장음표시 사용
271쪽
itur in hoe, quod consequitur finem , mel attingit terminum : sed actus exterior secundum eam bonitatem , vel malitiam , quam habet ex obiecto, est sinis, & terminus, in quem tendit actus interior et terminus enim , &consummatio voluntatis dandi eleemosynam , est largitio eleemosynae; & terminus voluntatis furandi, est furari, seu acceptio rei aljenae; ergo actus exterior &c. XIII. Ex his apparet, bonitatem , vel malitiam , quam addit actus exterior ad actum interiorem , non esse novam bonitatem , aut malitiam, vel novum bonitatis , aut malitiae gradum; sed esse potius complementum, consummationem, & terminum actus interioris: quia bonitas, vel malitia actus interni non censetur consummaista, & terminata, nisi opere exterius posito. Quare S. Thomas in x. dor.
4O q. r. a. 3. ait ἔ Si autem loquamur de bonitate actus, quam actus exteriors eund-m se habet; sis actus exterioreo Ieι interiorem in bonisate , vel main ilia , sicut terminus motus complet mo
XIU. Dico quartb. Si voluntas sit de se persecta, ita ut solum non procedat ad opus, quia vel non potest, vel occasionem non habet, parata ramen ipsum opus sacere, si posset; tam est bona, vel mala illa voluntas eum actu , quam sine illo. Ita S. Thomas hoc a. 4. & Probat . inia desectus operis in illo ea su est illi involuntarius
simpliciter . Involuntarium autem sicut non meretur poenam, vel pramium in operando bonum, aut malum : ita non
ibilit aliquid de premio . vel de poena , si homo in voluntarie Iimpliciter defiat ad facientum bonum , vel malum . Si.
e ut ergo non tollit aliquid de praemio, aut poena talis delectus operis; ita nec tollit aliquid de bonitate, aut malitia actui interiori: & ideo aequEbona erit voluntas, vel mala sine opere
externo, quam cum illo. XU. Hanc veritatem eonfirmant Patres. S. Augustinus I. i. de Lib.
arbitri e. 3. ait : si eui etiam nos eo tingar saeuisas concumbendi eum eo uisae aliena, pianum tamen aIiquo modo
sit, id eum cupere , ω si potesar detin ,
facturum esse ἱ non minas reur es , quam si in ipsofacto deprehenderetur. Huc peristinet , quod Ep. 49. nunc Iox. ad με gratias quast. 4. docet, qu bd voluntatis affectus omnium factortim , merit rumque mensura ea. Quare lib. d bono Conjugali c. 1 r. Quo circa limquit sicut non ea impar meritum p tientia in Petra , qui passus es , eis in Danne , qui passus non es : sie non est impar meritum conιιnentia in Ioanne , qui nullas expertus es nuptias, Er in Abraham, qui filios generavit: quia Ioannes continentiam habebat in opere,
sed Abraham in habitu, id est animo.
tura . Tum Genes. 12. ubi etsi Abraham filium suum Isaae non occiderit; quia tamen occidere paratus erat, laudatur , ac si revera , & iacto oceidisset; sic eum alloquente Domino V. 16. I . Quia fecisti hane rem , cis non pepercisi filio tuo unigenito propter me et Benedicam tibi cre. Tum Matth. s. v. 18. Omnis inquit Christus qui viderit mulierem ad conrupistendum eam , iam machatus es eam in eorde suo. Tum x. Cor. c. 8. U. I x. Si enim Noluntas prominpta est , fecundum id, quod habet, aecep ta est, non secundum id, quod non habet . Super quae S. Cyprianus l. 3. Testimoniorum ad Quirin. In opere,
inquit cr eidem 3nis etiam si per
tatem satis esse. Unde vidua illa, quae
Marci II. v. 43. opere minus omnibus misit in gahophylacium , plus Omnibus misit, Christo testante; quia magna voluntate misit. Ita sentium Doctores se rh omnes. Cum enim actus exterior in tantum sit sormaliter bonus, vel malus bonitate,vel malitia morali , quia est volitus, & a voluntate; ex maiori, vel minori voluntatis conatu, eius bonitas, vel malitia regulatur. Unde D. Thomas exponens Augustini dictum I. t. Retras. c. 9
272쪽
voliantate producitur non DIdm actus interior , quem voluntas elisat g sed Gliam actus exterior, quem voluntas imia perat . Et ita etiam hoe ipsum, quisdexteriori actu peeeatur , voluntate peccatur. Et ad 2. Peeeatum linquit dieitur esse voluntar ; non quὸd tota essentia pee-eati sit in actu voluntatis , sed quia totum peecatum eonfisit in voluntate , ILeut in radiee. Et ad 3 subdit: Εκ voluntate es, quὸd actus sit laudabiIis . seu meritorius , ω virtuosur ; vel eulis pabilis , ω demeritoriux , 6r vitiosus. Et ideo quaIibet virtus , ω vittam diaeitur esse habiIur mentis , eis voluntatis ; non quia ad actum virtutis, Θ
vitii pertineam etiam exteriores actus et
sed quia non sunι actus virtutis, crvitii , nisi fecundi m quod a volunIate
XUII. Ex his inseres, nos non ita ponere bonitatem, vel malitiam in actu interiori voluntatis; quin eam etiam ponamus in actibus externis, ut a voluntate imperatis: sed solum velle, sormalem bonitatem , vel malitiam per se, tanquam a radice, &sorma . ab actu interiori decurrere adactus externos; ut horum bonitas, vel malitia a bonitate, vςl malitia actus interni reguletur, ac mensuretur: ita ut si voluntas ab actu externo nullam patitur mutationem . sed sit aequEintensa , & diuturna sine illo, quam cum illo; nulla ex actu externo in re posito, vel non posito accrescat, vel decreicat bonitas.
