장음표시 사용
321쪽
3os Quaestio V. De conscientia Probabili
ad sequendas probabiliores sententias, multis scrupulis , & anxietatibus exisponit conscientias I ri quibus liberant, qui docent, licitum esse sequi senten.
I iam minus probabilem . opinio enim requirens necessario attentionem in recitando divinum ossicium, quot struispulis i metet delicatas conscientias Omnes enim sciunt, se divinum ossicium recitasse; sed an cum attentione semper legerit, quis certus esse potest Opinio pariter docens, ad validitatem Sacramenti requiri internam ministri
intentionem, nonne omnium Sacramentorum validitatem in dubio relinquit Quis enim certus est, minii rumhabuisse hanc intentionem pXXVI. Respondeo, obiiciendo Adversariis haec alia Christi verba Mat.
P. U. 13. & 24. Intrate per angustam
portam et quι a lata porta , or spari avia es, qua durit ad perditionem , ω multi sunt, qai intrant per eam . Quam angusta porta, ct arcta via est, qua ducit ad vitam ; ω pauci sunt , qui inveniunt eam i Ergo qui laxant portam, & dilatant viam, ut inulti inistrent per eam; portam, ac viam ad perditionem aperiunt et qui veroeam arctant, viam aperiunt ad vitam.
Hic veri Doctores sunt, illi salsi. Unde st Mim subiunxit Christus v. II. Attendite is faαι Prophetis . cir
Dico ergo eum D. Aug. I. de Nat.
O gratia e. sq. legem Dei esse iugum suave, & leve, & mandata eius non ravia , quia Deus impossibilia non iu-er: sed si qu d aspeium est, per gratiam , & Caritatem facile reddit: Unde Augustinus e aut enim sinquit
quiJqust non d/ligit, ideo grave est ea ut diligit, Er grave esse non potes. Et insta ad illa verba Psalm. 26. v. 4' uomodo ergo dieitur: Propter verba labiorum tuoium ego custodivi vias duras , nisi quia utrumque vrrum est 3 Dura suuι tr mori, leves amori. Idem docet t. d. p.rfectione Itisit. bomin 1 c. ID. Unde S. Thoma, I. 1. q. I T. a. q.
exponens illud t. Joann. s. , manis data eius gravia non sunt, ait en Augustino. Non sunt gravia amanti , sed non amanti sunt gravia . Qui ergo conqueruntur , quod si eis in operando laxitas non permittatur , iugum Dei
sit illis grave , signum est , quod Deum
non amant. Deinde: dato, quod grave
appareret in sententia rigidiori omnem probabilitatem auferente; in nostra tamen, qua volumus, licitum esse s ui sententiam minus probabilem , ummodo, pensatis omnibus, probabilior appareat operanti, & lassiciat ad soris mandum iudicium prudens, se non agere contra legem ; grave non est.
XXVII. Ad primam Confirm. dico, regulam illam , quod opinio benignior sit praeferenda, non sumi a Iuris periistis pro opinione favente libertati; sed
vel in dubiis faeli, in instigendis poenis, & aliis ea si bus ibi expressis : Vel
de opinione benigna , quae favet testamen IO, matrimonio, religioni, aut Sacramento , ut exponit Silvester e vel quae favet egenis, orphanis, viduis, peregrinis , ut alii interpretantur .
Opinio enim benigna favens libertati contra Deum , quando non est in linea honesti, & regulis prudentiae consona; maligna potius dicenda est, quam benigna . XXVIII. Ad secundam Confirmationem nego absoluth ant. Imo potius , qui, ut suae indulgeat voluptati, & commodo, sententias quaeritatbenigniores, saltem in fine junis conscientiae remorsibus torquetur, ut d
isti. piique Consellarii testari possunt.
