장음표시 사용
231쪽
11 6 Queest. III. De ammm humanorum moralitate.
iis, & lacteit ad hoc, ut sit dispositio
ad iust cationem in Sacramento. XXII. Tertio. Cum quis assentitur verae fidei, eamque confitetur ex eoiadem motivo vanae gloriae , talis actus est ex fine peccatum vanitatis; ex objecto autem est actus supernaturalis ex
virtute fidei ν quia iste amentitur obtestimonium divinum, estque ver E fidelis: adeo ut si antea fuisset infidelis, per istum actum fieret verE fide-iis .XTIII. Qsarid. UOIunias sustiis piendi Bapti sinum , vel tolerandi martyrium coniuncta fini vanae gloriae adhue est actus virtutis, & lassicit ad consecutionen gratiae , & gloriae. XXIV. intimo tandem ratione . Nam qui habet habitus talium virtuis tum, etsi ex pravo fine agat, maiorem tacilitatem habet ad tales actus, qui repetiti, etiam augent habitum , puta misericordiae, vel iustitiae; ergo signum est, eos 1 tali habitu procedere a
XXV. Respondeo neg. ant. Virtus enim moralis non potest procedere nisi virtuos E, & secundum regulas pruindentiae. Prudentia autem debet disponere de omnibus circumstantiis , secundum rectam rationem; nee permittit, ut actus advertenter fiat eum circum stantia , aut fine pravo. Quare ad
primum exemplum dico, qudd qui restituit, quod debet, ad malum finem, implet quidem ex parte operis praeceptum iustitiae; quia hoc, ut diximus, non praecipit modum interiorem actus, sed citum substantiam actus, nempe,
ponere aequalitatem per reparationem
damni: sed a ius ille, ut procedit a. voluntate illius, non elicitur a iustiistia in exercitio; quia nec benE fit, nee secundum regulas rationis, nec est moraliter bonus. Et idem dico de Iudice absolvente innocentem ob vaianam gloriam ἱ & de eo, qui audit Mis sam , vel eam devord celebrat, ut vi de itur ab hominibus: nec enim ille
asit ex virtute tui iliae, nec iste ex virtute Religionis. YYvi. Ad seeundum eXςmpi μ' dico cum Io. a S Thoma, dupliciter polla hominem accedere ad Sacramentum Conseisionis cum motivo inanis gloriae, aut cum adhaesione ad aliquid veniale peccatum. Uno modo, ut tale motivum merE eoncomitanter
se habeat: in quo casu in eo subjecto erunt duo actus diversi , & disparati , nempe, affectus vanae gloriae acis quirendae apud Consessarium, vel adis haesio ad aliquod peccatum veniale ἔ& vera, ac supernaturalis attritio de aliis peccatis: & tunc vere justifica. bitur poemtens; quia etsi aliunde habeat affectum ad vanam gloriam, vel aliud veniale, hoe non impedit effectum iustificationis. Alio verb modo, ut ipsa attritio habeat pro motivo,& circumstantia ipsam inanem gloriam . Hoc autem stare non potest e Illa enim attritio, utpote supernaturalis , & disponens ad gratiam cum Sacramento, oritur ex gratia Spiritus Sancti excitante, & movente cor spe. ciali, & supernaturali Dei concurlii et quomodo ergo oriri potest ex motivo vanae gloriae, & vitiari circumstanti 1 mala; cum dictamen eius sit ex gratia excitante, quae multd magis exis eludit quascumque circumstantias mais Ias, quam quaelibet prudentia vi uois sa Addo: quod idem actu non potest aeqvd primo fieri ex motivis ita distantibus, si it c t, ex motiso Vanae gloriae, & motivo poenitentiae, & expiandi peccata. Cuin ergo haec duo motiva non possent subordinari uni tertio, hoc enm tertium excogitabile non est; deberet unum ex his inoisti vis subordinari alteri . Vel igitur motivum poenitentiae subordinaretur motivo vanae gloriae; & sic non po
niteret , ut oportet et quia non mo e retur ex motivo supernaturali, puta, vel ex metu gehennae, aut amrisonis
beatitudinis; sed ex vana gloria , aut
alio motivo temporali detestaretur pe eatum . vel motivum vanae gloriae suisbordinaretur poenitentiae: & hi,c est
impossibile: quia peccatum veniale
232쪽