XVIII. Quod si contingat, in ipsa perpetratione operis externi voluntatem intendi, magisque , vel etiam diuturnitis assici ad bonum, vel malum , quod concupiscit; ut contingere solet in actibus delectabilibus, puta- , venereis et in quibus, ut ait D. Tho.
q. a. de Malo a. a. ad 8. voluntas augetur , quasi remoto frano rationis, qua ante actum aliqualiter remurmura
bat: vel ab opposito contingat, voluntatem in perpetratione operis potius 2 om. VII.
remitti, & eitius terare; ut contingere solet in actibus poenalibus, Scmacerationibus corporis: in quorum exercitio voluntas remitti potitis solet , & experimento minus ad eos assici, quam ante et tunc certum est , per actum externum augeri, vel minui bonitatem , vel malitiam actus inisterioris. Verumtamen istud augmentum , vel diminutionem actus exterior praestat, non per se, & ratione sui, ted solum per accidens: inqitantum occasione operis externi contingit, actu in internum fieri intensiorem, vel diuturniorem , vel minus intensum , & minus diuturnum. Et in hoc sensu loquitur S. August. tras. 38. in Dan.
Dum de lotione pedum , quam aliqui Sancti praetermittunt, Quod linquit
manu non faciunt , corde metunt .... Multo autem est meliur , Ur sine eonir versia verius, ut eι iam manibus fiat.
Quia scilicet hoc opere manuum excitatur , vel confirmatur voluntas huis miliandi se coram fratre suo. Unde subdit: Cum enim ad pedes fratris inclinatur eorpus , etiam in eorδε ipso veι excitatur , vel si iam inerar , confirmatur ipsius humilitatis assectus . XIX. Quo etiam modo I. de Curas gerenda pro mortuis e. s. cui a dixi se i , genuflexione , manuum extensione ,
eorporis prostratione, aliisque id genus actionibus externis homines uti. liter exerceri, quamvis invisibilis e rum voluntas, & cordis intentio Deo nota su ; rationem subiungit et Sed
hine magis seipsum excitat homo adorandum , gemendumque humi Itur , atque ferventiis1 . Et, nescio quomo do , eum hi motus corporis fieri , nisi motu animi pracedente , non possint, eiρdem rursus exterius visibiliter factis, ille interior invisibilis, qui eos feeit , augetur : ae per boe cordis affectus,
qui , ut fierem isa , praeest, quia facta sunt, erescit. Et eodem modo ex ponendus est D. Hieronymus, cum in e. 3. ad Ephes sci ibit, qii δὴ dum Deum genu posito supplieiter adoramut , di fixo in terram poplite ; magis , quos x k ab eo
273쪽
b eo posermur, impetramuι. Patet erispo , actu externo in tantam saepd -- geri bonitatem, quia eo, ve, magis Intenditur, vel continuatur , vel rein petitur voluntas bona: & E contra augeri malitiam , quia voluntas mala externo opere fit intensior , vel diuturnior, vel replicatur. Et propterea inaequalitatem in bonitate , vel malitia , quae posito actu exteriori consurgit, oriri per se ex inaequalitate , quae resultat in actu interiori voluntatis. XX. Si verδ, etiam posito actu externo, nulla sit in voluntate mutatio, sed maneat eadem, ut ante; a duce X positione acti s externi augebitur b nitas , & malitia actus: non quidem respectu praemii, vel poenae essentialis, sed respectu praemii , vel paenae
accidentalis. Quamvis enim aetus exterior nihil addat ad praemium, vel poenam essentialem, addit ad praemium, vel poenam accidentalem ; ut docet
D. Thomas in a. dis. 4 . q. r. 3.& explicat q. 1. de Malo a. 1. ad 8. his verbis: Qui enim habet voluntatem dandi eleemosynam , cla non dat ,
quia non habet saeuitatem , tantumdem meretur , quantum si daret, per comparationem ad pramium esentiale, quo ιes gaudium de Deo et boe enim pram ωm respondet earitati, qua ad voluntatem pertinet. Sed per eomparationam ad ramium aeridentale , quod es gaudium de quocumque bono ereato, magis mere
δur , qui non solum vult dare , sed dat et gaudebiι enim , non Didm quia dare v luit , θἀ quia dedit, or ex omnibus
bonis qua ex illa datione persenerunt. Et similiter si eonsidoretur quantitas de meriti per eo arationem ad pern.ιm σ- sentialem . qua eonsistit in separatione a Deo , ω dolore exinde proveniente Inon minis1, demeretur , qui sola volum tute, quam qui voluntato , Ur actu perineat s quia bae poena es contemptus Dei , qui respisit voluntatem e sed quantum ad poenam fecunda iam , quin es dolor de quocumque atro malo . fie magis domeretur , qui actu , 2 voluntate peceat et habebis enim dolorem , non solum de eo, quod mal/ voluit , sed etiam de eo , quod maIὸ fecit , ω de omnibus m tis , qua de ejus maleficio pervenerunt . Unde oe poenitens , qui poenam futuram paenιtendo praevenit , da omnibus talibur dolet. Hae D. Tho.