E contra vero qui, bene pentatis omnibus, eligit eam, quae sibi prudenter apparet probabilior , nullo scrupulo tangi debet. Ad id vero, quod additur , dico, euin , qui sequens opinionem si tamen opinio est, & non potius error
asserentem , non esse necessariam attentionem internam, sine hac divinum ossicium recitaret ; majorem occasionem timendi haberet, cum exponeret
se periculo peccandi mortaliter . Quod
si timorem illum non experitur , periculosa nimium esset eius conscientiae tranquillitas i essetque de numero eorum ,
322쪽
τum, qui ponunt super eaput situm
pulvillum, seu cervical, ut mollius an suis peccatis, ae negligentiis dormitente contra quos EZechiel c. I 3. v. et S. inquit qua consuunt pulviatis sub omni cubito manus: O faeiunt rer- visaIia sub capite universa auatis. Qui inbus verbis laxitatis amatores, & Magistros perstringens Hieronymus in dictum caput, ait et alii a xtem voIupta eum , tibidinisque doctorea , dicuntuν eonis fuere pulvillas , ω ponere sub omni eu-bito manus. E contra vero, qui tenens sententiam de interna attentione adhibenda in divino ossicio recitando , cum haec non requiratur, ut sit actualis , sed solum virtualis, quae, nisi voluntaria distractione interrumpatur, per severat; levibus ad lammum scrupulis, an venialiter peccaverit, tangi potest. Similiter, qui teneret sentem iam , non requiri intentionem in ministro conficiente Sacramentum ; pavidus semper esse deberet, ne Sacramentum, sine tali intentione sibi collatum, esset invalidum i at si intentionem necessariam existimet, eum prudenter eam in mi innistro adsuisse supponere debeat, securior est. XXIX. obiiciunt secundd. Contingere potest , ut unus, vel pauci D ctores verius loquantur , quam multi; ergo potest quis licite eorum sequi pinionem , etsi minlis probabilem . Ant. probari potest ex August. l. 3. de Sapr.eontra Donatissas e. q. ubi ait , se deinserere opinionem Cypriani, de haer licis rebaptizandis: Non quia fieri non potuit, uι in obseurissima quastione verius pluribus unus, paucive sentirent. XXX. Respondeo, dato antecedente , neg. cons. Dato enim , eontingere
posse, quod unus, vel pauci verius
loquantur, quam multi; non tamen figi potest regula , licitum esse pauciores sequi, relictis pluribus: quia hoc rarissime contingit, quod verius loquantur pauci, quam plures. II a se ogessit S. Augustinus. Unde ad prae lauis data verba immediate Albiungit: Sed quia non facile pro uno, vel paucis
advena a Mnumerabi es eiusdem relia aunis, O unitatis viros, O magno inis aenio , ct uberi doctrina pradisor a ni pertractatis pro viribus, atque perspe sis rebus , ferensa sententia es . .ibus ex una parte improbat eos, qui volunt indiscriminatim Iicere sentenistiam unius, vel paucorum minus probabilem , contra communem, sequi et ex alia parte confirmat nostram, qu1 diximus, quod si pertractatis pro viaribus, atque perspectis rebus, opinio paucorum veros milior, & probabilior videatur opinione multorum , Iliaceat eam sequi.
eontra propriam, Opinionem , qua Pr
babiliter aestimat, aliquid esse illi ellum,sormare dictamen, sibi hὶe, & nunc esse lieitum, ex auctoritate Doctorum tenentium esse licitum: & probant primo. Hoc ipso, quod aliqua opinio probabilis est, possumus illam specu lati vh amplecti, absque ulla nota; eringo sana conscientia possumus seeundum eam Operari.
Secundo. Ex eo, qudd illa opinio est peritorum in arte, & probabi li ratione sun data; nulla videtur nota dignus, qui eam sequitur in operando,
aliorum sententiae acquiescens. Sieut enim in rebus agendis, quae non sunt praeceptae, non est imprudentiat sequi aliorum consilium peritorum contra is proprium: ita in rebus praeceetis non erit peccatum, aut contra rationem, sequi opinionem aliorum contra pro
Tertio. Subditus, etiam contra propriam oeinionem, parere debet Prae Iaisto praecipienti, si sciat, secundum probabilem opinionem eum praecipere ἔquod etiam verum est de subdito,uum vocatur a Principe ad sumenisa arma, ut habetur cap. Quid eu*a
Quarto. Si aliquid obesset, quominus contra propriam opinionem sequeremur opinionem aliorum ; seret, neminem posse operari contra propriam
opinionem, qua ipse solus existimat A A esse
323쪽
αo8 Quaestio V. De constentia Probabili.
