장음표시 사용
311쪽
ad formandam conscientiam probabi- Iem , & tutam lassicere alleverant. Aliqui omne probabile a tuta eonscientiae regula excludunt; nisi sit itam raliter certum, ut nullam patiatur formidinem de opposito. Ita ex n stris Mercorus, Gonet, Contenson , &alii. Alii vero, media quasi via incedentes, dicunt, probabile conscientiae illud esse, de quo certo constat, niti rationi solidae; qua moti multi viri pii, & docti in praxi illam opinionem sunt secuti; & qui seeuti non sunt, quaesiti de vera probabilitate illius, constanter a firmarunt, illam esse vere, & in praxi probabilem. Ita ex nostris Io. i S. Tnoma, Ferre, Banincet, &alii. Cum his igitur. VIII. Dico . opinio illa est vere,& iuth in conscientia probabilis, quam
homo sequens prudenter operatur. Tunc autem prudenter operatur, quando eam opinionem sequitur, de qua. iri probi, & sapientes post diligentem veritatis inquisitionem , idest, post
serium examen rationum pro utraque parte , citra passionem, & culpam, iudiearunt , agere secundum illam , honestum esse , vel saltem licitum , & nulla lege prohibitum, vel absoluth, vel in illis saltem circumstantiis, quibus occurrit, operari. Hoc enim ipso , quod viri probi, & sapientes ita iudicaverint, nee inventum sit apud Doctos
ratio evincens contrarium , nee Eces eissa aliter judicaverit, illa opinio vere probabilis, & tata prudenter censenda est , probabilitate, nedum extrinseca , ted etiam intrinsecae quia prudenter aestimandum est, viros illos aeque pios, ac doctos nonnisi fravi, & solido sundamento ductos, in eam sententiam ivisse. Αssertio ita exposita IX. Probatur primo ex Aristotelet. Topie. e. r. dicenter ea esse probabilia , qua vitimur omnibuT , aut pIuribur, νει sapientioribus z ω iis, veIOmnibus, vel plurrmis, veI maxim
natis, or iIIoribus. Et D. Tho. Opust. de sal laetis e. 1. Probabilia sinquita
lex Iur, qua videntur Ommbus, vel pIuratis , vel Sapientibus , sust εα. 3us -I raripuis, Er maκimὸ notis. χiod firmatur Eeelesiastici dicto c. g. v. s.&e. Ne despietas narrationem Presbie rorum sapientium , eis in proverbiis e rum conversare. Ab ipsis enim disees sapientiam, oe doctrinam intellectus, fervire Magnatis sinὸ querela . Non te pratereat narratio Senioriam et ipsi enim didiearunt a Patribus suis : Quoniam ab ius diseer intellectum , O in tempora neeessitatis dare responsum. Ergo auctoritas Doctorum cordatorum, &prudentum dat validum fundamentum
ad opinandum, quod ipsi docent ege
erum, ac tenendum , non solum quia
ipsi di eunt; sed quia, quod ipsi di eunt,
existimandum est, eos non dicere sinEgravi ratione, ac sundamento in re ipsi a
communi aestimatione , & non iactata comparatione ad personas particulares, ea reputetur probabilior sententia, quae plures pro se numerat graves Auctores et tamen per respectum ad tales, vel tales in partieulari, potest prudenter iudicari ut probabilior
opinio, quae pauciores pro se habet Doctores; si isti caeterorum numer ingenii acumine, vitae Sanctitate, aedoctrina praevaleant. Tunc enim vir prudens, re diligenter examinal a , videns, ab istis novam aliquam, solidamque rationem ab illis non tactam adduci, & promtam, facilemque solutionem ad fundamenta, quibus illi permoti sunt, adhiberi; magis movebitur, & fiet illi probabilior ista.& altera minus probabilis evadet . Hi ne factum est, ut quae olim erant probabiliores, vel saltem probabiles opiniones, factae sint proce u temporis minus probabiles, vel improbabiles, aut etiam erroneae, & contra fidem . Unde haereticos esse rebaptizandos , olim fuit Asricanorum Antiis stilum, de plurium orientalium opinio; modb est error. mod in Baptismate gratia parvulis, & caeterae viris tutes non insuaderentur, sed solum reis
312쪽
mitteretur culpa, ab Augustino I. r. .e mecat. merit. r. p. habitus suit, ut error, contra Catholicam veritatem: sed tempore Innoc. III. ut ex ejus
Epist. ad Michaelem Archiep. Arelat. facta suerat probabilis pro utraque arte inter Doctores: donec tandem Tridentina Synodo inter errores amandata est sententia negans. Qithd matrimonium fidelium sit vere Sacramentum , hodie articulus, seu fidei dogma est: aliis temporibus erat opinio in utramque partem disput bilis. Quod disparitas cultus in conjugio adversa esset iuri naturali, ac divino, suit sententia Ueterum , Cypriani , Tertulliani, aliorumque: at temporibus S. Augustini in opinionem utrinque probabilem evaserat. Unde lib. I. de Adulterinis eonjugiis c. LI. eX pendens Pauli verba r. Cor. I. V. 39. cui vult nubat , tantiam i Domino salt) Non enim tempore reve lati Testamenti novi, in Evangelio , Pei ullis Apo7οIDD Iitteris sinὸ ambiguitare deetamIum esse recolo , utrum Dominus prohibuerit, fideles in elibus iun-s . Quamvis Beatissimus Cyprianus inde non dubitet, nee in Ievibus peccatis constituat iungere eum infidelibus vim culum matrimonii. Et certh Sancta
Monica ejus mater viro gentili nupserat. Si ergo quod uno tempore habebatur, ut dogma fidei, potuit pedetentim degenerare in sententiam probabilem; multo magis sententia,
quae uno tempore erat magis probabilis, seri potest minus probabilis, de e
XI. Cuius ratio ea est. Quia quod nec Scriptura traditum est , nec iudicio Ecelesiae adhue statutum, secun dum hominum ingenia , & iudicia variabile est; ut quod uni magis vero simile videtur , alteri minus vero simile iudicatur: unde bene ait Si I-
vester in Summa, verbo opinio, num. 3. Non generatur aliquod proudietum v ritati ; eum inter diversas opinioneae β Magistris approbatas , illam quis et ait , qua sibi videtur magis est ona ra Tom. VII.
