장음표시 사용
341쪽
316 Quas. I. De Vintur. quoad stirtiam, subjectum .
nare potest, indigebit aliquo in suis
actibus, quo Operationem , quam ratio imperat, ii ne repugnantia, sed romte, & saciliter prosequatur; &uiusmodi est appetitus sensitivus in
homine. Et ideo scone ludit S. Doct. si appetitias inferire non esset in perfecta dispositione ad sequendum imperium ruintionis, operatio , qua est appetitus inferioris, sicut proximi prinopii, non esset
in bonitate perfecta . esset en/m cum qua dam repugnantia sensibilis appetitur, en tio quadam trafitia consequeretur appeo titui inferiori , per quamdam violemram a superiori πωto : sicut aecidit in ea. ut habet forter eoncupiscentiat , quas tamen non sequituν, ratione probabente . Ω Mando igitur oportet j operationem M. -nis esse circa ea , qua fune objectra sensibidis appetitur requiritin ad bonis, talem operationis , quΘd sit in appetitias asibili aliqua dispositis , vel perfectio. per quam appetitus pradiatis de Deiliebadiat rationi 2 ω hane , virtutem --
. V. Neque dicas, qudd si haeeratio convincit, nempe, quod ex ca Here. fissentiae rationi, ponendae sint in apis petitu sensitivo virtutes; sequetur, quod in statu innocentiae, in suo plene subiiciebatur appetitus rationi, Msimiliter in anima Christi, non erat ea pax appetitus istarum uirtutum, quia sine ulla indifferentia, & resistenialia regebatur a ratione; eo modo , quo capacia non sunt exteriora membra, quae despoticta serviunt rationis impe rio. Constat autem , eiusnodi virtutes in Adamo innocente sul ise , nec mu
tata subiectum, ex suo innocentia suit deperdita et & similiter fuisse in Christo. are eκ hoc D. ThOm. 3. p. q. 1 I. a. E. probat, inmitem peccati in eo non fuisse. v I. Respondeo enim , negando illatum. Imo potius sequitur, has virtutes tam in Adamo innocente , quam in Christo fuisse in gradu summo ei quia appetitum inferiorem , alias indis ferentem , & valentem resistere, ita rationi subiciebant; ut cum redderent lotaliter subiectum , di in no IIo resistentem . Quando autem hoc modo apis petitus redditur subjectus; tantum abest , quod non maneat rapaκ virtutis , ut potius ex abundantia virtutis ,& doni gratuiti id habeat. Quod non
est simile in membris externis: quaecum non snt capacia resistendi rationis imperio, nec ullius indifferentiae , aut libertatis, sed purae servitutis, eapacia virtutis non sunt. . I I.
VII. D Rimo obiicitur. Potentiae sen-x sitivae cognoscitivae capaceS virtutis non sunt; ergo nec potentia appetitiva sensitiva: seut enim ista servit rationi, ita & illae. VIII. Respondeo, neg. cons. Qui ut docet D. Thom. hae q. a. s.
σνιet, quod virtus sit in alia potentia , qua es ea timmativa boni operis. C
g nrtio autem veri non consummatur in
viribus sensitioia appreben is ; sed bu--μοήι vires sunt quasi mparatoria ad cognitionem intellectivam . Appetitus autem sensitivus sui ait ibidem ad x.
se habet ad voluntarem , qua en appetitus rationis , sicut motus ab eo: ideo opus appetitiva virtutis eo ummatur in
eognoscitrvasunt naturaliter rota rationi , eum ab eis ratio aeeipiat. appetiistisa aurem sequiantur naturaliyer ordianem rationis , chm natura iter appetiatur inferior superiori obediat. Et ideo vires sensitivae cognoscitivae capaces nore sunt virtutis intellectualis , sed solum intellectus, in quo cognitio consum mature vires autem appetitivae sensi isti vae capaces sunt virtutis moralis, ex motione appellius rationalis ; cum in earum obedientia bonum opus consum
IX. Secundo ob; icitur. Sicut anima regit
342쪽
regit eorpus, ita rati. regit Eppetratum sensitivum a sed, ut ait August. I. de Moribas Excis c. s. quod aliquis
corpore bene utatur, totam resereur
ad animam: sicut si mihi auriga obtemperans , equos , quibus praeest, recth regit, hoc totum mihi debetur;
ergo &c. X. Respondeo eum D. Thom. hac . I s. a. 4. .d 3. ne3. absoluth maj. Nam alia ratione regitur corpus ab
bilis a ratione. . . Anima enim regit
Corpus despotico principatu , idest , sicut dominus servuum: de ideo totus motus corporis refertur ad animam ;& propter hoc in corpore non est viristus, sed solum iu anima. Sed irascibilis, & concupiscibilis non obediunt ad nutum rationi ; sed habent motus suos proprios, quibus interdum rationi repugnant: unde eas ratio regit principatu politico . quo, scilicet, reguntur liberi , qui habent in aliquibus propriam voluntatem: & propter hoc et am oportet, ut in eis aliquae viris tutes sint, quibus benE disponantur adactum . Ita iisdem sere verbis D. Th. XI. Tertio objicitur. virtus est habitus electivus, cuius praecipuus actus est electio: sed electio est actus solius
voluntatis, ut docet D. Thom. I. L. q. 3. a. L. non vero appetitus sensi.
