장음표시 사용
291쪽
x76 Quaestio IV De Conscientia.
tum , sed praeeeptum, Deus non obli-fat, sed ad sormalem rationem ; sciis ieet, ad id, quod dictat conscientia recta , idest ad obediendum ei, quod
per modum legis proponitur: hoc enim est de iure naturali, ut ei, quod praecipit lex , & pro lege aestimatur, obediatur, & hoc ius a Deo descendit. -- Ex quo etiam sequitur, legem non Obligare contra se ipsam. Non enim obligat ad id , quod ipsa vetat, sed ad id, quod praecipit, nempe, ut sibi obediatur in omni eo, quod, vel in re, ves in aestimatione ab ea praecipitur. - QIamvis insuper lex, & Deus non sit causa talis evrcetis. , est tamen causa talis obligationis : quia esto supponat errorem a
Conscientia errante , obligatio tamen noni consequitur , conscientia, ut errante, sed ut intimante legem divinam . Non enim conscientia, quia
errat , obbligat; sed quia, lichi errando, legem. Dei hic & nune obligare intimat ... XV. Sed dices. Conscientiam proponere legem Dei hὶc & nunc obligare ad proserendum , puta , menda-αium, est errare; ergo si conscientia , ex quo errat, non obligat, nec obligat , dum legem Dei hὶc de nunc pr ponit. Respondeo ad ant. esse quidem errare materialiter , & tu re . sed non formaliter , ω in aestimatione ; inadin tantum obligat , inquantum aestimat esse verum , & a Deo id , quod dictat . Nam si sciret, se errare ; nec dictaret esse mentiendum, nec esset conscientia erronea , nec ad sui sequelam obligaret. obligad ergo, inquantum exiistimat, se verum dicere ; quod sor maliter non eli errare, sed solum materialiter , & in re .XUI. Replicabis. Εκ dictis , si quis
sciret .se habere conscientiam erroneam,. hoc ipso cessaret obligatio eam seqaenda: sed solae notitia rei, cum sit denominatio pure extrinsecae iacien& ta
le in rem codniram , non Dotest tollere
obligationem, si eam de se inducebat
ergo si stante notitia conscientia erronea amplius non Obligat, nec ante notitiam obligabat .. Respondeo, notitiam rei directh quiisdem non posse tollere iabligationem , quae per se oriatur ex aliquo princiis pio; si tamen per accidens oriatur ex fessa existimatione, hanc tollendo per scientiam , tollit quoque obligationem . Sic cum & obligatio, inducta a conscientia erronea sit a lege falso existima. ta , tollendo saliam existimationem , tollit legem , & consequenter et Iam obligationem.
XUII. Secundδ obiicitur. mando loκ superior. dictat oppositum legis inferioris, debemus relinquere legem inferiorem , & sequi superiorem et unde
S. August. Serm. 6. de Verta Dom. nunc Serm. 61. c. g. Inferioris sinquit potestatis praceptum non obligat , Ir eonintrarietur praevio potentatis superioris et
Aut si Proconsul iubeat aliquid, quod Imperator probibet ergo quamvis lex conscientiae, quae est inferior, dictet aliquid , s hoc si contrarium legi aeternae, quae est: superior, hanc tenemur sequi , non illam. XVIII. Respondeo , an . esse ve. rum , quando cognoscitur, id, quod dictat leκ superior, esse contrarium ei, quod dictat lex inferior. Ita D. Tho.
I. L. f. 29. a. s. ad ν dicens : Quod
verbum Augustini habet forum , quando cognoscitur , quod infertor potestas pracipit aliquid contra praeeptum superiorit potesatis : sed si aliquis erederet, subdpraceptum Proconsul1s esset praceptum Imperatoris , conremnendo praemium Proiseon'Iis , contemneret praeeptum Imperatostis . Ει iliter si aliquis homo eo-gnosceret, quod ratio humana dictaret aliquid eonιra praeeptum Dei , non teneretur rationem sequi r sed tune ratio non totaliter eser errans . Sed quandorat o errans proponit aliqu3d ut prae tum Det , tune idem en rontemnere dicta men νatronis , ω Dei praeeptum .
Aliter respondet idem S. Doct. q.
292쪽
ferioris sunt distinaa praevia , o utinrumque per se dis metum pervenit ad eum, qui praecepto siligatur; quod h e novi
eontingit: quia conseientia dictamen nihil es aliud , quam perventio pracepti
divini ad eum,qui conseientiam habet . . . esset autem simile an exemplo proposito , si praeceptum Imperatoris numquam ad
aliquem pervenire pulset , nisi mediante Proconsule ; Proeonsul non praeiperet ,
nisi recitanι Imperatoris praeeptum Tune enim idem esset, contemnere praceptum Imperatoris ,-Proconsulis, sive Proconsul verum diceret, sive mentiretur .
