장음표시 사용
281쪽
α66 Quaesis IV. De Conscientia.
num id, quod revera est bonum, &consorine legi, tam in se, quam attentis circurii stantiis . licui e contrael se malum id, quod revera in se , &attentis circumstantiis est malum . Conscientia vero non recta , mala , &salia eli, qua vel obiectum malum roponit, vel obiectum bonum none ne, sed malo inodo, aut non deinhitis eircumstantiis .
XII. Ex parte vero assensus dividitur in certam, probabilem, dubiam, scrupulosam i & erroneam. Conscientia certa est , quae nulla haesitatione , ae formidine de opposito pulsatur. Probabilis est, quae adhaeret uni parti , sormatque dictamen de agendis , ex probabili quidem fundamento, sed non certo, omnemque formidinem excludente.
Dubia est , quae nec assentitur, nee dissentitur alteri parti contradicti nis; sed anceps haeret inter utramis
Scrupulosa, quae minor est dubia ,
illa est, quae levi dubio dividitur, &habet haesitationem ex levi fundamen
Erronea tandem est , quae salsis principiis, & fundamentis format dictamen repraesentans aliquid ut conso me regulis rectae rationis, cum revera non sit. Seu . quae id , quod bonum est, iudicat malum; aut quod malum est , iudicat bonum. Quare eum conscientia non recta, aut falsa confundi solet. XLII. Bonitas primae divisionis ex parte obiecti probatur. Nam conscientia suo iudicio, vel attingit verita tem . seu bonitatem actionis moralis; vel non . Si primum et est conscientia recta, vera, & bona. Si secundum: est non recta, salsa, & mala. XIV. Bonitas secundae ex partea si sensus probatur. Nam costientia, vel iudicat secundum principia certa, vel probabilia, vel dubia, vel salsa. Si iud cat secundum principia certa ἔjudicat abique omni prorsus sormiis
dine , aliquid esse bonum , vel malum t & sic est certa. Si iudicat secundum probabilia; adhaeret quidem uni parti , sed non sine sol midine alia terius et & sic est probabilis. Si secundum principia dubia ui neutri parti sciat se determinare; & hoc, vel ex gravi fundamento, & se est dubia rvel ex levi, & sic est serupulosa. Vel tandem secundum principia salsa iudicat aliter, ac est; & sic est conscien
XU. Adest quoque conscientia tuinta , seu secura. Sed hanc non annumeramus inter membra dividentia ;quia securitas conscientiae est finis , qui intenditur in conscientia formanis di i & potest inveniri securitas, timin conscientia certa, quam in probabili, si vere , & in praxi probabilis sit.
Conscientia eroo secura est conscientia prudenter formata: ubi enim prudentia operatur , abest temeritas , &sie secur E proceditur ; quia prudentia securam regulam praebet, cum si viristus. Unde conscientia, ut sit tuta,& secura, postulat aliquam certi tuis
dinem saltem in praxi. Nam si sit secura, quia certa, & indubitata, ut nulla formidine pulsetur; manifestum est, eam esse tutam . Si vero sit secura, quia probabilis; debet habere certitudinem de eius probabilitater ita ut esto speculative aliqua pulsetur soriamidine de eius veritate; facta tamen diligentia, & pensatis omnibus , prudenter eκistimet, eam esse probabi- Iem . Unde eum prude tua operetur,& prudentia regula cina sit; securEOpera Iur in praxi. Si vero ad hoc non perveniat, ut iudicium de facto .& eert d non sit prudens ' conscientia non est secura , sed di is, vel etiam erronea ; quamvis speculative,& disputative probabilitatem habeat.
282쪽
rat salsum; eam iudiearet, eam esse
DUBIUM II. suam uxorem, quae in rei veritat non erat eius uxor: practicum tamen DE Conscientia Recta. eius iudicium, quo audicabat in pra-ki sibi licitum eue ad eam accedere ias. I. a quo Conscientia dieatur Recta .
cta ex , eo quod dictat secuna
dum rectam rationem. Ita ex D. Tho. s. h. q. 29. a. 3. com
muniter . Uerum observandum est rq udd recta ratio alia est speculativa,quae apprehendit rem , sicut est ; unde eκ Philosophor ab eo , quod res est, πιι non es, ratio dicitων vera , veι falsa . Alia vero est recta ratio practica;=uae tunc recta dicitur quando dictatecundum regulas prudentiat: seu ita iudicat, ac proponit, quomodo vir prudens hac, & nunc saceret, attemtis praesentibus circumstantiis. Clinia ergo dico, conscientiam esso rectam ex eo, quod dictat secundum rationem rectam; loquor de ratione non specu- Iativa , ex qua solum habetur veritas , vel salsitas; sed de ratione practica, ex cuius dictamine habetur bonitas , vel malitia in actu. Ratio a tem practica tunc dicitur recta, qua do apprehenso fine recto, puta , fine virtutis, iudicat de mediis proportionatis, & conducentibus ad talem finem: sic enim prudenter iudicat, &rect E . Unde D. Τhomas citatus ad x. dicit: In bis autem, qua sunt ad finem, rectitudo rationis consisti in eo formitate ad appetitum sinis debiti.
