장음표시 사용
301쪽
partem eum lamidine de oppositor
quo pacto videtur eam sumere D. Thosemas in 3. dis. unica a. 4. diiscens, qudd dubitatio linat motum rais
tionis, supra utramque partem contra diris
tionis, eum formidine determinandi aIterum , quam dicit contingere ex defectu medii fuseientis ad veritatem inmisniendam . Hac tamen eam hoc modo
non sumimus: nam se conscientia dubia vix distingueretur ab oρinativa , seu probabili. Sed dubitatio hiesumitur proprie prout excludit omnem assensum; ita ut dubitans neutriparti contradictionis assentiatur, sed inter utramque fluctuet, & medius
II. Potest autem dubitatio esse , aut speculativa, hoc est, in commuis ni; aut practica , hoc est, in particulari . Dubitatio speculativa est , quando de re aliqua . vel propositione d u. hi latur e sit ne secundum se bona , an mala, licita, an illicita , vera, an salissa. Practi ea est, quando quis in particulari dubitat: an illa, &nune sibi Iiceat istam actionem facere, vel omitistere ἔ manetque haerens, ac suspensus,& haec est proprie conscientia dubia.
Aliquibus videtur fieri non posse, qudd aliquis sit dubius speculati vh , &in universali, & non iit dubius in particulari, & practi M. Uerius tamen alii existimant, hoc fieri possie ; propterea quod longh aliter prosonaturres in universali, & aliter in particulari et mam in universali conlideratur absolute & iecundum set in particulari vero secundum circumstantias i ci , temporis , personarum , & negotiorum ; quae essiciunt, ut quod dubium erat, an esset licitum , iudicetur licitum , vel e contra. Hinc potest quis in universali dubius esse: an diebus festis liceat agere iter, molere, pinis gere ; qui tamen in particulari casu occurrente iudicet, sibi hic ,& nunc licere . His praemissis
an Iireat agere eontra Conseiau. tiam Dubiam . III. T. Ico primh. Contra Dubium ,
O quod est solum speculativum ,
& in universali, aliquando asere licet econtra dubium vero practi eum, seu contra conscientiam dubiam , non licet unquam . Duas habet partes hoc assertum. Prior pars traditur a Cai tano in opusculis trad1 3 r. Respons I& ponit exemplum in eo, qui dubietaret: an pulsare in die festo, sit licitum , vel illicitum , & tamen non dubitaret , sibi h c. & nune esse licitum pulsare; hic enim non peccaret pulsando, nec ageret contra conscientiam dubiam e & rationem dat. Quia conscientia non significat scientiam , sed applicationem cognitionis ad opus exercendum;& propterea dubium, quod per se opponitur conscientiae, in ipsa applicatione consistit: & eadem ratione dubium ad applutationem Non se eλten dens, certitudini conscientiae non se odi ponit.Caietanum sequuntur alii plures. IU. ΗΘ idem sentit S. Augustinus
I. xx. contra Faustum e. 7s. relatus a Gratiano causa a 3. qu. I. e. Ωurd en
parun ubi probans, quod, si homo, Rege praecipiente. licite bellare potest , utaei civicae serviat, quamvis sori E duisitare poisit, an sit justum bellum a multd magis id facere potest , iubente Deo : Cum ergo sin qui i) vis Iustus , si
fortὸ sub Rege bumine etiam faerit ego miis liter , recte possit, illo iubente , bellare eia
vira parit ordrnem fervam ir exi quod iubetur, vel non esse eontra Dei praeeρ iam , eertum en a veI Mirum sit , eertum non est . ita ut tortasse reum Regem Deiat iniquitas imperandi , inno. eentym autem militem ostendaι ordo serviendi : quanto magis in administratione beIIorum annotereris diversatur.
qtii, Deo iubente, belligerat a quεm matὸ aliquid iubere non posse , nemo , qui ei fervit, ignorat.
302쪽
V. Hine dubitans de valore matrimonii a se contracti, esto . stante tali dubio, non possit petere debitum I potest tamen reddere , & debet, ut d cet D. Thom. In Suppl. 3. p. q. s s. a. p. ad 3. Nec propterea dubitat . alia
sit peccatum mortale id, quod agit rquia in praxi formare debet iudicium , quod hoc sibi liceat; cum non ignoret, este alteri reddendum id, quod est in illius possessione. Idem habetur Cap. Litteras, de Restitutione spoliatorum . Cap. Si Virgo 34. q. 2. Cap. In quisitioni de Sent. excommuni c. c. I.
ubi Innocentius III. idem decernit. Tt horum omnium ratio est , quam supra attulimus ex Caietano. Qtii a conscientia non dicit scientiam speculativam; sed iudicium praelicum applicativum ad opus: potest autem qui speculative, & quasi in abstracto fluae uat, in praxi, pensatis circumstantiis, dubium deponere, ac formare iudicium prudens . nac, & nunc sibi licere , quod agit. Haec enim duo non habent oppositionem, cium non sint eiusdem de eodem: nam dubium speculativum et de obiecto, vel Operatione secundum
se : & iudicium praelicum est de obisiecto , & operatione consideratis circumstantiis: quae tamen debent esse tales, ut inducant ad formandum ju dieium prudens de opposito. VI. Secunda vero pars, quae communis est , probatur.primh ex Apostoli verbis superius expensis , Rom. I 4. Omne . quod non es ex fide, pereatum est .