NIX. Tertii, obiicitur, probando, conscientiam, quando est vincibilis , non obligare. Si enim obligaret, voluntas esset in statu , in quo non posiset, nisi peccare , & obligata.elset ad peccandum: quod probo. Nam dictante conscientia vincibiliter errante h)c& nunc bonum esse mentiri; vel voluntas talem conscientiam sequitur ,& mentitur, & sic peccat; quia culpabiliter vult malum sub ratione boni : vel voluntas eam non sequitur; α sic etiam peccat : quia si semel obligat , discordare a conscientia etsi vincibiliter erronea , peccatum.erit. Confirmatur. Si conscientia vincibiliter erronea obligaret, ille, qui eam habet , esset perplexus I quocumque
enim seiverteret, peccaret .1Si enim haberet dietamen , qu bd. oportet mentiri ad salvandam vitam; & peccaret mentiendo, quia est intrinsece malum ἔ&.non mentiendo , quia ageret contra conscien iam . XX. Respondeo, neq. assumtum. Ad Probat. nego ant. Absolute enim habens conscientiam vincibiliter erroneam potest vitare peccatum; quia
potest deponere conscientiam illam , &tenetur : quod si non deponit , i pie secit sibi necessitatem peccandi. Sicut
qui habet intentionem malam , ea stari.
te , sive fiat actus praeceptus , sive non fiat . peccatum incurritur : haec tamen nec eisitas fit ab homine , qui, cuin debeat, & possit intentionem malam deponere , non deponit.
XXI. Ad Cons. eodem modo dico, qudd habens conscientiam vincibiliter
erroneam, non esset absolute perplexus inter agere, & non agere; cum posiset a perplexitate se expedire, deponendo conscientiam erroneam : quod si
non praestat, ipse sibi facit perplexi tatem . Ita respondet Angelicus noster tum in x. dis. 3 p. q. 3. a. 3. ad s. ubi ait: Dieendum, quod simpIDiter nullus perplexus es , absolutὸ loquendo rsed quo ιam. ροβο , non es inconveniens , illo fiante , aliquem perplexum fore : Meut intentione maIa stante , sive fiat actus debitus , qui es in pracepto , sive norasiat, peccatum ineurritur . Similiter eistiam stante erronea conscientia , quid quid stat , peccatum uon vitatur. Sed potes homo conseientiam erroneam , fetit cis intentionem pravam deponere:
Gr ideo non es simpliciter perplexus.
Tum I. 2. q. I s. a. s. ad 3. his verbis et
Sicut in ollogistieis , uno ineouvenienti dato, neeosse es alia sequie ita ivi
moralibus , uua imon Penienti posito , ex neeessitate alia sequuntur e sicut suppes to , quod aliquis quaerat inanem g LM.3m s e propter inanem gloriam Deiat , quod facere tenetur , sive dimittat , semper Iec eabit ; nee tamen es perplexuι ἰ quia potest intentionem malam dimittere : Ermmiliter supposito errore rationis , vel est sc entia , qui praeedit ex ignorantia nouexe ante , necesse est , qu od sequatur malum in voluntate e nec tamen es bomo
perplexus s quia potest ab errore rem dere , cum ignorantia sit vincibilis , 2 voluntaria. Idem docet q. II. de Verat. a. q. ad 8.
XXII. Dices tamen . Si conscienistia vincibiliter errans obligat, nullus
potest licit E iacere, nisi quod iosa dictat: at ipsa non dictat sui de ost-tionem; ergo licite nequit quis suam
conscientiam deponere. Respondeo , majorem esse Veram ,
si aliquis velit agere iuxta illam, &perseverare in errore : non tamen ense veram absoluthi. Cum enim sit aliud dictamen altius, quod non proceda.
293쪽
debita diligentia , an eonformemur esse alienam . comiti It adu Iterium.
legi; ex hoe tenemur deponere erro- Unde D. Tho. hac φ. I9. a. s. ad 3. rem, si .incibilis est. Unde benh ad- ω q. x . de Verit. a. 4. ad s. ait evertit Caietanus ad art. s. q. I9. Quod quando conscientia erranea dictat Ratio erronea non habet in se unde Ii- aliquid faciendum , d/ctat illud sub ais Iet , sed quatenus seeeptatur et acceptatur liqua ratione boni s vel quasi opus suis
autem, dum quis non vult a se de- flitia, vel remperantia , ω Ae de a- pellere errorem, faciendo debitam di- liis. Et ideo transtressor ineureis in via ligentiam pro scienda veritate, si po- tium eontrarium illi Diνturi 'b eujus oeteit . eis conseientia ἱllud dictat. VeI dictat XXIII. Quarto obiicitur. Si eo, illud sub specie drvini praeepti , vel aIia scientia , erronea praesertim vincibilis, erius PGIati s tantism ineurrit peeeatum obligat, sequitur , Deum saltem indi- mobedientia eo eientiam tra grediens. recth obligare , & praecipere actus intrinsech malos e qui enim erroneE s. III. crederet, necessarium esse mentiri in iudicio ad salvandam vitam proximi, O visam Dubia resisuntur. teneretur ex praecepto in iudicio mentiri , quod est intrinsech malum XXV. Uaeres prim5. ma Ie , ω
Respondeo, neg. sequelam . Deus e- d quantum peccatum sit ag nim per se praecipit deponere conscien- re contra conscientiam. tiam vincibiliter erroneam, & pr Respondeo prim de quM agere con-hibet eam acceptare: quod si volun- tra conscientiam rectam, tale peccatas secundum eam vult agere, prae- tum est, quale est praeceptum, idesteipit Deus, ne agat contra legem mortale, ii praeceptum obliκet ad momsuam , eis salso , existimatam . Quare tale; veniale autem, si solum ad ve- duo sunt distinguenda.Unum est, non niale obliget. Nam agere contra con eontemnere legem Dei, etsi salso e- scientiam rectam, nec addit novam xistimatam et alterum applicatio er- peccati 'eciem, nec diversae rati ronea legis Dei , puta , ad mendacium . nis quanti talem: & ideo relinquit, pec- Primum ad Deum reducitur: secun- eatum esse tale, qualis est transgres.