noni. mando enim Seriptura aliquid affirmat, debemus id firmi h ered re; & quamvis in oppositum nobis
occurrat ratio, quae videatur validis sina, debemus nobis persuadere, uis Iam esse fallacem , & credere auctoriis tali , ut docet Augustinus via. r.
nune I 41. ad Marcellinum . At qua*do homines fallibiles aliquid assirmant , non debemus illos tequi, nisi
prudenter existimemus, eos non eris rare. Ego tinquit August. Epist. xy. modo 81. ad Hieronymum c. I. in enim fateor earitati tua , folis eis Scripturarum librir , qui jam Canonici appeIIa tur , didici hune timorem , hon remque deferre s ut nullum eorum auctorem seriabendo aliquid errasse firmissimὸ ere meetae si quia in eis offendero litteris, quia
videatur eontrarium veritati s nubia ais
Ilud , quam πιι mendosum esse eodicem , vel Interpretem non assequutum esse quod dictum est, veI me minimὸ intellexisse , non ambitam . Alios autem ita Iego , ut quanιalibet sanctitate , doctrinaque prapolleanι , non ideo verum putem
quia ipsi ita senserunt ; sed quia mihi,
vel per illos auctores Canonicos, vel pro babili ratione, qu)d a vero non abhoris reat , persuadere potuerunt.
XII. Hinc apparet, quantum a veis ro Ausustini sensu aberrent Auctores benigniores huius iaculi, qui tantam auctoritatem tribuunt duobus, tribus, aut quatuor Auctoribus asserentibus probabiliter, aliquam actionem , puta, contractum esse licitum ; ut quilibet clausis oculis possit eorum sententiam tu id sequi, quamvis prudenter iudicare valeat, illos errasse; e .m elare agnoscat, pro opposita sententia urgentiora esse fundamenta , imb quamvis id actualiter iudicet. Non enim haec prudentia est, sed temeritas, de imprudentia et cum sit scienter violare velle legem Dei, de pro nihilo ducere , quod leκ divina violetur, dummodo obtineatur lucrum , vel comm dum , cui sententia benigna patroci
XIII. Apparet insuper ait P. Thy
313쪽
α98 Quaesis V . De Conscientia Probabili.
sus Goneta Iez de Recto usu Opim Probab. dissert. r. s. 6. num. 33.
., Non iacere opinionem probabilemis Auctores illos, qui, vel ex deside- rio placendi hominibus; vel ex pra- ., vo affectu iaciendi sibi nomen, &M inveniendi sectatores; vel sine su 15 - cienti stadio, nimis propere serunt ,, iudicium, doeentes esse licitam a- , , ctionem, quam illicitam eta docui Lissent; si ex sineero desiderio inve- ,,niendi veritatem diligenter incubui R., sent illius controversiae studio, M., non ducerentur inordinato aliquo se affectu. Quare, ut opinio aliqua nuncupari possit simpliciter , absoluie, &abique addito diminuente respectu mei probabilis , debet habere apparentiam veritatis clare praeeruinentem appare tiae veritatis opinionis contrariae: hoe enim requiritur ad formandum iudicium prudens. Non enim nisi i merE, ac imprudenter potest quis iudicare, contractum Α esse licitum, quando habet majus , vel saltem aequa te fundamentum, esse illicitum. Nam quando habet majus sundamentum , prudentia dictat, ut iudicet, contra rium esse illicitum : quando autem habet aequale, prudentia dictat, ut suia pendit judicium , & assenium ; maneatque dubius, an contractus ille licitus sit, an illicitus; neque conscientia est probabilis , sed dubia , quam
debemus deponere, nee secundum eam Iicitum est operari, ea manente, ut diaximus .