XXI. D Lura sunt , quae praelatis
1 resolutionibus obstare videntur: & maxime, quod actus exterior non addat per se novam malitiam actui interno. Et primδ sc. S. Augustinus I. r3. de Trinit. e. s. dicit: Mala enim votantate, vet fola quisque miser eseitur: sed miserior potestate , qua
desideritim mala voluntatis impletur.
XXII. Respondeo, quod qui desiderium malae voluntatis opere implet, miserior essicitur , non per se ; quasi actus exterior ratione sui novam malitiam , vel novum malitiae gradum inducat: sed per accidens ; quia , ut supra dicebamus ex eodem Augustino , plerumque contingit, ut ex opere ex terno voluntas fiat intensior . diuturnior , & magis extensa , quam esset sine opere . Ut enim ait Hugo Victorinus i. t. de Sacram. p. I 4. Cap. 6. Vix fieri potes , ut voluntas opere Donon augeatur. Hoc autem est, bonitatem, vel malitiam augeri ex augmenisto bonitatis, vel malitiae in aAu in terno voluntatis. bd si opere externo voluntas mala non augeatur
adhuc qui malum opere implet, mi se rior essicitur, quoad poenam accidentalem, ob mala, quae ex opere externo ipsi peccatori obveniunt, sive in hac, sive in altera vita , ultra pinnam essentialem separationis a Deo. XXIII. Seeundd Oblicies. Quantum additum quanto facit ipsum ma jus ; ergo si ad malum actum interianum addatur malus actus externus . maius erit malum, quam si esset actus externus solus
274쪽
Confirmatur. si aliquid aequaliter
si per unum , ac per duo , sit perfluum est , illa duo inducere ergo si aequalis bonitas est in actu interno, & existerno simul, ac in solo actu interno, actus externus superfluus erit. XXIV. Respondetur cum D. Thom.
. 1. de Malo a. 1. ad 8. an l. et se s
verum , quando utrumque est eodem modo quantum et Sed tibi ianum est rario alterius , quod sit quantum , hoe non oportet: sicut fi lignum est longum , erit tinea longa; nee oportet, quo/ lignum eum linea fit longius , qu2m tinea , quia linea e 1 ratio longitudinis ligno e Mures iam dictum es, quod actus exterior habet rationem culpa ab actu voluntatis. Unde quamvis actus exteriores snt peccata, quia tamen rationem
peccati habent ab actu interiori ; ideo
coniuncti cum eo non faciunt formais iter peccatum maius. XXV. Huc pertinet, quod S. Doctor I. 2. hac q. 1 . a. 3. ad 3. dicit, nempe: quod quando aliquid ex uno 2e
te univoea , tune aliud est , quod ea in utroque : sicut eum eaIidum ea lefaeit, alius numero est ealor ealefacientis, Θ calor ealefacti, liter idem sit in spe- eis. Sed quando aliquid derivatur ab
uno in alterum feeundam ana uiam , veι proportionem , tisne V rantiam unum
numero: μιιι ὰ sano , quod es in eo
pore an malis, derivatuν fanum ad me die inam , ε' urinam: nee alia fanitas
est medicina , ω tirina , quam saniι aranimalrs , quam medicina facit, Θ urina significat. ει hoe modo a bomitiae
voluntatis derivatur bonitas actus existerioris , ω ε converso , fenicer , feeundiam μέν nem unius ad alterum . Quare idem S. Doct. q. a. de malo a. 1. ad 3.
ex quo actus interior sit ratio, quare actus exterior sit culpabilis, concludit et quod quantism ad boe, qu od est l.
peccaιum culpab ιle, actus voluntatis se habet ut formati ad actum exteriorem I9 actus exterior se habet , non aePδd n taliter , sed materialiter ad tale pereatum. Cuius exemplum posuerat in lumine, & colore: qudd fieut lumen se
habet ut formale, color autem ut materiale ; lumen videri potest sinh eo Iore, non tamen color sine lumine;& ex lumine, & eolore fit unum vitabile: ita actus voluntatis se habet ut sormale, act u s externus ut materiale ἀ& ex utroque una bonitas, vel 'ma litia moralis consurgit.
XXVI. Ex hac doctrina insertur, quod solus actus interior sit bonus, vel malus intrinsech bonitate, vel mali tia formali : actus vero exterior solum extrinsece a bonitate , vel mali tia inhaerenae actui interiori, extrinse-ee denominante actum exteriorem .
