장음표시 사용
331쪽
3ts Quaest. I. De VFrtui. quoad essentiam, subiectum.
D. Th. hoc a. r. ad 4. Quod virtus dieiιπν ordo, vel ordinatio amoris , Heut id, a quod est virtus ; per virtuΝ
rem enim ordinatur amor in nobis. Un
de virtutem sumit pro virtutis effectu. XII. Dices secundo. Habitus est qualitas difficulter mobilis: sed virtus est saeith mobilis , quia Per unum actiim peccati mortalis amittitur ἔ e go &c. Respondeo prim d. De ratione habitus est , esse per se dissiculter mobilem ;quamvis per accidens ex conditione subiecti, quod est mobile de contrario in contrarium , lac ith moveri possit r& hoe modo tacite mobilis est virtus. Resp. secundo , neg. min. Illud enim non est facile mobile, quod non potest tolli, nisi ex gravi eausa: peccatum autem mortale est gravis cau
XIII. Di eo tertio. Virtus est habitus operativus. Ita D. Τhom. hoca. 2. & cum eo omnes, exceptis Durando, Aureolo &c. Prob. Virtus est perseebo potentiae rationalis, disponenseam ad operandum bene moraliter: sed ratio perficiens potentiam ad Disperandum, est operativa ut quo, idest faciens illam operari, & eum ea ad
operationem concurrens, ut x. p. in
Tras. de risione , diximus de lumine Gloriae; erso &e. Et in hoe differt virtus animi a qualitatibus corporis, sanitate, & pulchritudine; quia istae disponunt corpus ad bene esse, virtus vero ad benE operandum, unde illae habitus operativi non sunt, benε tamen virtus. Ita ex D. Thom. hoc a.
XIV. Hinc insertur eum D. Thom. hac u. 3. virtutem eise habitum bonum, nempe, inclinantem potentiam rationalem in actus fuae naturae conia venientes ; ad differentiam vitii, quod est habitus malus, quia ine linat in actus naturae rationali disconvenientes. Unde Augustinus lib. t. de Moribus
Ecclesiae c. 6. Nemo aiatem tinquiti dubita νerit , quin νirtus animam faciat optiriam . Et lib. 83. Quo7. q. 3 l. ait et Virtus es animi babitur natura modos.
tutis potest suecessi vh ine linare in actus moraliter bonos, & malos ; ergo non est determinath bonus. Ant. Prob. I. Eodem habitu, quia eadem facilitate,& dispositione, Iudaeus offerebat Sacri ficia legis ante mortem Christi, ae post ejus mortem et sed ante, tales oblationes erant bonae , postea vero superstitiosae,♂ ergo. Secundis. Si is sui ex falso die amine rationis aequiis ivit habitum temperantiae in pagani simo convertatur ad fidem ; ille nabitus, qui prius inclinabat ad actus temperantiae in reverentiam Idoli, tunc inisclinabit ad similes aetus propter Dein
ant. Ad utramque probat. nego, essi eumdem habitum. Esto enim tam Iudaeus post Christi mortem eamdem sa-cilitatem experiretur in legalibus obis servantiis , qu in ante ; & conversus ad fidem,eain dein tacilitatem ad actus temperantiae propter Deum , quam antea propter Idolum e hoe non est , quia maneat idem habitus ante, ac post δaut illi actus per se procedant ab eo dem habitu, sed quasi per accidens. ia scilicet in eo manet remotio impedimentorum ad similes actus causa ta ex praecedente habitu. Quemadmodum in haeretico nefante unum arti culum, manet iacilitas ad assentie dum aliis, ut antea: & tamen nemo
dixerit, hane facilitatem provenireis ex influκu fidei, quae in eo amplius
non est ; oportet ergo , ut eX rem
tione impedimentorum , saeta per praecedentes actus fidei, proveniat: ita in
virtus etiam in malo dicatur; abusi. ve tamen, & metaphori eE virtus vo . eatur: sicut cum dicitur persectus latro, bonus sui . Et Paulus r. ad Cor. I s. v. 36. Virtus tinquit pereati lex aquae D. Thom. bοe a. 3. ad x. sic eX- ponit et Inquantam scilicet per legem
332쪽
rum , quasi ad maximum suum posese peνvenit. Similiter dum idem Ap
βοlus a. ad Cor. ra. v. 9. ait et Virtus
in infirmitate perficit, ; D. Thom. ibi ad 3. sic exponit: Vinus Fumana, a rasioni atινibuitur, in infirmitata persici dieisur; non quidem rationis , sed in infirmitate corporis, 2 inferi
s. III. uuid D Virtust. Uamvis ex hactenus dictis apea drere possit natura virtutis ; eius
iamen definitionem en D. Thom. hic a. 4. placet assignare . XVIII. Dico ergo. Virtus est bona qualitas menιis , qua rectὸ vivitur , crqua nullus malὸ utituν, quam Deus in nobis sine nobis operatur . mae definitio ex diversis D. Augustini lociscol lecta est. Qithd enim ut bona qualitas mentis, desumtum est, tum ex io.