Ubi fidem sumit pro persuasione , &credulitate, seu pro conscientia dictante aliquid hic, & nunc esse licitum ; ut sensus verborum ejus sit :omne illud esse peccatum, quod non est ex persuasione, & credulitate, vel iudicio, quo existimetur licitum esse, quod agitur e sed qui aliquid agit , de quo practice dubitat, si ne
bonum , aut malum , non agit ex tali persuasione, aut iudicio; ergo illi
VII. Secundd. mi dubius de rei
bonitate, vel malitia operatur, cen.
seri prudenter potest, velle peccatum et vali enim eam rem, sive sit mala, sive bona ; adeo ut si fortasse bona sit, hoe sit ei per accedens. emadmo dum, qui dubitans , an aliquid sit futurum amico suo gratum, vel ingra tum , adhuc tamen vellet illud sacere ; censetur non curare , utrum viOlet ejus amicitiam, an non; & per consequens merito diceretur violare . legem amicitiae; ergo similiter cenissendus erit agere contra legem amicitiae erga Deum , qui aliquid faeit dubitans, an sit Deo gratum, vel i gratum e & s sortherit gratum, erit illi per accidens, & praeter intenti
VIII. Τert id. Ut habetur Ecclesia. stici 3. v. 17 . Qui amat perieulum , in illa peribit: sed amat periculum is, qui conscientiam praeitch dubiam habens , vult operari . cum possit, vel non operari, vel se in alterutram partem determinare ; ergo in illo peribit. Et propterea D. Thomas docet, quod qui, stante dubitatione , an liceat plures praebendas habere, eas suscipit, perieulo se eommittit, cr sie praeut dubio
preeato I utpote magis amans benesierum temporale , quam propriam salutem ..
Quod lib. 8. a. I 3. I. III. Quid agere debeat is , qui babet Comscientiam Dubiam pIX. Γ Ieo prim5. Si nulla sit ei ne-LI cessitas operandi, abstineat ab opere. Si necesse sit operari, de alterutram partem eligere; diligenter inquirat , vel ponderando rationes , vel consulendo libros, aut viros doctos,utra sit vera, utra salsa ; & secum dum ea, quae invenerit, deponat duinbium et quo deposito, agat in eam partem, in quam se re luerit. Nam etsi sarie maneat aliquod dubium speculativum , non tamen practicum, nec aget contra conscientiam dubiam .X. Dico secundo. Si pro utraque
303쪽
,83 Quasio m. De Conscientia 4
dubium sit, nee possit deponi, &ne-eesse sit agere, alterutram partem est. gendo; sequi oportet partem tutiorem r& fi neutra fuerit tuta, minus perieulosa est eligenda. Pars tutior intelligitur ea, in qua eligenda nullum est peccatum. Μinus periculosa est , in cuius electione levioris culpae pe-Yiculum est , qtiam in electione alterius . Hoc enim confirmant Iura. C. Iuvenis de Sponsalibus, dicit Eugenius et
In bis, qua sibia funi, quod eertius ex simamus, tenere debemus . Clemens III.
Cap. Ad audientiam de Homicidio, in casu Presbyteri , de quo dubium erat, an hominem occidisset, dicit, non debere in sacris Ordinibus ministrare; di pro ratione statuiti eam in dubiis
semitam debeamus eIigere tutiονem. Etia simili casu Innocentius III. C. Suniis
ni non post , ex euius ictu percussuriisteriit , in boe dubio tanquam bomie da debet baberi Saeerdos ; edi si foria εο--eida non sit, a Deerdotali ossis O abstinere debet: cum in hoc easti eclare sit tutius , quam temerὸ celebrare ἰ pro eo, quod in aItem nullum, in reliquo v νὸ magnum periculum timeatur . Et Dist. et 3. Cap. Duo mala, ex Concilio To-
Iet. VIII. C. 1. de eo, qui iuraverat, se hominem intersemirum, & proinde necesse erat, ut non interficiendo fieret per jurus, vel iuramentum implendo neret homicida; statuitur, minus malum esse periurum fieri, quam iuramentum occidendo implere, & ideo eligendum: ouia deierando dupliciter
peccat, occi ciendo tripliciter. Duo maia Ia ι δι amnino sint eautis δ prae avem da ; ιamen si pericuIi necessitas , ex bis
unum M petraπe eompulerit, id debemus resolvere, quod minori nexu nose ιαν obIigare . Quid autem ex his levitis, quidve sit gravius , pura rationis acumine investigemus. Etenim dum peiera- eompellimur, Creatorem quidem ossen-ἀimus f sed nos tantummodo mamiamus. Ciam veris noxia promissa complemus ;O Dεi iuga superbὸ eontemnimus , O proximis impia crudelitate nocemus, O
nor ipsos erudeIioνἐ rudis erue damur. Illie enim'duplici culparum tela per mimuν , b e tripliciter jugulamur . XI. Hanc doctrinam tradidit Divus Gregorius L 3 a. mrat. c. I . dicens si
Dum meri intre minora, cr maxim
pereata eonstringitae , si omnino nullus δ peeeato evadendi aditur patet, mianora semper eligantur: quia ω qui murorum undique ambitu , ne fugiar ,
elauditur , ibi se in fugam praeipitat ,
ωbi brevior minur invenitur. Deinde
adducto exemplo Pauli, qui, cum Videret quosdam in Ecclesia incontinentes , eoneest minima , ut maiora declinarent , dicens t Propter fornieationem autem unusquisque Mxorem fuam B beae . Ut autem ostenderet, nec coniuges sin E eulpa ella, eum ad explendam libidinem simul iunguntur, a