tivi; ergo dec. Urgetur. Virtus in ea potentia minni nequit, quae agitur tantum , & non agit: sed appetitus senstivus non agit, sed agitur tantum; quia sensus nullius actus dominus est; ergo in eo non po eii esse virtus. XII. Respondeo, dist. min. Electio essentialiter sumta , c O. min. Compleapleti vh , nego min. Responsio est D. Th.
Id tamen , quod est in actu virtutis, νim rapa D:ιι est rationis ,. sei licet, electio et fiaeus iis tu qua Iiber operaιione principa Iior est agentir actio , quam passo paιientis : νaιio emm impcras a scibiti, iu'esueviseth in . Non erro pro eanto die εών esse virtus in rea stibili , mel eonem piscibita, quasi per ear totus actast vir tutis , vel principalior pars expleatur 2 fed inquantaens , per virtutis habitum , ultimum eo tementum bonitatis ad uitanaetis estnfertur; in boefellicet, quod
evitate sequantur ordinem rationis .
Quod idem est ae dicere e quod estbirastibilis , & concupiscibilis electionem immediate, & directe non eliciant ; essiciunt tamen actum secundum ordinem rationis , qui est completivus rectae electionis. Unde vise lutes, quae in appetitu sensitivo subjective recipiuntur, habitus electivi completive, & exeeutive diei possunt. Ut enim ait Caietanus in a. a. q. 36. a. 4. Electio Heδι sit partis superiorit ,
ut principaliter eligentis; ea tame partium obsequemium , ut mequentium et car ad boc egens visiure, ut ad partim eipabilem in eis elemonem propria actus determinata sint. Et rursus, quia passones moderatae inserunt intentionem.
boni finis, ex qua, sicut conclusio ex principio, sequitur bona electio;
ideoque virtutes, quae eas moderantur, in directe, & mediate ad bonam ei ctionem conducunt. XIII. Ad id , quod urgetur, respon det D. Thom. Qu. un. de viri. a. 4- ad ri. uuὸd ιDet irasenilis , Se eone piseibitis secundum se considerata agam tur , Θ non agam ; tamen in homine secundαm Pod participana alaeaalites
rationcm, etiam alιquo moda agunt, nstra tamen totalιter agant- . Unde etiam
in politicis dieit Pi losophus. quod dein mi uι iam rationis super has vires est p Iiticum ; quia hujusmodi vires habentaIiquid de proprio motu, Gι non tota- Iiter Ohediunt rationi.
X lv. Ex dictis insero primor appetitum sensui; vum in homine en motione , & influxu voluntatis participare intrinsech libertatem: ita ut sicut in ipso, ut actualiter moto 1 v luntate , potest reperiri vitium , de peccatum ἱ ioa prout sic potest esse principium
343쪽
18 et uestis Π. De distinctione Virtiatum p
cipium actus virtuosi , & subiectum virtutis moralis elicitivae talis actus. Et haee est doctrina D. Tho. sti
XU. Insero Secunddt qndd lichtappetitus sensitivus nota possit attingere bonum honestum in commani;
ut tamen regulatus per r tionem, a
tinoere potest bonum sensibile hone stum in particulari; quatenus illud prosequitur secundum quod sibi a r
tione praescribitur: sic enim temperata comestio rationem boni honesti induit. XVI. Insero quar id et quod licet actus appetitus sensitivi immediath non reguletur a prudentia, regulatur tamen mediate; quatenus intellectus per prudentiam proponit bonum honestum sensui, & senius proponit appetitui bonum auditum ab intellectu . Neque est neeessarium , quod omnis actus virtutis reguletur immediate a prudentiai sed sufficit, ut fiat ex dictamine prudentiae existente in intellectu, & sit imperatus ab ipsa. XVII. Demum adverto: quod esto, ut supra dubio pracedente dictum est, ad moderandas passiones non sit ponenda aliqua virtus in voluntate, sed haec debeat poni in appetitu senis stivor aliqvid tamen etiam in voluntate ponendum videtur ad imperandum , & dirigendum appetitum, ut ipsas passiones moderatas eliciat. Ut
enim ait D. Tho. hac x. a. q. 36. a.
4. quando actus aliquis dependet , dupli ei potentia, scilicet , movente,& mota , non potest esse perfectus, nisi utraque potentia sit benE disposita: sicut non potest procedere aristefactum persectum , nisi tam instrvis mentum, quam arti sex sint hen E ad agendum disposita . Quae dispositio
in uoluntate non datur ad prosequendum bonum rationis it ad hoc eninia, diximus , esse sua natura propensam rsed ad vincenda impedimenta ex pariste passionum insur entia. Haec tamen
dispositio, sive sit habitus, sive non, rationem virtutis habere non potest ; uia intra voluntatem non habet perisfectum , & consummatum actum, sed extra eam in appetitu sensitivo, in
quo consummatur, dum ab eo eliciis untur passiones moderata I quousque enim passiones non sunt moderatae, actus virtuosus non habetur.