. contra Iulian. e. g. tum ex libro λευ. 83. q. 3x. Qubd virtute recte vivatur, & nullus ea male utatur, habet L 1. de Lib. arb. e. ro. dicens ἔπινtuter igitur , quibus rectὸ vivitur , magna bona fient; & postea : Hirtiatibus
sula, quam Detis in nobis sine nobis operas ἀν , depromta est partim ex Epis.
ros. modo 194. ad Sixtum e. a. ubi
ait, fidem in nobis esse , non a nobis, sed a Deo: partim in Cone. 26. i N. II 8. ubi ait, quδd Deut faeis itistoi , non ipsi se . XIX. Convenientem esse praefatam definitionem, ostendit S. Thornas hoc
. 4. quia comprehendit omnes cauissas virtutis . Causa namque formalis virtώtis , Mut 9 cutissithes rei, aecipi-rυν ex ejus genere , ω d erentia , est mdieitu , bona qualitas I genus enim viristiatis qualitas'eti, disserentia aurem , bonum . Efι tamen eonvenientior defintio , si , ioco qualisasis , habitus poneretur , qui es genu/ propinquum . Hrtus
autem non habet materiam, ex qua sμωι me alia aceidentia ; sed habet maisteriam circa quam , ω materiam inqua , scilicet 'biectum . Materia auistem circa quam es objectum virtuιis, qtiod non potuit in pradicta definitiana poni s ea quod per objectum determina tuν virtur ad speciem : bὸe autem as gnarur definiris virtutis is eommuni. Unde ponitur subjectum Ioco causa ma terialis , eum diei/ur, quod es bon qualitas mentis. Finis autem virtutis, eam sit habitus operativus , es Usa operatio . Sed notandum , νωδd habituum operativorum a Iiqui sunt semper ad ma Ium , sicut habitus vitioser aliqui ver quandoquo ad bonum . ω quandoque ad malum ι Mut opinio se habet ad verum , o fassume virtus autem est habitus semper se habens ad bonum. Et ideo, ut discernatur virtus ab his , qua semper se habent ad marum , disitur , qua recth vivitur : ut autem diserensetur ab hir , qua se habent quandoque ad bonum , quandoque ad malum , dieitur , qua nullus male utitur. Cauissa autem efficiens virtiatis infusa , de qua desinitio datur , Deus ea; propter quod dicitur , quam Deus in nobis sione nobis operatur. Qua quidem partiaeula si auferatur , -Iiquum definitionis erit eommune omnibus virtutibus, caear qui mis, cr infusis. Haec D. Thom. Quae per extensum transtuli, quia pra latam definitionem mirh exponunt , Se a pluribus scrupulis vindicant. XX. Si dicas, aliquos interdum math uti virtutibus , ut cum de linsis math sentiunt, vel superbiunt Respondeo cum D. Tliom. hoc a. 4. aus. Quὸd virtute potes aliquis maIὸ initanquam obiecto ; puta , cum malὰ sentis de Dirtute s cum odit eam , vel δε- perbit de ea : non autem tanquam prιveipio usus; ita scilicet, quod malus fit actus virtutis. Quod repetit quoque
q. uniea de Virtutibus a. a. ad 16. &concordat S. August. I. a. de Lib. arba tr. e. I9. dicens: Ideo virtute nemo maIλutitur, quia actus virιtitis est bonaea
333쪽
318 Quaest. L De Virtui. quoad stilliam, ct subiectum p
y Iumus. Nemo autem bene utendo, mari
ιὸ utitur. Hinc eolliges, eleemosynam saetam ob vanam gloriam non habere pro principio virtutem misericordiae. XXI. Si di eas iterum. Augustinus
ficatio maxime ad virtutem pertinet; ergo virtutem , etiam insulam , Deus non operatur in nobis sind nobis. XXII. Respondeo cum D. Τho. hoe a. q. s. exponendo Augustini verba : δεῖ te cooperante ad iustificationem , concedo . Sinὸ te eam agente, nego. Virtus infusa linquit D. Tho. eausatur in nobis a Deo Anὸ nobis agentibus, non tamen δ nobis consentientibus. Et fie es intelletem- dum quod dieitiaret quam Deus in nobis sinE nobis operatur. Qua vero
per nos aguntuν , Deus in nobis eauis
set non sinὸ nobis agentibus; ipse eis nim operatur in omni voluntate , Θ natura. Unde praecitato loco Augustinus ait : Sed sinὸ te fecit te Deus . Non enim adhibuisti aliquem consensum, ut te faceret Deus. Quomodo eo
sentiebar qui non eras ' Qui ergo fecit te sine te , non te justificat sine te. Ergo feeit nescientem; iustificat volanis rem . momodo autem homo iustificationi consentiat, ad eam,moven Ie Spiritu Sancto, se praeparando, exponit Tridentinum Set. 6. e. r. & ex eo ostendetur Tract. de Iustificatione .XXIII. Omittendae non sunt aliae tres virtutis definitiones sumtae ex