conscientiae attendenda sit conformiistas ad rationem rectam practich, non speculati vh, ex eo constat: quia non raro contingit , rationem practicam esse rectam , etiamsi speculativa non
sit recta, sed erronea . Quod accidit insacto Iacob accedentis ad Liam , quam invincibiliter, & inculpabiliter existimabat, esse suam uxorem Genes. 19. Judicium enim ipsius speculativum e- erat verum , & rectum , quia prudenter iudicabat . Nam omnes viri pruia dentes, in simili casu consti tuti,prudenter iudicarent idem, quod ipse judicavit: nempe omnes prudentes prudenter iudicarent, quod accedere ad eam mulierem, quae offertur tanquam uxor propria, & quae omnino inculis pabiliter nescitur, quod non sit propria, esset conforme rectae rationi practi eae , & esset licitum.
do conscientiae resulatur a dictamine prudentiae, de veritate intellectus pravictici: veritas autem intellectus practi- et , & prudentialis non accipitur per consormitatem intellectus ad rem ; sed
per consormitatem ad rationem , & apis petitum rectum, ut docet D. Thom. r. . q. s . a. s. ad 3. Unde etiamsi res
aliter iit, dummodo tamen intellectus practicus iudicet ita esse conformiter ad rectam rationem , & appetitum rectum ; verE, imo& bene judicati &qui secundum tale judicium agit, agit
secundum conscientiam rectam. . II. an Conseientia , ut sit Recta , debeat
conformaνi Voluntati Divina involito tam Formati, qu/m Materiali.
IV. ch Uemadmodum in obiecto vi-
esus est aliquid quasi sormais
quae est lux; & aliquid quasi materiale, nempe. res visa, quae est color i ita in objecto , seu volito voluntatis divinae est aliquid quasi formale ;& hoc est ratio volendi, quae est bonitas sua; & est aliquid quasi materiale, nempe, res volita. Et sic inquit D. ThOm. q. 13. de Verit. a. 7. ex parte objecti duplex conformitas inis Ll x venia
283쪽
268 Quaestio IV. De Conscientia
Oeniri potest. Una ex parte voliti, ut etiando homo vult aIiquid , quod Deus tuli ; ω hoc est quasi fecundam eau
fam materialem ἔ objectum enim es qua- se materia actus , unde es minima im
ter alias . AIra ex parte ratronis volen
di , sive ex parte finis , ut eum aliquis propter hoc vult aliquid , propter quo Deus e lis bar eonformitas eri ferundam causam finalem . Cum igitur Deus omnia uelit propter suam bonitatem , nihil aliud est, voluntatem nostram conformari divinae in volito sormali , seu finali , quam velle id, quod volumus propter divinam bonitatem , & ad ip-dam sicut ad finem ultimum omne pus nostrum referre , sue sor maliter ,& explicite, sive saltem virtualiter,& implicite fi ve ex parte operanti S, sive ex parie operis. Certum est ergo, hanc consorinitatem requiri ad conis scientiam rectam ; nullum enim opus
nostrum potest esse rectum , & bonum , nisi ad Deum aliquo ex dictis modis
reseratur, ut supra ostendimus q. 3. Dub. 6. F. a. De consorinitate ergo in re volita quaestio est.
O. sit, non requiritur, qudd semper
voluntas nostra conformetur m vinae
in volito materiali ; imo aliquando
rectitudo conscientiae petit, ut contra illud iaciamus. Ita S. August. ln Enchirid. c. tor. aliquando inquit bona voluntate homo vulι aliquid , q-d
Drur non vult, etiam ipse bona multis amplias, multὸque eertisti voluntate . . . .