non est capax, ut reseratur actu , vel virtute ad bonum finem . Quare talis actus non potest supernaturaliter fieri,& eum mala circumstantia, & unus esse . ideoque si quis tentaret attritio nem habere ex motivo vanae gloriae, is veram poenitentiam non haberet, nee se disponeret ad iustificationem. XXVII. Ad tertium exemplum desdei actu eodem modo respondet praeis satus Io. 1 f. Tlioma , quόd , vel cumactu fidei vana gloria coniungitur pu-rd concomitanter ex parte operantis, non ex parte operis, quia non influit
in illum, nee vitiat: & sic actus fidei est diversus ab actu vanae floriae, &solum se habet ut materia , circa quam vana gloria versatur, aut de qua vane gloriatur ; unde non vitiatur ex
illa, & potest 1 virtute fidei procedere. Vel vana gloria influit in actum fidei: & sic ex illa actus vitiatur, nec potest ei viri a te fidei supernaturalis procedere. Tum quia procederet cum dicta in ine desectuoso; quod si non potest esse a prudentia, inulto minus 1sde, vel auxilio su ner naturali. Tum quia ille actus non haberet pro motivo testimonium divinum simiter apprehensum, & propter se; sed solum ut subiicitur motivo temporali: cuiussis num est, quia cessante molivo vanitatis, ille non crederet. Si ergo credit, eius fides non est supernaturalis; quia magis quaerit gloriam hominum, quam Dei. Quod si ita eredens prius
erat infidelis, fiet fidelis: sed quia
non deponit errorem ob motivum supernaturale, sed temporale, non erit
fide inissa , & supernaturali, sed acquisita , & naturali. XXVIII. Haec responsio non placet
Gonet , qui censens, praedictum actum etsi ex molivo vanae gloriae elicitum ,
a fide insula adhuc prodire , aliter respondet : quod cum fides lit essentialiter virtus intellectualis, per se primo speculativa , nec set undum se respiciat obiectum sub ratione boni, sed sub ratione primi veri; non vide tur destrui eius actus per hoc, quod
ad finem extrinseeum reseratur: quia talis relatio repugnat quidem bonitati morali, non tamen certitudini, Minsallibilitati, quae est essentialis fidei. Actus ergo credentis eκ motivo vanae gloriae, etsi careat bonitate morali eistiam ex objecto , non desinet esse actus fidei in suis; de cuius ratione non est habere bonitatem moralem ex proprio obiecto, vel aliunde, sed solum veritatem, & insallibilitatem . Utramque responsionem proposui: eligat
XXIX. Ad quartum exemplum de suscipiente Baptismum , vel martyrium cum affectu ad vanam gloriam, respondeo eodem modo, quo dixi de suscipiente Sacramentum poenitentiae cum attritione , & vana gloria. Vel enim vana gloria concomitanter solum se tenet ex parte operantis cum voluntate martyrii, aut Baptismi e & haee non impedit iustificationem , nec vitiat illam voluntatem. Vel vana gloria influit in actum, & tenet se ex parte operis; & tunc vitiat voluntatem: αBaptismus ex ea susceptus, aut martyrium nihil prosunt ad iustificationem , secundum Apostoli dictum t.
corinth. I 3. v. 3. Si tradidero eorpus meum , ita ut ardeam , earitatem autem
non habuero , nihil mibi prodest. Imdiale martyrium non esset verum, sed apparens; cum non esset effusio sanguinis propter Christu in , aut fidei defensionem; Hieronymo ad illa verba
Galal. 3. Non eferamur inanis gloria eupidi dicente : Martyrium ipsum . si ide fiat, ut admisationi , cdi Iaudi habeatur a fratribus, frustra sanguis effusureti . Quid vero dicendum sit de eo, ut haberet voluntatem suscipiendi
ucharistiam , vel aliud Sacramentum vivorum ex vanitate, & peccato veniali r respondet Io. 1 S. Thoma , quod si sit in gratia. recipit fructum S 1-cramenti , non in vi illius voluntatis , quae peccatum est ; sed quia ad fructum huius Sacramenti sussicit esse in gratia. In Baptismo autem, maris tyrio , & Constrione , si quis non sit E e ingra-
233쪽
2 18 Quas. III. De a Auum humanorum moralitate.
in gratia, sed in peccato, justificari non potest ; nisi habeat supernaturalem alis tritionem , quae sit motio Spiritus Sancti nondum inhabitantis , sed moventis,
ut docet Trident. sest. 14. c. 4. qaae haberi non potest ex motruo vanita
tis ἔ aut alterius peccati influente, &vitiante ipsiun actum , ut dictum est , nisi solum concomitanter se habeat eκpδrte operantis .