Philosopho . Prima ex x. Ethie. e. 6. his verbis concipitur et Virtus ea habitus , ut bonum Deit habentem , Er opus ejus. onum reddit. In qua definitione explicatur habitudo, quam dieit virtus ad subiectum; dum dicitur, bonum facit
habentem e & altera ad proprium es- sectum, seu operationem, dum additur, or opus ejus bosem νeddit . XXIV. Secunda habetur apud eum isdem Philosophum eodem loco, & est :Uirtus es habitus electivus , in medιο-
ruate eo flens , prout sapient , Θpmdens dictaverit . Haec definitio no .convenit virtutibus intellectualibus, nee Theolosi eis, sicut prior . Intelis lectuales enim electivae non sunt, cum electio sit actus voluntatis: Theologicae vero non exigunt mediocritatem , ut suo loco dicetur. Convenit ergo solis virtutibus moralibus, quae sunt in appetitu; de versantur circa objectum me dium inter duo extrema , nempe excessum , & desectum , ut justitia, temperantia: non semper tamen hoe medium debet esse secundum rem; sed a prudentia dictari debet secundum rationem personae, loci, temporis. Cibus enim, qui respectu unius est mediocris , dc temperatus, respectu alterius erit excedens. & intemperatus: Sehoc indicatur, dum dicitur , prout sapiens , ω prudens dictaverit. XXV. Tertia ex eodem 3. PB
eor. c. 3. sumta, talis est. Tistus est
dispositio perfecti ad optimum , id est , disipositio perficiens, & complens potentiam in ordine ad actum , qui est ρο- timum potentiae. Unde D. Tho. hac . I. s. A. ad 3. ait: Ωvὸd eam Dei substantia H eius actis , fumma assim
latio hominis ad Deum ea seeundam a liquam operationem . Unde . . . . feliciis ras, sive beatitudo , per quam homo Deo maximὸ conformatur , qua ea sinis humana vita , in operatione eon it.
DUBIUM II. In quo Subiecto sit Virtus.
. I. Ωuadam pramittuntur. I. Ivus Thomas I. 2. q. 36. a.
t. docet, virtutem esse in potentia animae , scut in subiecto: quod triplici ratione ostendit. Primo. Quia virtus est persectio potentiae : perfectio autem in eo est, cujus est persectio. Secund5 . Quia virtus est habitus operativus et omnis autem operatio est ab anima per aliqua .
334쪽
potentiam. Tertio. Eκ hoe, quod dinponit ad optimum et optimum autem est finis , qui vel est operatio rei, vel aliquid consequens operationem a potentia egredientem. II. Nota tamen, S. Doctorem hac non loqui de subiecto mediato, seu quod suilentat virtutem ; hoc enim est anima rationalis, seu suppositum habens virtutem , quod dicitur vir tuosum et sed de subiecto immediato,& quo, quo mediante virtus in anima, seu in supposito est. Quamvis enim potentia, utpote aceidens, virtutem per se sustentare non possit, sed si in ut eum ea ab anima sustentetur; potest tamen esse ratio , qua virtus in anima recipiatur Unde D. Thom.
hoc a. r. ad 3. ait: Unum ae eidens dieitue s. in alio , sicut in subjecto ; non quia arridens per seipsum post funentare aliud accidens: sed quia unum aeeidens inharet substantia mediante aIio Meidente ἰ ut eolor eorpori medianis r. superficie ; unde superficier dieitur esse subiectum coloris. Et eo modo potentia anima dicitur esse subiectum virtu-
art. s. vires senfitivas apprehensivas, etiam interiores, non esse alicujus viris tutis capaces per modum subjecti . Vel enim id , quod ex consuetudine acquiritur in memoria, non est habitus, sed aliquid annexum, vel participatum ex habitibus intellectualibus i vel si est habitus, non potest esse virtus. Quia Uirtus, eum faciat bonum habentem , & opus ejus reddat bonum, debet esse in ea potentia , quae est consummativa boni operis et cum ergo cognitio veri non conis summetur in uiribus sensitivis approhensivis, quae potius sunt quasi praeparatoriae ad cognitionem intellectivam ; idcirco in eis virtutes non sunt, neque etiam intellectuales. Diffluitas ergo est et an aliquae virtutes sint
in intellectu, aliquae in appetitu, sive rationali , qui est voluntas, sive etiam sensitivo , nempe irascibili, reconcupiscibili.