XIV. Ex quibus deduco, quod ut
prudenter, & licith secundum opini nem probabilem operer, non solum debet in se habere solidiora land menta , sive ex ratione, sive eκ auctoritate obiective . & in se ; sed requiritur, ut ea validiora sundamenta
ego percipiam, & ab illis subiecit ψε movear: ita ut illa opinio mihi magis probetur, quam altera. Probabiu enim respeetu alicuius est illud , quod ab ipso merim probari pote ii, ut verum. Quod si ab ipso prude
rex non probatur . ut verum, vel imis
robatur, ut salsum ; ipsi, dum sie R
abet, non potest esse probabile. Unis de S. Augustinus L. de Utilitate erodendi ad Honoratum c. 12. Quomodat inquit est illud, quod sequuntuν , si
non probatur , probabile Uiro ergo pruindenti illud est probabile, quod omni bus pensatis apparet ipsi magis dignum,
ut approbetur. Quod docuit etiam Cardinalis Laurae a Tom. 2. in 3. Sent. disp. I r. a. 4. q. 24r. ω 18 I. dum ait: non debere vocari probabilem in vero , ac proprio sensu Arisotelico , aut etiam seripturali , sententiam illam, qua
speranti apparet minas vera iIis, quam eontraria. Nam probabile idem imperistat , ac dignum , ut approbetur , Noytis es autem digna approbari sententio . . qua reprasentatur , ut minas versmilis. Et ibidem num. 3o3. inquit r me v eabulum Probabilitas , ut ex Saera Seripis tura notavimus .... niI aliud importat ,
nisi dignitatem , ω meritum , ut aliisqnia approbetur , Ieti eommendetur. Unis de probabilir vir , pνοbabite dictum , iad st eommendabilia. Et si a tente, atque
aecurm e res penetretur . quisque coneluin
det , qu)d arisoteles, eaterique eum es Philasphi, ae Theologi . nomine propollionis probabilis, nil aliud intellex runt , nis eam , eotis veritas evide rateν non conspirisur ; sed per aIiqua meis dia , sive iMtrinseca , ut sunt rationes, e extrinseca , ut sunt auctoritater , ita apparet, ut expulsa formidine meis reatur approbari, seu existimari vero.
Ita Cardinalis praelaudatus. XU. Unde adverto, quod eum disispulatur et an liceat sequi opinionem minus probabilem, & minus tutam, relicta probabiliori, & tutiori; non debet supponi, eam esse minus probabilem, & minus tutam respectu operantis, sed respectu aliorum. Res pectu enim operantis, ut ea licith uti ossit, debet apparere in praxi pro-abilior altera, quamvis sciat, oppositam probabilem esse apud alios . Etra io est. ia ut secundum eam Iici.
te olleretur . debet prudenter opera. ri r non potest autem prudentra Omis raris l
314쪽
rari, nisi motus a fundamentis, quae ipsi persuadeant, in praxi probabilius tibi esse, ita agere. mare illa Opinio , quae aliis est probabilis, & probabilior, illi in praxi, est minus probabilis. apropter oeini O vere in praxi probabilis deseribi potest , quod sit
Iuditium absolutum δε aliquo obsecto, cui homo , post diligentem inquisitionem veritatis, citra passionem , ω culpam i reprehensibiliter assensum prater. Nam si motivum apparet magnum, vel ex negligentia inquirendi veritatem , vel ex passione, aut superbia, ut in haereticis; talis opinio non est pmbabilis. His itaque statutis sit DUBIUM II. Utrum liceat sequi opinionem minus
Probabilem ,& minus Tutam, relicta Probabiliori, & Tutiori, quae faveat Legi.
moralibus posse esse minus provibabilem, & mintas tutam alte ra ; vel adversati vh, quia vere non sit tuta, nec probabilis in praxi; vel etsi absolute tuta, & probabilis sit, in conspectu tamen probabilioris Se tuti ris amittat securitarem , Si probabilitatem : vel comparati vh ; ita ut verhin se sit tuta, & probabilis, de talis maneat etiam in conspectu probabilioris: ita ut Auctores oppositam sequentes, eam iudicent adhuc probabilem, & tutam; quamvis suam opinionem existiment probabiliorem, &
minus probabilem, de minus tutam dici posse, sive ex parte Doctorum oppositam tenentium, Se etiam ex parte illius, qui secundum eam vult operari: sive licet appareat minus probabilis, & minus tuta respectu illorum , respectu tamen operantis a pareat probabilior I & quamvis ex iis stimet, oppositam esse tutiorem, non tamen existimat, se ex praecepto ten ri eam sequi . memadmodum eertum est, regulariter Iosuendo, tutius esse minplevit statum religiosum, quim rema nere in statu seculi: & tamen non minus certum est, quod, regulariter loquendo, tutius est, se non credereis obligatum ad statum religiosum amis plectendum .
sequi opinionem minus probabilem,& minus tutam, quando in conspectu probabilioris evadit improbabilis , Mnon tuta et & hoc apparet operanti, vel ratione, vel auctoritate. Hanc a Lsertionem a nemine sano Theologo negandam lare existimo . Nam opinio, quae in conspectu probabilioris, non apparet amRllus tuta, aut probabilis , est moraliter periculosa . Unde ui secundum eam veIIet operari, velis et se exponere periculo peccandi, Mhoc ipso peccaret, ut supra diximus de conscientia dubia.
