장음표시 사용
241쪽
116 Quas. III. De actuum humanorum moraIitate.
sitis generentur; nec actus ut in ropositi, ae in singulari possint esse indifferentes , sed determinath vel boni. vel mali , ut statim dicemus: ideo Non possunt producere habitum, nisi iuxta conditionem suam, & proinde vel virtuosum determinate, vel viti
XIII. Ad confirmat. dico, quod Iieet inter verum , Se salsum propositionis in re, & absolute non detur medium; si tamen fiat aliqua praeci inso , aut reduplicatio potest dari medium. Propontiones enim de suturo contingenti, prout consideratae ante decretum , dicunt habitudinem ad rem enunciatam; nec sunt verae, neque salsae determinate, sed indifferentes ad veritatem, vel salsitatem: quia pro illo priori earum obiectum nee est suturum , nec non futurum , sed possibile . de merE indictiens ad suturitionem , vel non suturitionem ; ut in Tract. de Seientia Dei expendimus. Et eadem ratione si actus quidam considerentur ex parte objecti indifferentis ad bonum, Et malum, dicuntur ex specie sua indifferentes. XIV. Sed dices. Non potest dari objectum voluntatis indifferens ad bo num , de malum. cum obiectum v Iuntatis sit bonum. Vel ergo erit bonum honestum; de hoc ipso erit bonum morale: vel delectabile, Se non honestum; Se hoe ipso erit malum: Vel utile, &sic. aut sistitur in illo, ut in fine , de erit perversum , & malum, quia perversum est frui utendis: aut refertur in aliquem finem: si ille finis est bonus , ab eo accipit bonitatem , si vero malus, malitiam. XU. Respondeo cum D. Τhom. hic a. 8. ad x. quod obiectum voluntatis, ex quo tale , habet aliquam bonitatem ,
vel malitiam saltem naturalem non Tamen semper importat bonitatem , vel malitiam moralem, qua consideratur per comparationem ad ratιonem. Et ideo
cum quaeritur e an sit honestum . vel utile, vel delectabile; dicimus, quddea preci la ratione, qua est objectum voluntatis, ab omnibus istis praescia.dit, sicut praescindit a convenientia , vel disconvenientia rationi et de propterea etiam 1 bono, &.malo mora-
cies semper reperitur in a Iiquo indiis viduo : sed non potest dari actus i differens in individuo . ut statim diiscemus; ergo nec secundum suam speciem
Respondeo, neg. conseq. Committiatur enim fallacia accidentis. Non eis
nim quidquid hahet actus in individuo , conuenit illi ex principiis suae speciei r sie ut homo in individuo esse non potest, quin sit albus, vel niger;& tamen hoc nen habet ex principiis suae speciei, sed praescindit. Ita non quidquid habet actus, pertinet ad sp
ciem ejus. . II. Non posse dari actum Humanum in India viduo , qui sit Indisserens . XUII. r. Ico secundδ. Non datur.
υ nee dari potest actus humanus. Se moralis in individuo, qui inspectis omnibus circumstantiis, quas actu habet , non sit determinath vel bonus , vel malus , sed indifferens ad bonum , vel malum . Est communis ata sertio praesertim in Schola S. Thomae.
Colligitur pri md ex Christi verbis Lu
cae II. V. 13. O ut non ea merum, eonin
tra me ea : ω qui non eolligit meeum , drisergit. mibus inter ese cum apis per bona opera, vel contra ipsum per opera mala: inter colligere cum ipso,& dispergere, nullum admittit medium Christus; ergo sentit, inter pera bona, & mala non dari media, seu indifferentia. Alioquin si triplexetat actionum genus, ut aliae forent bonae , aliae in alae, de aliae indiffereniates , consequentia Christi non effethona : nam eκ hoc , quod aliquis non esset cum eo per bona opera , non sequeretur statim, quod esset contra ip-
242쪽
sum per opera mala r sed posset medio modo se habere, & nec esse eum ipso, nec contra ipsum, faciendo opus, quod necesset bonum moraliter, nec malum, sed indifferens. XUIII. Hoc confirmant Patres. S. August. l. 1. de Peccat. merit. c. et S. uuamquam sinquit et oIuntas, miiarum , si potest in medio quodam ita eonsistere ; ut nec bona , nec mala sit.