XXX Ad quintum ex ratione dico , maiorem illam facilitatem , quam ex eritur is, qui habet habitum misericordiae,ad praedictum actum eleem synae ob vanam gloriam factum, non provenire per se ab eiusmodi habitu, sed solum per accidens; quia nempe actus ille in materia sinitis est actibus a misericordia procedentibus et ad eum modum, quo habens habitum misericordiae acquisitae , sacilior est adactus etiam infusae; non quia acquisita per se influat in actus in uiae; sed quia cum praedictae virtutes conveniant in materia, esto non in ratione formali, eo ipso, quod acquisita per se habilitet potentiam ad proprios actus ; tollit impedimenta, quae ex
arte materiae retardare possent ad aisios quoscumque in tali materia eliciendos . Et eadem ratione largitio eleemosynae ob vanam gloriam, quamvis non sit formaliter actus virtutis , potest per accidens augere iacilitatem ad veros actus miserioordiae, tollendo impedimenta ex parte maIeriae is XXXI. ,objiciunt tertio. In natu ratibus potest eadem res eta bona ex uno capite, & simul mala ex alio; nam idem homo potest en mali visus, & boni auditus et sed , ut ait D. Thomas hac q. I 8. a. a. de bono, Θ malo in actionibias oportet Ioqui, Put de bono , ω malo sn rebus; crgo Sc. XXXII. Responsio patere potest ex dictis F. praeed. nu. ro. Q aod vero dicit D Thomas , solum indicat, bo. Num , & malum in moralibus assim iis
Iari bono , & malo in naturalibus in hoc; qudd sicut in naturalibus bonum aicitur secundum, quod habet e , malum ver b secundum , quM aliquomodo deficit ab esse : ita in moralibus bonum dicitur secundum , quod habet
esse secundum rationem . malum vero ,
ut deficit ab esse secundum rationem. Non veth in hoc οῦ quod sicut in naturalibus malum unius partis non inisfieit, aut destruit bonitatem alterius: ita nec in moralibus . Nam in his malitia unius partis, nempe finis, totum actum inficit, & facit, eum esse conistra regulas rationis , & prudentiae runde nequit ex una parte eme actus virtutis , ex altera vitii; nam viriu-tes debent esse inter se connexae, ut
nulla adsit, si una deficiat. N XXIII. Nec obest , qudd S. Thomas hoc a. 4. ad 3. dicat et NihiI prohib/ι , actioni habenti unam pradicta rum bonitatum deesse aliam . Et fecundiam Boe eontingit, actionem, qua es bona fecundum speeiem suam , veI secundism circumstantias , ordinari a d Dnem malum , vel δ eonverso et non tamen es actio bona simpliciter , nisi om-
cum S. Thomas .dicit a Nibil probibet actioni habenti unam bonitatem , deesse aliam ; ly habenti non facit sensum compositum, quasi actio illa cum tali defectu conservet praedictam bonita istem ; sed reddit senium divisum , quod actio illa, quantum de se est, habitura esset bonitatem , nisi , fine illo pravo impediretur. Sicut enim si dicas: habenti sanitatem contingit distem perari humores . sed hoc ipso, quhd distemperantur, destruitur sanitas , quia incipit male se habere r ita actui ha benti de se bonitatem , eo ipso, quddopponitur prava circumstantia, advenit malitia; quia ille actus incipit se iii male. Unde D. Thomas in x. dis.
234쪽
DUBIUM U. An possit idem Actus Moralis habere
duplicem Speciem, quae simul sit Bona, vel simul Mala . I. Resolutio Dubii .
lutum fuerit. non posse eum dem ae lim simul habere duas species moralitatis oppositas, bonitatis nempe, & mlitiae; nunc quaerimus: an possit simul habere duas species bonitatis, vel duas species malitiae: ita ut dum aliquis vult te lunain re, ut satisfaciat pio peccatis; ill actus sit simul in specie abstinentiae, de poenitentiae: & dum quis vult su- rari , ut fornicetur; ille actus sit u-mul in specie surti, & fornicationi S. II. Affirmativae sententiae substriis
bunt omnes communiter , excepto
Va Eque et, qui est d concedat, posse eumdem actum esse in dupli ei specie malitiae moralis; negat tamen, posse e si se in duplici specie bonitatis moralis, una ex obiecto, altera ex fine: qui in suam sententiam trahere conatur Terrariensem , & alios; sed immerit d. III. Dico igitur. Unus, & idem actus potest simul habere duas species bonitatis, vel duas species malitiae, unam eκ obiecto, aliam ex fine. Proba ur, eumdem acturn posse simul habere duas species bonitatis, unam ex obiecto, alteram ex fine, sic. Unus,& idem actus proprius unius virtutis potest ab alia virtute imperari, & ordiis nari ad finem suum: sed tune habebit duplicem bonitatem , unam ex Objecto illius virtutis, , qua elicitur,& cujus est proprius: aliam eκ fine illius virtutis, 1 qua imperatur; ergo &c. Min. videtur clara . Non enim
actus aliquis pertinere potest ad aliquam vitutem , nisi participet de honestate, ac bonitate obieeti formalis illius: quemadmodum in sententia Vaetque χ non potest actus ad aliquod vitium pertinere, nisi malitia obiecti illius inficiatur. Mai. Verd probatur
ad L. ubi ait: Nibit probibet, actum, qui est propriὸ untur viνtutis elieit υλ, attribui alteri virtut μυι ordinanti , ω imperanti ad Dum finem. Et bor modo dare eleemose nam ponitis inter opera satisfactoria , inquantam miseratio in defectum patiemis ordinatuν ad satisfaciendum pro eulpa t Ieeundum autem , quod ordinatur ad plaeandum Deum , habet rationem Saeristi : Θμi reatu ν ὰ Latria. Ubi Caietanus: Hue mado linquit dare eleemossnam, potes simul esse actus earitatis media mi- ferisordia , cr actus iustitia media paenitentia , ω actus Religionis , o actus liberalitatis removendo prohiben3 e ut pater, eum quis ex Caritate , crut fatisfaciat pro pereatis suis , ω ad bonο- rem Dei , absque eupiditatis obstaculo , eleemosynam pauperi Cbrisi dat .