iunxit : Hoc autem dico fecundkm i dulgentium , non ferundἀm imperium. Concludit: Poeatiam prinem vidit, quὸa posse indulgeri Davidit. Sed eum i dubiis constringimm , aetiliter minimis subdimur , ne in magnis δεδ venia pereemur . mibus aecedit & ratio. Naturae si quidem est instinctus, ut qui
inter duo mala constitutus est; vel eam partem eligat, ubi nullum est malum, utrumque vitando; vel, si non possit utrumque malum vitare, in eam partem se flectere debeat, ubi minus apparet: ut exemplis Diis vus Gregorius demonstrat.
XII. Debet tamen qui in talibus angustiis constituitur, formare conscientiam , qua iudicet, se posse facere, quod facit; alioquin in quamcumque partem se flectat, peccabit, eo quod faceret contra conscientiam dubiam . Quod si per ignorantiam inis vincibilem in illis fuerit angustiis, ni necesse habeat et agere, vel id, quod malus est, vel id,quod minus malum est;
eligendo minas. non eliget peccatum cum nunquam liceat eligere peccatum,
etsi parvum sed lex, quae prohibet illulminus, tunc obbligare cessabit; ut id ,
uod gravius est, evitare possit, ut tra it Azorius P. r. l. 1. c. I 8. Suarez Tomas. in
304쪽
s. D 3. p. disp. 4ο. Μ. dieens, tune prata iee est judicandum, no
malum, seu non imputabile operanti, ouia non potest illud vitare . Haee tamen sorte vera esse iudico , cum agitur de evitando maiori peccato proprio ἔ non tamen cum agitur de eviis tando maiori meeato alieno: tunc eis nim non lieet eligere minus peccatum proprium, ut evitetur maius peccatum alienum . Quare non est mentienis dum , ut evitetur proximi occisio: nee
Loth exeusatur, qui filias suas obtulit Sodomitis Auprandas, tanquam
minus malum; ut evitaret malus , nempe malum contra naturam, quod Sodomitae erga Angelos hospites suos committere parati erant. Unde S. August. I. contra Mendae. c. p. Nolis inquit facere magnum sceIus tuum , dum majur horrescis aIienum: etι an rumlibet enim diset inter tuum , ω a-ιienum ; hoe erit tuum , iIlud alienum.
. I V. Ne vulgata RQMIa r In dubiis tutior pars est eligenda.
I & in moralibus, quam uod in dubiis tutior pars sit eligena, ut superius ostendimus. Nune quaerimus et an universaliter dicta reis gula tenenda sit
Noto, quod pars diei potest tutior,
vel comparative ad partem tutam, vel adversati vh ad partem non tutam, sed dubiam .s quasi una dicatur tutior,
non quia alia sit tuta; sed quia haec est tuta, it Ia non tuta, sea dubia. Rursus de dubio possumus Ioqui duispliciter: vel de dubio purh speculativo; vel de dubio in praxi, ut supra
dictum est. Cum enim quis considerans naturam obiecti secundum s , dubitat, an sit peccatum , nec ne ;dieitur speculati vh dubitare z cum vero hac, & nune , pensatis omnibus, adhuc dubitat, an peccet, vel non , si exerceat talem operationem I dici-
tur dubitare in praxl. Tandem verisbum illud eIigenda potest aecipi dupliciter i vel ita ut sit eligenda solam ex consito; vel eligenda ex obligatione praecepti. XIV. Certum erso est apud omnes, qudd pars tutior, si accipiatur non comparativE , sed adversati vh ad ad partem non tutam, sed dubiam; ex praecepti obligatione eligenda est rhoc enim s. praecedente ostensum est. Et ratio etiam suadet. Nam si solum esset consilium de eligenda tutiori ἔhaec regula non solum teneret in dubiis, sed etiam in certis. Quis enim ignorat, nos etiam in certis teneri ex consilio sequi, quod tutius est
Nam etiam diebus, quibus licet caris nes comedere , consilium est, ac
tutius, & persectius 1 earnibus abstinere: patet igitur, qu bd in dubiis
ex praecepto tenemur sequi tutiorem partem, quando altera pars non est
tuta, sed dubia; dubia quidem in praxi, & non solum speculati νε, ut
etiam dictum est. Loquimur ergo de parte tutiori comparativὸ ad partem verE, &in praxi tutam. XU. Dico ergo. Vero similius est, quod cum contingit, utramque dubit partem esse in praxi tutam, non sit semper necessarium ex praecepto eligere eam, quae est tutior . Primo. Qitia eontingere potest, quod pars, ouae judicatur minus tuta , sit probabilior. Secundo . mia ad eligendam minus tuis tam invitare potest haec alia Iuris regu-Ia, quae est 6s. In pari delicto, Det eausa melior es conditio pindentis; seu r Iata Dubio melior est eonditio possidentis: nam paritas jurium , & rationum facit rem dubiam. vel etiam hae e alia regula: Ckm partium iura obseura funi, reo Dis vendum es potiar, quam actori. Vigo. re primae regulae , qui bona fide possia det agrum, qui ab alio revocatur in
dubium; debet quidem possessor diligenter examinare, sine ager iste suus, an alterius: dum tamen manet duinbius, non tenetur alteri agrum reddere, quamvis foret tutius, sed tameno o P
305쪽
α9o cursio IV. De conscientia.
