장음표시 사용
221쪽
aos Quaes. III. De actuum humanorum moralitate;
eircumstantia nequeat moraliter assicere actum, n i si sit volita; sequitur, omnem et rcumstantiam induere ratio. nem obiecti. Nam esto non omnis ei
cumstantia sit primario, & per se v lita , & proinde non semper induat rationem objecti primarii, & per sotalis τ quia tamen secundarid & indi-
Tecte, seu per modum accessorii est
volita; ided dici potest, qu bd induat
rationem objecti secundario voliti: quod tamen non dat speciem actui, sed actui in specie constituto accidentaliter advenit. Et in hoc sensu exponen
dus est S. Thomas I. a. q. 19. a. La
cum dicit, actum interiorem a solo objecto accipere bonitatem . Nomines enim objecti intelligit id , quod voluntas non solum directh , & primario , & immediath vult , sed etiam quidquid est ab ea volitum, sive imis mediate, sive mediate, sive primarib,
sive secundarid: ac prolude non eκα cludit circumstantias, quae saltem indirecte, & secundario sunt volitae. XXI. Dices tamen. Circumstantiae , ut plurimum , sunt extrinsecae actui humano , ut patet de loco , & tempore; ergo non possunt illi dare bonitatem, aut malitiam intrinsecam. Respondeo, neg. consequ. Alioquin eum etiam objectum sit extrinsecum actui humano, nec istud posset ei dare aliquam bonitatem intrinsecam . Quemadmodum ergo actus humani sumunt ab objecto bonitatem , vel malitiam moralem intrinsecam, specificam , & essentialem ; quia licEt illud si actui extrinsecum, ordo tamen transcendentalis ad ipsum est actui intrinsecus: ita quoque a circumstantiis, quamvis extrinsecis, acciperei possunt actus humani bonitatem , vel malitiam moralem intrinsecam, sed accidentalem; quia pariter ordo , quem dicunt ad circumstantias, intrinsecus est. XXII. Dices ulterius . Dignitas personae, quae est circumstantia mis, non dat aliquam specialem bonitatem,
vel malitiam actui. Nam si duo h mines inaequalis sanctitatis elleiam
eamdem operationem bonam eum ea
dem intensione, & in eisdem circumis stantiis; actio personae maiori sanctitate praeditae non erit melior. Et Econtra si persona maioris sanctitatis peccet, vel venialiter, vel mortaliter; eius peccatum , caeteris paribus, non eo rit gravius peccato personae minoris sanctitatis. Respondeo, dist. ant. Actui, in quem conditio personae non influit, feci per accidens, & merE concomitanter se habet, co. ant. In quem conditio perissonae innuit, nego ant. Alii ergo sunt actus, ad quos maior dignitas permis nae mere per accidens, & concomitanister se habet, ut comestio: unde coismestio Regis ejusdem rationis est, ac comestio rustici; quia dignitas regia ad comestionem merE per accidens se
habet. Alii vero sunt actus, in quos dignitas personae per se influit, & qui supra dignitatem personae reflectunt;& huiusmodi sunt actus honoris , obsequii, humiliationis: & in his moralis valor ex dignitate personae crescit. Unde honor, obsequium, umi liatio a. Rege procedens valoris maj ris est, quam si procederet 1 rustico, vel plebeio. Et hac ratione docemus in Traa. de Inearnat. actiones Christi Theandricas, quia reflexivas supra dignitatem divinae Personae, suine va-
Ioris . simplieiter infiniti. Cum ergo maior sanctitas personae nihil influat, sed pure concomitanter se habeat adactum bonum; ideo si alia person
minoris sanctitatis, eum aequali tamen intensione, eumdem actum producat, in utraque actus ille aequalis erit bonitatis. Et idem dico de peccator ad quod major personae dignitas, ni ins adsit aliquod adiunctum, mere per ac cidens, & concomitanter se habet. Dixi, nisi adsit aliquod adiunctum. ia si persona sit 1 Deo donata per sectiori cognitione, gravius in eodem genere peccat ratione malitiae, & ingratitudinis, si etiam in dignitate sit constituta; sicut bona opera ejus digniora
222쪽
gniora sunt, quia suo exemplo alios
trahunt et ita eorumdem peceata sunt graviora ratione seandali , & pravi exempli: & in hoe casu maior sanctitas, aut dignitas personae per se influit, estque circumstantia moralis. XXIII. Dices tertib. Quantitas materiae . & objecti, quae est circumstantia st, si augeret bonitatem, vel malitiam, augere posset in infinitum; ut in eo. qui desideraret infinitis pauperibus subvenire, vel infinitis nocere: si enim major quantitas maiorem dat bonitatem, aut malitiam, infiniista dabit infinitam et hoc autem est imis possibile ; ergo &c. Respondeo, neg. mai. Ad eius probat. dico, ad quantitatem obiecti augeri
bonitatem aut malitiam actus proportionabiliter ad capacitatem intellectus,& voluntatis. Cum enim bonitas , aut malitia non augeatur ex quantitat
obiecti in esse rei, sed in esse objecti . ut voluntati ab intellectu propositi;
nec proponantur infinita, nisi imperfecth , & consusE, non vero secundum distinctas & individuas sngulorum ratione se inde fit, actum voluntatis, ut sertur in obiectum quantitate in-
nilum , non propterea habere bonitatem , vel malitiam infinitam. XXIV. Dices quarto. Intensio actus, quae est circumstantia Quomodo , specialem nequit actui praebere bonitatem ; cum non sit volita, aut cogitata ab operante.
