatur , Omnia praesentat sub uniea speeifiea ratione sermali, sub qua , nempe boni honesti, sive in ordine naturali, sive in ordine supernaturali r ideoque, ut est objectum illius actus est unum specie , de ei unitatem specificam tribue.
219쪽
ro4 Quas. III. De actuum humanoram moralitate.
re potest. Sicut quamvis objectum Metaphysicae sit omno ense quia tamen sub una ratione formali specifica illi objicitur, propterea unitatem speciisseam Metaphysicae tribuere potest. . II. Actus Misalis Speeiem sumit a
s. statuuntur circumstantiae; propte-xea sic nuncupatae, quia non sunt ipsa substantia operationis, sed eam ve- Iuti circumstant, tamquam accidentia quaedam: sumta metaphora ex rebus physicis, in quibus ea circumstare diis cuntur, quae non pertinent ad ejus substantiam, sed sunt accidentia ejus. Huiusmodi ei reumstantiae assignari solent septem , sequenti carmine com prehensae 1 D. Thom. q. T. a. 3. Quis , Quid , Ubi, uuibus auκiliis , Cur, Ωuomodo , Quando . XIV. Quis denotat circumstantiam personae , seu ipsam personam , nom.
quidem secundum se; quia se pertinet ad substantiam astus humani, qui non potest esse, nisi ab aliqua person humana fiat: sed denotat accidens, seu conditionem personae , an secu- Iaris sit, an Religiosus &e. Quid, indicat non ipsam actionis essentiam , sed ejus accidens. Nam inquit D. Thom. laudato loco ad 3.
Quid aliquis perfundens aliquem a Ma , abluat ipsum , non est eiretimstantia abis Iutionis et sed quὸd abItiendo infrigidet, μι calefaeiat, sanet, vel noeeat s hoces erreumstantia. Aqua enim est e L
sentialiter ablutiva , si affundatur ; sed accidens est . quod sit calida, vel frigida, salubris, vel nociva. Ubi est ei reum stantia loci r an viis delicet surtum laetum suerit in loco
sacro . vel propirino.Quibus auxiliis , id est quibus instrv. Π en is, vel ministris . Nam quod de .etur causa principalis indispensabile est actioni: sed qudd aliquibus instrumentis utatur; puta, si Dominus uiatur servo ad committendum peccavitum, puta homicidium, est accidenis tale . Cur denotat finem, non qui de . operis ; hic enim ut, iam diximus, coincidit eum objecto, & sic est essentialis actibus humanis, non circum. stantia ; sed finem operantis. Non enim inquit D. Thom. relatus ad 3. finis, qui daι speciem actur, es eireumfla tia , sed aliquis sinis adjunctus. Sicut quod fortis fortiter agat propter bonum fortitudinis , non est eireumflantia : sed si fortiter agat propter Iiberationem CD vitatis , veι populι Chrisiani , HI aI quid huiusmodi. Unde s quis furetur, ut det eleemosynam , eleemosyna ista est circumstantia finis.
Quomodo exprimit modum actionis, qui t ut ait D. Thom. relatus ad x. pertinet ad qualitatem actus e puta quod aliquis ambulat veloeiter , veI tardὸ reis quod aliquis pereulit fortito, veι remissε. uuando explicat qualitatem temporis, & quantitatem durationis. Unis de reprobatur opus servile in die Festor & eo magis reprobatur, quo diutius exercetur. Hi, praemissis. XV. Dico secundo. Αctus humani, etiam interni aliquam bonitatem, vel malitiam moralem sumunt ex circumis stantiis. Ita Theologi cum S. Tli 'Ina hac q. 38. a. 3. ubi hoc probat
ex proportione ad res naturales . Si is cut enim res naturales non habent i
tam plenitudinem, quae debetur eis, unich ex sua forma substantiali , quae dat eis speciem; sed multum superadiaditur ex supervenientibus accidentibus; scut homini multum desert ad persectionem quantitas, figura , color &c. quorum si aliquod desit ad decentem habitudinem , consequitiir malum, &desectus: Iia linquit; es in actione .