potest illo uti, ae retinere. Vigore seiscundae , in dubio Reus est absolvendus .
Et smiliter si dubitetur de aliquo, an iit spurius, an legitimus ; nequeo te ii certo dignosci, quacumque adni
ita diligentia, sed manet dubius, iste potest se habere ut legitimum,& ut legitimus adire haereditatem. XVI. Si tamen res bene perspiciatur, praelatae regulae non destruunt, nec opponuntur isti et In dubiis tusior pars es eIigenda . Nam haec debet intelligi per se loquendo, & servata ratione dubii: cum quo sempermanet, qudd per accidens ex aliquo adjuncto , id , quod erat minus tutum , evadat tutius. Vade si , stante dubio de utraque parte, uni parti accedat possessio , vel praeceptum superioris ;Iunc , non obstante dubio, eligi potest
id, quod secundum se, & nude spectatum foret minus tutum : quia per possessionem , & praeceptum Superioris redditur tutius. Nam quando Superior aliquid iubet, si subditus sit dubius , an quod prςcipitur sit bonum ,
vel malum ; debet, non obstante dubio , parere, & hoc est ipsi tutius. Similiter quando aliquis est in postessione, bona fide, alicuius boni, uncto suffcienti examine non cognoscit, saltem probabiliter , esse bonum alterius; non obit ante dubio, tutius illi est, pr pter possessionem , se non credere obis ligatum ad restituendum. Et sic semia per verum manet, quod in dubiis, vel secundum se, vel consideratis omnibus circumstantiis, tutior pars est eligenda . Eadem ratione in dubiis tutius est lavere Reo. Etenim Iudex tenetur justii iam sacere inter Reum, Rempublicam , & Actorem: Actor ac elisat, Respublica petit vindictam de delicto, Reus negat; & omnia sunt dubia : tutius est , reum dubium absolvere, quam damnare; qui, ex dum hus malis tutius est minus eligere. Etenim si Reus absolvitur, tantum est periculum, quod Reus absolvatur : ssecus Reus dubius damnatur, est periculum damnandi innocentem, quod est incomparabiliter maius malunta, quam nocentem absolvere: & se eligendo quod tutius est, id est minoriericulo expositum , Reus dubius de- et absolvi.