Quamvis enim quidam actus exteri res sint boni , vel mali secundum se , sive secundum speciem , & eκ obj cto ; quia consormes, vel difformes rectae rationi: in usu tamen , & exe cilio , actus exterior non est liti &nunc bonus, aut malus moraliter; nisi bonitatem, vel malitiam accipiat hvoluntate , di qua etiam accipit, quod sit liber . Homicidium enim, quod est ex objecto malum, non est peccatum ei. qui illud committit; niti quatenus voluntarie illud committit. XXVII. Ad confirm. nego absoluis e consequ. Esth enim actus exterior non augeat bonitatem, S malitiam; eam tamen complet ut terminus, de obiectum ; eam auget quoad praemium,& poenam , esto non essentialem , a cidentalem tamen . Hr actus externos repetitos generantur boni , vel mali habitus ; voluntas ipsa diutius perseverat, & etiam saepe intenditur . Serinviunt paci, & tranquillitati Reipublicae , faciendis satisfactionibus, restit tionibus. Tandem serviunt, ut luceat lux nostra coram hominibus, ut videant opera nostra bona ; S glorificent Pataem nolit uiri, qui in Coelis est, ut ait Christus Matth. s. XXVIII. Teii ad obiicies. Αctullinterior, ει exterior distinctis piae ceptis prohibentur : nam sexto . d septimo Decalogi praecepio prohibentur actus externi somicationis, & sur
275쪽
26o Quas. ΠL De actuum humanorum moralitate .
ti: & nono , & decimo prohibentur actus interni tantum, nempe , concupiscere uxorem , S rem alienam ; ergo signum est , in actibus externis esse diversam malitiam ab actibus internis. Confirmatur . Inter errores Petri Abai lardi, ab Ecclesia damnatos, quidam hunc recensent: qudd Deus solum remuneret, vel puniat voluntatem; & quod propter opera homo non efficiatur melior, aut pejor, ni si sorte voluntas augeatur: sed hoc asserit nostra sententia; ergo sustineri non pote st . XXIX Respondeo, neg. consequ. Nam uxoris, de rei cujuscumque allenae concupiscentia non ideo diversiis praeceptis prohibita est, 1 praeceptis, quibus actus externi sornicationis , &furti prohibentur ; quia diversa sit malitia in voluntate, & opere externo et sed quia periculum erat, ne homines carnales, ut erant Iudaei l quibus Decalogus scripto datus est) legem Observasse sibi viderentur, si a solis adlibus externis temperarent, quamvis eis interius praeberent consensum . In suem errorem lapsos suilla Pharisaeos indicant ista Christi verba Matth. s.
v. x T. 18. Auli sis , quia dictum est An- iquis , non maehaberis. Ego autem diaco vobis , quia omnis , qui viderit mulierem ad concupiscendum eam , jam machatus es eam in corde suo .
Unde observandum est : qudd si propterea daretur diversum praecepitianis de non concupiscenda uxore, ac re aliena a praecepto de non ponenda sornicatione, Sc furto opere externo, quia opuS externum adderet malitiam supra acium internum; debuisset poni etiam praeceptum de non desideranda morte proximo distinctum a prae cepto non occidendi. Caula ergo mulistiplicandi praecepta de non machando ,& surando . & de non concupiscendo alienam uxorem, de rem; suit, vel superius allegata : vel maloi pronitas , quam habet homo ad actus concupiis
icibilis , quam irascibilis, cui fraenandae speciale praeceptum apponi debuit.
Ita S. Thomas 1. 1. q. χχχ. a. 6. ad 4.
Die endum tinquit quod homicidium secundum se non es concupiscibiti, sed magis horribile s quia non babet de se
rationem aIieritis boni et sed a dialterium habet rationem alterius boni. stilicet delectabilire furtum ratam habet rationem alterius boni , scilicet utilis . Boinnum autem de se habet rationem eone uis
adulterii r non autem coneupiscentia homicidii . XXX. Ad confirm. dico , Petri Abbai lardi errorem non fuisse eum , qui assumitur , sed hunc: nempe, ad salutem consequendam opera esse prorsus inutilia , etiam ut a voluntate interiore procedunt: ideoque Christi Pasisonem , & Mortem fui illa superfluam , asserebat, cum satis suisset desiderium moriendi ; ut ait D. Bernardus iras. de Erroribus Mai lardi e. 8. alias Epist. ad Innocentium II. Qiiod sane est impium: cum Christi mors adeo in Scriptura commendetur , ut nostra salus assigatur. Sicut & quod opera sint ad vitam aeternam utilia, si bona;
si vero mala , damnationis aeternae rea tum inducant, testatur, Paulus I.Cor. s. v. 9. IO. An nescitis. quia ιniqui Regnum Dei non possidebunt 3 NOIite errare et ne que forniearii , neque Idolis fervientes , n/que adulteri , neque molles , neque masculorum eoncubitores , neque fures , neque avari Regnum Dei possidebunt . Ab hoc autem quantum distet nostra sententia, quae operibus exteris nis praemium , & paenam statuit, ne.