dum est 1 conscientia errante, & a- so praecepti, quod violat. butente; & in hoc est pecca Fum. XXVI. Respondeo secundis. Ageis XXIV. Objicitur quinto. Non est re contra conscientiam errantem est explicabile, quale peccatum sit, & peccatum mortale, quando is, qui i- contra quam 'virtutem , agere contra ta agit, putat se sub mortali obli-
conscientiam erronem. galum ad non agendum: veniale v
Respondeo, ea, quae fiunt eontra rh , si solum putet, se sub veniali o conscientiam erroneam , non esse eκ ligatum ,& id, quod agit, non sit aliunis hoc ipso in aliqua certa specie pecca- de mortale. Quod propterea additurati; sed pertinere ad eam , quam con- quia si quis putet esse veniale id, quod scientia dictat. Veluti si conscientia est in te mortale; non ideo peccabit dictet, non esse laute quotidie come- solum venialiter , si hoc agat, nisi eodendum; intemperantiae peccatum e- neretur error, sive ignorantia invinis rit quotidie epulari. Si ei uictet, en cibilis. Ratio autem responsionis est rse mentiendum pro servanda vita in- quia totum eiusmodi peccatum nasci nocentis; non mentiri , ea conscien- tur ex errore, & apprehensione: itati a perseverante , homicidii peccatum ut voluntas solum seratur in rem p r est. Si dictet , esse sacrrlesium iura- hibitam , secundum qu id apprehendiis re ; peccatum erit sacrilegri, s iuret et tur ut prohibita vel lub mortali, vel
Si ad uxorem suam accedat, putans sub veniali. Unde fit, quod is, qui
294쪽
rem, alioquin bonam, putat esse mortaliter vetitam , mortaliter peccat eam
aciendo: & similiter si id, quod solum
est peccatum veniale, putet ess morta. te. Si autem quod bonum est , putet es.se veniale, peccabit venialiter illud Ggendo.
xxv II. Sed quid dicendum , quando quis agit contra conscientiam non dictantem determinate , an sit mortale, an sit veniale: quod contingit in idiotis , qui sciunt ea, quae agunt, esse peccata , sed non advertunt, neque distinis uunt, an sint mortalia, vel venia-ia Non desunt qui putent, hos venialiter solum peecare, dum agunt contra hanc conscientiam et quia non iudicatur esse frave peccatum velle id, quod solum in genere est illicitum . XXVIII. . Sed verosimilius credo, eum , qui contra talem conscientiam agit, peccare mortaliter . Tum quia se exponit periculo peceandi mortaliter ; Sc paratus peccare in genere, censetur paratus aeque magna , ac parva peccata committere. Tum qaia quiparatus est iurare qui Tibet, non pensato , an sit verum, vel falsum . peccat mortaliter, quando iurat, eo quod periculo perturii se exponat; ergo similiter qui contra conscientiam dictantem aliquid esse peccatum 4 sed
non determinantem , an sit veniale, an.mortale, voluntarie operatur ne gligens examinare, an sit mortale, vel veniale; censetur paratus peccare etiam mortaliter, & periculo se ex . ponere , de consequenter peccat moris
taliter sic agendo Excipe tamen , squis ita dispositus esset, ut licet nihil cogitet de mortali , vel de venia-li; si iamem sciret esse mortale, nolinle contra coniciunt iam agere: in hoc enim casu censerem, peccare solum venialiter.