Aut enim iustitiam diligimus , ω bona es t ω si magi 1 diligimur , magis bona , si minas , minys bona es : aut
si omnino non diligimus , non bona est . . . Si ergo voluntas aut bona en, aut mala cte. Et Epist. r . nunc 82. ad Hieron mum c. x. agens de caeremoniis Legalibus, ait: Sed eavenaeum est, oideIDet in bae disputatione , ne , sicut Philosopbi . quadam facta hominum meis dia dieamur inter recte factum , Erpecinearum , qua neque in rectὰ factis, neque
n peeeatis numerentur: urgeamur eo, quisa observare Iegis earemonias non
potest esse indisserens , sed aut bonum ,
aut malum e ut si bonum dixerimus, eas nos quoque observare ruamur: si autem malum , non verὸ , sed simulatὸ ab apostolis observatas esse eredamuF. Quod repetit I. de in illi. eradendi e. I 2. Quae adeo clara sunt; ut moverentvatqueZ ad dicendum, hanc revera
fuisse Augustini, de ejus Discipulorum, Prosperi, Fulgent ii, & D. Thomae sententiam. XIX. Probatur ergo ratione D. Th. hac g. I 8. a. s. Necesse est, omnem
actum humanu in a deliberata ratione ble de nunc, de in individuo procedentem , ordinari ad aliquem finem, saltem ex parte intentionis, & includere aliquas circumstantias . Vel ergo finis , ad quem ordinatur , est finis debitus, & rectae rationi consonus, &exercitus in ei reumstantiis , in quibus secundum rationem rectam exercendus est , vel non: si primum ; erit actus moraliter bonus: si secundum; erit moraliter malus; ergo actus humanus in individuo non potest esse sindifferens . Majorem docet D. Thom. his verbis r actus moralis non DIam
habet bonitatem ex obiecto, a qtio baisbet speciem , sed etiam ex circumcanistiis , qua sunt quasi quadam aeridemtia : Deut aliquis eonvenit individuo hominis ferunda m aeeidentia individua-ιia, quod non convenit homini stetinis dism rationem speeiel. Inde inserens, omnem actum humanum individualem habere neeessario aliquam circumstantiam, per quam trahatur ad bonum, vel malum, ad minus ex parte intentionis; rationem date Cam enim rationis sit ordinare , actus a ratione deis liberativa procedens , si nο. sit ad debiatum finem ordinatur, ex hoe ipso repu gnat rationi , Ur habet rationem mali rF ωνὸ ordinetur ad debitum fuem,
est 1υenit eum ordine rationis s eis sie habet rationem boni . Necesse est autem, quod veI ordinetur , vel non ordinetur ad debitum finem . Unde necesse ea , omnem actum hominis a deliberativa rati ne proredentem , in individuo eonsidera. tum , bonum esse , vel malum .
XX. Quia vero Auctores contrarii negant, hominem teneri actui indifferenti eκ objecto semper apponere finem rectu in , & honestum ; sed dicunt. posse illum exercere ob solam delecta. tionem, vel naturae commoditatem et quo in eam ille actus, etsi advertenater, & libere fiat, & absque sorma li, aut virtuali intentione alicuius finis honesti, non est malus; sed manet indifferens, seu non bonus, non contrarie, aut privati vh, sed tantum negative, nempe, carens fine bono. quem tamen illi non teneor apponere et quod est totum oppositae sententiae sun
damentum rXXI. Quapropter probandum est,
hominem , quotiescumque ex ad veristentia , & deliberare volens operatur , ex praecepto teneri operari secundum regulas rectae rationis, & Ob finem honestum; quod si non faciat, pec cat , & moraliter male agit. modostendo primo sic. Quoties homo operatur cum consito & deliberati ne rationis, tenetur operari, ut homo
243쪽
G8 suas. III. De a uum humanorum moratiate.
a brutis distinctus; ergo tenetur operari in ordine ad bonum rationis, seu honestum, quod est finis naturae
rationalis, ut en ratione operantis.
XXII. Confirmatur. Licht homo non teneatur semper Omnes suas acti nes referre in bonum finem, & honestum; cum enim hoc sit praeceptum affirmativum, non Obbligat pro omni tempore: si tamen velit agere ut homo , & operari cum deliberatione rationis, debet attendere, & agere seiacundum rationis regulas . memadmodum lichi arti sex non semper teneatur advertere , & agere secundum regulas artis; si tamen velit agere ut artifex, & saeere statuam, tenetur attendere ad regulas artis, & secun
dum illas statuam sacere; quod si non
faciat, peccat in genere artis: sed di elamen rationis, & prudentiae regula est, ut quoties homo eum deliberatione, & ut homo operatur, dirigat operationem suam actu, vel virtute ad bonum naturae rationalis, seu rationi consonum, altius Operando, quam bruta, & ordinando animales operationes ad rationales fines; erisgo 8ce. XXIII. in apropter sicut deseeeret Regem, vel Principem ad vilia rustiocorum opera sese deiicere , ac in e rum fines suas operationes dirigere, eas ad finem altiorem non ordinandor
ita, &multo magis, dedecet Regiam hominis maiestatem, dum agit ut homo, ad operationes iumentorum sese demittere, in eorum finibus sistere, nempe, in bono delectabili, & sensibili; non reserendo illud vel actu, vel virtute ad finem rationis , bonum scilitet honestumi eique aptari poterit
illud Psalm. 48. v. xv Homa chm in
honore esset non inter exit et eo aratus
es iumentis insipient ιbus ι ω simitis favi
hus est illis. Quia in solo delectabili sistens, ut in fine, agit more brutorum ;& quod in brutis est natura, in ipsa est vitium . Unde quod Adversarii dicunt . hominem, qui exercet actum ex
objecto indifferentem propter solam delectationem, vel commoditatem natuis rae , tanquam propter finem, non o
di nando illum saltem virtualiter adfinem rationis, sacere actum indifferentem ἔ falsum dicunt. Nam SS. Pa. res docent, actum coniugalem factum ob solam delectationem esse malum, di peccatum saltem veniale. Et S. Thoa
mas E. R. q. 263. a. I. ad a. dicit,
sed i ut ait, ibi ad 3.ὶ delectatio . quae
in ludo habetur , ut ordinata sit, deo bet ad aliquam animi quietem , & re- errationem ordinari, sicut somnus ;ut deinde animus reereatus melius posisit studio rationis vacare. Ne autem quis putet, ad hoc requiri aliquam expressiam , & formalem ordinationem ;hoe dubium tollit S. Thomas hoc a. s. ad 3. dicens et Hoc ipsum , quod a Iiquis agit oνdi ιδ ad sustentationem, HI quietem fui eorporiι, ad bonum vir tutis ordinatuν in eo, qui corpus suum ordinar ad bonam vinuιis.