Tum eadem a. t. q. 224. a. x. ad 2.
ubi loquens de martyrio: Ad actum inquit martyrii inel/nat qDidem ea-ritas fui primum , ω principale meis
riviιm per modum virtutis imperantis e fortitudo autem sicut motivum proprium per modum virtutis elicientis. Et inde es , quὸd martyrium es actus earitatis , ut imperantis , fortitudinir autem , titeIieientis et inde etiam est , quod utramisque virtut m manifesat. Quibus contra Vaetqueet duo dicit. Unum, quod actus martyrii imperati vh quidem esta caritate, sed elicitive a virtute fortitudinis; hoc autem negat UaZqueZ, volens martyrium esse etiam elicitivea caritater alterum , quod ut ranique virtutem manifestat, nempe, bonitatem utriusque virtutis, caritatis, & sortitudinis.
S. Doctore hac g. t. q. IS. a. 7. ad
x. dicenter actus, qui fecundum Obsantiam 'am es in una specie natura , fecundum eonditioner morales superve nienter ad duaι Decies referri potes , ur
235쪽
1dio Quas. III. De actuim humanorum moralitate.
supra dictum est sq. r. a. 3. ad 3. Ubi non distinguit de actu malo, vel bono; sed cuicumque actui morali id
assignat. Imo, ut doceat, unum ainctum virtutis participare posse speciem , & bonitatem alterius virtutis; exemplum subjicit de actu peccaminoso 2. 2. q. 8 s. a. 3. dicens: Quando actus unius virtusis ordinatur ad Demalterius virtutis, panieιpat quodammodo speciem ejus: sicut eam quis fur
εur , ut fornicetur , ipsum furtum aceν-pit quodammodo fornicationis deformia ratem e ita quod, si etiam alias non esset peccatum , ex her iam peccatum esset , qu)d ad fornieationem ordinatur.
Atqui furtum ex hoc, qudd ad fornicationem ordinetur , servat adhuc speciem , & malitiam surti; ergo & actus unius virtutis, puta , eleemosynae,& sortitudinis, quamvis ordinentur ad finem , puta, caritatis, servant adhuc bonitatem, & speciem virtutum , quarum sunt proprii actus.
V. Hoc idem docet I. 3. Contragent. e. x38. his verbis: Contingis autem, tinum ἀuorum vitiarum esse , dstm actus Gnius vitii ad finem a Isreius vitii o dina lux: υι eum quis furatur, ut fornicetur , actur quidem ferundam speciem suam es avaritia, feeundam intentio
nem verὸ Iuκuria. Eodem autem modo in virtutibus eontingit, quod acturunius virtutis ad aliam virtutem oris
dinatur r sietit eum quis dat sua , ut
cum altero amisit iam babeat earitatis ;
actus quidem ex sua speeie est liberaliis
vis autem ibi doceat, potiorem esse laudem, & bonitatem, quam acti habet ex fine, maxime si altior sit, quam eam, quam habet ex obiecta; unde inseri , potiorem esse continen tiam ex voto , quia ordinatur ad Religionem , quae potior est castitate: non negat tamen, retinere bonitatem propriam continentiae . Hinc
bens bonitatem ex objecto non amittit illam ex ordinatione ad finem ulterio-xis virtutis; ergo eam retinet. Ant. probatur. Bonitas propria actus ex o lecto non potest destrui, Se amitti, nisi vel per suum oppositum, vel ex desectu eonditionis requisitae ad talem bonitatem moralem; quia cum bonitas in persectione , & integritate con sistat, non potest destrui, nisi per conistrarium, quod est malitia, vel desectum alicujus conditionis requisitae ad
bonitatem moralem: sed dum actas ex objecto bonus ordinatur ad ulterio orem finem bonum, non amittit bonit tem , quam ex obiecto habet, per suum oppositum ; quia talis ordinatιo non affert actui malitiam, sed potius augis mentum bonitatis: neque per defectum alicujus eonditionis requisitae ad eam retinendam ; ergo &e.
UII. Minor pro prima earte videtur eerta. mia bonum in serius per hoc, quod ad bonum superius reseratur, non desinit esse bonum, imo ex hoc magis perficitur: nec bonum superius contrarium est bono inferiori; cum
bonum non contrarietur bono , sicut nec verum vero et i md potius virtutes sunt inter se ita connexae, ut una a
liam iuvet, perficiat , & roboret . Nee finis destruit media . sicut nec eia ficiens effectum suum, sicut nec Coelum destruit corpora sibi subiecta .