Tamquam si bisus filius patrem velit
.i Dere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potes , ut bor ve-Πι homo voluntate mala, quod Deus
vult bonas velut si malus filius velit
mori patrem, velit boe eινam Deus. Nempe ille vult, quod non vult Deus g
se virb id vult, quod vult oe Deus eo tamen bona D i noluntata preras in Irus 'tius consonat, quamvix aliud νο- Ientis ἰ quam huius idem volentis 1 in
pietar . Quod explicat exemplo Iudae rum, qui volentes Chri ni n ortein, volebant, quod volebat Deus; α ta. men voluntas eorum erat mala. Acs militer exemplo fidelium, qui nolebant Paulum pergere Ierusalem , ne bl pateretur mala , quae Agabus Proinpheta praedixerat: & eorum voluntas erat bona, quamvis voluntas Dei esset, ut Paulus pateretur. VI. Hoc exponit Ead merus Iiδ. de S. Anselma simititudinibus cap. x6o. his verbis. Non enim semper velle debemur quod Deus vult, sed quod Deus
vult nos velis debere. Voluit enim Deur beatum Martinum ab bae vita tollere 2
sed si ejus discipuli hoe itine voluissent ,
erudeles utique extis issent. At noluerunt
quod Deus νοluit; sed voluerunt quod Deus voluit eos velle debere , eis viam insitia tenuere. Quare etsi nolimus suod Deus vult, dum tamen volumus id , quod Deus vult nos velle debere; elio ei non conformemur in uno v
lito, conformamur in alio volito, &si non in volito materiali, in volito formali. VII. Rationem autem , cur non semis per teneamur , in volito materiali conis formari divinae voluntati , indicavit S. Augilstinus citato loco. Quia saepEalius est finis, ad quem reserimus voluntatem nostram , alius est finis voluntatis Dei: sicut alius erat finis Judaeorum voluntatis de Morte Christi ;alius erat de eadem voluntas Dei. Et
si hoc discursu. Cum Deus, ut pol universale agens, & provisor, sub alia ratione confidei et res, easque velit, a eas consideret, & velit homo, qui est particulare agens, Sprovisor; fit. ut illud, quod respectu Dei considera iurui bonum, & propterea terminat divinam voliti en , respe tu hominis consideretur ut malum , & terminet ejus nolitionem e de ideo voluntas
Dei si velit illud esse , secundum quod habet rationem boni , sit bona: &voluntas hominis fi velit, illud idem
non esse secundum quod habet ratio. nem mali, sit etiam bona. Sicut Iudex habet bonam voluntatem , dum vult occisionem latronis ; quia considerat bonum
284쪽
bonum commune , quod est iustitia:& respectu hujus occisio latronis est
bona. Voluntas autem uxoris latronis similiter est bona , dum non vult eius occisionem; quia considerat bonurn
privatum familiae: & respectu hujus
vita latronis est bona. Igitur voluntas hominis potest esse bona , quamvis
non consormetur voluntati Diviciae involito materiali , seu in re volita;
dummodo tamen consormetur ei involito formali, seu suam reserat voluntatem ad voluntatem Dei, seu ad volitum Divinum et id est, quod ita velit, sicut Deus vult, illam velle debere. VIII. Hoc autem ideo est, qui saepe nescimus , quaenam sit voluntas Dei in particulari . Si tamen eam sciremus, sicut eam sciunt Beati; teneremur, sicut illi, ita & nos consor- mari eidem tam in volito formali, quam in materiali, ut docet D. Τh. citatus ad I. Quapropter in eis, quae scimus a Deo esse volita, quia ab ipso praecepta I vel nolita, quia ab eo
prohibita , tenemur voluntatem nostram divinae conformare , non solum in volito formali, sed etiam in materiali : tenemur enim ea velle, & facere, quae Deus praecipit; & nolle, ac omittere , quae prohibet. IX. Quo ad ea vero, quae sunt con- filii , non sic tenemur voluntatem nostram conformare divinae , quasi debeamus ea implere; sed satis est, ut ea approbemus tanquam . bona maioris persectionis. Certum enim est, cum conscientia recta procedere eos, qui volunt matrimonium potius, quam
eae libatum amplecti ; & bona sua servare PQ Uus, quam ea propter Chri- sum relinquere: de virginii a te enim dicit Christus Mali h. i'. v. 22. Qui potest capere , capiat . de Paulus r. Cor.
7. U. LI. Praem um Domin 3 non habeo,
Iliam autem do. Bona etiam possidentes , dummoedo iis non serviant, non damnamur. ita tamen ea. quae
consilii sunt , bona sunt, lino meliora; non licet ilia, uel contemnere, vel vilia alii mare.
X. inrant diu ad ea , quae Deus
nec praecipere, nec consulere potest, sed solum permittere; non tenemur voluntatem nostram ita suae conformare . ut velimus, quod nobis illa permittat: sed sat est, ut ejus permissionem non reprehendamus, aut de ea non murmuremus. Quia dum peccamus, Ideo peccamus, quia i ibere volumus; de Deus nihil permittit, nisi
ex causa rationabili, quia nempe provisor universalis est. Et peccatum licet si disconveniens personae particulari , quae peccat; est tamen conis veniens bono universali , ut ordo divinae austitiae manifestetar. . III. Soisuntur , qua in speciem videntin
XI. o Ri md obiicies . In oratione . 1 Dominica petimus: Fiat volun
tar tua , sicut in Caelo. or in terra tsed in caelo, Beati consormes sunt divinae voluntati in volito tam form ii , quam materiali; ergo &c. Respondeo , nos petere , ut fiat udo Iunias Dei in terra, sicut in Coelo; quia eo ipso, quod agnita sit nobis,
ei consormari debemus et cum autem volita particularia non sint omnia nobis nota, sicut sunt nota Beatis in Coelo ; in volito materiali consorma ri non poliuinus, de non tenemur Ised sat est, ui in volito formali conis formemur, volendo omne, quod Deus vult nos velle ad gloriam tuam. Eo vel maxime . qudd Deus vult aliquid,& saepe vult, ut illud nos non velimus , ut superias octiendamus . Licet
autem voluntas divina sit rectissima in omni suo volito, etiam materiali; quia illud cons derat secundum rationes universalis suae providentiae 2 quia tamen sub ratione particularῖ, iub qua . 1 nobis consideratur, potest esse non iustum, & non rectum ; ideo aliquando non debemus illud velle , quamvis a Deo sit volitum . XII,
285쪽
XII. Seeundδ obiicies. Non conia sormari in volito materiali cum divi Na voluntate, est velle oppositum eius, quod Deus vult, ac eroinde velle resistere Dei voluntati: sed hoc est impium ἰ ergo &c. Respondeo , majorem lare veram , si homo vellet oppositum eius, quod vult Deus, eo animo, & intentione, ut se opponeret divinae voluntati, eiusque providentiae dispositioni r hoc enim foret impium et non tamen , si praeeish velit oppositum , quia existimat, id, quod vult Deus, esse sibi malum, & ad illud evitandum conatur ; maxime cum nesciat, illud esse volitum 1 Deo. Imd in hoc etiam voluntatem Dei adimplet: nam Deus scut ex una parte vult interdum permittere id, quod est nobis malum: ita vult ex altera, ut illud fugiamus.