XXIV. Secundo. Ostendo alia raotione S. Thomae hoc a. s. in arbum en to Sed eontra. Omnis actio otiosa est mala moraliter et sed omnis actio, quae pori resertur ad finem honestum est otiosa; ergo est ma Ia moraliter, non vero indifferens. Maior probatur. Οmne verbum otiosum est malum, Mpuniendum in die Iudicii, teste Christo
Matth. I h. v. 36. Omne verbum otiois
fum , quod Iacuti fuerant bomines , redis dent rationom de eo in die iudicii. Unde Gregorius homil. 6. in Evang. -- eum linquit vos admoneo , ut ab otio D sermone parcamus , inutiliter loqui
declinemus .... Otiosum quippe verbum
es , quod aut utiIitate rectitudinis , aut ratione jusa necessitatis earet. Et l. 7. Moral. c. 21. modo et g. ait: inissum quippe verbum est, quod aut ratione iusta neeessitatis, aut intentione pia utilitatis caret. Ergo , sortiori opus otio sum, qudd aut utilitate rectitudinis , aut intentione piae utilitatis earet, est
malum, & in die Iudicii puniendum. Tum quia in opere otioso non minus
244쪽
vanE oecupatur potentia, & consumitur tempus, quam in verbo otioso. Tum quia ipsa locutio est quaedam actio. Tum quia cum opus quid maius, di pretiosius sit, quam locutio; cae. teris paribus, peius est opus otiosum, quam otiosum verbum. Quare Hiero. nymus t vel alius sub ejus nomine in Psalm. 16. R. M si, linquit in de verisbo otioso redditur ratio, quant. magis do operibus hominum
XXV. Minor vero, qudd nempe actio, quae ad finem honestum non orisclinatur, sit otiosa, facilis suadetur. Nam sicut verbum non dicitur oti sum, qudd ex malo fine proferatur,
vel ex mala circumstant i a; sed quod
careat aut utilitate rectitudinis, aut intentione pia utilitatis, ut ait Gregorius et ita & actio otiosa dicitur, quia aut caret debita utilitate, aut finis debiti intentione. Et hoc nomen ipsum otiosum ostendit: fgnificat enim id , quod ad finem suum praecipuum
non inservit. Sic calamus. aut cui.
ter, qui non potest servire ad scriben. dum, aut ineidendum, otiosus diciis tur . Sic pars domi, quae ad finem' habitationis non deservit, otiosa dicitur . Et operarii Matth. Q. v. 3. dicuntur otiosi ; non quia nihil omnino agerenti sorte enim contabulabantur,
vel ambulabant, vel aliquid aliud.agebant a sed quia finem suum non
exercebant, vineam excolendo, & in ea laborando. Vel igitur verbum , quod profertur, de opus, quod exeriscetur , habet pro fine aliquid iustum , tum , & honestum I & sic tam verisum , quam opus est moraliter bonum: vel non habet; εe sic est otiosum. &moraliter malum. Et quia inter haec habere , vel non habere, utpote conis tradictoria, non datur medium in re; ideo in re, & in individuo non datur actus humanus medius, seu in.
differens a XXVI. Hoc argumentum valde to
quet Adversalios ; eosque ad illud declinandum in varias responsiones distraxit. Primb ergo ex Veteribus qui-
dam negarunt, verba otiosa esse moraliter mala: iudicium autem illud,
in quo Christus dicit de iis reddendam sore rationem, dicebant suturum iudicium discretionis, nonicondem nationis . XXVII. Sed haec responsio te inritatis.expers non est. Primo . Qui reeugnat SS. Patribus supra relatis, qui verbum otiosum statuunt tanquam puniendum in Iudicio . Praeterquam- quod repugnat intento Christi, qui ex eo. quod homines reddituri sunt rationem de verbo otioso, argumento
a minori ad inatus infert, graviter reddituros rationem , de puniendos in die iudicii: quod argumentum nullam haberet vim, si verbum otiosum i IV. iudicio non esset puniendum, sed solum discutiendam. Omnia ergo opera ad illud iudicium discutienda deserenis
tur , sue ut reportent praemium , sue poenam: sed verbum oliolam non est examinandum ad praemium ἔ ergo ad
poenam , dicente Paulo 1. Cor. s. v. IO. Omnes enim nos manifestari oportet a
te tribunaI Christa , tit referat unuAuiseque propria corporis , prout gessit , ve bonum , sive ma Ium . Si ergo verba
oriosa deserenda sunt ad tribunal Christi , vel erunt bona, vel mala: sed
non bona ; ergo mala . XXVIII. Respondent propterea alii, opera indifferentia non esse adducenda in iudicium; sed quia nec
bona, nec mala esse omittenda: scutomittuntur a lege, quae.nec ea prα cipit, nec prohibet. sed permittit. XXIX. Sed contra. Haec Oper laeta sunt ab homine humano, & libero modo . ergo pertinent ad ea , uae gessi t homo in corpore, ergo aducenda sunt in iudicium . iniod enim Paulus dicit, quhda nempe reseret unusquisque &e. sve bonum , sive malum, bonum, vel malum non est particula restri stiva, quasi solum referat bonum, vel malum; sed declarati varquia scilicet omne, quod fit humano modo, bonum, aut aiatum est, & deo
feretur ad tribunal Christi, sive ut
245쪽
2 3 o Quas. III. De actuum humanorum moralitate.