XXXI. Quarto obiicies. Peccatum
definitur a D. Tlioma I. 1. q. Tr. a. 6. ex D. August. l. χχ. contra rau-
stum c. 1 . quod sit factum. vel dictum,
vel eoneuprium eontra a ternam Ietem . Et q. 72. a. 7. dividitur m prccatum rordis ,
oris, Ur operis ; ergo diversa malitia est in lus tribus peccati speciebus. XXX l I. Confirmatur primo. Divus Thomas hic a. I. 1. & 3. acti bus externis, quos dicimus bonos, vel malos
276쪽
malos ex genere, concedit bonitatem, vel mali iam propriam , nempe, eκ Objecto; oe hanc dicit esse priorem nitate , Se malitia actus voluntatis. Et iure: nam ideo iste actus: -ofuisrari , est malus , quia ipsum furari est malum I ergo &c. XXXIII. Confirmatur secundd . Si velle surari est malum, quia furari est malum ; ergo ipsum furari est peius: sicut ex quo conclusio est vera, quia praemissae sunt verae; sequitur, veriores esse praemissas, juxta illud:
Propter quod unumquodque est tale , ω illud magis . XXXI v. Respondetur, neg. cons. Nam, ut docet S. Thomas l. 71. laudato a. r. haec divisio peccati in peccatum cordis , Oris , & operis , non est sicut in tres species completas , sed sicut in tres gradus peccati ; quod sundamentum h1bet in corde , progrelsum in ore, Sc consummationem in opere. Et sicut sundamentum sustinet aedificum et ira cor, seu voluntas sustinet peccatum in ore , de opere : si enim non adiit peccatum in corde , nec erit in ore, nec in opere. Unde ibi ad 3. Dicendum s inquit quod pereatum eordis ,
et oris non difringuuntur a peeeato operis ,
quando simul eum eo eonjunguntur s sed prout quodlibet borum per se in Denitur : nempe , peccatum cordis sine aliis , &peccatum oris sine peccato operi si Aut
et tam pars motur non d/stinguitur a toto motu , quando motus est continuus f sed
solism quando motus sistiι in m tio XXXV. Ad primam confirm. dico, bonitatem, de malitiam , quam actus ex genere boni , vel mali habent ex mbiecto, de quae prius est in ipsis , quam
in voluntate. esse bonitalem , vel malitiam obiectivam, non exercitam, &formalem et hanc enim solitin habent , ut a voluntate imperantur . Si de hac loquimur in pia senti . Unde S. Τlio.
hae q. Q. a. i. ad I. ait et Actiar exterior est obiectu 1u υοIuntatis , rnquantam prepouitur Doluntati a ratione , ur quoddam bonum apprebensum , iis orirnatum
per rationem: Θ sic est prius bonum, quam
actus voluntatis : inquanthm vera eonis sistit in Meeutione operis , est effectus vo Iunιatis , cr sequitur voluntatem
Dum ergo dico: ideo velle sui ari est malum , quia ipsum surari est , si lyideo dicat causam obiectivam , & sur- tum , ut apprehensum , ac intentum accipiatur , verum dico . Si vero lyideo dicat causam exequentem , & sa cientem , ut surtum exercite , & sor- maliter malum sit , salsum dico . Quias inquit D. Thom. q. 1. de malo a. 3.ὶ Si aeripiatur actus pereati fecunda m quὸd es in exeetitione operir , sic primordialiter , ω per prias es eulpa in
XXXVI. Ad secundam confirm. nego consequentiam. Nam in primis illud axioma veritatem non habet in causis non uni vocis. Non enim sequi intur : aer est calidus propter Solem; ergo Sol est magis calidus . Deinde fit transitus 1 genere causae obiectivae,& intentivo, ad genus executionis , &causae formalis: es h autem in pri inqgenere voluntas surandi sit mala, quia est de objecto ex suo genere malo, nempe surto: in secundo autem genere, nempe executionis, ideo furari malum est, ac peccatum, quia UO Iuntate fit, & malitia voluntatis deis nominatur . Quare D. Thom. citat 1 . 1. de Mato a. 3. ad 8. simi l i argumento respondens et Dieendum sinquit
quud actus interior dieitur esse malus propter actum exteriorem, sicut propter obsectum , tamen eulpa eompletur in a ctu anteriori. Ueritas autem conclusionis in omni genere causatur a veritate principiorum: Se ideo non est smile. XXXVII. Qinto obiicies. Melius
est Sacramenta recipere , quam eorum recipiendorum solam voluntatem habere. Melius etiam est per ieiunium, aut eleemosynam pro peccatis satissa' cere, quam solum velle ieiunare , aut eleemotynam sacere. Eb Christus plus boni nobis praestitit mortem Crucis perserendo , qu im sola voluntate moriendi; ergo actus exterior boni latem addit &c.
277쪽
Urgetur. mi moritur pro Christo,
melior est, quam qui habet solam vo-Iuntatem pro eo moriendi, etsi effcacem r exercet enim actum praestantissimae virtutis; ergo&c. XXXVIII. Respondeo, neg. consequ.