Quare D. Tho. citat 1 q. 29. a. Io. ait e Seeundum autem quὸd non eooris matur ei in volito materialiter , eono matur ei feeundam rationem eausa e eientis et quia hanc propriam inclinationem tonsequentem naturam , veI apis rebesionem particularem hujus rei, ha et rer a Deo , Hut d eausa essectioa . Unde eonsumit diei, quod eo ormatur quantkm ad hoe voluntas hominit --
Iuntati divina , quia vult hoc , quod
XIII. Tert id objicies. Non possumus consormari voluntati divinae involito sormali, quin etiam tonsormemur ei involito materiali. Quod probo . Nam non consormamur in volito sormali in abstracto sumio, sed in concreto, scilicet, ut applicato volito materiali huic , vel illi ; ergo non possumus velle formale, quin velimus materiale, cui applicatur: sicut non ossum velle videre lucem applicatam uic colori, quin velim videre hunc
XIV. Respondeo prim5, negando a si sumtum , & probationem eius. Cum enim voluntas sequatur ductum intellectus, qui ex duabus rationibus in re aliqua repertis, unam potest proponere, ut bonam, aliam, ut distortis venientem, & malam; potest simili. liter voluntas eamdem rem sub un ratione velle , sub alia nolle: & se in malo poenae velle gloriam Dei absoluiste ; sed quia disconvenienti su aturae particulari, ab eo refugere: eo pro portionali modo, quo Christus volebat mori, & simu I nolebat: quod invisiva potentia , quae praecisiva non est , contingere nequit. XV. Respondeo secundo, illud v litum materiale posse sumi materi aliis ter , & secundum se ; & sormaliter , seu ut subest sormali. Certh qui nollet volitum materiale a Deo, ut subest formali, puta sui nollet malum poenae, etiam ut cedit in gloriam Dei a non consor maretur voluntati Dei in volito etiam sormali r qui vero refugit a malo poenae praecise ut disconvenie te suae naturae, discordat 1 volunt te Dei in volito materiali, sed non in formali. XVI. Quar id obiicies probando, non teneri hominem conformari voluntati Dei etiam sibi notae. Primos e. mi est in peccato mortali non
enetur velle carere gratia r & tamen scit, voluntatem Dei esse, ut qui est in peccato mortali, gratia careat. Secund5. Qui cognoscit, aut domum suam incendio conflagrare, aut
pestilentiam in Civitate grassari, scit,
Deum velle, ut ista fiant : nee tamen tenetur velle, ut domus conflagretur, aut Civitas pestilentia intereat. Τerti δ. Si alicui Deus revelaret suam damnationem, ille non teneretur velle damnari, cum hoc sit contra caritatem; ergo &e. Quarto . Possumus dolere de paena a Deo inflicta, quatenus est nobis mala : sed scimus, eam Deum velle nobis quatenus mala ; ergo &c.
XVII. Respondetur ad singula . Ad primum dico, qu bd etsi qui est ii
peccato mortali, non teneatur habere hunc actum: volo carere gratia ἔ cum potius teneatur aspirare ad recuperandam gratiam, quam peccando amistr
286쪽
tenetur tamen velle , & approbare istum ordinem iustitiae , secundum quem Deus vult, ipsum , quamdiu est in italu peccati mortalis, esse extra statum gratiae, seu carere gratia. xv III. Ad secundum dico , qui videt domum propriam conflagrare, aut Civitatem Iue tabifica desolari, non teneri quidem actu positivo velle,
ut ista fiant ; imo potia habere displicentiam de illis sub ea ratione , qua
considerantur, ut mala : nihilominus attenta ratione boni, sub qua Deus mala ista vult, teneri, displicentiam suam divinae voluntati subjicere , approbando eam ut iustam, & bonam. Sic D. Paulus ad Pbitin. r. cupiebat dissolvi , & esse eum Chrillo ;quamvis sciret, voluntatem Dei esse, ut maneret in carne et unde ibi v. as. ait: E boe eonsidens scio , quia manebo . Non quia Divinae voluntati vellet reis
niti ; led quali anceps cupiebat di Gl-vi, & esse cum Christo, quia hoc erat per se bonum: sed tamen ei placebat manere in carne ob fructum , quem Deus ex eius vita fieri volebat ratque ita se conformabat voluntati Dei etiam in volito materiali ea ratione , qua erat a Deo volitum. Unde aiebat
. 13. Coarctor autem y duobus d de
derium habens disso vi cre. quibus indicat , se non habere suae dissolutionis voluntatem absolutam , sed conditionatam solum.