DUBIUM I. De Virtutibus Intellectualibus, Moralibus , & Theologicis.
. I. De Virtutibus IntellectuaIibus.
I. π Υ Irtus intellectualis ea diei- tur, quae perficit intellectum
in ordine ad verum determinath. Qitia autem verum aliud est 'eculabile , unich serviens cogniti ni ; aliud practi eum, quod usterius ordinatur ad praxim, seu operati nem et ideo virtutes intellectuales aliae sunt in intellectu speculativo, unichperficientes ipsum ad cognitionem ;aliae in intellectu practieo, dirigentes ipsum ad operationem . Quinque ergo sunt virtutes intellectuales et tres speculationi servientes; nempe, intelligentia, seu, habitus primorum principiorum, sapientia ,& seientiai & duae practicae , nimirum ars , & prudentia. Hane divisionem esse bonam, probatur. Cum enim virtus intellectualis perfi-eiat intellectum determinate ad verum; vel illud perficit ad verum propter speculationem, vel propter praxim. Si primum: vel perficit ad verum per se notum ; & sie est intollia gentia, quae perficit intellectum ad cognoscenda prima principia per se , & immediate nota . Vel perficit ad verum non per se, sed per aliud notum , sicut conclusiones , quae non sunt attingibiles, nisi per earum prin-
344쪽
eipia . Πoe autem duplieiter eonti gere potest et vel cognoscendo eas per causas altissimas , & universales ; &ad hoe datur sapientia a vel per cauis as proprias, & particulares; & ad hoe datur solantia. Si verh secundum tvel perficit ad verum, ut in singulari factibile; & ad hoc datur Arar velut agibile; & ad hoc datur prudemtia a II. Hi ne colligitur cuiustumque ex dictis virtutibus propria definitio . Intelligentia enim est virtus perficiens intellectum speculativum , ad attingenis da prima principia per se nota, de indemonstrabilia. Sapientia est virtus
perficiens eumdem, ad attingendas con clusiones per causas altissimas, & universales . Scientia est virtus perficiens eumdem , ad attingendas cones uinsones per causas particulares , & proprias . Ars est virtus perficiens intellectum practicum; circa operabilia; unde dicitur recta ratio iactibilium. Prudentia vero eumdem perficit circa asibilia; unde dicitur recta ratio avigibilium. Differunt autem, ut docet D. Tho. 1. x. q. s7. a. 4. facere , iaugere r qu bd factio est actus transiens in exteriorem materiam i sicut aedificare, secare, & alia huiusmodi. Aispere autem est actus permanens tria ipso agente. ut videre , velle. Et rursus Ars facit facultatem praecise boni operis; quia non respicit ad appetitum, an sit rectus, vel pravus I Prudentia vero non solum iacit boni operis facultatem, sed etiam bonum usum: respicit enim ad appetitum, euius rectitudinem prudentia supponit
III. Praeter has quinque virtutes intellectuales , damur alii habitus in intellectu, seu dispositiones, quae non
habent rationem virtutis , quia non
perficiunt determinate , & insallibiliter ad verum: sed indiffeienter se habent ad verum , vel falsum ; ut sunt fides humana, sulpicio, dubium, Opinio &c. Sed de his non agimus. IV. Habitus primorum principi
rum dividi potest in intelligentiam,& synderesina. Illa perficit ad alti genda prima principia speculabilia ,
quae serviunt scientiarum acquisii nir haec vero ad attingenda prim principia practica, quae ad rectam o perationem , & morum directionem conducunt . Ad hanc reduei potesteonscientia ἔ quae tamen , ut diximus, non est habitus, sed pura applicatio syndere sis ad aliquam particularem actionem et unde actus synderesis dici potest. U. Sapientia, alia est divina; &haee est Theologia, quae ex causa altissima, nempe, Deo, ex revelatis discurrit. Alia humana ; & hae e est metaphysica , quae nomen sapientiae ob tinuit ; eo quhd de Deo, ut naturali
ter eosnoscibili, discurrit, & de aliis per erincipia prima, & communissima
UI. Scientia in plures species dividitur; suae sub triplici genere secundum triplex genus abstractionis continentur. Quaedam enim respiciunt Objectum. ut abstrahens ab omni materia etiam intelligibili, ut metaphisica, & logica et quaedam respiciunt obiectum abstrahens 1 materia sensibili. ut a rimetica , cui subalternatur musica ; & geometria , cui subalternatur astrologia, cosmographia , geographia , topographia, hydrograpnia,
optica &c. Quaedam tandem respieiunt obiectum abstrahens tantum a male
ria singulari, cuiusmodi in physica , cui subalternatur medicina. VII. Ars dividitur in libera Iem , &servilem, seu mechanicam . & sub unaquaque septem species hoe dystico
recensentur: Lingua , tropuι , ratis , numeruι ι
tonu , angulus , astra. Rus, nemur, arma , rate , van
nera , tana , faber . Prior versus septem liberales deis monstrat ; nimirum lingua grammaticam , ιropus rhetoricam , ratio dialecticam , numerus Milmeticam ,
onus musicam i sub qua , seu sub
345쪽
3 3 o Quaestio II. De di tinctione Virtutum.