Quia hic non disputatur de efficacia operum , quam habent, vel habere possunt ex peculiari institutione, vel ordinatione ; sed de ipsorum bonitate , &malitia. Hinc non est dubium , quin melius sit, Sacramenta in re suscipere, quam solum ea recipiendi voluntatem habere et quia Sacramenta, secundum institutionem Christi, valent
ex opere operato , non ex opere Operantis; ex cujus parte actus morales habent bonitalem , vel malitiam. Christus autem valorem operis Opera ii non contulit voluntati suscipiendi Sacramenta, sed reali susceptioni eorum Nee etiam est dubium, quin aut ilius sit ieiunando, & eleemosynas largiendo satisfacere pro peccati S , quam solum ista velle. Non qu bd coram Deo melior sit , qui jejunat , aut eleemosynam tribuit, quam is , qui aequalem habet voluntatem ista saetendi; sed aliquo impedimento involuntario detinetur ne faciat: sed propter alias rationes, quas supra indicavimus : & etiam quia vis satisfactionis non solum pendet a voluntate satissae leniis ; sed etiam pensatur ab opere, quod est poenale. Quod tamen poenalitas ista adu matur propter Deum , & in satis lactionem , ex Voluntate , & animo est . Quod vero de Christo movetur et quamvis certum sit, quia sola eius
voluntas moriendi quoad valorem attinet aeque potuisset esse sufficiens pretium Redemtionis nostrae; quia Omnes Christi actiones , etiam anIernae,sne externis, erant valoris simpliciter infiniti: nihilominus verum est, constra Abilardum, plus nobis contulisse Christum per mortem , quam per solam mortis voluntatem. Quia eius mors, secundum divinam ordinationem, erat deputata, ut esset absolutum pretium nostrae Redemtionis; utque Reinde intio nostra non consummaretur,
nisi per eam: & idcirco si non fuisset secuta , non fuissemus simpliciter, de consum male redemti, & iustificati ,
quom do nunc sumus. Semper tamen
subsistit, quhd ex Christi voluntate
ad ejus mortem valor derivaverit.
XXXIX. Ad id , quod urgetur , diis
co , eum, qui pro Christo moritur, non esse coram Deo meliorem quod attinet ad magnitudinem Caritatis eo, qui non moritur ι si uterque aequalem voluntatem habeat moriendi pro Christo: quo fit, ut uterque aequale praemium ellani tale recipit . Nam ut ait August. Serm. 296. alias Io 6. de diversis e. 4. Non enym quia Ioanni Apostolo passo defuiι , ideo pa Mur an iis
mur praparatur deesse poturι. . . Prapa rarronem ejus Deus noverat . Ωuem ad modum tres piaeri mrs sunt in eam num non victuri ἔ netabimus eos mamures , quia flamma eos urere non potuιι Interroga ignes , pas non sunt e intem roga voluntatem , coronata sunt. Caelerum quantum ad praemium accidenta te , melior est ille, qui realiter in O tem patitur; quia habebit aureolai dissicultati operis correspondentem , quam alius non habebit. I a S. Thomas in a. dict. 4o. q. r. a. s. his verbis ἰAd pramitim autem aeeidentale ordinatur per bonitatem , qua es ipsius actias exterroris secundism se: ω taeo aetur ext rior adiungit ahquid ad premiumaeeidentale. V rba gratia mar ν , --
quantum exterrus patrtur , victoriam de
aineola debetur . Samiliter eιram a laquis ex hoe , quod in actum exteriorem frequenter exit , magis habilitatu au boia
ritate crescat. Simrliter per actum exinter orem punt tur magis, quam per πο-luntatem tantum : Θ rdes actus ext
rior adjungitur in satisfactionem.
278쪽
DU s esse regulas mora triatis ,
seu bonitatis, vel malitiae in actibus humanis, iam offendi.
mus . Unam extrinsecam, nempe, legem aeternam in mente Dei residentem:
aliam intrinsecam in mente hominis posita in , & 1 lege aeterna Dei in hominem derivatam dictantem ei, quid hic , & nunc agere debeat; & hanc vocamus conscientiam , de qua in praesenti quae itione acturi sumus.
DUBIUM I. Quid sit Conscientia, & otuplex.
I. Onscientia , si etymologiam nominis attendamus, vel idem est , ac eo drs scientia , videlicet, scientiae soli homini , qui eam in corde habet, patens. Ita eam ac cipit Hugo Uictorinus t. de Animae.
xx. Vel idem . ac concludens scientia', ut D. Antoninus r. p. t t. 3. c. Im& Silvester in Summa, verbo eo elemeia reis. I. vel idem ac eum alio Selen.
tia ; quia non est scientia praecish, sed applicatio scientiae ad opus: & haec videtur signi Matio magis ad rem accedens. Et ita eam accipit D. Tho
mas q. II. de Verit. a. r. dicens e No
men conseientia significat applieationem Dientia ad aIiquid e unde eo eire dicitur , quasi semuI seire . II. Si vel o rem significatam specternus, conscientia definiri poteti ex Divo Thoma I. p. q. ς. a. r3. quod sit Judicium , seu actus intellectus , quo aisti quis ani eat suam ferentiam practi- eam , seu d/ctamen rationis ad aliquid agendum. intibus patet differentiam.
ter synderesim , & conscientiam:
quod syndere sis nominat habitum proisponentem principia practica; conscie tia vero nominat actum intellectus a plieantis talia principia ad particula res casus. Sicut enim in specula bilibus datur habitus principiorum , qui versatur circa principiae; & deinde a scientia ex eis deducens, & quasi procedens ad particulares conelusiones et ita in practicis datur syndere sis , quae est habitus naturaliter inditus, qui versatur circa principia operabili uin ἔ& conscientia , quae ea applicat in particulari ad agendum hὶc, & nunc.