XIX. Ad tertium similiter dieo, quod si cui in hac vita revelaretur sua damnatio , & de ea fieret omnino certus; non teneretur absolute eam velle, sed solum in eam consentire, eamque approbare: quatenus id ordo justitiae pollula i , ut qui in peccatis
moritur, damnetur. Hoc enim docet D. Tho m. q. 13. de Uerit. a. 8. ad 2. his verbis et uuam Dis de potentia abso. Iuta Deus post revelare suam damna istionem a Iiciat s non tamen hoc fera potes de potentia ordinarra , quia talis re velatro cogeret eum desperare. Et- si ali- eui taIis revelatio fieret , deberet intel-
ιιιι , non secundum modum prophetia pradesinationis , mi prascientia ; sed
per modum prophetia comminalionis , qua intelligitur supposita condiιione meis ritorum . Sed dato , quod esset intelligenda secundiam praseientia prophetiam 3 adbiae non teneretur ille , ι ui talis re velatio fieret , velle suam damnationem
absoluiὸ , sed seeundum ordinem iustia ,
quo Deus vult persistentes in peeeata damnare . Non enim Deus vult ex parte sua aliquem damnare, sed fecundum ia , quod ex nobis es .... Unde velle suam damnationem absolut , non esset conformare voluntatem suam divina ,
sed voluntati peeeati. Ita S. Thomas . Ad quartum nego min. Uult enim Deus poenam non sub ea ratione, qua
est nobis mala , sed inquantum est j
sta . Non enim linquit D. Thom. q. I. de Malo a. 3. ad io. in puniendo intendit malum ejus , quod punitur , fesordinem sua iustitia imprimere rebus ἰad quod sequituν malum butur, quod punitur , Reus ad formam ignis sequitur pri tio forma aqua .
De Conscientia Erronea quom do obliget.
s. I. An agere contra Conscientiam sit peccatum 'I. Ieo primd. Agere contra con
'erroneam semper peccatum est. Ita D. Thom. hac I. L. q. I9. sas. ubi statuit, quod omnιν voluntas discordana a ratione , sis recta . sive errante, semper es malar discol dare autem , ratione, sive recta, sive errante idem est, ac agere contra conscientiam sive rectam, sive errantem .
Quod probat. Nam bonitas & mali Ita voluntatis pendet eκ obiecto , non uidem secundum sui naturam consierato; sed secundum quod a ratione proponitur; si ergo ra Ilo, etsi err nee
287쪽
nct dictet, rem , quae bona, vel inis differens est, esse malam, & prohibitam , ac nihilominus voluntas in eam feratur I Voluntas erit mala, quia sertur in id , quod apprehenditur ut malum, sive ut prohibitum . Si autem ratio dictet, rem, quae mala est, esse bonam , ac praeceptam , nec tamen voluntas eam appetat; voluntas ast mala, quia non sertur in bonum, quod apprehenditur ut praeceptum . . Non solam enim t ait D. Thom. Iaudato loco ) M, quo est indifferens, potes ae-eipere rationem boni, vel ma i per ariseidens ; sed etiam id, quod es bonum. , potest aeripere rationem mali ; vel illud, quod es malum , rationem boni, propinter apprehensionem rationis: puta abstianere i forniextione bonum quoidam est stamen in Poe bonum non fertur volumtas , nisi fecundum quῖd a ratione proponitur . Si ergo proponatur ut malum d ratione errante , fertur in boe sub ratione mali : unde voluntas erit mala , quia vult malum i non quidem id , quod
est malum per se , sed id , quod ea ma-
Ium per accident propter apprehensionem rationis . Et similiter credere in Cbriis
sum , est per se bonum , ω necessarium
ad salutem ; sed voluntas non fertur in hae , nisi secundum quod a ratione proponitur : unde si a ratione proponatur , ωι malum, voluntas feretur in hoe , ut malum s non quia illud sit malum δε- eunium se , sed quia est malum per accidens ex apprehensione rationis.