Ergo neque virtus imperans destruet virtutem , cui imperat, neque bonitatem eius; quin potius caritas, quae omnibus imperat, omnes lavet, ac perficit. VIII. Pro secunda autem parte , quod bonitas non destruatur ex dese
eiu alicujus condi i ionis requisitae; quia nimirum hoc ipso, qudd ordinatur
ad ulteriorem finem , non est volita amore sui, sed amore alterius, quod est contra rationem virtutis, cuius
honestas propter seipsam diligi debet
quae videtur esse ratio VaZqueZ probatur. Honestas virtutis non solum
invenitur in fine , qui causa , &gratia sui est amabilis, & bonus, sed .
etiam in his , quae sunt ad finem. Nam virtutes morales de se ex specie, ω objecto suo sunt verae virtutes haben
236쪽
ex eo boni ratem habente', ut tem
perantia , sortitudo, iustitia: sed virtutes morales non versamur circa finem . sed circa media; quia sunt habitus electivi. & electio non est finis , sed mediit unde & a prudentia diriguntur , quae virtutibus non praestituit finem , sed media; ergo per hoc, quddobjectum virtutis ut ordinabile, & oris dine lur ad obiectum alterius, ut ad finem, non amittit rationem bonita
IX. Qudd si sorid dixeris, hoc quidem esse verum de medio in orlineis ad finem proprium, & intrinsecum ;non vero in ordine ad finem extrinsecum, & a quo talis virtus per se non dependet: unde si ieiunium ordinetur ad finem Religionis , a. quo per se non dependet; tune bonitas illa extranea non relinquit bonitatem propriam , sed eam veluti absorbet. X. Contra est. Ideo finis extrinse-eus tolleret ab actu virtutis, quae
ad illum ordinatur, & eius obieelo, speciem, & bonitatem propriam illius virtutis, quia tunc obiectum illud , puta , abstinentiae, dum ordinatur ad finem Religionis, non diligitur amore fui, & propter pmpriam honestatem Ised propter honestatem objecti illius virtutis ; puta Religionis, ad quod
ordinatur, quae sola reddat actum illum, puta abstinentiae, virtuosum et sed haec raetio non vadit: alioquin sequeretur, qu bd etiam quando actus virtutis non ordinatur ad finem eX-trinsecum , sed proprium ἰ cum per senore diligatur illa honestas obiecti proximi ratione sui, sed amore, &gratia alterius , puta, boni honesti, &consormis rationi; non haberet propriam bonitatem, sed tota species bonitatis esset eκ fine e quod esset tollere honestatem , & bonitatem propriam, &specificam ab omnibus virtutibus moralibus, & sacere omnes unius bonitatis, ac speciei a bonitate, vel naturalis beatitudinis, sue boni rationis, ad quem, ut ad finem Proprium ordinantur; & virtutes mora les insula, quae habent pro fine pro ximo, & intrinseco Deum supernaturaliter dilectum per caritatem, non haberent speciem a propriis obiectis , sed unich speciem caritatis: & scis ustra virtutes morales distinguerentur inter se specificE, si unich haberent speciem ex fine. XI. Probatur etiam hac ratione. Praemium 8loriae correspondet non 'li caritati imperanti, sed etiam actibus virtutis ab ea imperatae; ergo a cius etiam imperati retinent sitam bonitatem propriam ultra bonitatem viris tutis imperantis . Ant. probatur . Quando quis operatur actum iejunii, vel eleemosynae propter Christum , Mex caritate; meretur aliquod eraemium, eique constri ur in alia vita, non sol sim ratione caritatis, sed Gliam ratione ieiunii, & eleemosynae adicitur enim Matth. 2D U. 34. &3sarim te benedicti Patris mei, postaeteparatum vobis Regnum esurivi enim , er dedictis mibi mandueare oee. Qui inbus ostendit Christus, propter opera misericordiae reddi Regnum Ccelorum. Et alibi etiam ob servatam virginitatem , & custoditum sabbathum, praemium promittitur; ut Isaiae 36. - Ne autem quis dicat, praemium soli carptati correspondere, sicut & meritum Addo, quod esto caritas sit
forma omnibus virtutibus dans vato. rem ad praemium aeternae vitae; negari tamen non potest, quin a diversis virtutibus sub caritate ordinatis habeantur diversa merita; & quod stante aequali caritate , plus mereatur , qui in praestantiori virtute magis se exercet. Unde magis consuli potest, ut aliquis exerceat se in virtute prae stantiori , quina in inferiori: quod non esset, si omnes essent aequalis meriti stante aequali caritate. o. rL
237쪽
1xr aures. III. De cotuum humanorum moralitate.