praemiandum, sive ut puniendum. Rursus Apostolus: Omnes nos manife ri πονtet, id est , Omnes homines , qui humano, ac libero modo operamur in Corpore: at si non omnia opera huismano modo laeta , essent deserenda ad iudicium, nimirum opera indifferenistia , non Omnis homo Oporteret manifestari, imo aliquis non oporteret. Si enim puer, ad usum rationis iam adductus, exerceret primos actu. liberos indifferentes, & antequam eliciat actum bonum, vel malum statim moriatur , iste cum solis actibus indifferentibus decedet; ergo si non oportet manifestari ante tribunal Christi ho minem ob actus indifferentes, iste sie decedens non oportebit manifestari ante tribunal Christi. Nec potest re Londeri ab Adversariis, quod cunia.
omo, ad usum rationis deveniens , te. Neatur se convertere ad Deum; si faciat actum indifferentem, peccat, ut doeet D. Thom. & nos cum illo tenemus. Nam hoc Adversariorum plexique negant
XXX. Respondent alii, assignando disparitatem inter verba otiosa , de opera : illa enim , si otiosa sint, mala
sunt, non tamen ista. Et rationem dant. Tum quia verbum ex se est ordinatum ad mentis manifestationem, ut ad finem; de ideo hoc ipso, quod caret
sine, est otiolam: opus vero non est propter aliud, sed eropter se. Tum quia locutio est actio magis rationa. iis, quam aliae actiones externae: ideoque magis propria est hominis, & reis
quirit finem rationi consentaneum magis , quam aliae , ut ambulare &c. quae quodammodo animales dici possunt. XXXI. Sed contra. Nam Deus non
minorem rectitudinem exposcit in sactis, quim in verbis; ergo se ut i verbis requiritur debitus finis, ita & in factis. Disparitates autem ad inductae frivoIae sunt. Nam prima aequi invocationem continet; quia aliud est id , ad quod verbum ordinatur ex sua fignificatione , aliud id , ad quod o
di natur a laquente. Primum est ma-n i festare id , quod est in menter & hoc
habet verbum etiam otiosum, dum modo sit verax, ut supponimus. Se cundum est , hanc locutionem , & mentis expressionem ordinari ad finem bonum , & honestum: & hoe debetur non magis locutioni , quam laeto, si utrumque humano modo fiat. mare neque valet secunda disparitas: cum enim quaelibet actio , etiam ambulatio humano modo facta, sit rationalis non minus, quam locutio; non minus reis quirit finem honestum, quam illa. XXXII. Respondent tandem alii, negando , actionem, quae ad finem honestum non ordinatur, esse otiosam aut enim aliqua actio otiosa non sit,
sat est, ut ad aliquam naturae commoditatem ordinetur.
XXXIII. Sed contra. Nam veI per
commoditatem naturae intelligitur conservatio sanitatis, seu sustentatio, quies, ac recta consistentia corporis a
vel delectatio aliqua sensibilis in eoopore inde secuta: ita ut ista sit finis
actus, nec ordinetur ad alium finem. Primum certh non reddit actum oli sum , & carentem debito fine. Cum enim conservallo sanitatis, sustentatio , ac quies corporis sit bonum honestum , hoe ipsum , quod aliquis agrx
ordinatὸ ad fusentationem vel quietem fui eorporis, ad bonum virtutis ordina
tur ; ut supra dicebamus cum D. Th. hoc a. s. ad 3. Quo fit, ut actiones, quae ad vitae , vel sanitatis conservationem utiles sunt, vel necessariae, &ex hoc fine exercentur, non sint indifferentes , sed honestae, & naturae rationali consormes et rationi enim conis sonum est , indigentiis partis vegetativae , & sensitivae consulere; & prudentia dictat, his naturae indigentiis esse subveniendum ex naturali dilectione, qua quis seipsum diligit, quae,
si ordinata sit, bona moraliter, ac honesta est . Secundum vero dici nequit. Nain, ut jam diximus, delectabile bonum non potest esse finis creaturae rationalis ordina id operantis. Etenim D. Thom. hac I. a. quaa. 4.