licitum sequi opinionem minus tutam in occursu tutioris; quando opinio
tutior repraesentatur operanti ut ma
nifeste probabilior : id est . quando sumdamenta tutioris ipsi sunt manifestE magis verosimilia, & magis solida; & minus tuta favet libertati, tutior vero stat pro lege. Pono casum. Viginti Auctores graves moti ratione solida
censent, contractum A esse usurarium , & illieitum, & fructus ex eo per inpios debere restitui: quatuor, vel sex lassicientis notae assirmant, con tractum esse licitum, ac proinde ex eo non oriri obligationem restituenis di. Mercator, qui ingentia lucra ex eo contractuum genere secit, in articulo mortis constitutus constientia pulsatur. Repraesentatitur illi utriusique sententiae fundamenta, rationes,& auctori tiMes: quibus utrimque libratis agnostit, multo maius fundamen
tum auctoritatis, & rationis habere Pp x sentem
315쪽
3oo Quaesio V. De Conscientia Probabili.
sententiam, quae stat pro obIigatione restituendi. quam ops astam ; quia
huius fundamenta sibi repraesentantur valdθ eκigua , ae verisimilitudo senistentiae obligantis ad restitutionem apparet ipsi multo major, & in gradu
excellenti; & in ejus aestimatione una habet probabilitatem supremam , altera vero infimam . Hune di eo , in tali-hus circumstantiis positum, absque certo aeternae salutis dispendio, non posse uti sententia benigna , ae se a restitutione facienda dispensare. Quod si
in mortis articulo non potest, nec puto ullus faceret; nec potest extra mortis articulum, cum eadem sit ratio. U. Scio, Auctores benignos asserere, hominem illum etiam in mortis
articulo uti posse sententia sibi favorabili , ac prudenter operari, & sine
periculo suae damnationis. I. Sed non video, quomodo prudenter, dici possit, operari ille, qui pensatis omnibus pro utraque parte, Videns landamenta pro una parte ectis
verosi mi Iiora , & solidiora , & pro alia valde exigua, & infirma; eligeret eam partem , quam judicat infirmioribus iundamentis niti. Si enim . non judicarent virum prudentem eum , qui in quocumque alio negotio ita se gereret; non video , cur possit ludic ri prudens, qui ita se gerat in negotio suae salutis. Sane qui in bivio con-ctitutus sibi praeciperet eundum per viam minus tutam , & quae ut talis sibi repraesemaretur, omissa tutiori, prudenter non ageret ; nisi superveniret aliquod rationabile motivum, quo per viam , et si minus tutam , sibi eundum existimaret; quod in posito casu non adesset.
VII. Existimo igitur, Auctores contrarios magna laborare fallacia . Nam ex eo, quΛd sententia benigna sit a ibi ut e probabilis, de nitatur fundamento gravi , & prudenti ; esto sequatur ad summum , ut dicimus, posse prudenter suos Auctores secundum illam operari, & etiam omnes illos,
in quorum intellectu habuerit eumdem
statum , quem habuit in intellectu sit
rum A uctorum I quatenus adhibita suns menti diligentia ad inquirendam ve
ritatem , sincere , & absque omni passione, repraesentatur eis , ut magis verisimilis , sicut fuit repraesentata suis Auctoribus: non tamen argui potest, prudenter etiam operari illos, quibus talis sententia exiguae , & minoris probabilitatis apparet , suam Opposita. Esset enim arguere a singulari ad universale ; nempe probare , posse omnes in quavis circumstantia, & occursu operari prudenter secundum illam sententiam ; eo quhd aliqui in aliqua circumstantia longe diversa operantur prudenter : quae est insignis fallacia .
tentiae benignae illam amplexati sunt, ut veram , in illis circumstantiis , in quibus non potuerunt ei tanquam salsae dirent ire : squidem eam amplexati sunt, ut veram ἱ quia eis proposita sunt fundamenia ipsius, ut ver smiliora, & urgentiora sundamentis oppositae sententiae et nemo autem po test dissentire sententiae , quae illi proponitur, ut verisimilior opposita, dum ut talis ei proponitur. Ut enim ait S. Augustinus in Enchirid. c. x7. Us
que adeo rationalis natura refugit Iat
talem , ω quantum potes , devitat emo rem s ut falli nolint etiam quieumque
amant faIlere. Unde si aliquando adhaeret falso, hoe et , quia illud ex iis stimat verum. At homo ille, cui m
nise ite apparent minus verosimilia fundamenta sententiae laxioris , quam fundamenta rigidioris, non potest illam , ut veram, amplecti , S sententiae rigidiori revera dissentire in corde suo ἐergo'ex eo, quod sundamentum sententiae benignae pariat iudicium prudens in Aucioribus, quibus apparet veros milius sundamento sententiae rigidioris ; non licet arguere, quhd sit prudens respectu eorum , qui illud judicant minus verisimile. Quia vel a prudentia iudicat secundum rationcm
rectam et recta autem ratio esse nor
potest, quae minus veris mile praesert
316쪽
ve mi Iiori r nisi sorth loquantur de
prudentia earnis, qua quis appetit,& ordinat ad bona carnis omnia tua; de qua D. Thom. t. R. g. 33. a. I. ω x. ait, esse peccatum.