esse peccatum, etiamsi caeteri omnes Doctores sentiant oppositum. Nam si contra propriam opinionem non licet
opeiari; perinde est, quod ipse solus
eam teneat, ac alii cum eo: hoc a
iem incredibile videtur; ergo &c. XXXII. Respondeo , neg. assum rum. Qui enim adhaeret opinioni rigidae, & secundum eam format dictamen; non eo teli, in sensu composito
hujus assensus , moveri ab auctoritate Doctorum, etsi peritorum , oppositum tenentium, nisi deponat priorem ac sensum: nam , hoc stante, seciueretur
Opinionem. quam quidquid sit de iudicio speculativo p ractice iudicat
esse salsam - mare ad primum, nego illatum. Nam cstd verum sit, si non existat in nostra conscientia subiective sententia eontraria ; salsum tamen est , quando haec subiecti .e in
conscientia ex illit, ut in casu. Sicut enim nemo intern E potest defendere sententiam favorabilem libertati, quando censet, oppositam faventem praece pio esse vera me ita nemo potest in conscientia operari secundum sententiam favorabilem libertati, quando censet, oppositam esse veram . Nam qui censet illicitum universaliter pingere in die sesto, & nihilominus pingit , a 'peccato excusari non potest. XXXIII. Ad secundum D militer
dico, recte quidem probare, si ego
ob auctoritatem , & fundamenta illorum Doctorum censeo, opinionem illorum esse veram ; non autem quando iudico e ee salsam : & , non obstante eorum auctoritate, & rationibus . iudico esse illicitum , quod ipsi judicani effelicitum - Ad id, quod additur , concedo . quod prudenter , & laudabi liter in rebus agendis se gerit, qui deposito pro. prio , sequitur ludicium aliorum magis
peritorum I quia prudentia dictat, non fidere nimium iudicio proprior se eadem ratione prudenter , & laudabiliter ageret , qui depolita sententia propria minus tuta, formaret Iudicium , libi operandum secundum sententiam aliorum tutiorem, & praecepto saventem . Sed
hie non est casus praesens, in qu agitur et an qui iudicat, sententiam
propriam faventem praecepto esse veram; possit, stante tali iudicio, hὶe,& nunc operari secundum sententiam aliorum, etsi peritorum , faventem libertati, quam iudicat esse salsam et hoe enim nego, into judico contradictioin
nem involvere. - Nec prudentia so-ret , deponere propriam sententiam conceptam ob urgentiora suntamen ta rationis, & auetoritatis, S magis tutam, ad sectandam sententiam alio. rum minus sibi probabilem, & minus tutam ; nisi sorte urgentiora sul1damenta supei cognita ad id moverent et imo potius maxima imprudentia,& temeritas, nempe , ut impund sati Liaciat suae cupiditati. XXXIV. Ad tertium dico, quba subditus sae idem dic de milite itante praecepto superioris, vel Principis
contra propriam opinionem ei praecipientis, debet deponere proprium judicium, quo censebat, actionem esse peccaminosam et quia habet prudentissimum fundamentum existiman
di, se decipi in suo judicio. mod
s pertinaciter illud retineret, sive obediendo , sive non Obediendo peccaret δobediendo quidem, quia contra con solentiam ageret : non obediendo auistem, quia ut diximus supra Dub. s. 3. nu. 33. subditus tenetur obedire in omni eo, quod manifeste non apparet sibi, esse contra legem Dei. Neque est inconveniens, qudd ex ne. cenitate voluntaria quis ut necessitatus ad peccandum, ut docet D. Tho.
q. I . de Verit. a. 4. ad. S. Quia
potes aliquid Deere , quo facto , non
eidet in peccatum , ferircet cυ esentiam erroneam deponere . . . . Et bor non es
ineonwmens , uι , alι quo supposito, homo pereatum vitare non possit. Sicut Oppofisa intentione inanis gloria, ill , , qui tenetur eleet-Inam dare , pereatum evitare non potest et si enim daι ex ta-Ii intentrone , pereat et A ver non dat,
324쪽
Deg. mai. Prudenter enim posset deis ponere tuum proprium iudicium . &credere, se salii ; quia sic discurrere
potest: scientia mea comparari nequit scientiae, & ingenio tot in ligni uin D ctorum ; credibiliusque est, falli unum virum minus doctum , quam tot sapientes, qui in una assertione conve niunt. o distursu prudenter motus , deposita propria , aliorum sententiam amplecti pol eli. Et eo magis si propria sententia sit minus tuista et tunc enim tutius esset, de sorie deberet illam deponere. Quod si velit perseverare in sua sententia , iudicando universaliter illicitum, quod alii licitum censent, & hoc, eorum etiam sundamentis perpensis ; tune non solam non erit incredibile, sed verissimum, quod nequeat sequi sententiam contrariam: quia est malum sequi sententiam, quam judi s universaliter esse salsam. XXXVI. Obiiciunt quartb. Si licitum non esset, sequi opinionem minus probabilem, & minus tutam in concursu probabilioris, & tutioris; peccavissent omnes fere Doctores hujus seculi , qui eam doctrinam tradente, , fideles induxerunt ad sequendas Opi niones minus probabiles , Ee minus uias I ac proinde fuissent illis occasio peccandi: sed hoc dici nequit ι ergo &c. XXXVII. Primo retorqueo argumentum sic. Omnes antiqui Theol gi ante seculum praeteritum doriri nam contrariam tradiderunt; ergo si illa est falsa creaviter peccarunt, lin ponentes super capita hominum grave Duus, quod illis Deus non imposuit; sic etiam pluribus peccatis Occalionem dede iunt: nam, propter eo rum salsam doctrinam , habuerunt malam fidem plurimi , qui lenientias mi
nus pio abiles, de urinus tulas et gerunt . quam malam fidem non irabui fiant , ii doctrina uenigna imbuti fui is uill .