246쪽
a. 1. ad 2. ponens disserentiam inter appetitam sensitivum, & rationalem , dicit , qudd in illo operationes quarunis
tur propteν deIectationem: iste autem prineipalistr intendit bonum , quam dein lectationem. Et inde es, quod divinus intellectus , qui es institutor natura , delectationes apposuit propter operationes . Quare , ut aliquis Operetur consor mi ister ad institutionem naturae rationalis, necesse est, ut delectationes quaerat tanquam media ad operationes h nestas, ut ad finem : & si e contra quaerat operationem propter delectationem, tanquam finem , pervertit ordinem idivina Providentia statutum. Qud spectat illud Ausustini celebre dictum l.
de Pecc. origi n. c. 4 . Tanta namque axeellentia est in eo aνatione pecoris homo , ut vitium hominis natura sit pecoris . Vel igitur homo quaerit operationem propter delectationem, in ea sistens; & se agit ut pecora, & vitiose agit: vel quaerit delectationem Propter operationem honestam ; & sic agit ut homo, & recte agit . . III.
Fundamenta eontraria seeunda assertioni. XXXIV. Rimum sundamentum est. l. Nullum datur praeceptum, quo teneatur homo omnem actionem suam in finem honestum dirigere : hoc enim praeceptum non est naturale; cum ad nullum ex praeceptis in Decalogo contentis, quae natu ralia sunt, reducatur: neque positivum . cum hoc in Scripturis revelatum non sit ; ergo ruit tota nostraesententiae basis. XXXV. Confirm. primo . Si adesset aliquod praeceptum , hoc esset a firmativum , semper quidem obligans , sed non ad semper. Nimis enim rigo- rosum esset , & sere impollio ite , quod homo in omnibus suis adtionibus, &pro semper , in his etiam , quae naturae commoditatem, & vitae sustentationem spectant, ut spuere, purgare
nares, Dicare barbam, teneatur semia per respicere finem honestum: alias cum continuo tales actiones occurrant, homo continuo peccaret. saltem venialiter : & sic omnes actiones hum nae , etiam Iusti , essent macula inquinatae: quod esset incidere in errorem
Lutheri, & Calvini damnatum in Tri
XXXVI. Confirm. secundd. Praeincepta omnia sunt de actibus virtutum : sed omnia ad finem honestum. referre, ad nullam virtutem pertinet ἰergo de eo nullum extat praeceptum. XXXVII. Respondeo, neg. ant. sicut enim datur praeceptum de nota sundendis otiosE verbis , & non terendo inaniter tempus in illis; ita datur de non terendo tempus inaniter, MotiosE operando: sicut autem in veris
bis, ita in operibus, si debito fine scareant, homo inaniter terit tempus,& otiose exercetur. Dico ergo, dari hoc praeceptum , & esse naturale. Ad
id , quod additur, non contineri in ullo praecepto Decalogi , respondent aliqui , contineri implicit E in primo praecepto diligendi Deum super omnia, quo iubemur referre in Deum omnes nostras actiones humanas, saltem mediath ἔquod fit eas ordinando in aliquem finem honestum . Respondent alii , praeceptum istud non contineri in prae ceptis Decalogi . sed ad ea prae supponi . Sicut enim dantur quaedam veritates, quae per se non pertinent ad obiectum fidei, sed sunt velut praeam in
bula ad illam, ut Deum existeret , Deum esse unum , teste D. Thom ., . p. q. L. a. 1. ad 2. ita dantur quaedam praecepta naturalia, quae non
continentur in praeceptis Decalogi . sed sunt quasi praeambula ad illa, sicut est praeceptum diligendi se ipsum. Etenim nullum legimus praeceptum diligendi nos ipsos, sed solii in diligendi
Deum . de proximum cum tamen nos ipsos diligere teneamur . Cujus ratio
eii : quia cum di liger nos ipsos sit ma line naturale propterea nulla datur virtus ad diligendum nos ipsos:
247쪽
13 et Quas. III. De actuum humanorum moralitat e .
quamvis detur ad diligendum Deum, di proximum, quia ad hoc inclinationaturalis se ipsa suffieit non oportuit de hoe dari speciale mandatum . Cum potius sit generale mandatum in natura rationali landalum, fle omnes eius actus deliberatos respiciens, quod Nempe , omnes actus suos deliberatos teneatur ex iusto fine laeere, eosqueseeundum regulam rationis mensurare. Hoc enim est, hominem ager ut rationalem a brutis distinctum. Dicunt alii, extare praeceptum tum
explieitum in illis verbis Apostoli t.
Cor. I . v. 3 . Sive ergo mandueatis ,
ebilitis, sine aliud quid facitis, ominnia in IIoriam Dei Iaeite. Unde S. Aug. in Ps. 34. Conc. 2. ait: Ωurdiusd Qeris , benὸ age , ω Iaudasti Deum. Tum implicitum in praecepto non faciendi actum otiosum : Nam praecein tum contra otiositatem sive verbi,
sive facti maximE respieit finem; ut videlicet non fiat aliquid sine pia utilitate , vel iusta necessitate. Videatur
D. Thom. q. a. de Malo a. I. in eom.
XXXVIII. Ad primam confirm. primo concedo, illud esse praeceptum affirmativum , nee obligare pro omni prorsus tempore: quandoquidem tunc lolum obligat, pro eo, quo hOmo ex deliberata voluntate operatur.