Respondeo, neg. ant. Estd enim intenso actus non sit cognita, aut volita
in actu signato, speculati vh, & determina te; est tamen cognita, & v I ita in actu exercito ,& practice; quia sentitur, & experimento percipitur
fervor, aut tepor voluntatis. Unde
hoc ipso, quod voluntas actum illum
fervidum , vel te idum exercet, intentionem, vel remissionem illius amat. XXU. Dices quinto. Si duratio, vel continuatio actus, quae est circumstantia Quando, augeat ejus bonitatem , aut malitiam ; actus continuatus
per horam, in qua sunt infinitar par-
tes, & infinita instantia. infinitam
habebit bonitatem , aut malitiam r econtra vero actus durans solum unico instanti, nullam habebit ex durationabonitatem , aut malitiam, sed solum ex obiecto. XXVI. Respondeo, ad primam neg. ant. Qiabd enim actus continuatus per
horam ex continuatione aquirat majorem bonitatem, vel malitiam supra . actum continuatum solum per quadrantem horae ; non ex partibus proin
portionalibus , quae infinitae in potentia sunt, accidit, sed ex partibus, de instantibus aliquot is, & determinatis . quae in una hora finita, & determiis
nata sunt. Ut enim dieebamus, bonitas, & malitia in actu requirit adis vertentiam rationis, & volitionem saltem exercitam , & distinctam i liiscet autem sit distincta rationis ad ver tentia ad primum instans. in quo voluntas incipit operari, & voluntas meo instanti operandi , & similiter in
aliis partibus aliquotis, & determi natis illius horae: non tamen est distincta advertentia , nec esse potest , ad singula instantia, nec ad singulas partes proportionales , sicut nec exis pressa volitio in illis operandi; cum indeterminato, & confuso modo stuant,& transeant.
XXVII. Ad secundam aliqui vo istunt , actum durantem uno tantum .
instanti habere bonitatem solum ex objecto: quia, inquiunt, quilibet actus ad sui existentiam , & moralita intem specificam, quam sumit ab obiecto , requirit aliquam durationem , quae non potest este minor, qui in uinnum instans - Αlii ver 5 repositum sentiunt, volentes, quod 'Ilius, etsi unico instanti duret, habeat bonita tem essentialem ex obiecto, & accidentalem ex duratione e quia se ut
eum plena rationis advertentia voluntas exercetur circa hoe objectum; ita cum plena advertentia exercetur in
hoc instanti. Addunt, quod pote: eL se specialis dissi euitas ad exercendum actum bonum in hoc instanti, quae
223쪽
ao8 Quast. III. De aιiuum humanorum moralitate .
dum vincitur, specialem bonitatem actui tribuat. Et sand specialis dissi. eultas est in inchoatione alicujus operis, quam in ejus prosecutione. inlae responsio videtur probabilior. XXVIII. Ex dictis inferre poteris
cum D. Thom. hac q. I 3. a. I . ω II. aliquas esse circumstantias, quae mutant speciem bonitatis, aut malitiae moralis; alias, quae eam specie non mutant, sed solum augent intra eandem speciem. Illae enim, quae , ratione accipiuntur, ut me rh determinantes actum in eadem specie, nec ut addentes specialem aliquam consorismitatem , vel difformitatem ad regulas morum, solum augent bonitatem, vel malitiam intra eamdem speciem. Quae vero a ratione accipiuntur, ut principalis conditio objecti determinantis speciem actus , & proinde specialem inducunt conformitatem, vel
difformitatem in objecto ad regulas
morum, mutant speciem actus. Sι-etit linquit S. ThOm. a. Io. citato soIIere a Iienum haber speciem ex ratione alieni: ex hoe enim eonstituitur in speeie furti . Et si consideretur super Boe rario Ioel , πιι temporis, se habebit in rione circumstantia . Sed quia ratio με iam de Ioeo , vel tempore , veI aliis Musmodi ordinare pote I; contingit, eonditionem Ioel eirea Objectum aeeipi , tit eontrariam ordini rationis; putet quδd ratio ordinat, injuriam non esse faciendam Ioeo sacro e unde tOIIcte aliquid alienum de loco saero , addit specialem repugnantiam ais ordinem rationis. Et deb Ioeus, qui priar considerabatur , uteiretimnantia , nunc consideratur ut prin- ipalia conditio obiecti rationi repu
De circumstantia verδ non imporistante specialem ordinis rationem , &non induente rationem obiecti, exemplum ponit ibi a. in . his verbis: Sia
ut tollere aliquid in magna quantitas. , HI parυδ non respieit ordinem rationis in bono , vel maIo , nisi pras-rosita aliqua alia eonditione , per quam auuι habeat maIitiam , vel boni atem s
pugnat rationi . Unde tollere alienum immagna , vet parva quantitate , non diaversificat speciem peccati s tamen potes aggravare , wI diminuere speciem peris