gravius peccatum agere contra con scientiam erroneam , quam agere secundum eam
Respondeo, neutrum esse simpliciter gravius altero; sed ex diversitate mainteriae pensandum esse. . Cum enim ais
liquis putat, se teneri ad mentiendum pro salvanda vita proximi; graevius
peccabit, si agat contra conscientiam , quam si ageret secundum eam et quia agendo secundum eam, incurret culiapam mendacii ossiciosi ; agendo autem contra eam, erit reus homicidii: maius autem peccatum est homicidium, quam mendacium officiosum. E contrario autem si quis existimet, se debere surari ab avaris divitibus, ut det eleemosynam pauperibus, putans, se venialiter peccaturum, si non faciat; gravius peccabit agendo secundum conis scientiam , & iurando, quam contra illam, &abstinendo: quia surtum est
peccatum mortale ; non furari autem, durante tali erronea conscientia , non
est illi plusquam veniale. XXX. Quod si dicas. Gravius semper est , agere contra legem superioris, quam contra legem inferioris : sed con-' scientia est lex inferioris , scilicet ii minis; contrarium autem est lex suis perioris, nempe Dei, vel Principis; ergo gravius peccatum est agere secundum conscientiam, quam agere contra eam . - Respondeo , conscientiam
proprih non esse legem , sed propone te legem. Quoniam vero lex, contra quam homo existimat se peccare, si sequatur suam conscientiam , interdum propo
nitur ut maior ea, contra quam exi
stimat se peccare, si conscientiam sequatur ; interdum vero e contrarior hinc est , quod pro diversitate legum,& materiae ipsa ruin , nunc majus, nunc minus peccatum est agere contra , vel secundum conscientiam. XX KI. in aeres tertio. An con scientia erronea oblisei plus , quam praeceptum Superioris 3 POno exemis plum et iudieat quis per errorem , se non contraxisse verum matrimonium,& Superior iudicans tale matrimonium esse verum , praecipit cohabitalionem cum uxore et quaeritur; hic tenetur ne sequi suam errantem conscientiam , an vero Superioris mandatum De
295쪽
De hoe agit S. Thomas in x. dist.
39. q. s. a. S. σή 3. dicens: Conseisis. ria obligat non virtute propria , feae vis- tute pracepti divini et non enim conseianistia dictat, aliquid esse faetendum , haeratione , quia ini videtur i fed hae patione , quia a Deo praeeptum es . Unde per alcident ex virtute dioini praeoptiobligat , inquantym dictat hoe tit praeeptum d Deo : Θ ideo dictamen eo rienistia pikr obligat, quὰm praeeptum Pestis Iati, sicut Θ praereptum divinum , in ecus virtute ligat. Situr patet, si praeeptum Regis non pervon iret ad populum , nisi mediante aliquo Principe r si Prineeps dieeret, hoe est praeeptum a Rege , quamvis non esset verum , di ctiam suum Obligaret, ut praeeptum Regis : ita quod eonistem ores mererentur ponam . Hoc etiam dubium pertractat q. I . de Verit. a. s.
ubi ait: Ωubd conseientia non ligat, nisi Oi praeepti divini, vel secundum legem scriptam , vel ferundam legenti,
natura inditam . comparare igitur Iu aismen eo erentia ad ligamen , quod est ex praesto Pralati, non est aliud , quam comparare Iigamen prae pri divini adligamen praeepti Pr Iati. Unde eam praeeptum divinum obliget contra prae tum PraIat , ω magi3 obliget, quim pracep tum Pralati ; est eientia ligamen erit matur, quam ligamen praeepti P alati , ω conseiensia ruabit, praeepto Pralati ineontrarium existente . Ex qua Doctrina
Resolvi potest, lithd fi conscientia iudicet , aliquid esse praeceptum lege divina , & Pr latus praeeipiat faciendum oppositum ; standum est conse inritiae,& non Praelato : quia in hoc casu plus ligat conscientia , quam praeceptum Praelati. Si autem conscientia iudicet aliquid esse iaciendum secundum legem positivam humanam : & praelatus iudicei opposium eta de lege naturali , vel divina : tunc standum esset Praelato : quia major auctoritas .praeserenda est minori.
XXXII. Quod quidem verum iudico, quando conscientia subditi est
invincibiliter erronea, nec Sutium.
que adhibita diligentia deponi potest;& eonseientia dictat mandalum alle ius superioris Praelato praeeipienti. Si
verb eonscientia si erronea vine ibi liis ter, subditus tenetur eam deponere,& mandatum Praelati praeponere ainthd si eam non deponat, standum eis rit conscientiae; quia ea perseverante secundum eam operari debet: peccabit tamen , tam si non faciat quod praelatus dictat, qudim si contra conis seientiam illud saeiat. Ita D. Thomas
. I . de Verri. a. s. laudato: Pereati inquit in sive non Delat , quia eontra eo eleuti.t m agri s sive fariat , quia PraIato inobediens s. Magis autem peeeat, si non fariat, eonseientia duras te , quod eo cientia dictat, eam plus liget, quam praeceptum Pratati .
XXXIII. Quae res quarth. mando
tota scientia erronea sit deponenda Respondeo, qudd , cum error est inis vincibilis, nec .potest deponi, tunc agendum est secundum onscientiam erroneam; nec enim sic peccabit, quia error invincibilis exeusat. Si e non peccavit Iacob accedens ad Liam , quam invincibiliter putavit esse suam uxorem . Error autem invincibilis
tunc est ; quando vel nullum habet dubium , sed omnino existimat, ita seis habere, se ut est in sua eonscientiri vel esto dubium habuerit, adhibita tamen ea. quam oportet, diligentia, non potuit aliud scire , quam prius stiebat. Cum verb error est in uinei bilis,
portet conscientiam erroneam deponeae. Unde si suis per 'errorem vincia bilem putet, se teneri ad mentiendum , vel furandum; tenetur depanere e
rorem illum , & sic abstmere a mendacio, Et surto . -Od si fori E, adhibita diligentia , deponere non pollet, tunc error non erit vincibilis, sed invincibilis XXXIV. Quaeres quintd. Quom do conscientia vincibiliter errone sit deponenda Respondeo, conscientiam erroneam esse deponendam, non temerE. sed prudenter, ac rationabiliter . Tum quia
296쪽
quia temerδ agere est peeeatum. Tum quia, qui conscientiam temerE deponit , eκponit se periculo, vel mald agendi id , quod conscientia dictabat, esse omittendum ; vel mala omittendi id, quod dictabat, eme asendum.