plerosque Doctores huius seculi- non esse contrarios doctrinae Velerum . Multi enim , iique graves, etiam hisce seculis aeriter docent, illicitum esse sequi sententiam minus probabilem , & minus tutam in concursu pro babilioris. & tutioris absolute. Alii est 5 dieant, id licitum esse ; loquuntur tamen , non de minus probabili etiam respectu operantis, sed de ea , quae, licet materialiter , & secundum se, vel apud alios videatur minus robabilis, operanti tamen probabior apparet quam contraria. Unde secundum istos, quos nos sequimur, numquam licet operant i , sequi sentenistiam sibi minus probabilem, probabiliore relicta. Alii dicunt, licere seis qui sententiam minus probabilem absolute; quae tamen rellexi ve, & apri probative sit probabilior, seu saltem vere , & ceriti probabilis, & tuta , quatenus graves auctores, & pii in eam e senserint . Quare Auctores, etiam praesentibus seculis, tenentes, absque ulla restrictione licere, sequi quamcumque opinionem minus probabilem, &minus tutam in occursu probabilioris.& tutioris, ad parvum numerum reis ducuntur . Hi aurem , qui talem opinionem absolute tenuerunt, ac docue runt , excusari posIunt ob isnorantiam,& bonam fidem et quia scri icet, potidiligentem rei discussionein . existimarunt veram, & utilem sententiam, uae re ipsa est salsa . Et hoc dicenum est e quia in re morali multae opiniones re ipsa salsae traduntur a Doctoribus. Cum enim in omni conIrO- versia dentur Doctores ais rinantes , &negantes; certum est, a Iteros tradere doctrinam re ipsa salsam ; vel imp nentes obligationem . quam Deus noni inposuit, vel tollentes, quam impia fuit: & tamen certum est . aliquos eorum non peccasse in tradenda illa doctrina ; quia, animo sincero indagari dae veritatis, it udium tui ficiens ad hiis buerunt , & tamen ut homines decepti
Aliqui tamen ex eis, qui doctrinas
325쪽
Quaesis V. De Conscientia Probabili.
Iaxas tradidere, sorsan coram Deo Ieis gitimam excusationem non habebunt:
vel quia absque suffcienti diligentia
in re gravissima sententiam protulerrunte vel quia nimio affectu placendi hominibus in eas sententias abierunt, quas gratiores lare , & majori cum . plausu excipiendas arbitrabantur . De
quibus. superius diximus, pulvillos p
nere sub capite , veI cubito hominum, ut mollius quiescant. XXXIX. Similiter quemadmodum
per accidens, nempe, ex ignorantia,
Iieet docere in icholis opinionem, quam salsam ostendimus; ita diei pos- videtur, solum per accidens, &ex ignorantia in vincibili, seu bona fide, licere fidelibus e1 uti in praxi .mamquam verius arbitrer , eum, quiseeundum sententiam minus probabilem, & minus tutam operatur, prae termissa sententia tutiore, quam ab auctoritate, & ratione judicat esse magis verisimilem, nunquam coram Deo excusari posse; cum agat, reclamante in contrarium conscientia , &ipsum pungente, ac impellente ad mperandum secundum sententiam tutiorem , & probabiliorem . Quamvis enim dentur centum Doctores affirmantes , licitum esse sequi opinionem mi ianus probabilem minus tutam, omisissa probabiliori, & tutiori, interrogatus tamen , an contractus h c, &nunc exercendus, sit licitus, respondebit, se nescire, imo habere mas ussundamentum ad credendum, esse proinhibitum et cum quo dubio , & statu nequit componi dictamen reflexum ve-Tum de eo, quod hic ,& nunc sit Iici
XL. Objiciunt quarto. Eadem V1 detur esse ratio de sententia probabiliori , ac de tutiori r sed non semper tenenda est sententia lutior; ergo ne inque probabilior.