serentem : Quod , uι actus justitia sit bonus , non fuscit , quod sit cirra rem tuis Mam ; sed requiritur , quod fiat scienter ,
feeundo ex electione, ιertio propter ipsum . Et Iib. s. e. II. ubi ait: Quod actus virtutis primo debet fieri non ignoranter , secundὸ non ab invito , tertio
ob boe , idest , propter ipsius virtutis b nestatem. Sed qui vult actum iustitiae ob alium finem etiam honestum, non vult justum propter seipsum, nec Dropter iustiliae sonestatem ; ergo facit actum non ex se bonum, sed solum bonitate finis. XIII. Respondeo, exponendo dicta Arist. Ita ut ly propter se idem sit,
ac non per accidens, conc. Ita ut idem sit, ac non propter aliud , neo, hanc esse mentem Arist. Respono est D. Thom. I. dis. r. q. a. a. x . ad 3. ubi ait et Dicendum, quod propter se dieitur dupIiciter . Uno modo seis
eundum . qu bd Opponitur ad propter a. liud : Θ boe modo virtutes , έω honesum non propter se diliguntur , eum etiam ad aliud referantur. Alio modo
disitur propter se feeun um , quod opinponitur ad per accidens: εω sis dieitur propter se diIsti, quod habet is naistiara sua aliquid movens ad diligendum . Et hoc modo virtuter prepto se diliguntur quia habent in se aliquid , unde quarantur , etiamsi nibit aliud ab eis
eontingeret. Non tamen est ineonvenienι ,
ut ais quid propter se ametur , ω tamen
ad alterum ordinetur, sicut dieitur in x. Ethie. c. 6.
XI v. Sed dicit vaet queet. Commune axioma est Arist. quod qui furatur , ut
maebetur , magis est mathur , quam fur. Imo s. Et bie. e. t. plus dicit: Oui ma-ehatur propter luerum inivstit es , non intemperans . Ubi non solum comparati v d.
sed absolute negat esse intemperantem. XU. Respondeo, AristoteIem uir bique loqui comparati vh, non abs Iule, seu contrarie. In priori quidem loco, qui furatur, ut maechetur, magis est morchus , quam fur, non ex parie operis quidem, sed operantis: quia eligedo surtum ob fornicationem magis assicitur erga fornicationem. In secundo etiam loco, quia in antismo eius, qui adu Iteratur, ut lucre tur ex damno a Iterius, magis est inis justitia, quam adulterium, esto ex parte operis utrumque sit. Dixi cum damno alterius. Nam ex hoe capite solum contingit, esse injustitiam ex acceptis ob adulterium , seu fornicationem . Ut enim docet D. Thom. a. I. q. 6 I. a. s. ad 1. Mulier potor sibi retinere, quod ei datum es t ob sornieationem ὶ sed si super e ad fraudem ,
veI dolum extorsi eι , tenetur eidem re
stituere . Addo, his probari. nec acturumalum, si ordinetur ad alium finem
pravum, retinere malitiam suam: quod tamen negat UaZqueZ.κ v I. Obiicit secundo S. Thomam ,
qui hac I. s. q. 13. a. r. ait: Actus,qur est essentialiter unius potentia, πιι
habitur , recipit formam , ω speciem is
superiori potentia , vel habiιM , secum dism quod ordinatur inferius a superiori. Si enim aliquis actum fortitudinix .exerceat propter Dei amorem , actus quidem illa materialiter est ortitiadinix aformaliter vero earitatis. Rursus q. x8.
a. 6 ad 1. Ordinaris inquit ad talem fm , etsi aceidat exteriori actui, non
tamen aeeidit actus interiori Itintatis , qui eomparatur ad exteriorem ,sicut Dr- male ad materiale.
XVII. Respondeo, S. Thomam, cum ait, actum elicitum a sortitudineis, vel alia inferiori virtute, dum imperatur a earitate, seu alia virtute ssuperiori, materialiter se habere ad finem virtutis superioris 3 non velle, actum virtutis inferioris spoliari honi tale sua essentia Ii, quam ex obiecto habet; sed solum hanc materialiter se habere ad finem altioris virtutis: quia est veluti materia, qua virtus
238쪽
Iuperior utitur ad suum finem. Simi liter cum dicit, actum interiorem comis parari ad exteriorem, sicut sor male ad materiale i non negat, obsectum actus exterioris , seu imperati, esse formale in specificando actum illum; sed solum vult, hoc, quod est forma Ie in specificando, se habere ut ma ateriale respectu finis, qui est sormale in movendo, & a quo accidenta-um speciem participat X vli I. Ex dictis inferor quod inter duas bonitates actus, altera proveniente ab objecto, altera a fine operantis, illa quae est ab obiecto, est essentialis, & constitutiva; quae vero est a fine operantis est circumstantia :
sed non operante, ut homo est in perando a brutis distinctust quales sunt omnes actus in deliberati, & sine advertentia facti et ut cum quis non hi ς m RuS , vel barbam , vel aliud simile ex imaginationis , vel
sensus motione, non advertens facit. puto apud omnes esse,
duod actus hominis, & indeliberati
sint in esse morali indifferentes, seu verius, nullo modo moxales: unde quaenio ad actus humanos persecte liberos. ac deliberatos reducitur.