IX. Probatur ulterius. Qui prudenter iudicat esse falsam opinionem asserentem , actionem aliquam non esse
intrinsece malam, & lege prohibitam ἔhoe ipso iudieat, illam actionem esse malam , & lege prohibitam, & Auctores contrarium sentientes errare,
ae salii i sed eum tali iudicio non potest eomponere aliud iudicium , quo rudenter judicet, illam actionem si-i hu ,& nune licitam esse; cum haec duo iudieia sint prorsus incompossibilia: Actio A secundum se est intrinsech mala , & lege aeterna omnibus prohibita , & consequenter etiam proinhibita mihi; & nihilominas mihi hie,& nune licet eam sacere. Alioquin vel iudiearet, sibi non esse prohibitum, quod omnibus, absque ulla exceptione, iudicat esse prohibitum et vel iudica-- iet, sibi non esse illicitum sacere, quod iudieat sibi esse lege aeterna proinhibitum . X. Probatur tertio. Ferh omnium Doctorum , etiam benigniorum, sententia est, qu bd quando opiniones verissantur ei rea Ius, tenetur Iudex iudicare, sicut & medicus applicare remedia , secundum sententiam probabili rem et quod etiam , dum agitur de valore Sacramentorum , statuit Innoce lius XI. damnans oppoli tum e & hoc , ut avertatur periculum iaciendi injuriam proximo , vel Sacramentis. Sic ergo arguo. Absurdum est, pro tribunalibus, in quibus agitur de rebus
temporalibus, honoris, vel rei familiaris , vel vitae temporalis , exigere mensuram exactiorem, S strictio tem , nempe , opinionem magis vel isimilem ,& fundatam; in tribunali autem conis scientiae , in quo a3itur de aeterna animae salute , & de iniuriis Dei, eam mensuram exactam non exigere, sed alia natus exacti contentos esse: sicut adsurdum esset, ad nientur adum vinum , vel oleum , mensuram exa ctissimam exigere; non autem pro mensurando balsamo et vel pro appe dendo ferro, vel plumbo exigere st teram exactrisimam; pro appendendo
aulem auro, vel argento , quacumque, etiam minus exacta, contentum esse et
atqui ita se gerunt, qui, relicta se tentia probabiliori, & tutiori saventi legi, amplectuntur eam , quam iudicant esse minus tutam , minusque probabilem faventem libertati; ergo&e. XI. Confirmo hoc. Absurdum est
concedere proximo meo ius adverSum me, ne ego in rebus spectantibus ad eius vitam , honorem , vel bona ex teriora dirigar opinione minus probabili ipsi contraria , relicta opinion probabiliore favente ipsi : & negar Deo ius hoc, ne scilicet in rebus ad
eius honorem, atque impletionem praeceptorum eius spectantibus , ego oblisatus sm ad operandum secundum opinionem probabiliorem stantem pro eius honore , ac praeceptor quod idem
esset, ac dicere , caritatem erga Pr ximum, etiam in rebus temporalibus ,
strictius obligare, quam caritatem erga Deum. Nam illa me obligat ad non sectandam opinionem miniis probabilem,proximo contrariam. in occursu probabilioris ipsi lavorabilis; e
ritas verberga Deum, iuxta hos Auctor es, ad hoe minime obligaret; neminpe , ad non sectandam opinionem minus' probabilem contrariam Deo, eiusque praecepto et cum doceant, qu6d ei si mini appareat verisimilius, Deum offendendum graviter ex celebratione aliis cuius contractus; adhuc tamen possieme illum exercere, si inveniam sententiam probabilem in contrarium .,
quamvis mihi minus probabilem. XII. Quapropter optime D. Io.
Chrisost. homil. x3. in cap. I. A. ad Cor. Non igituν inquit multorum opiniones habeamus . fes res ipsas ιυ-
'u amu . uuomoso autem non absumdum , propter pei Mutat, aliis mora eredere,
sed inas numerare , ω supputare I pro
rebus auιem amplioribus aliorum se
317쪽
3or Quaestio V. De Conscientia Probabili.