Et quia est praeceptum continens universalitatem actionum ; ideo nullas possumus actiones deliberatas excipere.Secundo, quia virtualiter continet hoc negativum , nihil esse faciendum contra , vel praeter Deum , & rationis recth ordinem; ut indica4 D. Thom.
in h. dist. 4o. a. s. ad 7. Neque propterea sequitur , homines passim , &continue peccare: partim quia non
continue exercent actus deliberatos, sed multos in deliberate iaciunt i partim quia etiam cum deliberata agunt, non oportet, quia actualiter cogitent de fine honesto, nec quod actu reserant iactiones in illum, sed suffeti, quod virtualiter. Hoe autem saetitum fidelis, qui de Deo actu non cogitan . ideo operatur quae fidei, α Christianae Religioni eonveniunt; quia vel expresse, vel interpretative iudieat, ea decere Christianum. Tum infidelis, qui in suis actionibus speis ctat vel eum finem , ad quem dictanis
te ratione reserendae sunt, vel aliis quem alium ex se bonum nulla pravaeireum stantia vitiatum. In quo nemo non videt, quantum discriminem ut 1 Calvino, Se Luthero, qui Omnes omnino actiones, etiam hominis iusti, esse inquinatas, de malas in se, blasphemant. XXXIX. Ad secundam confirmationem nego min. Omnia enim ordinare ad finem honestum, esth non pertineat ad aliquam particularem viris tutem , sed sit inclinatio ipsa naturae ut rationalis; est tamen aliquid majus, de universalius complectens obiecta , de materiam omnium virtutum r& hoe modo dieitur actus bonus, Sevirtuosus. Sicut E contra non ordiis nare ad finem honestum, dieitur actus vitiosus , non quia opponatur alicui virtuti speciali ι sed quia est eontra modum generalem Operandi naturae rationalis, de contra dictamen generale rationis, quod majus est omni
XL. Sed eontra dicta replicabis. Sicut proprium est hominis , ut rationalis est, dum agit ut homo, omnia referre in finem honestum; ita proprium est ejus, dum agit, agere deliberale, & non indelibereth, ut sa-eiunt bruta: sed nullum adest prae
cepi uin, quo teneatur agere deliberatatb , dum agit; alias fricare barbam ,
movere manum, vel pedem inde lioerate larent peccata; ergo nullo etiam praecepto tenevir, dum agit deliberata, omnia referre in finem honestum ἀMaj. paret. Quia sicut per hoc, quoa omnia in finem honestum reserat, diis stinguitur homo , brutis; ita de per
hoc, quM agat cum rationis advertentia. & deliberatione .
XLI. Secundo replicabis . Potestalis ais , tali praecepto supposito, ejus obligationem invincibiliter ignorare.
248쪽
& ratione talis ignorantiae ab ejus impletione excusari ergo in isto dati poterunt actus indisserentes an indiv1
XLII. Tertib. Opimo opposita negans tale preceptum dari est valde . probabilis; ergo lieite potest quis ea uti; ergo tunc iaciens actum indifferentem ex fine indifferenti non peelabit, quia utetur opinione probabili et neque faciet actum moraliter bonum , quia ad iliem honestum non respiei et . XLIII. Respondeo ad primam λnstantiam , negando consequentiam. Et discrimen est: Quamvis enim ad naturam rationalem pertineat non solum ordinare, sed & deliberat E arere; non est tamen in hominis potestate, seu rationis, deliberare de omnibus acti
nibus, & omnia agere cum adverte tia: dum enim sumus in corpore coris
ruptibili ratio pendet a sensit , &imaginatione, quae saepe irrepit, &praevenit advertentiam rationis . Quotiescumque autem homo delibera thoperatur, ratio semeer potest, actum illum in finem rationis ordinare , ideo. que tenetur et & si non iaciat, ma IE a
XLIV. Ad secundam replicam . AIi qui admittunt quidem , de tali praecepto dari posse ignorantiam non speculativam , negam tamen clari posse ignorantiam praeit eam , quae sit invincibilis. Nemo enim rationis compos in inuincibiliter practice ignorare potest praeceptum, seu dictamen generale 1νndere sis, & prudentiae ab auctore
naturae omnibus insitum , omnes acti es humanas in bonum honestum dirigendi, seu nunquam sistendi in bono delectabili. ut in fine. - Alii ver b admissa ignorantia invincibili , etiam practica de tali praecepto, negant factum illum fore indifferentem ;sed dicunt fore bonum ἔ quia quantum attinet ad judicium rationis practicae, actus ille versaretur circa in a Griam debitam , fit convenim tem ,
quamvis speculativae rationis judicium
esset erroneum . Quia iudicium practicum dicitur verum per consormit tem ad appetitum rectum; iudicium ver b speculativum verum dicitur per solam conformitatem intellectus ad