. III. Actus Moralis Speeiem fumis a
XXIX. r. Ε hoe egimus supra χι.
bio 3. quo remittimus lectorem. Mois db tamen breviter Dico. Actio humana interdum ultra bonitatem, & malitiam, quam sumit ex objecto , habet aliam ex fine operantis. Dico interdum e quia aliquan. do in actione humana finis operantis non est alius ab obiecto, seu , fine a operis: ut eum quis facit eleemosynam ex solo fine misericordiae , qui est sublevare alienam miseriam, vel mamore iustitiae reddit debitum. XXX. Probatur , & simul explicatur . Si quis v. g. ieiunet, ut melius oret, actus ille humanus speciem moralitatis habet, & ex obiecto, & ex fine. Cum enim bonitas moralis sit ipsa consormitas ad regulas morum, sicut actus i Ile talem consormitatem habet, & ex objecto. & ex fine: ita ex utraque parte habet bonitatem . Nam ieiunium eκ se ipso , etiam sub lato fine orationis, c4m sit actus a stinentiae, est actus virtutis, & con formitatem habet cum regulis morum. Similiter. oratio ex seipsa , etiam seorsim a jejunio exerei ta, est actus Realigionis; ac proinde 'inde pendenter 1 bonitate obiecti ieiunii habet con formitatem ad regulas morum. Sic igitur actus humanus specificatur ab obiecto, & fine; & ab utroque deis sumit speciem moralitatis, 'uando eκ utraque parte datur specialis habitudo ad regulas morum. Quod si haec habitudo si per consormitatem , ut in exemplo allato, erit duplex species bonia
224쪽
bonitatis morai s r si verb sit per dinformitatem , erit duplex species malitiae moralis. XL X i. Hoc docet D. Thomas nedum hic a. 6 Er 7. sed & I. 3. Conis
tragentes c. I 38. his verbis: Contingie autem , . tiuum actum duorum vitrorum
esse, dum actus unius viι ii ad sinem
alterius vitii ordinatur. ut cum quis furatur , ut fornicetur , actus quι demisseeuotum speciem suam es avaritia ,
feeunium 1ntentionem ver luxuria . Eodem autem modo Sr m virtutibus con
tingit , quod actur unius virtutis ad aliam virtutem ordinatur: sicut eum quis dat sua, ut eum altero amicitiam habeat earitatis; actus quidem ex fuata speeie est liberalitatis , ex sine autem
caritatis. Et x. A. q. 3 r. a. I. ad L.
Nibit inquit; probνbet actum , qui est
propriὸ unius virtutis elieitiυe , attriabus alteri virtuti , sut ordinanti , croperanti ad suum sinem . Ei E. R. q. I 14. a. t. ad 2. Marurium linquit inest acturcaritatis, ut imperantis , fortitu/inis autem , ut elisientiri ergo in actu bono ex objecto, & fine duplex bonitas invenitur , quae a duplici virtute
procedit et una, quae actum imperat, altera, quae actum elicit. Unde maristyrium habebit bonitatem sortitudinis , 5c rursus bonitatem caritatis. XXXII. Sed dices cum UaZqueZomando aliquod o ou ex obiecto b
num, eligitur tamen ut imperatum,& ordinauin ad finem ulteriorem;
tunc opus illud se assumtum habet rationem medit utilis, & conducentis ad illum finem, propter quem ama tur; ergo in ipso amatur sola boni istas finis, & haec sola, propter quam eligitur, in eo relucet. XXXIII. Respondeo, neg. ant. Ut enim diximus supra stir de Ult, mos
quis eligit actum ex obiecto honestum , ordinans ipsum , & imperans ad alium altiorem finem ; puta, cum eligit ieiunare , ut melius vacet orationi; seu eligit perpetuam castitatem, ut liberius serviat Deo et sic eligenti utrum- Tom. VII. que placet. nimir sim, & honestas obiecti, & finis, ad quem ordinat rectitudo ; Se utraque movet ipsum, licet una subordinate ad aliam. Sicut enim causa prima secundat influxum
non consumit, sed iuvat, & perficit; ita illectio finis superioris obiecti honestatem non extinguit, sed auget,& decorat
XXXIV. Verum tamen est , quM, ut supra dix mus , r. de Uti imo sine
mx, bonitas actus imperati magis principaliter sumitur ex fine, ad quem a
voluntate imperatur, quam ex obi cto: nam bonitas finis respectu voluntatis imperantis se habet quasi formaliter, bonitas vero obiecti, quasi materialiter, ut ibi diximus. iniar
cum D. Thomas hac q. IS. a. 6. diis
et t. quod qui furatur, ut committat adulterium, magis est adulter , quam fur; solum vult, quod cum ita operans magis assiciatur erga luxuriam, qu&m circa rei alie me ereptionem, in eo praevalet malitia luxuriae, quam furti. Cum enim dicatur magis adulter, quam fur, satis indicatur, eum utramque malitiam contrahere , quam vis magis appareat malitia finis perversi , nempe adulterii. Addo, actum imperatum, puta, e iunium ad melius orandum, posse suis mi reduplicative, ut imperatum , &specificii ive. Si sumatur reduplicati-vθ, cum actus reduplicative ut imperatus reputetur unus, & idem eum imperante ; idem obiectum formale est utriusque. Si vero sumat ut specificati vh, de in se; actus imperatus spe .ciem prius desumit ab obiecto suo. Qua distinctione conciliantur dicta Sancti Thomae . qui propterea hae q. IS. a. 7. dicit, quod ille, cui iuratur, ut maechetur, committit duas malitias in
XXXV. Sed considerandum est cum D. Thoma mox laudato, quod obiectu in ςxterioris actus, seu actus imperati , duplieiter pνtes se habere ad mnem volunIalis . Uno modo sient per frD d eraei.