DUBIUM VI. id sit Conscientia Scrupulosa, id
I. onscientia scrupulosa, & duis . hia in hoc conveniunt, quod
unaquaeque dubitat : differunt tamen. Primo. Quia conscientia dubia ex gravi fundamento dubitat , at scrupulosa ex levi. Secundo,& maxime . Qilla qui habet conscientiam duisbiam , neutri parti contradictionis aia
sensum praebet; & quamdiu dubitat,
non perspicit, utri sit assentiendum. Qui vero conscientiam habet scrupulosam, uni parti contradictionis jam assentitur; occurrit tamen ejus menti obiectio in contrarium , nec illius obj ctionis solutio in mentem venit: de propterea inolestatur , & inquietudine quadam affligitur. Gantum erso i terest inter hominem , qui in bivio p
situs ambigit, qua via sibi eundum sit;& inter alium, qui unam viam ingressus, angitur tamen ob scrupulos, sive lapillos, qui pedes ejus in sestant:
tantum interest inter dubitantem , &scrupulis laborantem. Scrupulus enim conscientiae a scrupulis materialibus,
nempe lapillis, qui in calceis positi
incedentem cruciant, per metaphoram,
dictus est. II. Scrupulus practicus, de quo hac sermo habetur, vel est de praeterito, veluti cum aliquis ex levibus conjecturis anxiatur, timens, ne unum, Vesalterum Psalmum ex suis horis omise
rit; propterea quod inveniat se in fine unius, & non recordetur, an priores recitaveri Ia vel celebrando deprehendat ,
306쪽
hendat, se d cere in Canone sequentia Consecrationem , & se consecrasse non meminit: aut ne turpibus cogitationibus consenserit, quia non meminit se restitisse.'Vel est de suturis, ut quum levi ratione duetus timet, ne peccet, agendo id, quod iudicat esse agendum I vel omittendo, quod judicat omittendum . Ex quibus patet, quod ille censendus est vere scrupulo- Ius , qui ex motivis , aut rationibus plane levibus , & insuffcientibus cum anxietate suspicatur; ac timet aliquid
ad conscientiam pertinens contra eam partem, cui in animo assentitur . Et propterea multum aberrat vulgus hominum , quando eos vocat scrupul sos , qui non audent cum male loquentibus male loqui, vel cum mal E arenistibus male agere : cum ad sic agendum
non levi, sed magna, aequissimaque ratione moveantur. Sed nee illi putandi sunt scrupulosi, qui vel fide non bona aliquid possidentes , vel plures Praebendas absque causa, & auctoritate legitima habentes, subinde sconscientiae remorsus patiuntur, a M. non male agant, ea retinendo: talis enim rem Orsus non est verus scrupulus, sed seria admonitio magnis, jusisque rationibus innixa. III. Causae, unde scrupuli oriuntur, variae assignantur a S. Antonino 1. p. rri. 3. c. I . quem sequitur Silvester, verbo ScrupuIus, '. 1. & alii et=uae tamen non Omnes in omnibus
erupulosis ; sed aliae , atque aliae , modo in uno, modo in altero reperiunis
quorum complexio multum disponens ad suspicionem , & timorem ἔ ut comis plexio frigida, & melancholica. Timor enim naturaliter constringit cor r& ad eum motum constructionis imaginali 'movetur; ita ut quis lacile
concipiat, aliquod malum sibi esse sui u.
tas capitis, per quam laeditur imaginatio ς tum mentis , seu judicii imbecillitas, & ineonstantiar ex qua fit ut contingit , qu bd quis non firmiter inhaereat rebus semel determinatis; ita sae ilE turbatur, si quid etiam leve appareat in contrarium.
VI. Τertia est regiminis eorporalis inordinatior per nimias enim abstinen tias , vigilias, & alia huiusmodi homines redduntur tristes , & melanch liet , ae deinde scrupulosi. Quare C.
Non Medioeriter , de Consereat Ono Dor. s. ex S. Hieron. reprehenditur, qui propter abstinentiam immoderatam. atisque indiscretam Psalmorum , & Osfi
ciorum decantationem , aut amentiae,
ut tristitiae notam incurrit. VII. Quarta est eκ tentatione Dia. bolica et potest enim Diabolus hum res melancholicos excitare, per quos imaginatio erret, vel turbetur ad timorem inordinatum; & potest etiam circa vires sensitivas interiores vari hoperari. Scrupuli autem a Daemoneta promoti, solent tunc maximh hominem inquietare , quando , vel est Saera Euis
charistia recipienda , vel aliis Divini,
VIII. Quinta est foetetas serupui forum: Deilh enim fit, ut qui timidioris est conscientiae , tonversando eum Scrupulosis , si mi lis eis evadat. IX. Sexta est ignorantia, qua quis nescit discernere inter lieitum, &non licitum: quae praetipuis solet esse causa scrupulorum in simplicibus, aemulieribus. X. Septima est , vel superbia, qua quis suo iudicio nimium fidit: neu
vult Consessarii, aut alterius prudentis viri monitionibus aequiescere. Vel generaliter peecata praecedentia , in uorum poenam scrupulos Deus interisum permittit; ut contingit in iis, qui a vita licentiore ad meliorem convertuntur. Interdum etiam permittit Deus , aliquem scrupulis vexari in maiorem profectum spiritualem ipsius : ut inde sumat occasionem . tum aliis com patiendi ; tum ad divinam opem . &misericordia ui frequentius recurrendi.Ο Ο s. II.
307쪽
asa Quessio IV. De Conscientia p
V serupulos Sylvius in I. 2. g. 19. s. s. quassio. xx. Quemadmodum autem in arte medica multum interest nosse caulas, & origines morbi, ut convenientia possint aptari remedia; uia non una, eademque cunctis me-icina convenit, & quae uni prodesset, noceret alteri: ita in curando scrupu-Iorum inorbo, inspiciendae sitnt eausae morbi, & spiritualis aegritudinis origines ἔ di proportionata, live ab infimmo, sive a spirituali medico aptanda sunt remedia. Aliter enim curandus est, qui ex ignorantia, aliter, qui extentatione Daemonis, aliter, qui ex naturali complexione, aliter, qui ex ni mia abstinentia, aut immoderatis vigiliis , aliter , qui ex superbia scrupulos patitur, curandus est.