XLV. Ad tertiam replicam. Qui negant , generaliter licitum esse sequi sententiam minus probabilem, relicta probabiliori,& tutiori; negant, possi licite quempiam uti sententia nega te dari praeceptum reserendi actus h manos ad finem honestum. - Qui vero admittunt, lieitum eta sequi sententiam probabilem, quae verh, & in praxi probabilis existat, omissa probabiliori; dicunt, sententiam D. Th. intelligendam esse quantum est ex rei natura, & per se loquendo, idest seclusa, tum ignorantia , tum probabili iudicio contrariae opinionis; nOIL. per accidens, stante vel ignorantia, vel judicio probabili alterius opini nis r in hoc enim eam non neSant, posse accidere, aliquod opus deliber te factum posse esse indifferens in i
dividuo. Quamvis dissicile sit existi. maret etiam stante tali opinione
non futurum illud opus revera mavilum, nempe otiosum, & quidem deis liberat E iactum; nisi supponatur eistiam omnino inculpabiliter ignorari, quod opera otiosa, ex deliberata v luntate facta , sint peceata saltem I via et quae ignorantia . an revera possit dari, in eontroversia est. XLVI. Secundum iundamentum est. Agere aliquid ad solam delectationem eapiendam , non est malum , neque rationi ditanum, sed mere indifferens; ergo &c. Ant. Prob. Comedere, vel bibere solum ad delectationem capte dam ex suavitate cibi, vel frigiditate polus, dummodo iam tali non noceat ; odorare flores, aut res aromati eas Oo solam delectationem ex odore capiendam; vel audire musicum concertum ob solam delectatio. nem auditus, non sunt contra ratio nem , nec malum , aut peccatum Iquis enim haec damnet Ergo agere
249쪽
134 curis. III. De actuum humanorum moralitate.
aliquid ob solam delectationem non est
XL Ul I. Respondeo, neg. ant. Cum enim , ui supra dixi ex D. Thoma , perationes non sint propter delectationes, sed e converso delectationes propter operationes; qui eligit operari propter solam delectationem, & ad eam Ordinat operationem. inordinate agit. Ita S. August. I. ro. Confess. e. si . de cibo , & potu loquens , ait: Et e m salus si eausa edendi, cr biabendi. a jungit se tanquam pedisequa periculosa jucunditas, O plerumque
pratre eonatur s ut eius eausa fiat, quod salutis causa me Deere, vel diso, vel
volo. mibus dolet Augustinus , quod
comedere , vel bibere , quod causa salutis iaciendum est, saepe iaciat causa delectationis et non doleret autem , si non existimaret malum. Et r. 33. dolens, se magis moveri a sanctis hymnis , dum cantantur suaviter, quam si non cantarentur et Sed linquit deIectatio earnis mea . . . Ivὸ me fa/tit, dum rationem sensus non ita comitatur , ut paιienter sit posterior a sed tant Am quia propter illam meruit admitti ,
etiam praeurrere , ae dueere eonatur ἰita in his pereo non sentiens, sed posea sentio . Quibus S. Doctor distinguit inter delectationem comitantem , di consequentem cantum; & delectationem praecurrentem , ac ducentem , seu moventem ad audiendum cantum ἔ& in hae se peccare dicit. Si ergo Augustinus dolet se peccare, dum audit sacra eloquia ob delectationem , quam experitur in cantu ; numquid non peccabit, qui ob delectationem
solam odorat rosam, & cantum non sacrum audi L 3 Quare l. 4. contra Iulian. c. I 4. Motietur inquit eerte aur. mus ad pietatis affectum divino eantico audito et tamen etiam illis si sonum, non sensum , libido audiendi desideret , improbatur. Quantὸ magis si eantiunculis inanibus , vel etiam turpibus deo Iectetur
XLVIII. Isina idem S. Doct. pansm docet, actum conjugii, ob solam
delectationem . & voluptatem exerciis tum, peccatum veniale esse: Conjuga- Iis enim eoneubitus tinquit l. de Bono
coniugali c. s. generandi gratia . non babet culpam ; eoncupiscentιa verὸ D-tianda, sed tamen cum coniuge , proin pter thori fidem , venialem habet euIapam. in od repetit c. 7. Et lib. 1. contra Iu Iran. e. Io. ait: Ira bis eon trabimur, unde quotidie daramus , Diamitte nobis debita nostra. Sicut eo uinge , quando modum generaι ni nee afarium, causa soItur voluptatis, eedunt. Lib. etiam 4. contra Iul. c. 24. de
libidine, quae nos appetitu carnalis
voluptatis impellit, ait: Hoe malo. . . benὸ utuntur nuptia , cum conjugex pr ereant filios per illam , mbatque faciunt propter illam . Et Iib. s. c. I 2. ait ἔ Pr
pter hoe t quia scilicet sine eorum comis
mixtione non nascitur homo o mixti eonjuges illo malo iid est libidine urtim tur benὸ . Si autem de libidino quarungetiam voluptatem , venialiter mal/. Idem docet S. Greg. I. 11. Mora . e. x adicens et Tum solam eonjuger sinὸ eulpa sunt , eum non pro explenda libidine , sed pro suscipienda prole miscentur. Et 3. p. Regulae Pastoralis cap. 27. l aliis admonit. 18. admonendi tinquit sunt conjuget . ut fuseipienda prolis se memia
uerint eausa eonjunctos 2 ω eum immoderata mixtioni fervientes , propagatio nit articulum in usum transfeνunt voluptarit , perpendat , quod Ireὰt extra non exeant , in ipso tamen coniugio conjugii jtira transcendiant. Hos Magistros secutus est D. Thomas in o. dist.