225쪽
etio Quaest. III. Dρ anuum humanorum moralitate P
re pre se oraernatur ad mesoriam. Alio modo per aer idem . Mur aeripere rem alienam per aeridens ordinatuν ad danis dum eleemoernam. Si ergo obiectum
exterioris actus per se ordinetur ad finem, bonitas, vel malitia. quae est ex objecto, eontinebitur sub bonitate', quae est ex fine, sicut species sub g nere ι vel sie ut differentia per se determinativa illius. Si vero objictum non ea per se ordinatum ad finem , differentia Dee ea , qua es ex objecto , non es per se determinativa eius, quaen re sine , nee δ eonverso . Unde una Uaνum specieνum Non es sub alia ; sed tune actus moralis es sub duabus ste-eiebus quasi ristaratis , & consequenter est in duplici specie bonitatis , vel malitiae; ut in eo, qui furatur, ut maechetur. aproptetr cum D. Th mas dicit, bonitatem , quae est ex O-hjecto, contineri sub boqitate finis, ficut speciem sub genere . loquitur deis objecto per se ordinato ad finem, ut de objecto pugnae, quod per se ordinatur ad victoriam : non veth de
hiecto non per se ordinato ad finem, sed solam per accidens; quia tune ex voluntate operantis aceidit ei, quM ad talem finem ordinetur: seut accidit obiecto surti, quod ordinetur ad eleemosynam: & sic alia erit bonitas
obiecti, alia finis, licet illa subordianetur isti. Et hoc bene notandum .
est. XXXVI. Nee videatur mirum , uod idem actus secundum naturam t in duplici specie secundum esse morale. Etenim, ait D. Τho. a. T. citato ad a. Secundis m substantiam fmam non potest aliquid esse in diaabus speciebus, quarum una sub aItera non oris dinetur . Sed feeundum ea , qua rei adveniunt, potest aIiquid sub diversit o/
sub specie benὸ redolentis. Et Lmilito actus , qui seeundam substantiam suam es is uos steσις satura, Iecundam conoditiones mora es superaevienter, ad Lωas Deetes referri potes; aet supra diae iam est, sq. r. a. 3. ad 3. & nos supra retulimus Q r. de UIιι mo sin
DUBIUM IV. An Idem Actus numero possit effeta. nus ex Objecto, & malus en Fine, vel . contra.
I. - ΟΩ eumdem numero actum a voluntate elicitum successusteta moraliter bonum, & malum , seu transire de bono in malum , lappono certum contra Gibrielem , Malios quosdam. Quemadmodum enim idem actus intellectus, ex sola vari tione obiecti, potest de vero transire in salsum ; ut nic actus et Petrua sedet . Petro sedente est verus; & si eonti vetur, ipso surgente , de stante evadit salsus: ita idem numero actu S Voluntatis continuatus potest pro uno tempore esse con ormis legi, di bonus; &, variato moraliter obiecto, pro altero malus. Se legi difformisi ut in eo, qui volens continuare coismestionem carnium per horam , & pro media hora comestio sit licita, pro a. Ita dimidia esset ilieita. Nam iuncesset idem actus numero non interi u- pius, qui, variato obiecto. de licito in illicitum, de bono in malum tranis siret. Qgod docuit S. Thomas l. 1. de mato a. 4. ad . sie: Nibit probi-hibet , aliquid esse idem numero fetu
dum unum genur s quod tamen feeundam aliud genus , non solum Numero , ses
put continuum in iana parte album , ct in alia paνte nurum, est unum
numero , inquanIam es eontinuum ; sed dissere non solum numera , sed specie simu tam est eo loratum . Et similitis/ ω abruo astu continuo primo fera
226쪽
tur istentio ad bonum , pestea ad ma- tam , sequitur , quὸd sit unus actus numero fecundum suam naturam, sed tamen dissere specie, fecundism quod es