III. Addit ulterius S. D. ibidema. Σ. unam Virtutem non posse quidem aequaliter, & secundum egentiam ene in duabus , vel pluribus potentiis ἔ tum quia unum accidens non potest in pluribus subiectis non subordinatis esse ; tum quia diversitas potentiarum inducit diversitatem objectorum , & proinde etiam habi-
tuum : posse tamen unam, eamdemque virtutem ordine quodam respicere duas potentias; ita ut in una sit secundum essentiam . in alia per modum.
diffusionis, seu dispositionis, stetio-dam εω d una potenιia movetur ab alia , or seeundum quod una patentia aeripit
ab alia. mo modo linquit ibi ad 3.ὶ prudentia, que realiter est in intellectu, sicut in subiecto, interdum t men dicitur speet ire ad voluntatem eo qubd rectitudinem voluntatis , sicut principium, praesupponat. Iv. Supponit rursus S. Praeceptor V. Οtat D. Τhom. hae q. 36. a. 3-
.L habitum aliquem posse habere rationem virtutis dupliciter . Uno modo , quia dat quidem homini saeuitatem ad bonum actum; sed non iacit bonum usum, seu non facit, ut aliquis eo bene utatur: ut patet in arte,& scientia , quae dat quidem sa- cultatem operandi secundum regulas artis, vel principia scientiae, puta laetendi bonam domum, aut bonam demonstrationem; sed non iacit, ut homo bene utatur ipsa arte, vel scientia: potest enim artifex male uti arte, etiam moraliter, seu ex malo fine; & tamen nihil amittere de arte , & ejus peritia . & idem dicito de s scientia , puta Philosopia . Allo modo, quia non solum dat facultatem ad bonum actum , sed etiam dat bonum usum actus; eo. quod inclinat voluntatem non solum , ut faciat, staut benE iaciat, & bene utatur lacu
335쪽
31o Quas. L De Virtvt. quoad sisentiam, o subiectum p
tate sua: sicut institia non solam sa-cit, quod homo sit promtae voluntatis ad justa operandum, sed etiam facit, ut iuste operetur. Quia virtus est , quae bonum saeit habentem, & opus eius bonum reddite & bonum simpliciter dicitur ab eo, quod est in actu, non vero ab eo , quod est in potentia
tantum. Propterea virtutes prioris generis dantes facultatem, sed non bonum usum , non sunt virtutes simplieiter; nec faciunt simpliciter bonum eas habentem, sed solum secundum quid et non enim peritus in arte diise itur simpliciter bonus, sed bonus artifex ; sicut peritus in philosophia dicitur bonus Philosophus , sed non simpliciter, & absolute bonus. Uirtutes vero iacientes etiam bonum usum sunt virtutes simpliciter, & faciunt eas habentem simpliciter, & absoluth bonum:& propterea in definitione virtutis di
VI. Noto secund h. Intelle elum posise considerari, vel secundum se , sive quoad ea, quae conveniunt ipsi ex propria linea , quae est cognoscere verixum et vel secundum ea , quae ei conveniunt ex motione voluntatis imp rantis actus intellaeuis , sicut & aliarum potentiarum, ad suum obiectum,uod est bonum, & finis. Primo m o vocatur intellectus speculativus et secundo modo praelicus. VII. Dico ergo primis. Subiectumhoitus , qui secunaeam quid dicitur
virtus, potes esse intellectus, non solum practicus, sed etiam intellectus Deeulais
rivus, absque omni ordine ad volunt tem. Sie enim Philas in ε. Eibis. c. 3.
fetentiam , sapientiam , ω intellectum ,
se etiam artem ponit esse intellectuales. Ita D. Tho m. hoc a. Cum enim.
virtus sit determinativa potentiae ad operandum benE, & recth circa proprium objectum ; subjectum capax virtutis debet esse illa potentia , quae indifferens est ad operandum bene . vel math, & habet dissicultatem in exeriscendis recth propriis operationibus atqui utrumque convenit intellaetui secundum se , seu ut est purh specu lativus objecti r est namque indifferens ad recth cognoscendum , vel non recth;
id est ad attingendum verum , vel salis sum, seu 'erum in re, vel solum verum apparens; & ad attingendum verum patitur dissicultatem; ergo est subiectum capax virtutis.
VIII. bd vero virtus illa sit viristus solum secundum quid , ex dictis
prob. Nam virtus, quae non facit usum rectum rectitudine finis, nec faeit absolute bonum habentem, nOIL.