26. q. I. a. q. his verbis et Cism nuIIus actus, ex deliberata voluntate proineedent . sit indisserens .... actus maιriis monialis semper est pereatum , veι me ratoriur in eo. qui gratiam babet . Si enim ad actum matrimonialem νirtutindueat a vel iustitia , ut debitum redindat s vel religionis, ut proles ad eMI- tum Dei proereetuν , est meritorius . Si autem moveat Iibido sistens infra bona matrimonii a ut stiliret nullo modo ad aIiam recedere vellet , es perealtim veniale . Et dist. 3I. q. v. a. A. Et ideo
250쪽
que omni pereato conveniunt, DiIDet , rausa proIis procreanda . se debiti redis dendi: alias autem semper es pecea-ιum , ad mrnus veniale.
XLIX. Porro ne quis hanc nostram ,& SS. PP. sententiam tanquam rigidam , & timoratas conscientias struispulis replentem carpat; attendat ad ea, quae supra cum Augustino tetigimus et nimirum, aliud esse operari cum delectatione comitante, vel consequente actum; aliud operari ex delectatione , vel ob delectationem : ita ut delectatio sit ut finis movens ad operandum, & agens Operetur propter illam. In primo nullum morales vitium est , sed solum in secundo. Audiendus propterea est D. August.
titato lib. 4. eontra Iulian. r. 24. diiseens et Odor ab olfaciente discernitur, sapor a gustante , tactus a tangentepIurima. . . . Iu bis Omnibus, quanto molesta vitantur , ut putores, amari rudines , asus , frigora , Er quaque aspera , cr dura , ω gravia , eommodia eatis provisio , non libido es vοIuptatis . Ea vero, qua his eontraria rommodὸ suis mimus , si nihil eorum interes ad fa- titem , vel ad deelloandum dolorem , Iaborque molestiam , etiamsi eum aliqua sumuntur delectatione , eum probsiant et tamen eum absunt, nulla sunt desideranda libidine .... Quis enim, quan raseumque sit earnaIis roncupiscentia ea issigator , si loeum tormiamaιe intraverit odoratum , possit escere , ut ei non Daviter oleat , nisi nares elaudat s aut intentione vehementi alienetur is eorporis sensus Sed nunquid cum inde Dexit egressus , id domi sua , vel quaeumque pergit, desiderabit aut si desideraverat , satiare debet istam tibidinem Et infra : Non solum ergo eibo, sed eis
eiam eibi sapore indiget infirmitas eorporis nomi , non propter ὐsaturandam
Iibidinem , sed propter tuendam sata.
eem . Clim ergo natura quodam modo
poscit supplementa , qua dejunt, non οὐαeatur libido , sed fames, aut sitis. Camvero suppleιο nee tate , amor edendi animum folIieitat, iam libido est , iam maliam est i cui eedendum non es , sed r Mendum . Advertendum etiam est rquod , ut aliquis . dicatur non operari ob solam delectationem , non est necesse , ut eam actu reserat in ulteri rem finem honestum ; sed satis est, ut eam virtualiter in illum referat. Quamobrem si aliquis , accedens ad menissam, non cogitet de conservatione vitae, sed solum de tibi delectatione ; non propterea peccat, quia talem delectationem propter vitae conservationem saltem virtualiter vult: nisi sorte ob immoderatam concupiscentiam delectationis superfluE cibum sumat . Nam , ut ait S. Gregorius i. 3o. MO-ral. c. I S. alias 1 . Ea sumenda sunt, qua natura necessitar quarit, Θ non qua edendi Iibido funeriι. L. Tertium sundamenium est. Actus ex sua specie indifferentes , .ut Dicare manus ad depellendum frigus, deambulare ad perficiendam digestionem , & alia , quae commoditatem naturae respiciunt, nec bona moraliter sunt; non enim fiunt ob honestatem virtutis, ali s possent eme maleri voti, quod est ridiculum ; nec mala . alias ellent materia sussiciens consessionis: quod salsum esse ex eo constat , quia nemo, eis delicatae conscientiae, de iis se accusat s ergo sunt actus indifferentes . LI. Confirm. prim b. D. Hieronymus Epist. 89. modo 4. ad Augustinum et sonum inquit es continentia ,
malum ea luxuνia. Inter utrumque indisserens, ambulare , digerere aluistereora, capitis narrbus purgamenIa proiicere, θυι is rheumata jacere. Hoenee bonum , nee malum est με enim
fecerix , sive non Deerit a nee iustitiam habebis , nee injustriam . Ubi ly efecerir, sive non fecerit a nee iustitiam habebis, nee injustitiam , denotat exeristitium actionis , & consequenter actionem in individuo: ergo S. Hieronymus admittit actionem indifferentem in individuo. LII. Confirmatur secundo. Dat grG g α volun-