II. Advertendum etiam est, quod actus humani, & deliberati adhue suismi possunt dupliciter . Vel secundum
speciem tantum ἰ quando nempe con-
pallor , quam bonitas specifica actus, quae illi subordinatur, ut finia Unde
enim t inquit in sinis, qui dat speetem actus, ea eiretimctantia , sed aliquis sinit adsunctus: sicut quod fortis forti. ter agat propter bonum fortitudrnis , nones eireumfantia ; sed si fortiter agaι propter liberatronem Civitatis , vel propter Chrarium , vel aIiquid huiusmodi.
DUBIUM UI. an dari possit Actus Humanus in individuo , qui nec Bonus sit, nec Malus moraliter , sed Indifferens
s. I. Dariposie Actum Humanum ex speese sua Indisserentem.
D E colenda est differentia saepe
tradita inter actum humanum,& actum hominis; nempe , quod actus humanus ille est , qui ab homine procedit operante ut homine, prout distincto a brutis, nempe , cum consilio, & deliberatione. seu advertentia et actus vero homini ἰest, qui ab homine quidem procedit,
tia Iem accipiunt: vel ut in individuo,& hic, & nunc ponuntur in esse; tunc enim in eis considerantur non sola ratio obiecti, sed etiam finis, &circumstantiarum : quia actus deliberath poni nequit in individuo, quia fiat propter aliquem finem, ut supra diximus, & aliquibus circumstantiis vestiatur. merarinus ergo: an dari queant actus humani ex specie sui indilferentes: deinde , & multo magis .an possint quoque esse tales, ut in individuo posti, III. Tres in hoc sunt sententiae.
Prima, quae Scoto tribuitur, negat, dari actum humanum ex specie sua moraliter indifferentem ; affirmat verd, mus actus in individuo indifferentes esse. Secunda est D. Thom. hac q. IS. a. 8. ω s. asserentis, dari quidem actus indifferentes ex sua specie; nullum tamen posse esse indisserentem in individuo. Tertia Va EqueZ, & ali rum admittentium, plures actus humanos ex sua specie, & in individuo
IV. Diso prim A. Dantur actus litimani ex obiecto & specie sua in essem Oris Indifferentes, id est, nec deteris minate boni nec determina id mali moraliter . Dixi in esse moris indisserentes . inia Auctores oppositi negant,
239쪽
224 actuum humanorum moralitate.
pant, indifferentiam , quam habet ctus ex objecto, esse indifferentiam de genere moris; sed volunt, esse purEentitativam , ae physicam, susceptivam
quidem moralitatis , non tamen soris maliter de genere moris.
specie, & objecto indifferentem indi iaferenti a morali, ostendo. Primo ex
D. Thoma hac e. IS. a. v. ubi ponens differentiam inter actum 1 deliberata ratione non procedentem , &actum a deliberata ratione procedentem , dicit de primo : Talis actus no Laes propriὸ loqueniso moralis , vel huma.
nus , cum hoc habeas actus a ratione: σε sie erit indisserens quasi extra genu moralium actuum exigens s ergo a contrario sensu vult, quod actus , cum a deliberata ratione procedit, sit indis
serens, non extra genus moralium
existens, sed in genere morali. Quod
clarE docuerat I. a. q. 92. a. a. ubi
docens, tres esse actus legis, praecipere, prohibere, & Permittere, &lestem esse de aflibus humanis, ait:
Sunt autem tres disserentia humanorum actuum . . . . Quidam actus sunt bonio genere , qua sunt actur virtutum ; Orespectu horum ponitur legis actus prawipere . . . . Quidam verὸ fiant actus maIi ex genere , sicut actus vitiosi co refipectis horum lex babet probibere. Quidam veris ex genere suo sunt actui amd erant ei ; Θ respectu horum Ieκ ba. bet permittere. Si ergo inter differentias actu uni humanorum, & moralium indifferentiam ponit S. Doct. ergo indifferentia sub genere actus moralis continetur. Similiter si circa indifferentiam datur Ieκ . quaeῖ est regula moralis ; ergo indifferentia ad bonum , & malum ad ordinem moralem perti
tia , etsi ad ordinem moralem pertineat , ad illum tamen pertinet, non tanquam species completa ; sed potius tanquain inchoatio dans actui proximam capacitatem , ut determinetur
ultimo in genere morali penes bonum ,
vel malum s unde accipitur ultimata regulatio actus in genere morali: &propterea est species quaedam potius negativa . quia ex sua specie non habet ultimam differentiam moralitatis.