II. Noto tamen , hJc sermonem esse de conscientia, seu ratione proponente aliquid tanquam praeceptum , Vel prohibitum. mia et u conscientia dictet alicui, quod bonum sit vovere scastitatem , & abstinere a coniugio;
non erit tamen censendus agere conistra conscientiam per hoc, quod nolit castitatem vovere, sed velit conjugio copulari: quia conscientia ei quidem dictat, bonum, im5 melius effecastitatem vovere , sed non dictat, id esse praeceptum, & coniugium prohibitum. Et in hoc sensu exhonendus est D. Thom. ut apparet ex iis, quae
39. q. 3 . a. 3. ad 6. ait: Conseientia , ut dictum est, obligat virtute praeepti divini, sub cuius ratione apprehendit illud, quod ratis dictat. Et irio si in Iud apprehendatur, ut direm cadens sub praeepio , peecat mortaliter , omittendo quod eonscientia dictat, or etiamsi sit veniale , Θ indisserens . Si autem apis prehendatur ut non dirὰaὸ eadens sub pracepto , vel prohibitione, tune non sit directὰ eontra eonscientiam, sed prater
eam: ω ita non peeeatur mortaliter , sed venialiter, veI etiam nullo modo. Sieut quando eo cientra dictat alleui , quod bonum est Deere aliquod opus con
filii r si non facit, non peerat , quia non apprehenis it ut bonum debitum , Onecessarium ad salutem , Θ pracepto subjaeens a III. Hane veritatem indicavit Paulus Roman. I 4. v. 21. & 13. Beatur ,
qui non iudieat semetipsum in eo , quod probat . , uui autem discernit , si manisdueaverit , damnatus esset quia non ex
se . Omne autem , quod non es ex fide , pereatum es. Ubi D. Thomas Iea. r. ait: Beatus, qui non iudicat semetiis psiim , idest , euius eonscientia eum non repreheniit, vel eondemnat . mi autem discernit, idest, qni habet opinionem fatissam , quod oportuit cibos discernere , si man)ucaverit, scilicet, cibos , quos reputat esse illisitos, damnatus est, ex hoe , quod quantum in ipso ea. habetvοIuntatem faetendi quod est illieitum rcr sie delinquit proprio iudicio condemnatus , ut dicitur Tit. 3. Tertia assignat eausam fur, qtios dixeras , dieeur , quia non ex fide i ideo stitieet eondemnaturos . Potest autem bie fides duplieiter ae- eji . Uno modo de side , qua es virtus et a Ilo modo ferundam quod fides dieitur eonseientia . Et ba dua areeptiones non disserunt, nsferundum disserentiam particularis , or tiniversalis r id enim, quod universaliter fide tenemus , puta , usum eiberum esse Iieitrum, vel illicitum , conscientia applicat ad opus , quod es factum , vel faeientum . Dieitur ergo ,
eum , qui manducat , ω discernit, esse
288쪽
eontemnatum; quia bot non in re sde . - es eontra fidem, ides eontra veritatem Der . ω eontra eo bientiam faeientis. Quibus s. Thomas docet
primo . quod qui habet opinionem ,
etsi falsam, aliquem cibum esse illicitum , si manducaverit , ex sensu D. Pauli damnatus est, idest peceat. Secundo, rationem reddite quia scilicet habens talem opinionem ,
quod essius sit illicitus , & illum
manducat , quantum in ipso es, babeι toluntatem faciendi quoa illieitum est . Tert id , idem probat ex Pauli sententia a quia non ex fide ; omne autem ,
quod non est o Me, peccatum est , quae verba , dicit, referri posse ad sidei virtutem , & ad conscientiam , sicut ad universale ,-& particulare. Quod enim fide tenemus esse licitum, vel illicitum, hoc conscientia dictat in . particulari: & ideo sicut qui asit contra s dei virtutem damnatus est : ita,& qui agit contra id , quod hu &nunc illi dictat conscientia. Quibus mird conciliat Patres, & Doctores ;uorum aliqui tinter quos s. Augu-inus I. de Gesis Pelagιi e. et 4. & I. q. eontra Iulian. e. 3. & de Contin. e. ii. per fidem intelligunt ipsam fidei virtutem , alii vero conscientiae
S. Paulus I. Cor. S. v. I. Quidam au tem eum eo cientia usque nune Idoli, quasi idolot tum manducanir ω eonis
luitur. Unde repetit ibid. c. IO. v. 2s. Omne . quod in maeello venit, manadtieate , nihil interrogantes propter eon
mentiam. Super quae D. Tho. ibi lect. s. Nibit linquit i faetendum ea selenter , quod Iadat eo rientiam ejus , qui Deit: Sed eomestio idolothrti est hujusmodi s rego nihiι tale es faciendum . Quare Innoc. III. Cap. Pre tuas de fmonia Monacho, qui ex quorumdam
relatione didicerat, se sume simonia-eh ab Episcopo ordinatum in Subdiaconum , rescribit, ne ab eodem Episcopo superiores Ordines suseipiati nisi
prius talem eostientiam deposuerit '
U. Patet ergo ex dictis, conscientiam , eis erroneam, adhue ligare,& obligare hominem ad eam sequendam ; & non sollim negativE, ut scilicet non faciat contra ipsam: sed etiam positi vh, ut nempe faciat id, quod ipsa dictat, lila & nunc esse iaciendum ἔseu ut omittat, quod ipsa dictat, esse omittendum, & non omittat quodi psanon omittendum, etsi erronei , iudi
ter erronea esse potest: vel in vinei-biliter , quando scilicet adhibita diligentia humano modo possibili, superari error non potuit: vel vincibiliter, quando adhibita dili sentia praelata , i strui poterat de veritate, & abiicere errorem, sed neglexit: Prima dicitur in culpabiliter erronea ; secunda veroeulpabiliter, ut de ignorantia sup rius dictum est i propterea esto rati nes, & auctoritates hactenus allatae evincant, conscientiam in vincibiliter erroneam ligare, & obligare ad eam sequendam ; superesse potest adhue dubium de conscientia errone a 'vincibiliis Ter . Unde VII. Dico secundA . Conscientia erronea, etiam vincibiliter, obligat ad eam sequendam . Ita D. Tho m. q.