rhetorica , videtur et audi poesis aπ-gulus geometriam , & astra astrologiam. Nec obstat, qudo aliquae ex praelatis artibus ponantur etiam inter scientias. Nam ut docet D. Tho. hieq. 37. a. 3. ad 3. In ipsis nee MIMiI bire est aIiquid per modum eri dam peris ; puta , eonstructio syllogismi, auι
orationis eongrua , aut optir numerandi ,
vel mensurandi. Est ideo quieumque ad Dujusmodi opera rationis habitus neruis Iarimi ordinantur, diruntur per quamdam simiIitudinem artes, stitieet tib ratis ι ad didictentiam iIlarum artium ,
qua ordinantur ad opera pre corpust exemcisa , qua sunt quodammodo ferviles e inquantum eo ut ferviliter subdi1Mν nima, cr bomo secundum animam sliber. IIIa veis fetentia, qua ad nullum huiusmodi opus ordinantur , fimpliciter
seientia di euntis , non autem artet: nee
oportet, si liberales artes sunt nobiliores ,
qu d magis eir eonveniat ratio artis.
Posterior versus septem artes serviis les , quae magis proprie dicuntur aris
es , complectituri nempe , rur agri. culturam demonstrat , nemus venat
riam, & piscatoriam , arma militarem , rates nauticam , vulnera chiis
gurgiam , barbiton foream , & pharma-ropoleam , lana textoriam , sartoriam &e. faber labrilem , quae comprehendit argentariam, inauratricem, serrariam , carpentariam , sculptricem .
VIII. De prudentia , quae una est ex virtutibus Cardinalibus, & potius virtutem moralem sapit, quam intellectualem ; plura quaeri solent, dum
de virtutibus Cardinalibus agitur . Modo cum D. Τhom. hac φ. 37. a. s. eontentus ero dicere, prudentiam esse virtutem valde homini necessariam adhenh vivendum. Bene enim vivere eon
sistit in benὸ operari. Ad hoe autem squ3d aliquis benὸ operetur, non solum xequiritur quid Deiat, sed etiam quomodo faeiat ; - θHieet fecundaem electionem rectam operetur, non folum ex impetu , aut passioὰe. Ciam autem electio
D eorum , qua funt ad finem , rectitudo electionia duo requiris; Iouiset, debitum finem , ω id, quod eo ensentis MLaa
νων ad debitum finem . ad debitum auis em finem homo ponvenienter disponitur per vir urem , qua persiciι partem aut maappetitivam .... Ad id autem, laeua rumvenienteν in sinem debitum ordinatur
vertet, quod homo directὸ disponatur pobabitum rationis ι qina consiliari, cretigere qua sunt eorum , qua sunt ad Mnem, sunt actus rationis. Ita S. Thaismas. Ex quibus concludit, necessariam ege virtutem intellectualem, per quam perficiatur ratio ad convenienister dirigendam electionem eorum ,
quae sunt ad finem debitum; & haec est prudentia. Nota tamen, quhd dum S. Doct. ait, qudd eligere sit actus rationis ; intendit GIum , quod sit actus rationis directi vh, non elicitive, quia
se est actus voluntatis. IX. Porro quamvis prudentia ver se tur circa tingularia, & eontinge tia , adhuc tamen potest esse virtus intellectualis; non quidem intellectus speculativi, sed praetiei. Erratio est: quia verum intellectus speeulativi acine pitur secundum conformitatem in teulaetiis ad rem ; verum autem intellectus practici accipitur per conscirmitatem
ad appetitum recium. Qu1mvis autem eonformitas eum rebus contingentibus
infallibilis eme non possit, ob eorum. variabilitatem ; conformitas tamen ad appetitum rectum solum in eoni ingenistibus , quae voluntate humana sunt, locum habere: potest. Et propterea ciris ea sola necestaria datur virtus in inistellectu speculativo; in intellectu autem practico circa sola eontingentia ,
vel factibilia; & ad hae datur ars ἔvel agibilia ; & ad haec dirigenda ponitur prudentia. Vide S. Thom. hoe a. s. ad 3. Super quibus acute notat Cajetanus ibi, quod veritas intellectus
tur rei cognita s veritas stitem intelleis
346쪽
quod in agendis est appetitus rectus restitudine ficiis, quae est bonitas m
ratis . X. Virtutes prudentiae annexae sunt butra , θnesis , ω gnome . Eubulia
est bend consiliativa , isnesis, & gno me sunt bene iudieativae. Differunt tamen . qudd isne sis est iudicativa
de agendis secundum communem legem ἱ gnome vero iudicativa secundum rationem naturalem in his, in quibus deficit lex communis. Ita synesis iudicat, depositum eta reddendum ; quia lex communis hoc dictat, gnome autem iudicat proditori patriae depositum non esse reddendum z unde ex alitori principio iudicat gnome , quam synesis. Quamvis autem circa agibilia humana tres actus rationis