Confirmatur. Sententia minus probabilis , licet minus tuta , est tamen lu-ta; si ergo non tenemur eligere Iutiorem , sed tutam, possumus eligere minus probabilem. XLI. Respondeo, neg. niat. Aliunde enim opinio dicitur prababilior, aliunde dicitur tutior. Dicitur enim pro babilior, quia magis apparet veritati consona et dicitur veto tutior, quia magis periculo peeeandi recedit. Esto autem semper teneamur sequi
sententiam, quae nobis apparet veri. tali consormior; non tamen tenemur
eligere id , quod a peccato magis r eedite alias sequeretur, quod cum aliquis ineipit dubitare, an res, quam possidet, sit sua, vel alterius, tener tur, eam statim dimittere; quia hoc faciens a periculo peccandi magis reis
cederet . Aliaque multa incommoda sequerentur , quae orbem confusione replerent, & legem Dei onus imperistabile redderent. XLII. Ad confirm. nego ant. Sententia enim minus probabilis subiecti-vE, & respectu operantis, in concursu probabilioris, quam existimat veram , non est tuta , sed periculosa tunde non licet eam sequi, propter ea , quae dicta sunt. XLIII. Tandem obiiciunt. Lieet sequi, per nos , sententiam probabili rem relicti minus probabilir sed sententia afferens, licere sequi sententiam minus probabilem in concursu proinhabilioris, est probabilior , cum plerique ex Modernis eam teneant; ergo &c. XLIV. Respondeo, negando min. Sententia enim affirmans, licere operari secundum opinionem minus probabilem , quae minus verisimitis apparet Operant i , omissa ea, quae sibi veri similior apparet; nedum non est probabilior, sed nec probabilis: quia,
ut ostendimus , est contra regulas verae prudentiae . Neque favere potest numerus recentium Doctorum, qui eam
tuentur. Tum quia suspicari potest, in gratiam potius laxitatis, quam veritatis , suisse adinventam . Tum quia rationes pro illa inductae, si serio pensentur, sallaces sunt. Tum demum, quia numero recentium Doctorum opponitur non impar numerus, imo
326쪽
Iongh excedens, nedum Recentium , sed veterum doctrina , & pietate praestantiorum, qui oppositam amplexi
sunt. . III. Proponuntur Rationes Sententia Rigidioris.
XLV. Via in hae materia mediam dinter duas externas Opi- niones, laxiorem, & rein gidiorem, tenere viam protestati suis mus; ideo postquam sententiae laxioris sundamentis respondimus, land mentis etiam sententiae rigidioris, prout nobis adversari videbuntur, uis ciendum est satis. XLVI. Primb ergo objiciunt S. Th.
Quodlib. 8. a. I a. ex quo Omnem usum
probabilitatis se evertere existimant. Ibi enim S. Praeceptor ex prosesso quaerit: An qui habet plures Praebendas, ex hoc ipso, quod de hoe sint conistrariae opiniones, peccet. Cui respondet. Quod quanaeo sunt dua opiniones eons era de eodem, oporter esse aIteram veram, ω alteram falsam . Aut ergo ille, qui Deu eontra opinionem Magistrorum, utpote bassiendo plures Prabeu-ἀat , faeit contra veram opinionem 3 ω se e m Deiat eoutra legem Dei , non
excusatur a perearo, quamvis non Dineiat eontνa eonscientiam : sic enim eo
tra legem Dei Deit. Atit iIIa opinio non es veνa , sed magis eontraria , quam se sequitur, ita quod licet baiabere plures riabendas: O tuae dissι mguendum es . Quia aut taIis habet eo seientiam de eontrario ἔ ω sie iterum
peeeat eontra eo eientiam faeiens , quamvis non eontra Ietem . Aut non bais Det eo eientiam de eontrario , sed eertia rudinem I sed tamen in quamdam dubia
rationem audiae itur en contrarietato opiis
nionum : O sie, si manente tala dubia ratione plures Pra,endas habet, peritu- ιο se eummittit; er Ae proeul dubio peerat , utpote magis amans beneficium. νιmporale , qu .m arotriam salutem . aut eae eantrarias opiniannus in nuIIam dubitationem addueitur; Θ sie nou. eommittis se diseνimini , nee peceat.
XLVII. Sed haec D. Thomae Doctriisna serit quidem sententiam laxiorum Probabilistarum, non tamen nostram. Dum enim dicit, hominem posse peccare contra legem , etsi non iaciat conistra conscientiam, Auctoribus benignisse opponit; quorum multi existimant, neminem posse peccare contra lege im, quin faciat contra conscientiam et quia ad peccandum contra legem rea uirunt advertentiam actualem ad malitiam, vel periculum malitiae; ac proinde neminem posse peccare contra legem, quin cognoscat, se peccare et quod est excusare a peccato etiam eum , qui ex eis scientia erronea vincibili contra legem Operatur. a Dum autem dicit, peccare eum .
qui, habens certitudinem , incidit inruamdam dubitationem, & cum taliubitatione operatur; docet, ad lici-thsequendam opinionem minus tutam, non esse sistendum in eius probabilitate . si adhue supersit dubitatio; sed
transeundum ad veritatem quaerendam, quantum fieri poteste nec satis esse,
quod opinio sit vera re ipsa , si quis dubitet de eius veritate ; sed requiri , ut prias assecuretur de veritate illius, ut possit illam sequi . Et hoc quoque Probabilistas redarguit: sequitur eis nim, non solum non esse licitum sequi minus tutam assirmantem aliquid esse licitum . quando tutior apparet verisimilior operanti ; sed nec quando apparet aeqvd probabilis: quia tune intellectus inducitur in dubitationem , & filictuat, nesciens, quaenam ex illis sit de facto vera. c. non habeat maius iundamentum pro una , quam pro alia . Neς insuper esse licitum sequi mi.