Ita ex D. Thoma hac D I 8. a. s. ad x. ubi a Dicendum linquit quod aI quem asiam esse indisseren/em feeiandam suam speciem , potest esse multiplieiter. Uno modo sis , quὸd eκ sua specie debeatur ei, quod sit indisserent. . . . Sed tamen isto modo nullus actuι ex ma D eie est indifferens . Non enim es aliquod obsectum humani actus , quod non poscordιnari vel ad malum, vel ad booum finem , veι circumstantiam . Alio modo
potest diei indisserenι ex sua specie , quia non babra ex sua specie, quὸd sit Misnut , veI malaes. Unde per aliquid aIiud potes fieri bonur, vel malus e Mut Boismo non baber ex sua specie , quὸι sit
albus, μι niger; nec tamen habet ex
sua specie, quὸd non sit aIbur, aut ni-go : potest enim albedo , vel nigredo suis
pervenire homini aliunde , quam a prin-
eipiis speeiei. Quibus etiam patet, in quo sensu dicamus , dari actum humanum ex sua specie indifferentem. His explicatis.
manus speciem ementialem sumit ab obiecto; unde sicut actus dicuntur em sua specie boni, qui tendunt in obiectum de se bonum, & ex sua specie mali. qui tendunt in obiectum de se malum : ita illi indifferentes ex sua specie appellantur, qui habent obiectum de se ad bonum . & malum inis differens , seu , secundum se . neque consonum, neque dissionum regulis rationis: sed tales sunt plures actus voluntatis ; nam ambulare, levare seiaslucam, ire in Campum, eκ objecto nec bonitatem habent. nec malitiam, sed ad utrumque indifferentes sunt: unde ex bono fine honestari, & ex malo vitiari possunt. De quibus S. Aug. Lib. 1. de Sermone Domini in Mon te e. IS. Sunt ergo inquit in quadam fa
cta media , qua ignoramus , quo anι mo
siant, quia Ur bono , malo fieri pose
240쪽
sunt. D quibus temerarium es iudiea.
loquium est, quia aliqui actus sunt
boni, quia praecepti, ut abstinere acarnibus die veneris; de alia mali, quia prohibiti , ut eadem die earnes manducare; ergo signum est, quddisti actus ex sua specie indifferentes sunt; & qudd ex adiunctis circumastantiis determinari possunt ad bonum, vel ad malum . Si enim ex sua specie essent determinate boni, vel mali; dicerentur e contrario praecepti, quia boni, vel prohibiti, quia mali. IX. Sed primo obstat. Inter opposita privative non datur medium t sed num, & malum sunt opposita privati vh ὲ ergo non datur actus medians, nempe , indifferens ad bonum, de malum secundum speciem suam . Confirmatur. Inter verum , 8e falsum respectu propositionis non datur medium: Omnis enim propositio , aut est determinate vera, aut salsa deteris minate ; ergo neque inter bonum , de malum dabitur respectu volunta- iis actus medius. X. Respondeo cum S. Thoma hae
. 18. a. 8. ad x. maiorem esse ve
ram de privatione, quae consistit in privatum en ; quae nihil relinquit,
nem . oe habitum oppositum non potes esse aliquod medium errea proprium δε- sceptibile. Secus vero de privatione, qua eo Rit an privari: sicut agritudo es privatis fanitatis, non quὸd tota
sanua ι sit sublata ι sed quisu est quasi
quadam via ad totalem ab latronem
sanitarit, qua fit per moetem. Et ideis a Iu privatis , eum aliquid relinquat , mon semper est immediata eum opposito labitu. Malum autem morale est privatio boni hoe secundo modo ἔ noria enim totaliter aufert bonum; sicut nec aegritudo totaliter aufert vitam.
si a tamen id , quod de bono relinis quit , non susticit ad integritatem b
ni; ideo id, quod relinsuitur, non est
bonum morale simpliciter i de actus, qui ei rea illud versatur, diei potest
medius, nec bonus, nec malus en obiecto, sed moraliter eapax utriunque. U. g. ambulare ad occidendum hominem est malum, quod tollit bonum , quod est in ambulatione ad Ee lesiam: quia tamen relinquit aliis uid, nempe ambulare humano moiso, quod ex Objecto nee bonum simis plieiter est , nee malum , sed medium , quia capax utriusque; ideo ambulatio humana ex sua specie dicitur actus indifferens, de medius.
Quare dici etiam potest , qudd bonum, de malum, quia privati vh opposita, non habent medium positivum, di in subjecto individuo, ae in rerhabent tamen medium praeci suum, 8t in subiecto considerato secundum speciem . Sicut caecitas . & visus positive, de in subjecto individuo non habet medium : homo enim in partio eulari , vel est caecus , vel vidense habent tamen medium praecisivum in homine secundum speciem considera to: sic enim homo, nec est videns,
neque caecus. eo modo, quo numerus
ex sua specie neque est par, neque impar; quamvis in individuo non posisit dari numerus , qui non sit vel par, vel impar. Ex quo sequitur quidem , non posse dari actum humanum in inis dividuo, qui non sit vel bonus, vel malus, ut in sequentibus ostendemus e non tamen non nosse dari actum humanum , qui ex specie , 8e obiecto suo praesemdata bonitate, vel malitia determinate. XI. Sed inquies. Non dantur haabitus ex specie sua indifferentes et imbomnes, vel virtuosi, vel vitiosi sunt; ergo nec actus, cum habitus ex acti inbus generentur. XII. Respondeo, neg. eonsequ. Ad ejus probat dist. Ex actibus in re, ficin singulari postis, cone. Eκ actibus secundum speciem suam consideratis, nego. Cum ergo habitus eκ actibus frequentatis in singulari, de in re pua