concurrant, nempe, consiliari de age
dis, iudicare , & praecipere de illis;
solus tamen hie posterior est actus proprius , & immediatus prudentiae, aduem eae teri ordinantur. Unde pruisentia consiliari dicitur, non perseipsam, sed mediante eubulia; si e ut dieitur iudicare per synesim, vel pergnome. Et ratio est: nam duo actus,
nempe, consiliari, seu inquirere , Miudieare ad intellectum speculativum pertinere potant; sed praecipere est proprius intellectus practici actust nouenim ratio habet praecipere , nisi ea, quae per hominem fieri possunt. Vide
. I I. De Virtutibus Moralibus. XI. T. E virtutibus moralibus qua-υ tuor oecurrunt considerandaeκ D. Thoma hac r. h. a maest. 38. usque ad 6 r. inclusi vh. Primum est distinctici virtutum moralium ab intelis lectualibus . Secundum distinctio earunt dem 1 passionibus . quae sunt materia ab aliquibus virtutibus msde randa ; ut sortitudine, de temperantia . Tertium distinctio virtutum moralium inter se . inartum virtutes
eardina Ies , quae inter virtutes principem locum tenent. Haec omnia inis dieare sat erit, remittenda ad S. Thomam Candidatum meum. XII. Circa primum D. Tho. q. 38. determinat, non omnem virtutem dici formaliter moralem , sed eam tantum ,
quae est in vi appetitiva a quia virtus. moralis dicitur ii more; mos autem dicit eonsuetudinem quamdam , S in elinationem juκta regulam rationis. Unde sic , nimirum, bene inesinari,& assuescere, non ad omnem vir u
tem pertineti sed ad illam , quae rectam ineli nationem facit.
Unde sequitur primor quod morain Iis virtus debet distingui ab intellectuali; quia haec perficit intellectum
ad bene cognoscendum , non ad bene , & secundum inclinationem rectam perandum. Quare male dixit Meraistes , hominem , scientia in eo existente, peccare non posse, sed quieumque peccat, ex ignorantia peccare. Ex quo sequitur secunddet virtutem moralem
acquisitam adaequath dividi in intellectualem , & appetitivam. Quid quia enim perfici potest ad recte operandum est intellectus, seu ratio; veIappetitus, sive rationalis , sive sensitivus. Sequitur tertio: qudd virtu moralis potest esse sine virtute intel. lectuaIi speculativa, puta, sine scientia, &sapientia; non tamen snd practica, quae est prudentia : nam haec iacit bonam electionem applicando re gulas rationis, ac recth praecipiendo. Sequitur quarto et alias quidem virtutes intellectuales sne virtute moralien possie, ut scientia in peccatore, non tamen prudentiam ; quia rectu in iudicium in practicis, quod pertinet ad prudentiam, sine recta intentione sinis, suod pertinet ad virtutes mora Ies , stare non potest.
XIII. Circa seeundum, de quo agite. 39. primo dιcit , virtutem moralem non esse ea dionem. Nam virtus
moralis de se inclinat determinat ad bonum rationis ἔ passio vero, seeundum se, se habet ad bonum, & ad
347쪽
Quaestio II. De disinctione Virturum .
malum . Meundb. Cum virtute mora-Iι passiones esse posse; non quidem inordinatas, sed ratione moderatas,& stae natas: quo eone illat Stoleos eum Peripateticis . Illi enim dieebant, pansiones animae in Sapiente esse non pota
se ; isti vero passiones simul cum vi
tute admittebant', sed ad medium reductas. Tertio . Virtutem posse esse cum tristitia , moderata tamen , &sub ratione ordinata ; & hoe contra Stoicos, qui tristitiam ab animo sa- 'pientis excludebant: eum tristitia in Ghristo suerit, in quo virtus in summo fuit. mart6. Aliquas virtutes versari circa passiones , moderando illas . ut sunt illae, quae in appetitu
sensitivo ponuntur; alias circa Operationes voluntatis ad alterum, sicut quae respiciunt iustum, & debitum . XIV. Cirea tertium, nempe, distinctionem virtutum inter se, de quo a git S. Doct. q. 6o. dicit primo. Uirtutem moralem non esse unam tanis
rum , sed plures; quamvis una sit
virtus directiva omnium , nempe, prudentia . Dicit secundo. Virtutes m rates, quae sunt circa passiones mode
xandas, distingui ab eis , quae sunt et r.