nus tutam , quando solurn apparet pio-babilior ex tenui sundamenti e cella supra tutiorem: quia tune in te: lectus licet opinetur , rem esse licitam, motus illa majore verisimilitudine ; tame opinio tunc formata erit corri u. ciacum
327쪽
si1 Quaestio De Cong cientia Probabili.
eum rationabili, & prudenti sormidine partis oppositae . Colligitur ergo, D. Thomam exigere ad usum licitum opinionis minus tutae, qu6d illa ita praeemineat in probabilitate , & vero- similitudine opinioni contrariae ; ut operans formet iudicium fixum de . honestate obiecti, quod excludat o nem prudentem dubitationem malitiae. Ac tandem neminem posse licith sequi sententiam faventem libertati adversus legem, nisi ex illa operans, inculpate iudicet esse veram .
XLVIII. inita vero dicere quis poterit: quomodo stare potest iudicium
opinativum cum certitudine, & sine sormidine de opposito, cum haec sit de essentia opinionis 3 Propterea advertendum censeo , S. Thomam, dum ait, quod , ut quis non peccet, requiis ritur, ut ex contrariis opinionibus, in nullam dubietatem inducatur ; non loqui de certitudine, & exolusione dubitationis circa objectuin secundum se , sed circa operationem et quas voluerit, qu bd quando homo ita est ceriatus de licito usu operationis, & ab
hac certitudine non amovetur ex contraria sententia Magistrorum ,
non se committat discrimini, nec pe
XLIX. Seeundb obiiciunt S. Augustinum l. a. de Docte. Chrs. e. 8. ubi postquam ait, qudd Sacras Scripturas , quae ab omnibus Ecdlesiis accipiuntur, Christianus homo praeponat eis , quas quaedam non accipiunt, subdit: In
eis ver , qua non aecipiuntur ab omniabus , praponat eas , qua δ plures, gravioresque aeeipiunt, eis, quar paueto res , minoresque auctoνι ratis Eeetesia i nent . Si autem alias inveneris a pluribus , alias ὰ gravioribus baberi, quam is uam hoe Deile invenire non post ;aqualis tamen auctoritatis eas habendas
puto. Sentit ergo Augustinus, in usu S. Scripturarum , eas habendas est ut canonicas; quae ut tales habemur
ab Ecclesiis majoris auctoritatis, &proinde maioris erobabilitatis; ergo pariter in usu opinionum moralium, tenendam , & praeserendam eam esse, quae est majoris probabilitatis. L. Respondent aliqui, hane D. Augustini regulam non apponere Pra ceptum , sed solum consilium. Quousque enim Ecclesia universa nor declaravit , ac proposuit aliquem S. Scripturae librum tanqliam canonicum, & divinum; quamvis aliquae,& plures, eaeque graviores, Ecclesiae illum, ut canonicum habeant, non tenemur ex praecepto, illum ut canonicum recipere. LI. Respondeo etiam, disparitatem esse inter libros Scripturae, eorum. que usum , ae inter opiniones morales, & usum earum. Quhd enim aliquis Scripturae liber habendus sit, ut eanonicus , non potest eκ ratione desumi, sed unich eκ traditione, cuias custodes sunt Eeclesiae et unde ad earum auctoritatem respiciendum est,
& sub plures sunt , & graviores, majorem auctoritatem , & probabilitatem extrinsecam faciunt; ideoque illis adherendum est. At quod licitum sit, vel illicitum , uti hau , vel illa opinione, non ex sola Doctorum auctoritate pensatur, sed ex ratione,& motivo intrinseco, circumstantiis,&c. Cum autem possit contingere , quod , non obstante contraria opinione multorum, adsit ratio, quae sortius moveat ad partem oppositam, & veros milior appareat operanti hie , &nunc , adeo ut oppositam falsam iudicet i ideo evadit operanti probabilior, & lici id poterit eam sequi. Porro, qudd Augustinus nobis non sit coniat rarius , ostensum est supra s. r. num.