Ubi docet, synderesim non eme potentiam , sed habitum intellectus practici ; conscientiam veris non esse mintentiam , nec habitum , sed actum , seu applicationem intellectus practici,& syndere sis ad agendum. Unde duo
eruuntur: unum conscientiam specta re ad intellectum , non ad voluntatem ; alterum, non eme potentiam, nec
habitum , sed actum. III. Iloe ostendit S. Doctor citato
enim conscientia est potentia; quia conscientia deponi potest et polentia autem , eum sit proprietas animae, deis poni non potest, aut variari - Neisque habitus: nam omnis habitus, vel eli naturalis, vel infusus, vel acquisitus: sed conscientia non est habitus naturalis, quia talis habitus es
idem apud omnes: non Omnes autem
eandem conscientiam habent. Neque est insusus; quia habitus insusus semis per est rectus et conscientia autem quandoque non est recta. Neque est habitus aequisitus: quia sic in pueris conscientia non esset, neque in homine, antequam per multos actus
eam acquisivisset; ergo εec. LV. Qiida vero conscientia sit actus, probat D. Tlaomas prim5 ex ipsa sis nificatione nominis. Nam conscientia significat applicationem scientiae ad aliquid ; unde conscire diciatur, quasi sun ut scire: applieatio au. tem scientiae ad aliquid particulare
279쪽
inominat actum . Secundd ex iis, quae consciemiae a tribuuntur . Dicitur enim conscientia testificari, ligare, vel instigare, vel etiam accusare, seu reis mordere , aut reprehendere : sed haec omnia consequuntur applicationem a licujus nostrae cognitionis, vel stientiae ad ea, quae agimus; emo &e. Min. prob. Applicatio cognitionis ad ea, quae agimus , tripliciter contingit . Vel dum recognolcimus , aliquid nos feci Lis, vel non fecisse; unde in communi usu loquendi dicere solemus : deis eonscientia hoc feci, vel non seci; sive nescio, an hoc sit factum , vel non factum. Quomodo intelligitur illud Gen. 43. v. 21. ubi fratres Ioseph dicunt: Non es in nostra conscientia , quis posuerit eam specuniamὶ in marsupiis non ris. Illud etiam Ecclesiastae et . v. 13. Scit enim eo elemia tua , quia Θ tu erebro maledixi m a.
Iiis. Et hoc modo dicitur conscientia testificari , secundum illud Pauli Rom.
s. U. I. Veritatem dieο in Christo , non mentior , testimonium mihi perbibente conscientia mea - Uel dum per conscientiam iudicamus , aliquid esse sa-ciendum , vel non faciendum : & se. cundum hoc conscientia dicitur ligare, vel instigare; & habet similitidinem Legislatoris praecipientis, aut prohibentis, secundum illud Proverb. I 2. v. I 8. Es qui promittiι , ω qua . si gladio pungitur conseremia - Uel dum conversi ad ea , quae fecimus, iudicamus per conscientiam , bene, vel non benE nos fecisse: & hoc modo dicitur conscientia , vel excusare ; &sic die ebat Paulus r. Cor. q. U. 4. Nibit enim mihi eo eius sum : vel acincusare , & remordere, quando nempe invenitur, factum discordare a scientia, idest ab habitu syndere sis, &. sapieritiae, secundum illud Rom. 2. v. Is . Testimonium reddente illis eo eientia ipsorum . or inter se invitem euia
lationibur aecusantibus, aut etiam defendentibus e ubi conscientia locum habet vel iudicii, vel accusatoris. Pa- Iet autem, qu bd omnia haec nominant actum eonsequentem actualem. applicationem scientiae ad aliquid : uno de consciemia nominat actum. U. Observat lamen S. Thomas citatis locis e Quod quia babitus es prin
cipium actias, quandoque nomen est
scientia tribMitur primo habitui naturais ii , scilicet θnderes. Sicut Hieroumur in c. r. EZech. θnderesim conscientiam nominat. Bas Itur in princi p. Proverb. naturale iudicatorium s c Damase. l. x. de Fide e. ix. dicit, quod es lux intellectus nostri. Consuetudo enim ea, quod ea usa , Θ esse iurper invicem nominentur. Eadem rati
ne dicitur lex; quia est iudicium rationis ex lese naturali deductum. Dicitur scientia, nempe, tanquam actualis applicatio scientiae: Habitus
autem, ex quibus conscientia informa. tur , etsi multi sint, omnes tamen C eaeiam habent ab uno primo pricipio, stiluet , ab habitu primorum prineipiorum , qui dicitur θnderesis . Unde speetaliter bie habitaes interdum eonis fetentia nominatur. Ita D. Τhom. I. p. q. 79. . I 3. citato ad 3. Ex repetitis autem conscientiae actibus non generatur habitus, qui sit conscientia ;sed habitus, qui per conscientiam applicantur, augentur; ut D. Thom.