ca operationes ad alterum: ideoque temperantiam , ae sortitudinem , ouae moderantur passiones toneupiscibilis ,
& irascibilis, distingui , iustitia, di
partibus eius, quae regulant actiones externas ad alterum, puta, emtiones, venditiones. Dicit tertio. Virtutem, quae moderatur operationes ad alterum , & servat rationem debiti, Selasti, non unam esse , sed plures, secundiam diversum modum solvendi debitum e aliter enim redditur aequali per iustitiam commutativam; aliter superiori , ut Deo per religionem , Pa rentibus , & patriae per pietatem; a
liter minori , per justitiam distributivam, seu Iegalem; aliter ex pacto, vel ex promissio; aliter ex beneficio
suscepto. Dicit quarto. Non unamella virtutem moralem resulativa
passionum , sed plures . Circa passi nes concupistibilis quidem, quia earum motus seeundum quemdam ordinem
invicem consequuntur, amorem enim
sequitur concupiscentia, & ex coneu-pistentia delectatio prodedit ; non e
nitur nisi una virtus temperantiae.
Cirta passiones vero irastibilis, quae ad opposita ordinantur, diversae viris
tutes ponuntur: sortitudo eirca ilia mores , εο audacias , magnanimitas ei rea spem , de desperationem , man suetudo circa iras.
XU. Circa quartum, de quo abit
. 6 r. dicit primo. Certum esse, In
ter virtutes morales aliquas dari, quae debeant diei Cardinales; quia sunt veluti cardo, quo tota moralis boniatas volvitur et seu principales , quia praecipuae sunt, quia prinei pallorem, seu dissiciliorem materiam, aut mo do prinei pallori procedunt. Dicit pr pterea secundo. Has esse quatuor δnempe, prudentiam praecipuam in dirigendo secundum rationis ordinem humanas actionese temperantiam in m derando, seu fraenando e eupiscentiast fortitudinem in aggrediendo, Se su stinendo: iustitiam in adaequando deinbita. Dicit tandem. Virtutes a Platonicis dividi in politi eas , purgativas , purgati animi, & exemplares . Potitiis cae sunt, quibus beris se habet homo in rebus humanis gerendis et purgatoriae, quae animum purgant, & disponunt ad contemplationem divinorum rpurgati animr, quae , terrenarum la- , κbe cupiditatum animum sic purgarunt, ex abundantia contemplationis, ut non amplius semiantur; quod est tantum Beatorum, vel aliquorum in hae vita summd persectorum: exemplares vero eaedem virtutes dicuntur per imitationem Dei , qui omnium virtutum
exemplar est; sicut per imitationem , Se participationem divinae iustitiae iusti sumus: quti tendunt verba Christi Matth. s. v. 48. Mote ergo πον per
348쪽
. III. Do Hirtulabus Tbeouisit .
XVI. Um virtus perficiat homi-
nem ad actus, quibus in beatitudinem ordinatur; sit autem. duplex hominis beatitudo, seu selieitas et una quidem proportionata suae naturae, ad quam homo per principia natarae pervenire potest: alia naturam hominis excedens , ad quam h mo sola divina virtute pervenire potest; secundum quamdam divinitatis participationem: ideo praeter virtutes, quibus disponitur ad beatitudinem naturalem , oportet dari virtutes divini. tus ei superadditas, quibus benedic ponatur adiutorio divino ad beatitudinem supernaturalem. Et istae vocantur virtutes Theologicae , sic dictae ἱ tum quia habent pro obiecto immediato Deisum , ut finem supernaturalem: Ium, quia a solo Deo nobis infunduntur rtum quia sola divina revelatione in Sacra Seriptura traduntur. Ita S. Tho. x. . l. 62..a g. Has virtutes specie distingui ab intellectualibus , & morali inbus supra recensitis , docet a. a. mi a Nelum istarum est aliquid, quod humana ratione comprehendi potest; objectum vero illarum Deus est , quatenus cognitionis, & inclinationis naturalis vires excedit. XVII. Virtutes Theologicas tres esse . docet a. s. nempe, fidem , spem , ac caritatem. ia homo ad beatitudinem supernaturalem evehi debet , tam per illustrationem intellectus,quam per rectitudinem voluntatis; eum ab ordine ad eam deficiat , tam quoad intellectum , quam quoad voluntatem,
iuxta illud a. Cori . U. s. Oculus nom dit , nee auris audivit, nee in eo Bomimis afeendis, qua prvaravit mutiis , qui diligunt illum. Ergo aportuit istis duabus potentiis aliqua principia divinitus dari, quae illas elevarent ad talem ordinem : & sic quoad inteulectum datur fides , qua capiat ea,
quae divinitiis revelantur. inoad vo lun alem Mer5 oportet duo infundi principia r unum , quo intendat assequi 'illam beatitudinem per supernaruralia media; & hoc est spes et alterum, quo uniatur spiritualiter per affectum illi fini, & quasi in illum transforme tur ; & hoc est caritas. XUIII. ordinem autem, quem imter se tenent hae virtutes, exponita. 4. ut, scilicet, ordine generationis prior sit fides , quam spes , & caritas ἔ quia non potest appetitus in aliquid tendere, vel sperando, vel a mmdo, nisi ab intellectu prius fuerit apprehen stimet in voluntate autem spes praecedit caritatem. Ex hoc enim , qudd aliquis sperat e sequi aliquid , ut bonum sibi, & proprium, procedit ad amandum ipsum; prius
enim est concupiscere , ut proprium , quam amare, ut amicum . ordine a tem persectionis omnes praelatas anteiseellit caritas ; eo suod tam fides,
quam spes per caritatem formatur,& persectionem virtutis acquirit: est enim mater, & sorma omnium virtu tum. Haec sufficiant. Nam de virti tibus Theologicis in a. 1. sermo erit.