est simpliciter virtus: at hujusmodi sunt virtutes purE intellae ualas, quae conveniunt intellectui, ut praevenit electionem , & usum voluntatis , quae solam praestat operi rectitudinem finis,& operantem reddit absoluth bonum. Ex hoc enim , qudd aliquis habeat perseeth Theologiam, vel artem , non dicitur absolute bonus, sed solum cum addito bonus Theologus , bonus arti. sex et cum quo stat, quod, si sit pescator, dieatur absolute malus. Stat eis nin bene, quod aliquis recth , & ordinate cognoscat verum in ratione veri; & tamen male utatur, & Operest malus. Quare Philosophi, qui teste
Apostolo Rom. I. v. a I. Cam cogno
vissent Deum , non sicut Deum glorige verunt , aut gratias egerunt; sed eo nuerunt in cogitationibus suis, Θ obscu-νatum es insipiens cor eorum ; boni erant Philosophi, sed pessimi homines; illuminatum habebant intellectum, sed
IX. Dico secund5. Intellectus, secundum quod dicit ordinem ad voluntatem , potest en subiectum virtutis simpliciter dictae. Ita D. Thom. Iauda to loco, qui addit et Et hoe modo inisteIlectus specta lativus , vel ratio , ea --bjectum Dei e movetur enim intellectus
ad assentiendum eis , qua sunt fidei , ex
imperio voluntatis; nullus enim eredit ,
nisi volens. Intellectur veνὸ practicus es subsectum prudentia. Cωm enim prudemtia D recta ratio agibalium , requiritur
336쪽
, M ad pνineipia butur rationis venis dinum, qua fune finex. ad os ben/se bis hamo pes rectitudinem voluntatis ; Raa ad pνincipia ooeuusilium pre na- ων ἐν άκ-m intellectus agentis . Et iis δεο ficus subestam fetent a , qua est re rario specu abutam , es intellectus speeu alivias in redine ad inteuectum agentem: ita subjectum prudentia est impeιIesus praestetis in ordine ad volun-
X. Probatur ex dictis. Virtus, quae saeti simplieiter bonum eam habentem , est virtus simplieiter talis: sed habitus puta prudentiae, quae est in intel--u , ut mobili a voIuntate per assectum boni honesti, facit eum simpliciter bonum quemadmodum enim Philosophus, cum movetur ex princi- iis Philosophiae, rem discurrit, & est onus Philosophus: ita prudens cum ad disponendum de mediis movetur ex recto appetitu finis, est simpliciter , εc morali ter bonus, quia bonum aest, & benE ; ergo &e. XI. Hactenus dicia elari sts explicat
S. Thomas infra g. s . a. 4. his verbis r aliquis habitus habet rationem virtutis ex hoe suam, qu)d faeis DeuI- ratem boni operiar aliquis autem ex hoc, Md faeie non folym Devitatem boni operis , sed Giam usum. ins autem faeit suam Deutiatem boni visis, quis non respicis appetitu-; prudentia autem non seram Deir boni veris Deutiarem , sed etiam usum : νespicit enim apperiatum , ι nquam supponens Maisudinem appetitus. Cuius disseremia νatio est rquia ars est recta ratio factibilium; pr. dentia verὸ est recta ratio agibrlium. Dissere autem Deere, s' agem; quia, ut dicitur in s. Met. ιeo. r6. finio est
actur transievis in exteriorem materiam RAeue ad earo, secare sae hujusmodi eugere amem s actus premanens in ipso mente, Aut videre, velis. ω hujusmodi . Gie igitur Boe modo se habet prudentia ad hujusmodi actu, humanos, qui sunt ut potentiarum, ρω babituum , sicut se
habet ars ad exteriores factiones: quia Tom. VII. utraque est 3ofecta ratio νε pectia tu rum, ad qua --γα πιιών. reminis auis ram, ω rectatudo rationil in speeularivis dependet ex principior, Me. quibus otio
idoo a/ Pudentiam requiritur m-alis virtur, per quam sis annisus rectus. Bonum autem arti eratium non es bonum
appetitur bumani, θου bonum ipsorum operum artificialium : O ideo ara non rasupponit appetitum rectum. Et inde est, μοι magis laudatur artifex, qui
volens peccat, quam qui peccat MIens et magis autem contra pruἀentiam es, a d aliquis pereet viaem, quὰm n. ιens ; quia rectituri voluntatis es daνarisne prudentia, non autem de ratio ne artir. Haec D. Thom. Quia veris ad persectam rationem virtutis requiis ritur bonus usus per rectitudinem ap petitus, ouam non requirunt virtutes
pure intellectuales; ideo infert ε. 6I. a. x. quod inter virtutes intellectuales sola prudentia habet persectam rati
nem virtutis, quae etiam est quodammodo moralis secundum materiam .
infra q. 61. a. 4. fidem Theologicam,fieut & spem, persectam rationem virtutis habere non posse sinE caritate ; quia actus eius, qui est eredereis Deo, ut sit actus persectae virtutis, debet non solum eue ex sua specie s nus, sed etiam fieri benh, & debito modo; hoe est, seeundum debitam electionem , quae per caritatem habetur , cuius est voluntatem recte ordi
nare et Omnis enim rectus motus volun
talis se recto amore proeedit, ut dicit August. in r4. de Civit. Dei cap. 9.uem resert S. Thom. loco supra Iauaro q. 6s. XIII. Insertur quoque, rationems s viri uis
337쪽
3a et Quas. I. De Virtu. quoad emutiam, subjedilam .
virtutis uni voce non participari a viris tute pare intellectuali , euiusmod, sunt scientia. sapientia, intelligentia.& ars 'ae a virtute morati. Sicu
enim substantia principaIius dicitureus, quam accidens; & per prius ratio eniis convenit substantiae, quam accidentie ita virtus moralis principalius, & per prius dicitur virtus, quia per se dicit rectitudinem appetitus; & pex posterius ratio virtutis dicitur de virtutibus intellectualibus , Ouae dicunt solam rectitudinem operis,Mu adaequationem actus cum re ; non veris cum appetitu recto, quod est vere virtuose agere. Ita ex D. Th. 1.2.