pulos remedium est , conscientiam scrupulosam veluti erroneam deponere; ac deinde scrupulos contemnere, & contra illos agere. Serupuli enim sunt in conscientia, sicut catuli latrantes in via ; qui ita allatrant, ut videantur mordere velle transeuntes; magisque allatrare pergunt, si irritentur: si vero a transeuntibus negligantur , citius quiescunt. Dixi tamen, prisis deponendam esse conscientiam scrupulosam raliud enim est agere contra conscientiam scrupulosam οῦ aliud agere contra scrupulos . Contra conscientiam agere non licet si dest contra iudicium rationis j quamdiu manet, quaecumque illa sit, ut diximus : sed odorlet, eam deinponere ς eaque deposta , scrupulos, id est, leves illas suspiciones perturisbantes, & molestantes contemnere . &eontra illos agere , ut tradunt S. Antoninus , Sylvester, & alii communi. ter. Quare Innocentius III. Cap. Per euas, de Simonia scrupulosum quemdam ita monet: Cσntra eo eisntiam ad suis periores ordines non ascendas ; ne fortδadificet ad gehennam z licet ex eo, quod conseientiam nimis habuerit fervuI sam , in discultatem hujusmodi sie eoia I psus a quam utique non madet, nisi
XIII. Porro et quia Scrupulosi indoles est , maxim suggerente Diabolo, sibi, suoque iudicio, quam aliorum.
etsi doctiorum , ac prudentum magis acquiescere; ei pro remedio sequentia consideranda erunt. Primum. Scrupulosi conscientiam, ea parte, qua scrupulosa est, debilem, ac erroneam esse , nee posse de propriis tute iudicare. Secundum . Saepe in propria causaeos hallucinari , qui in aliis bene
consiliantur. - Tertium. Sapientem Prov. 3. v. s. monere: Ne innitaris pendentia δua sed prudentem agere debere eum consilio, Proverb. 13. v
mio , reguntur sapienti; - QIIartum . Propterea verendum, ne, si aliorum nolit acquiescere consiliis, se solum existimet sapientem: ac propterea sibi imitandi erunt corporales medici , qui, etsi peritissiari, dum tamen infirmantur, alios medicos adhibent Quintum. Nolle aliorum consiliis , sed suo iudicio stare, artem esse Daeis monis , & typhum superbiae. XIV. optimum quoque erit dissipare terriculamenta, quibus scrupulosi detinentur; & sunt sequentia. Pri-mb enim terrentur illo S. Bernardi dicto Serm. x. de Purifie. In via viista non progredi, regredi es et quo aliqui inducuntur , ut deficere se arbitrentur; nisi abstinentias, ac vigilias in dies augeant, ac multiplicent. Cui respondendum est , progressum in spirituali persectione , in via inisteriori, voluntatis propriae abnegatione, de passionibus victoria; in ea ruatis, & interioribus virtutibus potius cons stere et austeritate, corporale esse solum instrumenta, quat, ut persectioni deserviant , debent esse apta conditioni utentis: finem viris tutis
308쪽
tutis moralis, eiusque actum consiste- sorte erraret, Ineulpabiliter erraret. re in medio rationis; quod quidem probabiliter in praxi eredens, iuxta medium determinari debet secundiun Iudicium rectae rationis hoc posse fieri . rectam prudentiae rationem, ut docet XVIII. Quinto. Terrentur dicto
D. Tho. r. a. q. 66. s. 3. ad 3. & S. Gregorii I. II. Epist. Epist. 63.aι3r.quhd medium rationis excedere, vi- ad Augus. Anglorum Epist. responsti viii est , non virtus. Quod, insuper I . dicentis z Bonarum quippe mentium teste eodem x. a. q. 14. a. s. ad 3. G, etiam ibi al/quo modo eulpas suas In viis Dei proeedis aliquis, non solum agnoscere , ubi eulpa non es . - Sed dum in actu Caritas ejus auditur 3 sed respondendum est , S Gregori uin non
etiam d.m disponitur ad ejus augmen- loqui de scrupulosa conscientia, sed tum . Disponetur autem per hoc , de delicata, &pia, qua bonae mentes quod caveat peccatis; si labatur , οκ reverentia , & pio metu abstine. cito resurgat; si peccata, quae prius re is lent ab iis etiam , quae lieita sunt. erant frequentia, sint rariora; si di- Loquitur enim de muliere patiente ovinis frequentandis, aut meditandis menstruum, quam dieit, ad Saeram libentius incumbat, Se similibus . . Eucharilitam admitti posse: addit ta-XU. Secundo. Terrentur hoc prinin men et Si autem ex venermione magnae ipio et periculosissimum esse, in eo sta- percipere non prasumit, laudanda est ἔtu vivere, in quo quis non auderet sed si pereeperit, non iudieanda. Deis mori Cui respondendum est , hoc inde per3it. Bonarum quippe mentium intelligi de iis solis, qui obnoxii sunt Qui enim pii sunt, ae timorati, peceato mortali, vel in periculo pro- timore quodam concutiuntur de suis ximo, ut in illud iterum labantur. Scien- operibus, iuxta illud Iob. s. v. xo.