I . de Verit. a. 4. ubi ait: Ωvamdiu igitur talis Gnmentia , qua es erronea , poni post; nihilominus ramen , dum manet, obligatoria es et quia transgrese for osius de neeessitate preeatum ineue rit . Diversimodὸ tamen recta eo rientia, erronea Iistat e recta quidem ligat simpliciter , γ per se s erranea autent fecundum quid , peν aeeidens. Dreo autem , r-ctam ligare simplieιrer ; quia ligat absolute , ω in omnem eventum rsi enim aliquis habeat eo taenisam devitando aluiserio , rnam ronmentram Θ peetato non potes deponere ; quia in bor ipso, quod eam deponeret, emanda
graviter ieecareιοῦ ea autem manent in s
289쪽
non potest pratermitti in actia peeeais o e unda absoluιὸ ιigat , O in. omnem
Iuat, nisi secundam quid , or sub eoo-dιιιone . Ille enim, cui dictaι consciensia , quod teneatur ad fornicandum ,
non es obligatus, ut fornieationem sinὸ peccato dimittoe non past, nisi sub εος
conιιιione .. si talis es eientia durra et H c autem eo eientia removeri potes abisust peccato . Unde tali, eonscienιia non obluat in omuem eventum s potest enim aliquid eontingere , stilis/t, depositio conscientia , quo contingente, uIter κε non Iuatur. Quod autem fiab eona1ιione is
tum es, fecundism quid esse dieitur. Quae D. Thomae doctrina , quam repetit ibi ad 4. bene notanda est.
serentiam inter eonscientiain erroneam
vincibilem. & in vincibilem, non in eo si tam esse , ut una liget, nempe , invincibilis, altera, nempe , vincibilis; non liget et cum enim utraque, licet erronee, iudicet secundum legem Dei, hoc esse iaciendum , vel omittendum . in obligando quoad sui sequelam pares sunt: sed differre in hoc, qudd co scientia erronea vineibiliter potest , di debet deponi; conscientia vero er- Tonea invincibiliter non potest , &ideo non debet deponi. Stare autem .potest cum oblisatione deponendi conicientiam , obligatio operandi secum dum illam, dum non deponitur: nam aliunde nascitur obligatio ad deponendam conscientam, aliunde oblisatio operandi secundum illam. Quia
obligatio ad deponendum conscientiam non nascitur ex ipsa conscientia ,
sed ex altiori principio: quia nemperatio naturalis dictat, quod qui, cum possit , non se eit lassicientem diligentiam , teneatur illam saceri ἔ& ignorantiam , quando est vinci bilis , tollere , nec procedere temerdad operandum , sed prudenter. AI o ligatio oeerandi secundum conscien-llam, etsi erroneam, Si non contra illam. nascitur ex ipsa conscientia ,
seu dictamine proponente legem , seu praeceptum, & obligationem eius h ede nunc et unde quamdiu talis conscientiae non deponitur , semper lex ipsa , ut talis iudicata urget, & obligat, qaia proponitur ut lex . ergo ut o
ligans. Hinc si eontraraum , tali eo scientia manente, agere disponat; qua ιum in se es , ex hae ipso habes volum talem legem Dei non observandit Mude morta Iiter pereaι. Ita S. Thom. q. I
. I ISOIνuntur ea , qua militant contra. dicta ..