Nine temerd censetur, conscientiam. deponere is, qui advertens conscientiam sibi aliquid dictare , eam nolia curat; sed perinde agit, vel omittit, atque si nullius rei conscientiam haberet. Item qui voluntarie a dictamine conscientiae , eiusque consideratione se avertit; ut se liberius peccet : hic enim conscientiam non deponit, sed contemnit; & propterea contra illam virtualiter manentem graviter peccat. Ita iaciunt illi, qui assectant igno-Tare , an contractus, qui proponitur ineundus , sit licitus; & negligunt examinare circumstantias, ne sortE deis prehendant esse iniustum t in effectu
dicentes Deos Iob. 2 r. v. 24. Recede in nobis , 9 scientiam viarum tuarum nolumus. Et si Doctorem consulunt,
quaerunt laxiorem, qui loquatur ad genium potius, quam ad veritatem rymilis iis, qui Isaiae 3o. v. I . DI.
cunt videntibus : nolite videre; er aserieientibus et nolite aspicere nobis ea , qua recta sunt: laeuimini nobis placentia , videte nobis errores. Temerd insuper
eonscientiam , etsi erroneam , deponit, ut ad eam deponendam movetur quiem rationibus aliquibus, sed levissimis e cui similes sunt , qui culpabili
distractione, vel oblivione contra conscientiam prius habitam agunt .
XXXV. Ex dictis intelligi potest, quid dicendum si de muliere, quae
a concionatore audiens ,.esse peccatum
mortale uti capillis alienis, eo quod sit simulatio ; mota tum ratione, tum Concionatoris auctoritate , conscientiam erroneam formavit, quod uti alienis ea pillis sit peccatum mortale ἔista enim , manente tali conscientia, non potest alienis capillis uti, nec pro nutu suo ab ea conscientia potest recedere; nisi i quamvis non posifit solvere rationes, quibus mola
mit ad talem persuasionem sormam dam) bona fide aestimet, vel ab alio viro docto se audiisse , quod non semper stpeccatum mortale; vel hujus Concion toris dictum non adeo universaliteresso intelligendum, ac stricte, prout sonat, utpote ad terrorem , & persuasionem prolatum. Alioquin nisi hae, aut simili probabili ratione moveatur δtemere faciet, si pro soIo suo nutu i praesenti persuasone recedat. XXXVI. Adverti etiam potest , qudd aliud est ratio errans; aliud est
conscientia erronea . Ratio enim eris
rans est ille error speculativus, qui primo concipitur ab intellectu , &deinde per conscientiam applicatur, ut sit regula operis. Conscientia auistem erronea est applicatio talis erroris, ut sit regula operis. Ratio eris rans quamdiu ner voluntatem non a caceptatur, ut ni regula operandi, seu quamdiu non sormo ex illa ratione conscientiam erroneam, seu dictamen sita mihi esse faciendum, non habet
vim obligandi; sed eo stante possum
aliud dictamen contrarium ex opposita ratione sormare. Vel ergo illa mulier habuit non solum errorem in intellectu speculativo, net.ultra proincessit ; & se non formavit conscienistiam erroneam: vel illum acceptavitae sibi proposuit, ut regulam; & se
formavit eonscientiam, quam nisi rationabili motivo in contrarium deponere non potest. Haec est Doctrina Caietant in. hunc art.. s. quassionis 19.
An Constientia Erronea excuset, fidan possit esse Bona.
Prima Resolutio Dubii. I. Ubium hoc manet resolutum ex iis, quae contra Lutherum
gentes de ignorantia . Sicut autem ibi N n etiam
297쪽
α8α Quasio IV. De Conscientia.
etiam contra Ian senium diximus, ignorantiam , si sit in vincibilis , excusarea peccato; si vero sit vincibilis no excusare et ita dicendum erit de coninstientia . Quare II. Dico. Conscientia erronea, si sit in vincibilis , excusat a peccato; si verb sit vincibilis, non excusat. Ita
expreIsis terminis Angelicus noster hae q. 19. a. 6. Si igitων linquit ratio,
vel conseientia erret errore voluntario ,
vel atreeNe , Dei propter negligentiam , quia error est cirea id , quod quis scire
renetur, tunc talis error rationis , vel conscientia , non excusat, quin voluntas concordans rarioni , vel eonscientia sic erranti sit maia . Si autem δει error , qui ea et in voluntarium , proveniens ex ignorantia allecus eireum antia, absque omni negligentia s tune talis error ra. rionia, vel eo eleurra excusat , ut vo- Iunias concordans rationi ereant i , non
D mala. Deinde subjiciens exemplum primi, ait a Puta , si ratio errrans diis
eat , quῖd homo tentatur ad uxorem al-rerius aecedere , υoluntas concordans huic
rationi eννanti es mala , eo qu)d errori e provonit eκ ignorantra tegis Dei, quam seire tenetur. emplum vero
secundi adiiciens prosequitur: si au.