dum tamen, quod in articulo mortis Si iust eare me voIuero, os meum eoaris multa saeeret, quae non sunt necessaria; demnabit me v. xx. Etiamsi simplex fu & quod in eo articulo acquiesceret ro, hoe ipsum ignorabit anima mea. sanis eonsiliis. Quare hoc idem invia & v. 18. Herebar omnia opera mea. iaciendum est . XIX. Sexto. Terrentur Augustino XUI. Tertio. Terrentur, qudd in dicente Homit. 4 I. inter sci. nunc Serm. dubiis tutior parr est eligenda - Sed 393. dimitte ineertum , tene eorum.
hoe axioma iam superius expositum Sed dicendum , S. Augustinum ibi lo- est de parte tutiori comparat E ad non qui de eo, qui poenitentiam differret tutam, non ver 5 ad partem verE in ad mortem; ad hoc enim tendit seris praxi tutam. Deinde id, quod sibi mo i lle si tamen S. Augustini senui videtur dubium, sorth non esse du- nustatus est, de quo aliqui dubitant bi uin, nisi in sua imaginatione; imo unde non favet scrupulosis. Timoreis eius oppositum viris doctis, & pru- nim eius, qui differre vellet poenitendentibus esse certum. tiam ad mortem, non et set ex levi, XUII. marto. Terrentur dicto EG sed gravi, & rationabili causa. etesiastici 3. v. a . mi amat periem ιωm, in illo peribit - Cui occurrem Q U AEST I O U. dum est, amare periculum, eκ diis ctis , esse illius, qui temere, & stam De Conseientia Probabiit. te dubio, exponit se periculo peceanis di ; non veri, illius , qui juxta iudi- Pecialem de hae controversia in-eium rectae rationis, de Sapient uir . itituimus quaestionem ; quia cele- consilio probabiliter credit, hoc posse dris est, de samiliaris humano-
fieri, quamvis levi in contrarium ti- ruin, ac moralium actuum regula. Qua- more pulimur. Quia, qui sic opera- re tot diis cultatibus involvitur; u tur, prudenter se gerit; dc quamvis non extraneae scholae Doctores tantum
309쪽
2 4 Quaesio P . De conscientia Probab li.
nostra, sed & nostros invicem divisos teneat. Quidam enim Probabilitatis ussim adeo extendunt; ut laxiores ereatae libertati habenas relinquanta ita extraneorum non pauci. Alii vero ex nostris, praesertim Gallis, usum probabilitatis adeo constringunt; ut ad nihilum sere redigant . Quidam autem usum probabilitatis ita temperare conantur; ut media suasi via incedentes, usum probabilitatis, nec nimis laxent , nec nimis constringant. Nos hὶc, etsi non quantum mereretur, saltem quantum patietur instituti rio-stri scopus, qui est aliqualis initi uctio incipientium, eam tractabimus. DUBIUM I.
Aliqua praemittuntur pro Conscientia vere Probabili. g. I.
I. N intellectu distinguenda sunt,l intelligere, scire, & ostinari. Per intelligere, de scire dicimus de re quid sit, vel non sit, in quo
consistat, quae sit ejus natura, vel proprietas. Per opinari autem non dicimus quid res sit, vel non sit; sed pr
nunciamus , quid de ea nobis videatur, vel circa eius existentiam, vel circa naturam, aut proprietates . Unia de D. Thomas l. 3. de Anima: Cum inquit ὶ aliquid intelligimus, asserimur
se use et eum autem opinamur , dicimus , sie videri, vel apparere nobi t. Et ratio est. Quia cum opinamur, procedimus per media , quae aliter se habere omnino non repugnat; & ideo non audemus proferre sententiam , absoluid dicendo: ita est , vel ita non est; sed cum restrictione loquimur et nobis videtur ita esse. Hinc dum opinando assentimur, assensus non est ita firmus, quin aliquam formidinem de , opposito includat. Unde D. Thom.
a. R. q. M a. 1. ait et actuum enim a ἐinteIIectum pertinentium quidam baiabent firmam assensionem . . . . Sicut cum aliquis eo derat ea , qua scit , veI intelligis r ra Iis enim consideratio iam ea formata . Quidam veris actur inteIIectus babent quidem euntιionem informem
absque firma aFensione s sve in neutram partem declinent , sie ut accidit dubitam si et sive in unam partem magis deest nent , sed tenentur aliquo levi signo , m ut accidit suspicanti: sive uni parti
adbareant , tamen eum formidine alteiarius , qxod aecidi opinanti . ini od egregi E explicat Silvester noster in Summa , verbo ininio et ubi assignata distinctione inter intelligere , scire . credere, & Opinarii quod intellec tus, & scientia sunt cum certitudine, & evidentia rei inistellectae , & scitae etiam in particulari ; fides vero est cum certitudine , uia nititur testimonio Dei in sal libii. sed sine evidentia rei creditae in particulari; de opinione concludit: Opi
nio veris neque evidentiam , neque cer
titudinem habet , sed e redulitatem fumdatam in humana ratione . insuffieiem e tamen , ω non coneludente neeegara , sed probabiIι ter pro una parte , ω non pro alia.