II. Dcicultas ergo ad hoc devolvitur: an idem actus voluntatis pro eodem tempore possit esse simul bonus, α malus ex diversis principiis; puta, b nus ex objecto, & malus ex fine, sicut eum quis dat eleemosynam propter anam gloriam . Ei enim quod actus malus ex obiecto possit fieri bonus ex fine, pura cum quis furatur, ut det eleemosynam ; communiter negatur a Theologis. Furtum enim, non obsta me quocumque bono fine apposito, non desinit elie peccatum, & si fit in materia norabili , etiam mortale et malitia enim . quae est ex objecto, utpote eL sentialis, reddit actum incapacem cujuslibet bonitatis a quocumque proVeniat. Unde dissicultas restringitur adactum ex obiecto bonum: an sit semis per bonus, non obstante appositione mali finis. An scilicet eleemosynad ta ob vanam ploriam , adhuc retineat
III. Circa quod nolo : Mimnem humanam , etsi ex obiecto bonam , si fiat ex malo fine, non esse simpliciter b
nam, sed evadere simpliciter malam. In hoc enim omnes consentiunt: &expresse D. Thomas hoc a. 4. ad. 3. Non est inquit actio boaea simpliciter,
nisi omnes bonitates eoneumant a qui quilibet singia Iarii deIectus ea at ma-jum e bonum autem ea atur eκ integraeausa , ur Dionysius dicit 4. cap. d divin. nomin. Controversia ergo solum
est : an sicut in naturalibus potest idem subiectum retinere bonitatem quoad aliouid , & esse malum quoad aliud ; ut liabere pulchros oculos, &nasum deformem & in artificialibus idem opus secundum unam partem esse conforme legibus artis, & secundum aliam difformet ita in mota libus eadem actio possit esse bona ex obj cto, & smul ex fine operantis, vel
alia circumstantia mala; & proinde bona saltem secundam quid. In quo
assirmativam, praeter Extraneos, No. stratum aliqui tenent Cajetanus, Serra. Bancel. Attamen
. . sed ex fine , aut circumstaniatus malus, totus fit malus; & mali. tia finis, aut circumstantiarum ominnem eius moralem bonitatem penitus destruit. Hoc assertum probatum manet ex superius dictis r. de Ultimo sine Dub. 3. g. r. nu. s. ex verbis Christi Matth. 6. Si oeti ias istis Deris
nequam , totum eorpus tuum tenebrosum
erit et Ubi, teste S. August. ibi relato, nomine oculi intelligit Cliristus intentionem , qua facimus quidquid faeimus . Sic ergo totum corpus. Operis, si oculus intentionis fuerit nequam, erit te nebroium , nihil lucis, idest, bonitatis moralis in eo manebit. U. Probatur ulterius nune primo auctoritate S. Thomae in. a. dist. 38.
qu. I. a. 4. ad 4. dicentis: Cum alia quis vult dare eleemosrnam propter ina nem gloriam , hae es tinus actus volu tatis s Ο hie actus totus malus ea, Iiacet nunquam ad omne id , quod in ea es, maιιι iam habeat. Ergo actus eκε ne malus licit malitiam non habeat
ad obiectum , totus tamen erit malus. Et hac g. a. q. 1 p. a. 7. ad L. Vo luntas non potes diei bona , si sit intem. tra mala caussa molandi . Ω'i enim utile dare eleemιθnam propteν inanem gloriam eonsequendam, vult id, quod se es bonum , sub ratione mali : ω adeo protia eii Dolmum ab ipso , est matum , unda voluntas es ut es maIa. Et ad 3. MAE Ium t inquit contingit ex singularabus defectibus et bonum autem ex tota, ω in-ιegra causa . des e voluntas sit ejus .
quod es seruuddis se malum, oe sub νatione boni ι sive sit bons sub ratione
mali, semper voluntar eris mala. Quibus ab actu bono ex Objecto, pravo Dd x autem
227쪽
2 1 2 Quaest. III. De actuum humanorum moralitate .
autem ex fine, excludit omnem bonitatem etiam ex parte objecti. Tum
quia dicit, objectum bonum, volitum ex fine pravo, era volitum sub ratione mali: sed objectum volitum sub ratione mali, non est in ratione obiecti morali ter bonum ; ergo dcc. Tum e tiam , quia dicit, voluntatem en malam , sive sit eius, quod est secundumst malum , sub ratione boni; sive sit boni sub ratione mali : sed voluntas de malo sub ratione boni, nullam habet bonitatem ratione boni finis; eristo voluntas boni sub ratione mali nullam habebit bonitatem eκ objecto.