tem ratio erret in bor , quod eredat, ali quam mulιerem subm/fam esse suam ιι- Aorem , ω ea petente debitum , velis eam cognoscere , excusatur voluntas ejus , ut non si mala ; quia error se ex ignorantia ciren antia pro Penit , qua excusa ι , ω involuntarium eausat. III. Ex his formatur ratio. Error , seu conscientia, quae facit, ut actus, eκ ea secutus, sit voluntarius, non excusat a peccato . quae autem reddit a. elum omnino in voluntarium, excusat: sed conscientia erronea vincibilis reddit actum. ex ea secutum, voluntarium ,
in vinei bilis vero prorsus in voluntarium; ergo ista excusat, tIla non . Mai. patet. Nam cum peccatum debeat esse voluntarium, ubi voluntarium est, ibi est peccatum; ubi autem est in v luntarium, ibi peccatum non est. Min. vero prob. Conscientia , seu error ideo dicitur vincibilis , quia eum possit vinci, & deponi, qui eam non vincit, censetur eam, vel directe, vel indirecte velle et ideo autem in vincibilis dieitur ,
quia cum non sit in potestate, eam vinccre, vel deponere; qui eam non vincit, censetur eam non velle, & in lanis tum agere secundum eam , quia aliter agere non potest.
liter ignorare, peccato mortali deberi poenam aeternam, & eκ hac conscien lia peccare et sed nihilominus si in peccato mortali moriatur , in aeternum damnabitur; ergo ignorantia , seu error in vincibilis , non excusat i culpa ,st ut non excusat a poena. Respondeo, ne g. absolute maj. mi enim Labet plenam scientiam de gravitate peccati mortalis, non potest in vincibiliter ignorare, ei, qui in eo moritur , poenam aeternam deberi. Unde non excusatur Origenes , qui poenas Demonum , & Damnatorum aliquando finiendas esse , errando dixit. Nam qui plene novit peccatum mortale, novit
quoque maximam ei deberi poenam ; Sedum illud voluit, voluit quoque illam
maximam poenam tali peccato conjunctam.
LI ex conscientia invincibiliter erronea non est positive bonus , nee potest esse meritorius. Asserta o haec ab aliquibus, etiam ex nostris, improba iuret eam tamen sequor, quia veriorem . & S. Thomae magis conso
me in existimo. iniod ita mihi suadeo
primo. Nam S. D . boe a. s. ubi quaerit: Utrum voluntas eoneordans rationi errantι sit bona , postquam ita tui t , voluntatem concordantem rationi vinis ei biliter erranti esse malam; loquens de voluntate concordante rationi eris
ranti in vincibiliter, non dicit, quod sit bona , sed , quod non D mala , &quod
298쪽
quod eκ tu satur Nolunta3, uι non sis mala. Cuius rationem reddiderat rquia illa ignorantia, quκ eausat inustis tu maritim , tollit rationem boni , Θ ms-li moealis. Secundo. Quia respondens
ibi priniae objectioni, quae probare sintendebat, quod sicut voluntas disis
cordans a ratione errante est mala; ita Voluntas concordans rationi etiam erranti sit bona, ait et Ad primum ergo Meendum , quod Aut Dion us dicit in
. Cap. de divinis nemin. bonum cauis satur ex integra causa . malum autem
ex singularibus desectibus. Et ideo adhor , quod dieatur maltim id , in quod femtur voluntar , fuseit, sive quῖ secundum suam naturam fit malum ; sive quod apprehendatur ut malum. Sed ad bor , quod sit bonum , requiritur , quod titroque moso sit bonum. Sed actus pro-c dens eκ conscientia etiam in vincibiliter errone 1, solum de bbnitate habet , quod id, quod in re est malum, apprehendatur ut bonum; ergo non est
moraliter bonus . Terri t. mia ibi ad
a. docet, quod , quia ratio humana po
tes errare , voluntar eoncordans rationi
humana non semper es recta , nee semper est eoncoraeans legi a terna .