etim habeamus omnium exactissimantas tinam , O gnomonem, se regulam , divinarum , inquam . legum assertiο- nees. Ideo obsecro, iis oro omnes vox,
ut relinquatis, quidnam huic , vel liari videatuν; deque iis ab Seriptuνis hae omnia inquirite, 6 veras divitias discentes , eas sectemur , ω aterna bona assequamur . Quid illustrius pro nostra lententia dici potuit Similia habet homil. 44. in Mattb. ubi sic
ait: Si vesimentum emturus, unum oras negotiatorem, iis alterum , ω tibi meIiores vestes inveneris, O pretio vialiori ab illo comparas I am non oportet, populum circuire omnes Doctores , ω inquirere, tibi sincera veritas Christvenumdetur, Θ ubi eorrupta ; ω veriorem eligere, plusquam vestimentum y
XIII. Si sorte Adversarii dixerint , disparitatem esse, quod quando probabilius est Ius, pura ad haereditatem , competere uni, lichi detur pinio probabilis, quod competat alteri , tunc non datur opinio probabilis ; quod Judex possit eam ad iudieare alteri r quia opinio illa probabilis est dumtaxat circa Ius, non tamen circa licentiam operandi. At in casu nostro datur opinio probabilis, qudd possit homo licite exercere illvim
XIV. Sed contra primo. Auct res affirmantes, haereditatem pertinere , puta ad Paulum, hoc ipso probabiliter affirmant , posse Iudicem iam Paulo adiudicare e & tamen quando haec opinio concurrit cum Opini ne probabiliori, quod pertineat ad Petrum ; nequit, ut aiunt ipsi, eam Paulo adiudicare ; ergo pariter quam vis detur sententia probabilis, quod licitus sit talis contractus , si tamen
in operante concurrat cum opinione ipsi operanti probabiliori , non poterit Oeerans iuste, & licite contractum illum facere. Contra secundo. Quamvis sit probabile, haereditatem perlinere ad Paulum , non ad Petrum: si tamen illa opinio concurrat in intellectu Iudicis eum alia probabiliori asserente, eam pertinere ad Petrum, non est proba bile , per Adversarios, quod possit operari Iudex secundum sententiam favorabilem Paulo; ergo quamvis detur opinio probabilis favens libertati, Massirmans, contractum non esse prohibitum ; si tamen liare opinio obiectivE concurrat in meo intellectu eum alia apud me probabiliori, quae assirmet, contractum illum esse prohibitum , non erit probabile, me posse operari secundum sententiam minus probabilem sa- ventem libertati, relicia mihi prob biliori favente praecepto , ae Deo. XU. Nee se liberant Adversarii dicendo, ideo Iudicem in concursu probabilioris non posse uti sententia minus probabili; quia si erret, ejus error redundat in damnum tertii. Nam ego instabo . Si reprehensibj- Iis non est, qui errat sequendo opunionem minus probabilem favententia libertati ; nee Deus potest de illo juste conqueri, quia eo ipso, quod secutus est opinionem probabilem, prudenter egit; & qu bd si contingeret, opinionem illam esse salsam, est error merEmaterialis, quem Deus homini non imputat: nee etiam litigans poterit iuste conqueri de Iudice operante, de iudicante secundum opinionem miniis probabilem ipsi contrariam; quia etsi sententia Iudicis ei damnum attulerit, totus hic error est materialis respectu Iudicis, nec ei potest imputari . quia sequens sententiam probabilem
prudenter operatus est. XVI. Probatur quartis. Ut quis li-cith operetur , debet formare iudicium practicum , quo prudenter sit certus, se lieith operari, & non maneat dubius ; quia stante dubio velle operari, est velle proprium commodum potitus , quam suam aeternam salutem et sed qui operatur secundum opinionem sibi minKs probabilem in concursu opinionis sibi probabilioris, non potest so mare iudicium practi id certum , sed dubius haerebit de veritate opinioni S, quam
318쪽
quam sequitur; ergo &c. Mai. prob. Quia operari cum conscientia dubia, ex dictis, ei illicit E agere. Imo ut
docet D. Thom. Quodlib. 8. a. 23. t loquens de eo, qui contra opinionem Magistrorum, idest probabiliorem, plures Praebendas Labet etsi non habeat conscientiam de contrario, sed certitudinem I taman in quamdam dubit
num : 6 A , si manente tiai dubitatione,ptarer Pνabendas habet, pericula se eommittit ; o' A procul dubio peccat, M pote magis amans beneficium temporale , quam propriam salutem. Min. vero prob.
Ηoe ipso, quod opinio affirmans , conistractum aliquem esse prohibitum lege aeterna , mini apparet verisimilior contraria, mihi verisimilius est , contractum illum esse contrarium legi Dei sergo nequea formare iudicium p ractice
certum, me non peccare in celebrando illo contractu: nequeo enim esse certus, me non peccare , quin sim ce tus, me non agere con ra legem Dei. Atqui dum mihi verosi milius apparet , contractum illum esse contrarium legi Dei, non possum esse certus , me, c Ieblando illum contractum , non pone re actionem contrariam legi Dei; ergo non eossum esse certus, me non peccare in celebrando illo eontractu.
XVII. Ex hactenus dictis insero,
non licere viro docto respondere consulentibus secundum sententiam alimrum mimas tutam, quam ipse salsam , vel minus verisimilem existimat. Nam si ego, expensis utriusque sententiae sundamentis , censeo verosi milius, aliquem contractum esse usurarium , lea Mercatore consultus , an sibi liceat
talem coatractu in inire , rei pondeam,
Lieet; hoc ipso assirmo . esse licitum , quod ego iudico illicitum, quod est
proferre mendacium inire gravi et &insuper induco illum ad faciendum, quod ego judico malum, & prohibi tum, quod est peccatum. mamvis
atatem ego non cognoscam certo, &evidenter, talem legem existere; tamen
prudenter judico existere , idquo mihi persuasum habeor dum autem ita iudico, sicut nefas mihi est illum
exequi, ita nefas est alium inducere ad talem contractum exequendum. XVIII. Nee refert, quod ego sciam, illum contractum esse licitum secuniadum sententiam probabilem aliquorum Doctorum. Nam illum contractum esse Iicitum, secundum sententiam aliquorum Doctorum, nil aliud est, qu1m dari Doctores assirmantes esse licitum rhoc autem non est idem , ae contra.