UI. Ulterius I. a. q. IS. a. s. ad 4.
docet, qudd cum aliqua circumstanistia transmutat actum de bonitate i malitiam ; talis circumstantia sumitur, ut differentia essentiatis obiecti , secum dum quod ad rationem eomparatur : sed obiectum , puta eleemosyna ex fine in nis gloriae volita, est volita contradictamen rectae rationis; ergo haec circuminstantia est differentia ementialis obiecit transferens illud , nempe eleemosynam, de hocio i nana lum :& sic nee retinet bonitatem ex parae obiecti . VII. Probatur ratione fundamentali ex dictis . Cum aliquis vult dare eleemosynam propter inanem gloriam, obiectum illius voluntatis, ut est O tectum, est malum , cum sit sub ratione mali; erso nullam boni speciem dare potest illi actui: quia obiectum non specificat actum secundum se sum- tuin, sed sormaliter sub ea ratione,
sub qua attin/itur. Ant. probatur . Eleemosyna, volita propter vanam gloriam, est voti ta contra dictamen,& regulas re elat rationis: sed obiectum volitum contra regulas rectae rationis est obiectum
in ratione obiecti malum,quia sub ratione mali volituminempe in ratione medii ad malum finem ordinati; ergo Δ c. VIII. Confirmatur. Ut aliquis actus sit bonus, saltem inadaequale, d bet regulari per dictavien rectae rationis , & prudentiae, quae est proxiana regista humanorum actuum , ut
ostendimus; sed electio objecti de se
ni, puta eleemosynae , aut ieiunii ad malum finem inanis gloriae, non regulatur per dictamen rectae rationis,& prudentiae , quae dictat, bonum bene esse saetendum ; Se bonum fieri ma-IE, seu ex malo fine, non esse bonum tunde D. Thomas dicita velle facere aliquid , quando non debet fieri , non est velIe bonum , quod idem docet de aliis circumstantiis; ergo dcc .
eonfirmativa hucusque dictorum. Boinnum fieri ex motivo malo, non est bonum , nec conforme rationi; & num fieri male, non est bonum, est enim praebere materiam ipsi malo a unde eleemosyna , saeta ex vanagloria, non est eleemosyna sormaliter , sed ma- Ieria, in qua titulo eleemosynae exerincetur vanagloria , licet habeat effectum eleemosynae , nempe sublevamen a i lenae miseriae: sed quando opus bonum fiteκ malo fine, fit ex motivo mala,
quia finis est motivum faciendi , de illud bonnm non fit bene, sed male;
ergo fit contra rationem , Se Est malum , quia ex dictamine malo adaequa
X. Ex his apparet differentia inter
artificialia. εc moralia in hac parte Nam artificialia ex pluribus partibus eonstantia, sicut Ac naturalia, non re gulantur una . dc eadem regula pro omnibus partibus; sed una pars una regula Iur regula , altera alia : unde
fit, quod una pars potest e se suae
Tegulae conformis, altera vero suae regulae difformis . At iu moralibus uis nica est regula , nempe, dictamen reinctae rationis, cui subdi debent finis, .de media et unde si ei coasormentur stotum opus erit moraliter bonum; si ab eo in aliquo discordent, totum erit moraltiter in lum. Rursus; cum moraliter operans operetur propter unum finem. Si omnia , quae facit in illo negotio illi fini subordinet ; li finis iust , aut ex circumstantiis malus sit . omnia , quae in illo actu accipiuntur ut deservientia tali fini, vitio illius inquinantur.
228쪽
Σοtatio Argumentorum contraria Sententia is
I ei meritorium alicujus praemii, saltem tempo talis, debet esse moraliter bonum: quia sicut nihil est demeritomim , nisi sit moraliter malum; ita nihil est meritorium , nisi ex aliqua parte sit moraliter bonum et sed opus habens obiectum bonum , etsi fiat ob finem malum, est merito rium alicujus praemii temporalis; ergo &c. Min. probatur ex D. August.
lib. contra Mensaeium P. 1. ubi de Iehu loquens ait et cam vero feriptum sit , eum rectum eor non habuisse eum Deo ; quid si profuit, quod pro uo nulla obedientia , quam de domo Aebab omnino delenia pro cupiditate sua do
minationis exhibuit, aliquantam mercedem transitoriam regnἱ temporalis ac
cepit ' Quibus s. Augustinus ostendit, Iehu Regnum temporale in mercedems Deo reportasse ; quia fecerat id ,
uod Deus praecipiebat, exterminando amiliam Actiab : quamvis idem faceret ex pravo fine, nempe, ex dominandi cupiditate. Quod ipsis verbis
Domini A. Reg. Io. v. 3O. comprobatur , dicentis Iehu : Quia studiose egi- si , quod rectum erat, O placebat , oeulis meis , ω omnia , quaerant in corinde meo feeisi aeontra Aomum Aebab rfilii tui usque ad quartam generationem sedebunt super ibronum Israel. Et tamen animus Iehu non erat rectius; statim enim subditur v. 3r. Porr Iebunon custodivit, tit ambularet in Iet Domini Dei Israel in toto corde suo :non enim raeest a peccatis feroboam , qui pereare fecerat Israel. Igitur Iehu non erat bonus, nec bonam intentionem habebat in executione divini praecepti γ & tamen praemium temporale