in tantiam obligat , inquantum , ut diximus, est proxima, ω secunda regula derivata a lege aelemna Dei, cujus est participatio: sed
conscientia errans non derivatur1 l ge aeterna Dei, cum dictet oppositum ejus, quod lex aeterna praecipit, vel prohibet; ergo dicia X. Confirmatur. Ues conscientia erronea obligat virtute propria, vel virtute lagis divinae. Non primum a quia conscientia non est prima , sed secunda regula morum; ideoque virtute propria obligare non potest , sed viderivata a prima regula, quae est lex divina. Non secundum et quia cum con scientia erronea aliquando dictet ma tum , si obligaret virtute divina, Deus obligaret ad peccatum. Et insuper co scientia erronea non potest esse a Deo , qui, non potest esse causa salsi talis , veIerroris . ergo nec. Obligatio, quae in errore fundatur , a Deo esse potest. XI. Respondeo ex D. Thomia hac
I. a. q. 19. a. s. ad x. Cum enim si
mile argumentum sibi objecisset, respondet : ad primum ergo dicendum, Mod iudicium rationis errantis , ιιee non. 4eνiwxur a Deo ἡ. lamen ratio eris rans iudieiu- suum proponιι, ut verum, peν eonsequens ut d Deo derivatum , a qtio ea omnis veritas. Quare insorisma dist. maj. A lege aeterna, sive in
290쪽
Non derivatur in re , e . min. In ex iis stimatione , nego min. Cum enim conis stientiat erroneae iudicium , esto , quia erroneum , non derivetur a Deo in re, ita tamen proponatur, ae si esset
verum , & derivatum 1 Deo , eiusque lege; ideo obligat voluntatem ad illud sequendum . Quare, ut conscientia obliget, non est nee esse, tu de facto derivetur a Deo; sed sufficit, ut proponat iudicium suum , ut verum: scenim illud proponit, ut derivatum a Deo, & ad illud sequendum obligat.
Ut enim ait idem S. Doctor q. t . de Verit. a. 4. ad i. Quamvis id, quod
dicta eνronea conscientia , non eo onum sit Ieri Dei ι tamen aeripitur ab erranis
quendo , si ab boe recedat, ree edit is Diage Dei , quamvis per arridens sit, quod a lege Dei non recedit. XII. Ad eonfirm. dim cum eodem S. Doctore in x. dist. 30. q. 3. a. 3. ad 3. Ωubd eo eientia obIigat, novi virtute propria , sed virtute praeepti dia vini r non enim eo cientia dictat , alia quid esse faciendum , bae ratione , quia sibi vid/tur ; sed bae ratione, quia a Deo
puro divini pracepti obligar , rn us tiam dactat Me, ut praeeptum a Deo. Et ide. dictamen eo elemia piks oblia gat , quam praceptum Halati . μυι ωWaeeptum ἐενinum , is cujus virtu-ιe ligat. Sieνι patet . si praevium Regis non perveniret ad populum, nisi mediante aliquo Principe : si Princeps diiseeret, hoc es praeceptum a Rege , quamvis non esset verum, dictum suum ob- Iigaret , ut praceptum Regis : ita ubdeontemtores mererentur poenam. Simili exemplo utitur T. R. q. 19. a. s. ad a. & q. II. de Rerit. a. 4. ad a. ubi addit . Tune enim idem esset eontemn
XIII. Ex quibus sequitur, Deum
non concurrere per se, nec ad errorem , nee ad peceatum is inde staquatur, ut si conscientia sit vinei biliter erronea Nam in conscientia erinronea , duo sunt. Unum est judie re hoc esse faciendum, quia i Deo praeceptume alterum est, in tali iudicio eum errare. Primum derivatur a lege Dei, quae dictat, Omnos quod proponitur, ut a Deo praeceptum, esse laetendum et secundum vero , nempe applicatio iudicii ad talem mat riam , in qua consistit error, a Deo non est, sed ab ipsa conscient ia erranis te. Unde quamvis erret in eo, quod est de materiali, & ab ipsa; notia tamen errat in eo, quod est de sor- mali , & 1 lege aeterna derivaturi de ab hoc per se nascitur obligatio , quam.
vis per accidens, stante errore, ex leuae datur etiam materiale. Haec est D ctrina S. Thomae tum in a. dist. 39.
q. s. a. 3. tum q. 37. de Verit. a. 4.
Chi docet, quod conscientia per κω
ligat, quatenus recta; quatenus autem erronea , solum per accidens , his veris bis et Dico erram , quod conscientia re cta per se ligat, erranea autem per ae eidem, quod ex hoe patet. Gui enimvMIt , veι amaι unum propter alterum , iIlud quidem , propter quod .mal retia quum , ter se amat; quod veis propte aliud , quasi per aeridens . Saeut qua
vinum amat propteν disee, amat duuce per se , urnum autem per astridens ..Ille a aetem , eui conseien iam emoneam habeι, eisdens eam esse rectam , alias non erraret, nee inharet conseientia re
ronea , nisi propter rectitudinem , quam in ea eredri esse; inharet quidem p se loquendo recta conscientia , sed erro. mea quasi per sceldensi, mquantism bane eo eientiam , 'tiam ereλι esse rectam scontingit esse emoneam. Et ande es, quod per se loquendo ligatur is eo elem. tia recta , per accidens vero ab erro
XIV. Non sequitur tamen, qu/d Deus obliget ad peccatum, adhuc ma- erialiter , S per accidens et quia ad materiam, quae in re est peccatum,& erronee existimatur, non esse pecca-M m 1 tum