LII. Tert id obiiciunt. Ille peccat, qui se exponit periculo peccandi rsed qui non eligit opinionem ex omni parte tutiorem, exponit se pericu
lo peccandi sequendo illam ; ergo
Confirm. Ille, qui se exponit perieulo sequendi salsam opinionem . quam do agitur de mortali peceato, mal Esaeit : sed qui non eligit opinionem
328쪽
ex omni parte probabiliorem, & tutiorem exponit se tali periculo .: erisgo &c. . LIII. Respondeo, dist. mai. Qui se
exponit periculo peccandi serma liter,& moraliter, co. maj. Materialter, &physice , nego mai. Ille ergo, qui, bene pensatis rationibus utriusque opinionis, iudicat, sententiam sibi favorabilem esse magis verisimilem , &srobabilem , quamvis videat apud aisios esse miniis probabilem , cum prudenter iudicet opus illud non illicitum , formaliter, & moraliter no peccat; nec se exponit periculo comis mittendi peccatum formale : quia quamvis contingere possit, qu bd opus illud revera in se, & materialiter peccatum sit, ipsi tamen imputari non potest: sicut nee imputatur, nec is maliter peccat ille, qui ex ignorantia in vincibili iacit aliquid , quod
revera peccatum est. Quod si in omni opere teneretur homo cavere , periculo peccandi materialiter i sequeretur, quod teneretur sequi semper opinionem tutiorem , quamvis minus probabilem , tum sibi , tum aliis rquia contingere potest, quod sentemtia minus tuta, quamvis communiter
probabilior, salsa sit; cum celebre sit Aristotelis dictum , multa salsa
esse probabiliora veris . Ut ergo qui siquis caveat , periculo sor maliter peccandi , lassicit, ut prudenter iudicet, opinionem, quam sequitur, esse mais
gis verisimilem, etiamsi alii aliter se tristiant e quia in operando debet sequi iudicium proprium potius, quam ais lienum,quando in ud prudenter sermat.
LIV. Ad confirm. eodem modo resin
pondeo. i enim eligit sententiam sibi in praxi ter id probabiliorem, quamvis contingere possit, quod sequatur sententiam salsam; inculpatd tamen hoc facit, quia prudenter peratur: aliis, si ad evitandum hoe periculum, teneretur sequi sententiam ex omni parte probabiliorem; tenere tur potius sequi sententiam tutiorem, etsi minus probabilem , quod tamen Adversarii non concedunt. mia, aiunt, ut quis se liberet 1 perieu Iope eeandi formaliter , sat est, ut ope. retur secundum opinionem, quae apparet conformior rationi. Exemplum pono in opinione D. Thomae assere iis , contritionem non obligare statim post peccatum mortale; & alteis r D. Bonaventurae dicentis, quddobligat statim et quorum unam necesse est in re esse veram, alteram falsam δ& una est tutior, altera minus tutarum 1 perieulo prorsus liberat, alia non . Et tamen quis damnabit hominem , qui judicans sententiam D. Thoamae esse conscirmiorem rationi, non statim post peccatum conteratur A
stineo a pluribus aliis , quae Rigidi
res congerunt: quia vel contra nos non
militant; vel quia, ex jam dictis, s
329쪽
Via actus humani alii sunt honesti, de virluctis si , alii vitiosi , & peccaminosi; ideo post tractatum de actibus humaianis in genere, subi ungemus tractatum de virtutibus, & DO-nis. De virtutibus agit D. Tho. hac 2. 1. , quas. s s. de Donis verb q. S. cum quo & nos procedemus ; in
generali tamen virtutum, & don rum naturam, ac proprietates examinantes: in sequenti Tractatu, &Tomo de vitiis, & Peccatis acturi. Q U AE S Τ I o. I. De Virtutibus , quoad Esentiam; cr
Dε virtutibus investiganda sunt
natura, subjectum, proprietate1, divi so , de ordo , quem invicem habent. Hic de egentia, & subjecto
I. I. . Rama Virtutis aee tiones .
I. Tr Irtutis voeabulum iuxta Τul-υ liuin ι. h. quas . Tusculam. & Lactantium t. de Opν eio. V cabulo Uινi derivatum est . Quianam-ue in viro maior est vis, seu sortituo, quam in foenina ; ideo sortitudo accepit nomen virtutis a viro. Hoc idem docet S. August. Dis. ti . aliis
43. ad Armeniarimn, ω Epis. I 67. si a x xy, ad Hieron. e. I. II. Hoc autem nomen non eodem modo semper usurpatur. Interdum e nim comin unissime sumitur pro p tentia, sortitudine, robore, aut persectione etiam corporis . Ut Iudith 4. V. 23. Amalee considentem in viris tute sua , or in potentia sua cre. deIe eit , de C. s. v. I p. Dedit eis Deus Cα- Ii υirtusem resistendi. Et v. 27. homine1 inermes, ω φὶ virtute . de Psalm. 31. v. 6. Verbo Domini Caeli firmati sunt, spiritu oris ejus omnis virtut eorum .