Iehu, cui multum fidit Macet no-
ster, contra ipsum militare. Nam i- se sicut asserit , actum ex obiecto
onum semper manere bonum, noluisobstante malo fine: ita asserit, actum ex objecto malum . puta furtum , aut mendacium, semper esse malum , etiam si fiat propter bonum finem. Hoc enim aperte docet S. Augustinus i. conistra Mend4c. c. I. Ea , qua consaι ὰμ
ιο quasi hono fine , nulla velut bona imtentione faetenda fiant. Ex quo insertcontra Priscillianistas: quia mendacium ex se est peccatum . nullo etiam bono fine esse mentiendum. Atqui Iehu non solum secit opus bonum, quia a Deo praeceptum , Dempe, occidendo filios Achab, quamvis eκ pravo fine. sed etiam fecit opus ex se malum ex bono sine , cum Ob exterminandum cultum Baal mendacium elegit, ibi v. 18. dicens: Achab eoIuu Baal pa
rum ἶ ego autem colam eum amplias ἔ
indixitque diem solemnem Baal, Omnesque ad eum vocavit. Quo exemplo, teste S. Augiistino relato c. 1. Priscilistianistae uiebantur; ergo si ex facto Iesiu colligitur , opus bonum ex obiecto esse bonum , etsi fiat ex mala fine via , Deo praemium reporrat; cuem ratione deberet concludi, opus sua natura malum , si fiat ex bono fine, evadere bonum , quia praemiatur Deo : vel si opus malum , etsi factum
ex bono fine remanens malum, prae
mi atur a Deo; parites si opus sua
natura bonum, etsi Delum ex malo fine, praemietur a Deo, a Deo praemiari opus quantumvis malum,
pro Bancel, in facto 3ehu dii tinguenda esse duo et nempe , substantiam actuS . scilicet, adimpletionem divini mandatu& modum, seu animum, quo illud adimplevit Iehu, & media, quibu4 usus est. Si spectetur substantia actus praecisa a circum stant iis, 1it a Deo
Praecepta , bona erat, & propter banc nonnullam obedientiam, ait Augustinus, mercedem aliquam temporalem a Deo reportavit et quia Deo ob ten-
229쪽
2 I4 ciues m. De actuum humanorum moralitate P
ilo bonum secit. Sed si spectatur m dus, & animus Iehu in adimplendo
divino mandato , nempe, ambitio dominationis; & medium, quo usus sui tin exterminando cultum Baal, Nempe, mendacium ; actus ille torus est moraliter malus, quia bonum secit, sed non bene: Se illud voluit, non subratione boni, sed sub ratione mali,& diiDrmiter rectae rationi. Illa autem Dei verba sudioiὸ egisti eadunt supra substantiam actus, & Zelum ,
uo compleverat mandatum Dei ded ructione cultus Baal, & internecione
familiae Achab; sed non supra medium, quo impleverat primum p & finem, quoad secundum motus suerat.
XIV. Responderi potest secundb eo modo, quo de Obstetricibus AEgyptiis,
quae mendacio impleverunt praecein tum Dei, & lamen mercedem receperunt , loquitur S. Gregorius i. I 8. Moral. e. 3. nimirum , ex qualitate praemii temporalis, non aeterni, colis
ligi potius . quid mereretur opus il Iiid Iehu, quia non recth laetum . veris ha S. Greg. sunt loquentis de obste.
tricum mercede et In qMa magis reeom. pensatione cognoscatur, quid mendacii eu0a mereatur. Nam benignitatis ea. rum merces , qua eis in aeterna potuit visa retribui, pro admixta culpa menis daeii in terrenam es recompensationem dee Iinata : ut in vita sua , quam memriendo tueri voluerunt, ea, qua fecerunt, bona reeiperent; s ulterises, quod eo tectarent, mercedis sua pramrum non ba.
berent . Nam si subtiliter perpendatur ,
amore vita prasentit mentita funx, non intentione mercedis. Pareendo quippe conata sunt infantium vitam tegere, mentienaeo, suam.
XV. Ex superius dictis incipit apparere , quid respondendum si alteri fundamento, cui maxime fidit adversa sententia , quod sic proponitur. Actus ille est morali ter bonus, per
quem adimpletur divi Rum praeceptum: cum enim adimplere divinum praecep
tum , bonum sit, fieri nequit nisi peractum aliqualiter bonum; sed per actum ex obiecto bonum, quamvis malum ex line, adimpleri potest divinum praeceptum et si quis enim habeat prata ceptum jejunandi, orandi, eleemosynam faciendi, esto haec omnia faciat ex vanagloria , tamen implet praecep-tnmὲ ergo &e. Confirmatur. ini, urgente prae cepi' dandi eleemosynam, eam tribuit
oti inanem gloriam , melius iacit, quam qui nullo modo implet tale spraeceptum ἱ ergo aetus ille habet aliis quam bonitatem saltem ex obiecto.