q. 27 de verit. a. r. citato ad 4. ubi
alia plura docet 1 meo Candidato ad sui instructionem observanda. VI. bd vero conscientia sit actus rationis, seu intellectus, non voluntatis; indicat ipsum conscientiae nomen , quod idem est , ac eum ieiera-ιia, seu eonseire. Et D Thom. hoc a. 13. I. p. ad I. vocat conscientiam quoddam mentis dictamen. Basilius supra relatus naturale judieatorium an iama . Et actus ipsi, in quibus ossicia
conscientiae explicantur , nempe, errare , testificari, accusare, reprehendere, corrigere, iudicare, satis demonstrant , conscientiam esse aclum intellectiis. Unde Eces eli astae r. v. 13 dicitur et Seit enim eonscientia tua Gre. Et I. Cor. Io. U. 2 p. in quid enim libertas mea iudieatur ab abena conseianis
280쪽
lectus practici, etiam constat. Est enim dictamen iudicans, quid h)e &Nunc sit agendum; seu applicatio scientiae ad opus in particulari faciendum , vel non faciendum e considerare enim de operibus moralibus in communi, pertinet ad scientiam moralem , nos ad conscientiam; quae discernit, &judicat de iacto partieulari, an sit sa-ciendum , vel non; an sit ben d facturn, vel mala. VII. Sed dices. Conscientia dicitur esse bona, vel mala, seu inquinata.
Unde M. 13. v. s. dicit Paulus : Ego omni eo eientia bona eonversatur fumante Deum et ad Timoth. Ep. r. c. I. v. s. Finis autem praeepti es Caritarde eorde puro, cr conscientia bona rad Titum T. v. II. Inquinata sunt eo rum , O mens, ω eonscientia . Et ad Nebr. s. v. r4. emundari dicitur et Emundabit eo eientiam nostram ab operibus mortuis. Sed esse bonum, &malum , inquinari, & emundari pertinet ad actum voluntatis, in quo est bonitas, vel malitia moralis; ergo &c. Confirmatur. Non enim dicitur quispiam esse bonae conscientiae, quia ,& ex hoc , quod scientia polleat; sed ex hoc , quod sit bonae voluntatis. VIII. Respondeo, ne8. min. Primo. ia non soli voluntati convenit esse bonam , sed etiam intellectui practico .
Unde PDIm. Iro. v. xo. dicitur et In rellentur bonus omnibus faeientibus eum ζconscientiarastem , ut dicebamus , pertinet at Qtellectum practicum: unde eius dictamen dicitur bonum, vel pravum , secundum quod consoris matur, vel difformatur rationi rectae. Sicut etiam illatio dieitur bona, vel mala , ir consor matur , vel difformatur regulis bonae consequentiae. IX. Secundo . Quia conscientia dicitur bona, vel mala, eb quod homo sibi conscius est bonae, vel malae voluntatis, bonorum , vel malorum
operum et unde r. ad Timotb. I. cita.
o dicitur inquinata mens, & conscientia . Tom. GI.
inquinata, mala, vel munda, & bona per analogiam ad voluntatem; non quia in se talis sit. Ita S. Τhomasq.
a . de Uerit a. I. ad 2. Inquinatio non
dieitur esse in scientia , ficut in subsecto , sed Reut stilum in eunitione i die
tων enim aliquis habere conscientiam inquinatam , quando alterius inquinationis sibi es conseius . mamvis saepE contingat, esse peccatum in aliquo a qui tamen conscientiam peccati non habet: unde aiebat Paulus I. Cor. q. v. 4. Nihil enim mihi conscius sum a Dd non in hoc iustimatus sum. are D. Thom. citato loco ad 3. Secundum ἡοe inquit eo eientia inquinata munis dari dieitur , feeundism quὸa a Iiquis ,
qui fuit sibi conscius prias pereati, possis modum scit seu rationabiliter existimat, vel existimare potestὶ θ εο apeeeato mundatum g ω ita dieitur ba bere conscientiam puram. Est enim eadem eo eientia, qua prias immunda
est. Θ postea munda ; non quidem ita , quὸd eo eientia sit Dbjectum mundi ita , ω immunditia et sed quia per eonia
fetentiam examinantem utrumque cognoin
se itur .... quia ex eisdem prineipitat esto non eodem numero actu utrumque cognoscitur.
Ad Cons. respondeo, non dici aliquem bonae conscientiae praecish, quod scientia polleat; sed ex eo , qudd sciat, se esse bonae voluntatis, seu quod ni hil mali sibi conscius st: scire autem, seu sibi conscium esse, est actus intelis
lectus practici, sicut & judicium practicum, non voluntatis. . I I. Resolvitur seeunda Para. XI. T, I visio conscientiae sumi po-υ test , vel ex parte obiecti, vel eκ parte amensus. Εκ parte objecti, dividitur in rectam, seu bonam , aut veram ; & in non rectam , seu malam , aut salsam . Conscientia recta , bona, & vera est . quae dictat, eme bo-