ctum esse licitum absoluid, & simplieiter, sed solam si eorum sententia sit
vera. Neque consulens rogat, an ille contractus sit licitus secundum aliquorum sententiam . seo an absoluth sit licitus. Unde respondere absolu te, Mincet , quia secundum sententiam aliqum rum Doctorum , quam censeo salsam ,
licet; est, illum decipere in re gravi, & inducere ad peceandum, inua si
responderem et absolutὸ non Ileet, quamvis dentur Doctores aliqui assismantes Itaeere; tunc consulens i contractu abstineret, nisi prius, aliis consultis, ani- inadvertisset, me male respondisse alquaesitum a
XIX. mapropter in simili casu,
vel debeo respondere absoluth, non esi se lieitum illum contractum : vel salintem dantur aliqui Doctores assirmantes esse licitum. Verum quia ego iudico , sententiam eoram esse falsam , proinde respondere tibi non possum , illum esse lieitum, quia illicitum ce seo. Tu interim doctiores consule : si illi assirmaverint, esse licitum, de tu prudenter censeas, me potius, quam illos decipi, eorum sententiam amplecti poteris. Quousque tamen prudenter non poteris judicare, esse licitum istum contractum , & dubius manseris;
non poteris illum in praxim deducere, sed teneberis tutiorem partem se qui . XX. Alioquin si lireret consilium
dare secundum sententiam aliorum minus probabilem, quam ego salsam existimo; cuicumque ad me accedent, eum
aliquo dubio de se apud Theologos
319쪽
eontroversa, possem ad placitum eius Tespondere; eligens in consilio dando sententiam favorabilem consulenti, sive a me reputetur vera, sive reputetur salsa, i md etiamsi certo existimem salsam : quod esth unus, vel alter Doctor asserere ausus suerit, improbandum tamen est. Unde inutiliter lab rarent Τheologi in probando, aliqvos contractus elle licitos, eontra alios asserentes , esse illicitos, contra; si verum est , licitum esse cuiquam com Ira propriam sententiam magis tutam formare dictamen prudens, Iuxta se tentiam minus tutam, ae fibi miniis verisimi Iem . XXI. Dico terti d. Si sententia sa- vorabilis , & minus tuta, quae aliis i bus minus verisimilis, & probabilis videtur, mihi , adhibita debita inquisitione, pensatisque omnibus, secluissa passione appareat magis hae , & nunc verisimilis , & in praxi probabilis, Iicite possum eam sequi. Hoc exempla ex antiquitate eruta comprobare videntur. Primn. opinio de rebapti. randis venientibus ab haeresi erat minus in se probabilis r quia tamen magis probabilis apparebat S. Cypriano,& aliis Africanis; ideo lieite eam seis quuti fuerunt, saltem priusquam Stephanus Papa eis sese opponeret. Secundb . opinio negans in Baptismo gratiam, & virtutes parvulis infundi, mimas probabilis erat: & tamen Innocentii III. tempore licitum erat, eam sequi, ut testatur ipse Ep. ad Michaeis Λm Arelat. Arch. S. Hieronymus quondam sibi probabile habuit, licitam eia
se simulationem. Licitum esse Theodoretus censuit bigamum ordinare ; &de iacto ordinavit uenarum Comitem. Per adulterium uxoris solvi conjugium, probabile erat Augustini temporibus.
Cum tamen omnes praelatos peccasse non
dixeris; dici debebit, licitum m isse sequi sententiam minus probabilem obje-eli vh , & secundum se , omissa probabiliori, si probabilior appareat operanti. Et ratio ex dictis est . Quia qui agit seeundum sententiam sbi probabiliorem , estd aliis miniis probabilis, prudenter agit; si tamen , post exactam veritatis inquisitionem, & perpensis
utrimque militantibus momentis, iudicium absque passione efformet. In quo differo ab Auctoribus benignis, qui υ Iunt , licitum esse sequi quamcumque opinionem probabilem affirmantem, ais liquid esse lieitum; quamvis operans iudicet, esse salsam, vel saltem prudenter iudicare possit; quia pro sententia contraria videt majus pondus auctoritatis, & rationis: seu lieitum esse, sequi sententiam probabilem faventem libertati adversus legem ;quamvis operanti verosi milius appareat auctoritati, & rationi, illam esse falsam. XXII. Diligenter quaerendam esseveritatem , antequam resolvamus, monet passim S. Augustinus. Etenim l.