RUOIouaν de Voluntate .XIU. Ir oluntas i ait D. Thomas hac φ. 36. a. 6. cuius proprium obiectum est bonum rationis , comparari potest , vel ad bonum supra naturale . quod nisi per lumen iupernaturale potest cognosci, quale ea bonum divinum t. vel ad bonum naturiae , quod sumitur per consor talem ad dictamen naturale ratio nis , & prudentiae. Et riirsiis, cum
bonum naturale aliud sit proprium ipsius' individui volentis, euiusmodi est propriarum passionum moderatio;& aliud ille num , quese est bonum Pro imi, puta, reddere ei, quod suum est: idcirco quavetur, in ordine aes quod bonum egeat voluntas juvat i,& faei litari per habitum virtutis .
fere habitu virtutis ad attingendum onum supernaturale divinum, certum est. Nam, ut docet D. Th. hae, si quod bonum immineat homini uolenta dum , quod excedat proportionem h minis volentis , quantum ad totam speciem humanam , sicut bonum divinum, quod transcendit limites humanae naiaturae quemadmodum in intellectu in-d et lumilie elevante ad illud cognoscendum , puta lumine gloriae, vel fidei i ita in voluntate indigebit uiri te ad ipsum prosequendum , nimirum,
spe. & raritate, εe hae sibi infusa
Quia, ut docet D. Tho. r. p. q. 11. a. s. Omne , quod elevatisae ad aliquid , quod expedit suam naturam, oportet, quδου
disponatu aliqua dispoinione , xa sis fura suam natuνam, de proinde ab alio veniente. Dubium ergo restrin. gitur as bonum naturale, sive pro prium , sive alterius. XUI. Dico prim b. Ad volendum promth .& faciliter bonum alterius, indi 'et voluntas habitu virtutis, etiamsi honum sit naturale. Probatur. In prosequendo enim bono alterius, puta, in volendo reddere debitum proarii mo, potest v*luntas experiri dissicultatem ex diminutione boni proprii; ergo ad hanc superandam , & facilitatem acquirendam . eget voluntas ha biiu, & virtute iustitiae commutativae. Et quia rursus non ita diligimus bonum alienum, sicut bouum proprium ; sicut nec extraneam personam ita facile amamus, ut amamus Pro priam ἔ propterea sicut egemus speciali praecepto ad diligendum proximum , sicut nos ipsos ; ideo ut ei veἀlimus promte, & faciliter bonum . egemus in voluntate non solum iustitia distributiva, & lepali , quae sunL partes subjectivae iustitiae ; sed etiam. pietate, gratitudine, obser antia &c. XUII. Di eo secundo. Ad volendum. bonum proprium, ae sibi eonnatura.
te voluntas per se non eget aliquo virtutis habitu supperaddito . Ita S. Thomas hoc a. 6. & Aun. de Viro tutibus a. s. ubi haee concludit: Sie. Iodua viniater μοι in volu utare , A
MMm, sicut tempeνantia , cis fortitudo . Unda paιet, u.d non sunt in sensibila appetitu , in quo sum passones s fed in
anotitia rationali , qui est voluntas . ivi quo passioneι nora μοι. . . Illa autem viris
338쪽
fures, qua eirea passiones rensi unt, siactu fortitu ο eirea timores, Θ aud cias , cla semperantia circa concupiscentias; oportet ea m ratione esse in appetitu sensitivo . me oportet, qu)d ratione issarum passionum sit aliqua irtus in voluntate a quia bonum in inis pasesionibus est, quod est fecundum rationem . Et ad boe naturaliter se habet voluntas ex ratione ipsius latentia, cum sit proprium objectum volantatis . Ex quibus haec formatur ratio. Cum per virtutem perficiatur, & sacilitetur potentia ad agendum; ibi eget potentia viri ut e superaddita ad bene agendum , ubi non uiscit per seipsam, vel Ialtem dissicivitatem habet potentia ; sed ad bonum honestum, & rationi conis sonum proprium voluntas per seipsam sussicit, neque ullam ex se habet di ias cultatem et est enim appetitus rationalis, habens pro obiecto proprio bonum naturale proprium rationi consonum, quemadmodum appetitus sensitivus habet pro objeelo bonum sensibile. & delectabile; ergo &c. XVIII. inod si in attingentia boni honesti proprii aliquam dissicultatem experitur; tota hae e se tenebit ex parte appetitus sensitivi et in quo sunt immoderatae passiones electionem boni honesti impedientes, vel retardantes . Unde in ipso quidem appetitu sensiti
vo ponendae sunt virtutes temperan
tiae, & sortitudinis ad subiiciendas , vel moderandas huiusmodi passiones; non verδ in voluntate: in qua solum collocantur iustitia, & aliae virtutes ei anne xae,ad attingendum faciliter,& delecta biliter bonum alienum, ad quod voluntas , ut dictum est , dissicultatem habet.
ad quodcumque verum attingendum, etiam ipsa prima principia, indiget habitu superadditor nam ad prima principia speculativa indiget habitu principiorum , ad practica vero datur in eo synderesis; ergo stim liter voluntas ad prosequendum quodcumque bonum, etiam honestum, & proprium, habitu virtutis indigebit.