ubi vis Coelorum ad influendum in haec in seriora virtus dicitur; & eadem ratione potentiae animae virtutes ejus dicuntur, & generaliter omnis potentia operativa virtus dieitur. III. Secundo. Virtus sumitur pro congregatione militum sive pro exerine itur unde Psalm. 79. v. s. Domine Deur virtutum, quod aliis locis dicitur e
IV. Terti b. Aecipitur pro effectu , seu pro tela operatione virtutis, sisve naturali, ut Ioelis 2. v. 21. Lignum attulit fructum suum , ficu ι, Θ vrnestis dederunt viνtutem si dest fructumὶ suam: de r. Machab. g. v. t. Audierunt pra Ha eorum , O vrra uter bonas , quas fe-eerunt in Galatia r sive supernaturali, unde miracula virtutes vocantur
Matth. I. v. 11. Nonne .... in nomine tuo virtutes multaι feeimus ' Marisci 6. V. s. Non poterat ibi virtutem tin
iam fatere , & Αct. g. v. x s. Videns etiam signa , or virtutes maximas Minri , almirabatur. mare in ordini SusAngelorum illi Virtutes dicuntur .
qui habent potestatem super eorporalem naturam in operatione miratulorum , ut docet D. Tho. I. p. q. IOS. s. c.
U. arid. Tandem virtus sumi mitur pro quadam dispositione , de facul-
330쪽
saeuitate superaddita potentiis humanis, qua operationes earum redduntur bonae , convenientes , & rectae . Et
haec est propria acceptio virtutis , de qua in praesenti sermo erit. I. I I. is Virtus sit in genere Qualitatis, Θsis Habitus .
S Cotus negat, virtutem esse sua I iistatem; sed asserit, esse relationem praedicamentalem consormitatis ad rationem, seu conjunctionis cum prudentias & consequenter negat etiam, virtutem esse habitum . Hoc non Obstante ν
VI. Dico primo. Virtus est in genere qualitatis, non purae relationis. Hoc ostenditur ex ipsa definitione virtutis inserius explicanda , nempe, quo sit bona qualitas mentis , qua re 1ὸ v νitur, qua nuIIus malὰ utitur oee. Et merito. Cum enim virtus sit persectio quaedam superaddita potentiae, aci litans ipsam ad recte operandum , eamque bene disponens; oportet, ut si de genere qualitatis , cujus est perficere, disponere, de iacilitare . In genere, inquam, qualitatis, non mere absolutae , sed transcendentaliter respectivae : quia non perficit, aut bene disponit potentiam, nisi in ordine ad operationem; idest, ut bene inperetur. Unde quamquam concedam , virtutem dicere conformitatem ad rationem , de ad prudentiam ; ista tamen consormitas est quidem sundamentum relationis praedicamentalis, sed notia est ipsa sermalis, & exercita rela
VII. Dico seeundo. Virtus est in specie qualitatis, quae est habrius. Ita
D' . ' .g I. a. 1. Prob. a. ex Arist. qui in lib. Pradieament. cap. ae Qualit. scientiam , & virtutem dicit elle habitus . Et x. Ethic. c. I.
postquam ostendit, virtutes neque esseesteinis , seu actus, neque potentias concludit, quod necessario sunt habitus. Et ex D. August. qui tib. 83 Quassonum qu. 31. ex Tullio virtuis tein si e definit: Viraus es animi εabia
rus natura modo , atque rationi eo en
taneus; quam definitionem iterum probat. I. 4. contra Iulian. r. 3.
Illae perfectiones, quibus potentiae alioquin inde terminatae , quales sunt ra tionales, determinantur, disponuntur,& facilitantur ad suos actus, habitus funt: sed virtutes hoc modo se hubent ad potentias ; ergo sunt habitus. IX. Probatur seeundo. Quando h mo iussus cessat ab omni actione, veluti eum dormit; aliquid in eo esse debet habitualiter permanens, quo sit expeditus ad bene , ac meritoriEOp randum: & hoc est virtus, nempe sgratia, caritas &c. Similiter homo, qui animo est sortis, aut temperanS, etiam tunc est talis, quando non agit sortiter, aut temperanter; ergo in eo agnoscendus est habitus fortitudinis,& temperantiae. Tandem nomen vitii eu nomen habitus, & cessante omni prava operatione homo manet vitioissus I utique ratione pravi alicuius habitus: cum ergo homo sit virtuosus, etiamsi actum virtutis actu non exerceat , virtus dicenda erit habitus. X. Dices primh. Philosophus 7. rivis. text. I . expressE dicit, quod virtutes, & vitia sunt ad aliquid, idest relativa : cui consentit S. August.
apud S. ThOm. p. a. q. I. a. 1. I. de Moribus Eeelesia c. I s. dicens, quod virtus es ordo amoris. Et lib. 83. maest. q. 3o. Omnis ordinatio, qua urraus etiam nominatur, es fruendis frui, utendis uti.
XI. Respondetur, Plillos ibi loqui
de corporis virtutibus, non animi.
Has dicit esse ad aliquid; non quia essentialiter relationes sint, sed quia aliquam habitudinem includunt et ut sanitas qualitas est includens debitam
commensurationem humorum e pulchritudo congruam habitudinem partium , aegritudo, & deformitas, incongruam - Ad August. respondet Rr 1 D. Th.