I. contra Academicos e. 3. Ouisquiri inquit minas instanter, quam opo tet , veritatem quarit, is ad finem bo- minis non pervenit. Quisquis autem tantum , quantum homo potes , ae deis bet , dat operam inυenienda veritati, is , etiamsi eam non inveniat, beatus est . Totum enim facit, quod κι faciaat , ita natur est . Et Iib. I x. Confese. 1 . reprehendens quosdam , qui Moysis verba et In principio creavit Dotis Caelum, ω Terram, aliter, ac caeteri, pertinaciter exponebant, alte Suin perbi sunt , nee noverunt Moysi sentemtiam , sed amant suam , non quia vera es , μή quia sua es . AIioquin . ω
aliam veram pariter amarent et Acut ego amo , quia dicunt, quando verum diiscunt non quia ipsorum es , sed quia verum es. A qua sapiendi superbia quim alienus suerit Augustinus , constat ex eius D. 7. mod5 243. ad Marineellinum; ubi postquam ait, se paratum esse emendare, si in quopiam erraverit,subdit: Nam nimis perversὸ θ
sum amat , qui ε' alior vult erraiare , ut error suur Iateat. Quanto enim melius , O utilius, tiι ubi ipse erra vit , alii non errent, quorum admo nitu errore eareat. Quod si noluerit, saltem romites erroris non habeaι.
320쪽
XXIII. Qamvis tamen S. Doctor damnet eos, qui propriae opinionis amore ducti, eam sic prosequi volunt faventem libertati; ut, etsi falsam judicent, vel judicare possint, eam retineam e tamen ad usum rectat opinionis non requirit omnimodam ceristitudinem ; sed contentus est , ut quisque sequatur eam , quae sibi probabilior visa suerit, quamvis contrariam suae opinioni, & aliorum. Id
aperte constat ex l. r. de Aiulteris.
Conjugiis e. 23. Tempore suo di v. tabatur: an essent baptizandi Catechumeni in mortis articulo constituti, si nullum possent dare indicium , uod baptigari vellent. Sententiam a Drinantem , ut benignam , sibique probabiliorem , tuebatur Augur in his ipse ;quia judicabat veram. Movebantur illi ex dicto Cristi Matth. r. v. 6. No
lite dare Sauctum canibus, neque mittatis margaritas disrar ante porcos.
Respondebat Augustinus: qudd si ita est . non ipse Christus) suo traditori ἀedisset , quod in suam illam perniciem ,
Θ eulpa dantis, eum dignis indignusaeeepit. Et c. 26. concluserat : Sed non solism incredibile es , nee in sine
vita hujus baptizari Catechumenum veID : verum tiamsi voluntas ejus incem
a s , multo fatius es nolenti dare,
quam volanti negare . inamvis autem
sententia sua probabilior ipsi esset,
adeo ut contrariam reputaret salsam ;non tamen damnare ausus est eos,
qui eant, ut sibi probabiliorem , amplectebantur , dicens : Non tamen propterea damnare debemur eos, qui timididrvunt , quam nobis videtur agi opo
XXIV. Advertat tamen meus Canindida lus , non quamcumque opinionem,
etsi probabilior videatur operanti, posse ab illo licite amplecti; sed eam solum , quam sibi certo , & evidenter constat esse in praxi probabilem , nempe , quam omnes , vel serE omnes s etsi aliqui eam non sequantur enunciant tamen , esse in praxi probabilem. Insuper quae habeat rationem magni pon-
deris, cui possit inniti vir prudens. Rursus, quod non se opponat Ioco, consuetudini, legi; neque sint inco venientia sequuta ex ejus praxi. Tanadem , quod iuxta illam viri docti, Septi operati sint. Ita enim sententia nostra stabit media inter nimis rigi. dam , nempe , qudd non licet sequi opianionem , vel inter probabiles , probabilisesimam , quam damnavit Alexander
VIII. anno r69o. 7. Decembris proinposit. 3 r. &inter nimis laxam, quam damnaverat Innocentius XI .anno V 79. proposit 3. nempe r Generatim dum pro babiIitate sive intrinseca , sive extrins ea , quamlumvis tenui, mod3 a probabilitatis sinibus non exeatur , con aliquid agimur , femper prudenter agimus .
Dum enim dicimus, licitum esse seo uisententiam in praxi probabilem , Alexandri damnationem effugimus. Dum vero asserimus, non omnem opinionem probabilem nos posse sequi, sed solum eam, quae, licet aliis minus probabilis videatur, operanti tamen, peu- satis rationibus, & auctoritate verosiis milior, & probabilior apparet, & sic prudenter operari; Innocentii proscriptionem declinamus. . I I.
Proponuntur Argumenta opinionis Benigna .
XXV. o Rimb obi ieiunt. Christus
4r Matth. I r. v. 19. 3O. ToII te iugum meum super vos .... iugum enim meum Dave est , ω onus meum Ieve. Et x. Ioann. 3. U. 3. Mandata
eius gravia non sunt: sed si praeciperemur, semper eligere quod probabilius est favens legi , iugum ejus elset gravissimum , & onus importabile , &mandata ejus fierent nimis aspera; eringo &c. Confirmatur prim d. In Iure L. Eenignus . F. de legibus. Et Cap. Finali de Transact. dicitur : opinio benignior , O suavior praferri debet. Confirm. secundo. Opinio obligans