XX. Hanc instant Iam sibi proponit
D. Thom. eique respondet, tum inum. d. Vinnigbus a. s. ad 3. tum infra q.
qniti intellectus indiget speeiebas inteia ligibilibus , per quas intelistaι t O ideo
oportet , qu ἀ in eo ponatar alisuis baia bittis naturalis superaddittis porentia. Sed ipsa natura voluntatis 'ineis ad naturalem ordinem in finem , με quanisti m ad intentionem sinis, sive quantis
ad eonformitatem ad ipsum. Et ideo proposito sibi bono comaturali proprio supposito, seu individuo, nat rati quodam pondere statim sertur ad ipsum a XXI. Dices seeundo. Esto hoe veis rum sit de bono in communi, non taωmen de bono particulari, praesertim honesto: ad hoc enim prosequendum voluntas in statu eorruptionis sibi non suffeit; sed eum experiatur dissiculi tes , indigebit habitu virtutis facili.
tante. Quapropter D. Thom. R. L. . Is s. a. 3. continentiam, qua quis pansonibus concupiscentiae resistit, ponit in uoluntate. XXII. Confirmatur. Voluntas est, qua peccatur, & recte vivitur: sed rectitudo vitae pertinet ad virtutem tunde supra ex D. August. diximus,qubd virtus est bona qualisas mentis, qua rectὸ vivitur ἡ ergo virtus omnis est in voluntate - Et rursus: cum
contraria sint circa idem, & peccatum , quod est virtuti contrarium , sit in voluntate; in ea quoque debebit poni virtus. XXIII. Respond. aliquos velleis, quod esto in ordine ad bonum proin prium, quod sic est proportionatum, ut voluntas absque ulla dissicultate spossit in ulud ferri, nulla requiratur virtus in voluntate; requiratur lamen in ordine ad bonum proprium , quod , vel propter naturκ .corruptionem , vel propter ipsius boni excellentiam , est dissicile. Unde dicunt, ad bonum proprium sorinaliter lunatum voluntatem non indigere aliquo habitu ; indigere amen ad bonum proprium diligendum
339쪽
324 γοῖ. I. De rimul. quoad egentiam, Cr subiectum.
in hae, vel iIla materia debith, ordinate , & seeundum rationem : non quidem per se, sed ad tollenda impedimenta, quae contra rectam ordinationem offerri solent, sive ex parte intellectus indebith proponentis, sive ex parte appetitus repugnantis. XXIV. Uerius tamen, de D. Thomae conformius existimo oppositum.
Etenim au. un. de Vist. a. s. eitat
ad 4. simili objectioni respondens,
ait et Circa pasones virtutes fiam in appetitu inferrori: nee ad Γujusmodi reo uiritur aIta virtus in appetitia 'perior . Neque obest , qudd additur deis
continentia , quae a D. Thoma ponitur in voluntate. Haec enim considerari potest, ut dicit propositum abstinendi 1 venereis; & sie est virtus: vel ut dicit vim, qua voluntas re sistit concupiscentiis; & sie non est virtus, sed potius dispositio quaedam , seu habitus: quia vera virtus debet se
subdere appetitum sensitivum rationi; ut in eo non surgant vehementes pas. siones rationi contrariae, ut docet S. Tli.
a. a. q. I s. a. I. Quare ad fraenan
das passiones rebelles , esto ponatur in voluntate aliqua vis ; haec tamen viristus vera non erit. De quo aliquid etiam dicitur Dudi sequenti. XXV. Ad confirm. respondeo cum D. Thom. m. un. de viri. a. s. ad 9.Ωuod voluntate reaὸ vivitur , pecca. νών , sicut imperante omnes actus virtu tum , t ' vitiorum ; non aurem sient etiaciente . Unde non oporter , qae d volu
tat sit proximum subiectum euiuslibet virrutis Ad id, quod additur , resi Pondeo eum eodem S. Doe . ibi ad ro.