Inal. Si praeceptum sit non solum de substantia actus, sed etiam de modo,
seu non solum de actu externo , sed etiam interno, conc. maj. Si praecep- externo quoad substantiam , &materiam ipsius actus,
nego maj Si ergo praeceptum sit non de solo actu externo, sed etiam inter no , non solum de substantia actus, sed de modo, ut scilicet non solum nat, sed ut studiose, & bene fiat ἔtunc non impletur per solam exhibitionem actus externi, seu boni effectus, sed etiam boni actus moralis,& bene moraliter facti. Si vero praeceptum sit solum de actu externo , ε de substantia, seu materia praecepta ponenda , non petit impleri actu bono bonitate morali, sed solum bono emisetu, seu bona materia, & substantia actus; quia haec sola praeeipitur. Ubi
advertendum est ex D. Thom. hic ris
. q. OO. a 9. modum adimplendi praecepta bene, ac virtuosh non ea de
re directe. & per se sub lege humana , sed totum oub lege divina; quae non solum praecipit substantiam actus virtuosa quoad actum externum , sed etiam quod recta intentione . & viris tuose fiat. Nec in omnibus suis praeisceptis lex divina hoc iubet: sed in illis, quae disponunt de interiori rectitudine hominis, & quae pertinent ad direetionem cordis, & iustificatio.
nem . seu munditiam interiorem, ut
credere, sperare, diligere, paenitere, non maechari tu corde, rein alienam
230쪽
llon eoneupistere Quare bend potest aliis praeceptis satisfieri per actum exhi-hen lem externam materiam a ius ho-ni, etsi ex parte operantis male nat, di 'actu non bono moralitate . Et hoc modo impletur praeceptum honorandi parentes, licet non fiat ex caritale, ut docet D. Thom. laudato loco a. Io.& impleri potest praeceptu in non suis xandi, & non maechandi, esto ex inani gloria , vel alio fine non bono id
fiat, Cuius generis cum fuerit praeceptum de exterminando cultu Baal,& familia Achab: ideo quamvis Iehu illud non impleverit bene, & quoad
modum; quia tamen posuit substantiam actus, & materiam praeceptam,
potuit ei dici 1 Dominor uisti, quod
rectum erat , ω piacebat oeulis meis,
materia nempe , & effectus, quem posuisti, quia rectus erat, & a me praeceptus .
XVII. Ad confirmat. nego ant. si Iν mettur sumatur positive, & comparative . Nam qui, urgente praecepto dandi eleemosynam. eam tribuit ob inanem gloriam, esto minus male faciat, quam qui nullo modo tale praeceptum implet; non tamen proprih melius facit, quia neuter sormaliter bene facit : & ideo comparativum melius est de subjecto non supponente. Si eut qui dormiens non frangit praeceptum non furandi, melius facit, quam qui illud violat, non tamen proprie; quia do
miens nullam exercens voluntariam
operationem, nihil boni facit: ubi
autem non est bonum, melius es eis non potest.
XVIII. Sed dices. Finis pravus diminuit quidem bonitatem, quam actus ex objecto habet , non tamen eam omnino tollit: se ut finis bonus diminuit quidem malitiam , quam actus habet ex obiecto, ut in eo, qui furatur , ut det eleeinosynam; sbd non tribuit bonitatem obiecto . Αli Iss finis pravus tolleret bonitatem ab obiecto, actus de obiecto bonus factus ex fine pravo , duplicem malitiam haberet a unam ca fiae, puta, vanae gloriae; aliam ex obiecto depravato, ne pe, eleemosyna vitiata.
XIX. Respondeo nem, ant. Finis e nim pravus tollit omnino ab obiecto, ut propter ipsum volito, omnem bonitatem actualem, in exercitio talem
moraliter; quia finis ille pravus facit illud en volitum contra dicta men , & regulas rectae rationis . Dici tamen potest , diminui bonitatem : quia in eo obiecto manet bonitas radicalis . & in actu signato , ad differentiam obiecti ex sua natura mali. Eadem ratione finis bonus diiscitur diminuere malitiam actus ex mbjecto mali, puta , finis eleemosynae malitiam furti; non quia eleemosyna bonitatem aliquam moralem exercite tribuat ipsi furto; sed quia voluntas , seu intentio dandi eleemosynam , de se habet objectum exigens boni latem, seu petens regulari regulis rationis ἔquamvis propter impedimentum pravi medii, nempe, furti vitietur, de bonitate sibi debita privetur. Unde bona manet in potentia, quod susscit ad minuendam malitiam saltem nega tives quia actus ille non ex omni parte est malus, esto totus si ma
XX. obiiciunt terti b. Actus vi tutum eliciti ex malo fine procedunt ab illa virtute, cuius sunt actus; ergo aliquam bonitatem habent, quia virtus est de objecto honesto, & bonum iacit ea utentem. Ant. variis exemplis probant. Primo . Qui restituit alteri quod debet, etsi id faciat ex pravo fine, puta, ut noceat alteri illa pecunia; tacit actum iustitiae in restitituendo: de Iudex, qui innocentem liberat eκ vanagloria ; & qui devote audit, vel dicit Misam, ut videatur
ab hominibus; Deiunt, ille. actum justitiae , iste, actum Religionis.
XXI. Secundo. Qui accedit cum attritione supernaturali ad Sacramentum Consessionis, ut captet i ira ne in gloriam apud Conserarium , habet attritionem ex pravo fine: & tamen, quia supernaturalis, est actus 'irtu