II. Sed quia opinari contingit non solum in speculabilibus. sed etiam in practi eis, id est, non solum per media probabilia formare iudicium , quid ressit, vel non sit. sed etiam quid hic.&nunc agendum sit, vel non agendum rIdeo hoc iudicium praelicum , quod eκ mediis probabilibus formamus, &quo h c, & nunc regulamur ad operandum . proprie vocatur conscientia
probabilis. Et de hac aqimus in praesenti, nimirum , quid sit conscicntia probabilis ; quidque requiratur , ut sit vere, & in praxi probabilis. III. Cognitionem mere probabilem
descendere in nos ex ignorantiae tenebris, in quas delecit nos Proto parentum peccatum, docet S. August. in Enchi
310쪽
bintra sit uxorantia rerum agendarum. Et c. gr. Duabus linquit ex causis peeincamus ἔ aut nondum videndo quad facere debeamus , aut non faciendo , quod debere fieri jam videmus a quorum duorum illud ignorantia malum es , hoe infirmitatis. Qtiod malum descendereis e X peccato originali, ostendit in libris
tra Pelagianos volentes , ignorantiam ex natura ipsa hominis eme, dicens :Ad quam miseriam iussa damnationis pertinet ignorantia, Θ difficultas , quam
patitur omnis homo ab exordio nativi tatis sua quam miseriam PeIesiani nolunt, ex iussa damnatione descendere , negantes originale peccatum . .
IU. Opinionem vero, & probabilitatem oriri ex ignorantia, ex eo constat: quia ubi non est ignorantia, ibi est scientia, & certitudo; ubi autem certitudo , non est opinio, nec probabilitas. Eam proinde Tertullianus in Ologetleo. e. . assim i lat famae, quae scut per omnium ora vulgatur , quamvis saepe ab uno exordium sumserit: ita opinio, quae apud homines modo diffunditur, & per scholas serpit, ab uno frequenter initium habuit. Quaenam enim magis celebris olim fuit, quam opinio de rebapti Eandis haereticis; quae totam Asricam perva-st, antino saue Cypriani, &.Asricanorum Antistitum occupavit ρ Haec tamen ab Agrippino Archiepist. Carthaginensii, i md sorte ab unico eius Presbytero Tertulliano; vel, ut alii volunt , Agrippino a Septimio impressa, originem duxit. Ex quibus patet, unicum Doctorem posita sententiam probabilem inchoare.
V. An verd unus etiam Doctor posisit eam constituere, Se firmare; assirmativam tenuit Coelestius Pelagii Haeresiarchae in errore Collega. Etenim in Carthaginensi Synodo cuin dixisset,eirca traductionem peccati originalis utramque contradictionis partem essit probabilem apud Catholicae Ecclesiae Doctores et Quia linquit a di-rsa ab eis audi Di , qui uιique in Ecclesia Cath.
liea eonstituti sunt Presbyteri et eum qua Paulinus Diaconus rogaret, ut Pande ret eorum nomina , respondit et Sanctus Prasbter Rusfinus, Roma qui mansit
eum Sancto Pammachio : ego audivi iι- tum dicentem , quia tradux pereari noa
sit. Rogatusque insuper , ut ali OS , e
rumque nomina recenseretὲ nec va
lens id implere, tandem respondit Coelestius et Non tibi fuseit unus Sacer dot Unde ad statuendam opinionem probabilem volebat Coelestius solum Rufinum lassicere. Ita S. August. L. de pece. Origin. e. 3. Hoc idem senis sita visi sunt Doctores quidam recen tiores; qui ad laetendam aliquam opinionem vere probabilem , & in pra-XI tulam, afferebant, satis en vel unius Doctoris etiam Iunioris auctoritatem τquos damnavit Alexander VII. die 24. Septembris r66 s. dum hanc, inter alias, propositionem proscripsit i Si I ber sis alicujus Iunioris , es inderni ,
debet opinio censeri probabilis , eum nomeonsteι , rejeλ- esse . Sede Apostolica amquam improbabilem.
. I I. Quid requira/ Opinis , ut parererum Conseienta am in pra
1 qua tute potamus regulare in praxi Operationem , securi , quod
taliter operantes non peccamus. Pr
babilitas autem , in ea su , duplex est. Una , quae dicitur intrinseca; & pr venit ab intrinsteis ipsius opinionis, nimirum, ex pondere rati Ouum, quae illam suadente altera extrinseca ἔ 6c sumitur ab auctoritate Doctorum , qui eam tenent, de qui apud nos tanti ponderis sunt; ut nobis persuadeant ,
eorum opinionem esse ver E probabilem , & eos sequendo prudenter op rari .
ejusdem Scholae Doctores. Quidam Omne probabile, quodcumque illud sit, ad sor