V l. Ex his sormatur prima ratio. Si conscientia erronea in vincibilis saceret operationem bonam , saceret quoque voluntatem rectam et sed conscienistia erronea non tacit voluntatem reinctam ; ergo nec facit operationem rectam , seu bonam ; quia in moralibus rectunt, de bonum idem sunt. Mai. videtur certa: non enim potest elisis operatio bona , & recta . si non sit bona , de recta voluntas. Min vero prob. Conscientia non recta non potest facere voluntatem rectam, quia conscientia est regula voluntatis ; regula autem non recta non potest sacere regu la-lum rectuini sed conscientia erronea est non recta ; ergo non potest sacere
VII. Confirmatur. Conscientia invincibiliter errans , quamvis excusabilis sit, quia nec superari, nec dep ni potest et lamen non est conscientia
recta, quia non eonformatur legi aeteronae; ergo voluntas secuta ad illam,& regulata per illam, quamvis sit eκ-eusabilis, non tamen erit voluntas reis
cta et quando enim in resulante non est rectitudo, nequit haec in regulato inis veniri .
v III. Explicatur hoe. Aliud est,
aliquem in tua operatione esse laudabilem; aliud est, esse solum excusabiis Iem: aliud enim est, aliquem esse dignum praemio; aliud est, non esse diis
gnum poena I nam qui ex ignorantia inculpabili concumberet eum non sua , excusaretur quidem , sed ob tale fa .ctum non laudaretur et sed conscientia erronea solum excusat: ergo &c. IX. Nec dicas, in casu distin uenda esse factum , & voluntatem : in e enim, qui concumbit cum non sua , iactum certe, per se malum, non est lau dandum ; laudanda tamen est voluntas, qua ad illam accessit, putans esse suamet& in hoc voluit formali ter conforma ri legi Dei, quamvis materialiter i scius se non consormaverit . X. Sed contra primi,. Voluntas, quae non est recta, non est laudabilis r sed ex
D. Thoma voluntas, quae sequitur rationem errantem, non est recta; ergo
non est laudabilis. Secund h. Voluntas de bono solum apparenter bono non est bona moraliter et sed voluntas concordans rationi erranti, & dictanti malum bonum, est voluntas de bono solum apparenter bono; ergo &e. Mai. patet ex D. Thoma supra lauis dato ad a. nempe, quδd , ut voluntas sit bona, non lassicit, ut apprehendatur ut bonum id , in quod sertur ; sed
requiritur, ut apprehendatur laneuam bonum: & rursus, ut in re sit bonum; quia bonum est ex integra causa. XI. Nec dicas iterum, hoc verum esse , quando error est aliquo modo voluntarius, & volitus e at in casu
conscien tae in vincibiliter erranias v luntas nullo modo vult errare; ergo est bona - Rursus, ubi malum non est volsium, nequit esse voluntas mala ἔin casu autem conscientiae erroneae ina N n x vin-
299쪽
284 Quaesis IV. De Conscientia ἰ
vincibilis malum non est volitum, quia
non est cognitum ἔ ergo volantas non est mala ; ergo bona. XII. Contra primum sic. volu notatem noluisse errare, esto eam faciat excusabilem , non tamen eam facit bonam moraliter et sicut enim ex quo conscientia in vincibiliter erret, non evadat vera; ita ex quo voluntas eam inculpabiliter sequatur, non evadit ira, sed utraque excusabi lis -- COntra secundum etiam. Nam esto quod malum non sit cognitum, & proinde non volitum, faciat, ut malum non imputetur; non facit tamen, ut volun asst recta, quia semper sertur in id, quod in re est malum.
XIII. Formatur secunda ratio. V Iunias, quae non regulatur dictamine erae prudentiae, non est moraliter bona et sed voluntas, quae regulatur coninscientia invincibiliter erronea, nouregulatur dictamine verae prudentiae ;ergo dcc in vero minorem negant adversae sententiae Patroni, vo- sentes , dictamen conscientiae erroneae
esse dictamen prudentiae et quia esto non respiciat id , quod in se sit verum, seipicit tamen id, qtaod prudentialiter est verum ; quia nempe iam debili diligentia tale iudicatur, ideoque
prudenter- Probatur min. Vera prudentia non regitur judicio mere privato, quasi dici possii: hoc ego omnibus pensatis iudico verum; ergo Prudenter possium allentiri ; sed iudicio apud plures comprobato, eosyue viros prudentes. Quod explico hoc exemplo. Est Sacerdos catholicus iudicatas ab omnibus bonus, & pius:
i, diici umagens, nescio quo fine , -- stlam uore coniecrat, eamque non consecratain exhibet populo adorandam ;'ut eam ad Orat tamam consecratam , is adorare tenetur , cum tamen consecrata non fit. Et quidem prudenter erun adorat; quit omnes viri prudentes existimant, Sace dolein catholicum, pium, bonum, cel brantem vere comsecrare, de Miliam consecratam p
pulo exilibere; nec prudenter possunt sibi persuadere oppositum e & rileo taraxi regulat honesiam adorationem onestate prudentiae, de Religionis. At qui in vincibiliter errat in eo , quod iudicat, istam sibi submissam esse suam uxorem , de ea petente debitum , carinnaliter jungitur; tune hoc iudicium cum tantum sibi tu certum , utpote Privata sua sententia, non est a prudentia, quae nititur iudicio communi, vel experientiae multorum singularium, nee p teit regulare voluntatem positive honestam , sed solum excusabilem a culpa . XIV. At dices. mi ex consti entia invincibiliter erronea operatur , &vult, ni mur aliquo iudicio universa Ii vero, quod ostendo. Qui ex con scientia invincibiliter erronea vult mentiri , credens, se ad hoc teneri ;vel reddere debitum et , quam invinis cibiliter existimat suam este uxorem, nititur hoc discursu: Quaciamque m3hi
ratio proponit esse obligatoria teneor fac νe e sed nune mea ratio mihi proponit esse obligatorium mentiri , seu ad istam
aceedere i ergo teneor mentiri, veι ad
istam aeredere. In quibus nulla est salis sitas; ergo datur locus, ut secundum prudentiam eligam Ece. XV. Respondeo, dist. maiorem maeo sati discursus. Teneor facere, ita ut vel bene iaciam, vel saltem non sim accusandus, si iaciam, co. maj. Ita ut semper bene, ερ laudabiliter iaciam,
nego mi. 6c co. min. dist. eodem mois do cons. Itaque istud axiomae uua is cumque mibi ratio proponit , teneor famcere , exponendum est . Si enim ratio ,
quae proponit, si vera, per se obligat me ad eam sequendana, Ee dum sequor, bene operor ; quia facio non solum id , quod mihi proponitur ut bonum , sed id , quod in re est bonum , de voluntas mea tecta est. Si verόratio proponens sit errans, obligor quidem ad eam sequendam , sed io Iain per accidens; quia , scilicet, erro
rem non postu in detegere , dc eum deponere , dc ex hoc capite ex cui bilis sum: quia tamen eam sequens uon facio, nec volo id, quod in te bo num a
300쪽
num, & rectum est, sed solum id.