in vo iantaste , Νωι in subiem a sed fuerula . ω luxinia sum in eonevise,.iιν et ita γ 'μνbia in ιν eibili. XXVI. Eκ quibus , ut aliis obiecti nibus respondeas , strictis tollige a prim6. Qui,d eum habitus virtutis datus ad tollendas dissicultates, in ea potentia poni debeat, quae formalia ter, Se intrinsece difficultatem habet a non vero in ea , quae difficultatem habet solum ab extrinseco impediente t& tota difficultas, quae est in electione boni honesti proprit, non sit ab intrin- secis ipsus voluntatis, aut ex desecta inclinationis in illud; sed ab extrinis seco impediente, nimirum , ab appeti tu senutivo repugnante et ideo in hoc ponenda est virtus eum refraenans , non in illa .XXUII. Collige secundis. Ex he-quentatione adluum virtutis , Pula- , temperantiae, habitum in voluntate non
generari . Sicut enim lapis , quamvis in illies destendat, non tamen acquirit habitum ; quia per naturalem gravitatem est completh inclinatus ad M-stensum: & eadem ratione potentiae
naturales, ut vegetatio . & nutritiisua , quantumcumque operentur , non
acquirunt habitum ; quia naturaliter sunt ad agendum eompletae: ita cum proportione dicendum est de voluntate respectit proprii boni. XXVIII. Collige tertiis . QuMdato, in voluntate generari habitus vi. tiosos; non sequitur, in ea produci habitus virtuosos. Nam voluntas ad quoscumque actus malos, quia sunt contra rationem . non est cκ se ineliis nata; ideoque, ut ad illos inclinetur , requirit habitum et ad actus vero hois nevos circa proprium Obiectum ex propria natura inclinatur ; ideoque nou et habitu ad eos inclinante. XXIX. Neque ex eo , qu bd volum fas sit inti Grens ad bend , vel mathoperandum , inferri potest , eam ad bene operandum indigere habitu saethrante. Nam est 6 voluntas ad bene, vel math operandum indifferens seifidisserentia libertatis; non tamen indifferentia persecti bimatis: hae enim solum indifferens est respectu boni superexcedentis , ad quod seipsunon sufficit; non veth respectu honi proprii, & eonnaturalis , ad quod perla complete. & faciliter inclinatur; solumque die eu Ratem experiri potest
340쪽
ab extrinseeo, nempe, ab appetitu senia sitivo repugnante, ut dictum est.
DUBIUM III. An in Appetitu Sensitivo sint virtutes proprie dictae
petitu ensitivo secuncium ra . - lionem communem homini,& bruto: sic enim certum est, non eue subiectum alicujus virtutis, imo nec ullius habitus et sed de appetitu , ut in homine rationi coniungitur, eique esto non despotice, sicut me misbra externa , sed politice saltem natus est obedire. In appetitu ergo sensit ivo ita accepto omnes Doctores viis dentur quidem admittere aliquem habitum; tamen aliqui negant, hunc habitum veram rationem virtutis m ratis habere t & subinde existimant, nullam veram uirtutem in appetitu sensitivo subjectari. Sic Scotus , eluiaque Schola eum aliis. Alii verb i appetitu sensitivo veras virtutes a8noscunt. Ita S. Tomas. ejusque Discrupuli, εκ ex Exteris aliqui.
hominis, ut natus obedire rationi, est subiectum virtutis proprih dictae r ir scibilis quidem , sollitudinis, ma8nanimitatis, mansuetudinis et concupistiis bilis autem, eastitatis, sobrietatis, ab stinentiae , temperantiae. Ita S. Doctor
nn. a. 4. Eiusque ratio est. Actus, qui progreditur ab una potentia tamquam mota, di ab alia innovam m uente, non potest esse persectus, nisi utraque potentia sit bene aisposita isicut actus artificia nam poιest esse eoo-WMuν, nisi etiam artifex s, beia disepositus ad agendum, Θ eιιam ipsum iusνtimentum: sed irascibilis, de conia
rupiscibalis sunt potentiae motae 1 tione; ergo Oportet, ut non solam in ratione , sed etiam in irascibili, &concupiscibili ponatur aliqua di spositio eas perficiens ς quae cum perficiat ad actus laudabiles, & virtuosos, opportet, ut sit vera virtus. III. Confirmatur dicta ratio. Α
petitus sensitivus in homine est subj ctum actus humani boni . & Iaud bilis; ergo di virtutis proprie dictae ractus enim humanus bonus est actus virtutis. An . prob. Appetitus sensitivus regulatus ratione elicit actus bonos, εc laudabiles; palsiones ne pe moderatas regula rationis unde fiunt voluntariae, & rationi consor mes: appetitus enim hominis rationi subiectus est, & ratione regitur, iuκ- is illud Genes. 4. v. 7. di te eris ast pe/isus ejus spetrati λ ω tu domina beris illius . Actus autem avpetitias
rationi rectae subjectus, bonus est, ae laudabilis; erg . IV. Piob. secundo ratione D. Tho.
humana in ea potentia ponenda est . quae potest esse principium actus humani , id est actas positi sub domini. hominis: & talis est , ut rationi, vel
voluntati imperanti non ad nutu obediat, sicut membra externa; sta ut ei possit non obedire, sed resistere et sed talis est appetitus sensitivus, qu. rationi saeph resistit, ut experienti patet; ergo est capax virtutis. Mai. probat . Actus enim illi. qui, lichtin homine fiant, non sunt tamen sub dominio hominis, ut digerere, augeri, & similas, nec actus humam sunt, nec capaces virtutis. Actus similiter, qui, licEt sub dominio hominis sint, ei ta ruen ad nutum obediunt , δε des
pcitich reguntur , ut membra exieri O
ra , quae sitid ulla repugnantia, ni K. aliquod adsit impedimentum, obediant parti superiori imperanti, ut patet immana, ἐκ pede ; noo indigem aliq- superaddito, vel persectivo, distinctω, naturata eorum dispositione , petquam nati sum obedire rationi - Solum ergo illa potenuR, quae rationi tepuis