DUBIUM II. An dentur in nobis Virtutes Moralis per se Insuta
I. Ari in nobis virtutes aliquas supernaturales per se insu-ias, nempe,Theologicas fidem,lem , & caritatem, dogma fidei este finitum in Tridentino Sese. 6. ca . r. his verbis: In ipsa iusti Natione eviraremissione peceatorism hae omnia simia infiga aeripit boma , per Iesum Cώνsum , eui inseritur . fidem , spem, ea iatatem. Solum ergo controversia est et an praeter uirtutes Tlaeologieas . ae ear ratam vut es moleses per se 1
349쪽
3 34 Quotio II. De distinctione Virturtim r
suta cum gratia sanctificante, & cum
ea indissolubiliter connexae . temperantia , nempe, sortitudo, iustitia, & prudentia supernaturales, quae ab acquistis specie distinguantur. II. Loquor autem de virtutibus per se in susis . Nam virtus potest ecae inlata dupliciter; vel per se, vel per accidens . Est infusa per se, quando ex pmpria natura habet, ut a solo Deo in anima producatur; quia est ordinis supernaturalis , & divini a quomodo virtutes Theologicae, & dona Spiritus Sancti dicuntur per se infundi ; quia a natura nulla sunt indita principia, quibus acquirantur. Dicitur autem infusa virtus per accidens , quando suapte natura est nostris actibus acquisibilis; per accidens tamen, exesi qua divina dispensatione, alicui infunditur e quo modo diximus, virtuistes fuisse infusas Adamo, illas quoque, quae ex sua natura acquisibiles erant. De his ergo hac non loquimur, sed de in susis per se, & ex natura sua. III. Alias virtutes per se insulas, praeter Theologicas , nobis conserri negarunt Durandus, Henricus. Gabriel; quibus adhaesit Scotus. Assirmat auistem S. Thomas I. a. . 63. a. 3. quem
sequuntur omnes ejus Discipuli, &Plerique etiam extra eius Scholam ;quorum aliqui oppositam sententiam aliqua censura notant, tanquam contrariam definitioni Concilii Uiennensis: quod licEt ego assirmare non auissim ἱ dicam tamen , sententiam D. Tho. praefati Concilii menti magis esse conis
. I I. Resolutio Dubii. IV. . , Ico. Dari in Iustis, praeteria virtutes Theologicas, etiam virtutes morales per se insulas, conformius existimo Scripturae, Patribus, Conciliis, & rationi Theologicae. Probatur quoad sin3ulas partes. Quod enim sit conformior Scripturis, ostenditur. Primb. Ex Sap. g. v. . ubi vina sapientia dacitur, quod Sobrietaotem , ω sumtram docer, o prudentiam . ω virtutem ἔ docere aurem divinae Iapientiae, non verba proserendo fit. sed causando ἰ nec aliter certe, qutun per in susionem. Unde ν. dixerat φλsed sapientia toeupistius, qua operatur
ω aquilas, mea est prudentia, me infortitudo. Secundo. Eκ Apost. Ephesi x. 8. dicenter In Christo nos luis Dere redemtionem peccatorum Pe gratiam , quae superabundavit in nobiram omni sapientia , ω prudentia r. pientia autem , & prudentia per Christum non est per A aequisita, sed infusa. Tertio . Paenuentiam, quae virtus Theologi ea non est . sed moralis. donum Dei esse , habetur M. xx. v. 13. quod Θ Gentibus paenitentram da diι Deus ad vitam . Secundae ad Timoth. a. v. 23. Ne quando Deus det
1lti pameentram. De prudentia quo que ad praeceptorum observantiam suis pernaturalium , constat Roman. g. ubi
prudentia spiritus a Deo esse, per Chrissum , ostenditur. V v. god sit eo ormior Patribus, ostendo. Tum ex S. Augustino, Tra LE. in I. υι R. Ioann. alserente , pie tatem , canitatem , modestiam , sobrie.