quod apprehendo ut bonum per errois rem, nec consormor legi aeternae ; ideo voluntas mea excusabilis quidem est, sed non recta, ut ex D. Tho. dictum est . XUI. Inquies tamen. Damnandi ergo, non laudandi , erunt molli viripia , qui circa indifferentia errant ,
existimantes, ea elis prohibita ; qui
propterea ab iis abstinent. Cuius opis posi um sentit D. Greg. relatus Dist. s. Cap. ad esus, dicens: Bonarum mentium est, ibi aliquo modo agnoscere eulpas suinas, ubi culpa non es; ergo stante eris rore ex parte conscientiae, stat honestas in voluntate. XUII. Resp. neg. eons. Nec enim
damnandi sunt, nec laudandi, sed excusandi viri pii, si ex errore ex iis si tinantes esse prohibita , quae indifferentia sunt , ab iis cavent. Ne que oppositum sentit S. Gregor i us ruon enim loquitur de iis , qui ex errore palantes esse malum , quod non est , ab eo se abstinent; sed de iis, qui, dum secerint actum bonum, formidant , ne ex parte sua aliquis desectus in eo irrepserit: quod ei
det catae canscientiae, non erronuae. Ita S. Thoirias in Gnt. 3. p. g. 6. a. 4. ad x. dicens : Agnostere emipam , ubi non es, potest esse duplieito . Uno modo , ut intelligatur quavium ad subsantiam actus β γ δε non es verum et non enim ad bonam mentem pertinet, sed
ad erramem , ut se actum ala quem com
amisisse agnoscat , quem non romisit .
At, o modo quantam ad eonsitionem ari
iure or sic verum est , quod Gregorius dieit . quia junus in actu , qui de se
bonus videtur, formidat, ne aliquis
defectus ex parto sua fueris: ir sie diacituν Iob. 20. Verebar omnia Opera mea. Et ideo ad bonam mentem etiam pertinas, in bane foνmrdinem , quam eo de tenet. Urana aecuset.
XVIII. Sed tandem dices. Si v luntas sequem conscientiam in vinciis
uillier errantem, Sc operatio ex e
facta, non est recta, dc bona, cum
nee etiam sit mala, quia non im istabilis; dabitur ergo actus in indivia duo indifferens, quod supra negavia
Respondeo primδ, retorquendo ims antiam in Adversarios, qui volunt
quidem, voluntatem, tegulatam pelle scientiam invincibiliter errantem, esse honam ; non tamen factum, seu operationem ex ea procedentem. Illud ergo factum , seu operatio cum no
sit bona, nec etiam sit mala, quia non imputabilis, erit actus indisse rem in individuo. Respondeo igitur secundo , oper tionem, & voluntatem in eo, qui enerrore in vincibili operatur , non esse nec positive bonam, nec positivem lam ; sed solum negat iud, idest non malam, quia involuntari E male agit rae proinde actio illa, de voluntas m ratis sormaliter non est. Inter bonum autem, de malum, esto non detur indifferens in actu formaliter morali; datur tamen in actu formaliter extraordinem moralitatis positoia Vel diei potest, illos actas ex parte operis es
se malos, ex parte tamen operantis, nec bonos, nec malos; quia involuntarie illos iacit: fie sie non simplicitet indifferentes, sed solum ex parte O peram is, qui nec formaliter peccat, quia tendit in bonum in vincibiliter aperehensum; nec moraliter bonum facit, quia facit id, quod in re malum est .
DUBIUM U. De Conscientia Dubia.
I. onscienta dubia est dubitatio, seu dubium rationis practicae judicium de re quapram: sitne bona, an mala, licita, an illicita. Et lic Et dubitatio aliquando sum tur generaliter pro MIensu ad unam