Nam plenitudo bonitatas eius non lotaedis it in sua specie ; sed aIiquid ad
ditu ν ex his . qua ad Peniunt tanquam
accidentia quadam , ω hujusmodi sunt
220쪽
sit . quod requiratur ad debitas circumia stantiar, erit actio mala. XVI. Probatur ratione a priori.
Ab eo sumere potest actus bonitatem , aut malitiam in esse morali , , quo sequi potest ordo convenientiae, vel dic convenientiae ad rationem ; sed eκ appositione, vel non appositione circumstantiae sequi potest ordo &c. erispo eκ eircumstantis &c. Min. prob. Furtum ex sua specie est disconveniens rationi: sed surtum in magna quantitate, in loco, & de loco Sacrolpecialem diston venientiam addit. Econtrar elargiri eleemosynam conveniens est rationi ; sed eam elargiri maiori affectu, magis indigenti , t
eo, & tempore necessitatis, majorem convenientiam dicit ad rationem. Unis de cum omnes divites mitterent munera sua in gaetophy Iacium; vidua illa pauper, quae sola aera minuta duo miserat testimonio Christi Lucae xx. V. 3. & 4. plusquam omnes misit: quia illi ex abundanti miserunt, ista vero ex eo , quod dees illi , omnem viactum suum quem habuit, misit. Et humiliatio Christi ex circumstantia Personae usque adeo erevit; ut ad vat rem infinitum adscenderit . Ab opposito autem si desit aliqua circumstantia debita , deest actui bonitas . Largitioni eleemosynae deest bonitas , si fiat eκ inani gloria; ut at Christus Matth. 6. mamvis oblatio Sacrificii sit optima actio; Sacrificium tamen , quod Cain ob ulit Gen. 4. non suit Deo acceptum quia deerat illi circumstantia pii assectus in Deum,& proκimum: uti nee Merfitium Saulis r. Reg. 13. quia obtulit illud eo tempore, quo Mn debebat, adeoque deerat circumstantia temporis. Ozias quoque reprehenditur 1. Parais
ip. 16. quod vellet Sacrificium offerre non servata circumstantia personae offerentis . Et Israelitarum victimae Deo gratae non erant, Isaiae I. sui a
non eo modo, quo oportebat, eas ostrire. bant
XUII. Ex his colligitur primδ ruod , ut circumstantiae bonitatem adisant , vel malitiam actioni, tales ense debent; ut aliquid addant actui, quo bene, vel male ordinetur ad finem . mare quω quispiam dederit eleemosynam hora nona, vel hora de ei ma ; quod commiserit homicidium seria secunda, vel tertia, nihil boni istatis, vel malitiae ex hoc praecise aseedit illis actionibus: eum ejusmodi ei reus antiae impertinenter se habeant in ordine ad finem, ut docet D. Th.
XVIII. Colligitur secunddr qudd.
ut circumstantia bonitatem conferat,
vel malitiam , oportet, quod sit debita, vel adesse, vel abesse. mar ut actio moralis sit mala, oportet,qubd circumstantia, ob cujus praesentiae desectum actio est mala, debuerit adesi se; & satis est deesse vel unam ciriseumstantiam ex his, quae ex praecepto aderi debebant . Ut autem actiost bona, requiritur, ut habeat ominnes circumstantias ex praecepto debitas ; quibus si iungatur alia , non quiisdem debita, sed tamen bona, q ii. cadens sub consilio , ea addit quidem
aliquam bonitatem ; eius tamen absenis ita nullam addet malitiam. XIX. Colligitur tertio ἔ circumastantias non semper induere rationem
objecti, ut putavit Durandus; sed tunc solum , quando primariis, &per
se intenduntur, de sunt volitae ab operante et alias circumstantiae semper variarent specie actum, quod tamen
est falsum. mare eum circumstantia non est primarib, & per se, sed solum secundario, & ex consequenti v lita; supervenit actui in sua specieis iam constituto, estque accidens illum
veluti supervestiens, & circumstans, ut in eo, qui intenderet praecis E furati : quia tamen non alibi, quam in loco sacro sese ei offert occasio, Oblatam arripit occasionem; in hoc malitia sacrilegii supervenit furto. XX. Hinc responderi potest instantiae fieri solitae et nimirum, quod cum