talem , quae non pollum esse nisi vi tutes morales, residere in anima Iuin sit , tanquam exercitum, cui Christus imperat, & quibus utitur, ut miniis stris, cum incipit in nobis inhabitare per gratiam. inquit exenitures Imperatoris, qui fedet intus in me is
te tua . Quomodo enim Imperator per
exerertum suum vir, quod ei piaere MDominus Iesus Ch ux incipiens habitare eu 3nterrore homine nostro , Min.in mente per fidem , utitur illis virtutiabus, qnasi miniseris suis. Et D. Grea mus Homit. s. in Ezech. sic ait de a Spiritu Dei: In Sanctorum quippe est
dabus suxta quasdam virιutes semper permanet ἰ IuAta quasdam vero recessuis
350쪽
mnim, ste, atque earitate , ω in virtutes, non sollim Theologicae, setania aliis, μὲ quibus ad caelasem p etiam morales; Scotistis hoe secun- Diam son potes perveniri, sicuν es bu- dum negantibus, assirmantibus vero militas, easιtas justri.. , atque miser D. Thomae discipulis . Quaestio quo-aordia, persectorum non deserit. Rue, quam Innocentius in decisam re- In prophetia veris virtute , doctrina fa- liquerat , nedum Theologales , sed Meundia, miracularum exhibiιione , electis morales virtutes complectebatur. Nam
trahis. ibus verbis docet Spiri- opponenter induetint, fidem, aut ear iu in Santiam permanenter habitare in talem , aliasque virtutes parvulis , ut ait ima uin i , non solum per fidem , pne non consent rentibus , non infundi, spem , & caritatem ; sed etiam per a plerisque nen eoneeditur absolutὸ thumilitatem , cassitatem , lustitiam Scc. edm , propter hoc , inter Do rares Theolo quae sunt virtutes morales; ad diffe- Ior quas o referatur. Si autem latum
tentiam donorum prophetiae , mi r controversa suisset de virtutibus The culorum , quibas aliquando adesi , a- logi eis; postquam Innocentius dixit liquando abest a sed tam virtutes Theo- fidem, aut earitatem, non debuisset logicae , quam dona prophetiae, &c. in plurali subdere , aliasque virtutes esuiu in anima per infusionem; ergo eum, praeter illas ditas, Theologica- etiam virtutes morales . Tum, qui alia non detur, nisi unica, nimirum . per virtutes morales acquisitas, non spes ; ergo &c. dieitur Spiritus Sanctus habitare inis VII. Idem ostenda ex Concilio Tri nobis. dentino. Ex eo enim deducitur, sal . VI. bd etiam sit consermior Con- tem virtutem poenitentiae, praeter ficiliis, otiendo. Nam Concilium vi en- dem, spem . & earitatem, in iusti nenie t seu Clemens V. in eo Conci- eatione insundi. Nam ex eodem Sess.lio ν relatis diversis Dociorum opini 6. Can. 3. constat, actum poenitentiaenibus circa infusionem habituum , quae eodem modo esse supernaturalem , SCfit in Baptismo : Mos tinquit attam Spiritus S. donum , ae actus fidei denter generaIem ineaeiam mortis Chri- spei , & caritatis r & non solum , ut si, qua per Baptismram applicatuν paria in Caritate formatus, sed etiam, ut
ter omnibus baptizatis s. opinionem , γε est attritio et hanc enim Sese. 14. e. 4-dieis, am par ιις , quam adiatur eom dicit: Donum Dei esse , ω Spiritus Sa ferri in Baptismo informantem gratiam , cti impiassum , non adhuc quidem inb Er virtutes , tanqaeam probabiliorem , ω bitantis , sed tantism mowntis , Uuisictas Sanctorum , Dodiarum modo- punitens adiutus viam sibi ad su 'norum Theolagia magic es Onam , ε' Ham parat. Sed actus supernaturalis
oncordem , Sacra approbante Consilis, -- per se , & qui est donum spi ritus , ximus seligendam. Loqui autem Pon- non potest procedere, nisi ab habituti ficem, de Concilium, non solum de sis pernaturali , & per se insitis; er- virtutibu s Theologicis , sed etiam de go saltem in iustificatione infunditur
moralibus, ex eo mihi suadeo: quiae uirius poenitentiae in voluntate: Cum- mens uirita' e fuit, ex opinionibus, que omnes virtutes morales sint Invi- quae tunc apud Doctores fervebant, eem eonnexae; & saltem ista virtus unam ut pinbabiliorem seligere,& fi- moralis debeat dirigi a prudentia, an ire quaestionem, quam Innocentius qua omnes accipiunt regulam et& pro II L indecisam reliquerat: at eo tem- pterea, vel ' una cum virtute ment pore, quo Concilium Viennensa celeis tentiae dantur aliae virtutes murales bratum fuit, nempe, circa annum i 3II. insuta ; vel saltem prudentia insula maxima inter Theologos servebat com dirigens virtutem paenitentiae in
tentior an in Baptismo infunderentur fusae. Unde Ca hec hilarus Rom. p.