장음표시 사용
101쪽
tius. ' caeteri similiter ensis. Vn si .is ae torse Ae us, subiecti sensibilis est. est in iecit. uodnquantum I n tuum, disice t Abieci usi ut disserentias. ut aes quidem,o vi runt vijus: dulce a ero .mixtrunt gustus. Similiter aurem se habet hoc ines. s. Processit Philosophus superius, ad inuestigandum sensum communem ex hac operatione, qua lentimus nos videre & audire. Ex hac autem operatione ad hoc deuentum est, quod potentia vis tua sentit visione, alio tamen modo quam sentiat se libile exterius, sed nondum habetur,quod potentia iudicativa de actibus sensu uit', lit una. & communis. Et ideo proces it ulterius ad inuci ligandum huiusmodi veritatem per aliam operationem quae ostendit unam potentiam esse communem , habentem se quodammodo ad Omnes quinque sensus.& haec operatio eli diice nere sensibilia ab inuicem.lit circa hoc duo facit. Primo ollendit quantum se pos,it extendere discretio sensus proprij. in Secunda inquirit de illa discretione te a sibilium, quae ex ccdit virtutem sensus proprij, ibit Quoniam autem album. Dicit ergo primo, quod ex dictis manifestum eii, quod unui quisauc tensu, eit cognosci tuus iensibit s sui obieci licuius species fit in suo organo , inquantum est tale Organum. Immutatur enim organum uni ut cuiusque sensus a proprii, Obiecto sensus perse,non per accidens I tu nil qudque senius discernu si: eremias proprijsensibilis,lictu visus discernit album de nigrum: gustus dulce t. amarum,& ii militer se habet in alijs, lentibus. Deinde cum di. it.
est enim c in alblim, O dulce, o singula sensibilium
ad singula mi rima aliqua comparemus, ac discernamne
sentiamus diserre, nece se eIt ii uin profecta sieri sensi: quippe cum illas Milia sint. Quo patet, carnem
ultimum Distrumentum sensus iton esse. Nam necessses id quod dijcernit, angendo discernere. Te. eo. ia, ι αν iam olim album, O dulce , quodque sensibilium ad unumquodque comparando, d secernimus, sentimus quod Hiberunt, necesse igitur δὴ. Sensibia
Te.e5. t 6. ha enim ιζ. Quare o maius sim quoniam caro nouest ultivii infensi ilium. Vere se enim esset, ut disicerati ipsum tangendo discerneret. Ostendit cui sita tribuenda ista discretio,qus excedit primum sensum, scilicet discernere sentibile unius sensus, lensibili alterius. ibi circa hoc duo iacit. Primo
determinat veritatem . Secundo ob jcit contra verita
tem & loluit, ibi F A veio impossibij c. t Circa primum tria lacu. Pri mo ollendit quod aliqvs lcnsus est qui distemii inter alcium,ac ingruin, de dulce Secundo, tu, no sunt dux po emiae lenius, sed una, ibit Neque utique. Id ei tio in limul illa potentia percipit utrunque leni ibile intcr quae ciscernit, ibi Quod autem neque . i Diciter o primo, quod quia disce mmos aliqua vitute,non solum aluum a nigre, vel dulce ab amaro, sed etiam a bum a dulci, ta unumquodque sentibile discernimus ab unoquoque de senti imas quod disserunt, oportet Phoc lit per sensum,quia cognoscere sentibilia, inquantum sum lentini lia,eii lentu .Cognoscimus autem dii ieientias albi, do dulcis . non solum quantum ad quid est utriusque, quod pertinet ad intellectum sed etiam quantum ad diuersam immutat:oncm senius. Et hoc non potest fieti. nili per sensum. Et si stcr aliquem sensum iit hoc maximd videtur, uitit per tactum, qui et tprimus scia luum,de quodammo radix de iundamentu in in niuin lentuum, de ab hoc, animal habet, quod dicatur sensitivum. Vnde mani lettum est, quod caro non eli ultimum organum sensus tactus: quia eum per sensum laetus fiat dii crctio, ne celse citet quod ipsoc ma-etu carnis a tangibili, fiet et discretio tangibilis ab alijssenii bilibus.Attribuitur autem ilia discretio tactu ,non lecundum quoa tactus eii tensus proprius, sed secundum quod eli sundamentum omnium sentuum, & propinquiuste trabens ad ioatale in radicem omnium lcnis iuum,qui eli sensus communis. Deinde cum dicit.
Fieri igitur non potest, νis paratis discernatur, dui ce diuersian esse ab albo sed uni cuipi nota esse oportet. Illo nituque modo me pateret, intersese illa
Neque νtique si paratis contingis discernere, qu I alterum sit tarde ab Go, sed opstet isquo vuo inca aema iij dlaece. Sila eni se haberet et ais si ioc quiue ego, ιllud a it tu fntires, man fessa ditique et uod alte
dicit si O iud L, sentit. Qucii quidem igitur nop spuit . parat. ι iudica, Geparata palam est. Oilendit quod idem sensus lit, qui d: se emit album
dulci. Posset enim aliqui, credere, qd dacer namus album dulci non quadam una potentia, cd diaci lis: vi, scilicet inquantum gultu cognoscinius dulce,oc vilualbum. Hoc autem excludit dicens, lin, d non contingit ciscernere, cluod culce sit alterum ao albo, separatis potensis. id eli diu et lis. ted oportet ad discernendum ea, quod secundum aliquam unam potentiam mani testulit nobis. ita cnim cile tu discitis po .cntiis sentireti a s dulce di album, licui lidiuerti nomines sentilent, unias dulce, alius d. aluun , puta li ego lentio hoc, di ille illud.Hoc autem polito mamicitia uti Llt, paliura lunta binuicem,dulce de a bum qu a alit ei Patior egQ a dulci, qui in tu ab albo. Seu inia luxi illa, illa nou crit nobis persentum manifesta, icti oportet quod unus sit, qui dicat quod alterum eli dulce ab albo. Hoc enim cit aliquid unum ver um,lcilicet quos alterum iit dulce ab albo, eigo OpOitet quoil illud unum ata eodem dicatur, leuoici iocli interpretatio intelioris a PPr clienti nis et ergo sicut est unus uui dicit, ita opiarici unusiit qui intelligat ,& lcntiat, at erum cile duce aia a linia Dicit autem lintcllisa , de senti is quia nondum Ollenium est,qLod aliud tu intellectu, a iciatu vcl quia ita uiuolitas,ex lentu de intellectu cognoscitur. bicut igitur Oportet quod unus homo, qui vicit alie tu cile alauma dulci, lit qui cognoscit virunqite, ita OPOrici quod una potent a sit , qua agnoicitur ut tuque. Nain homo non cognoscit, niti per ut quani poAntiam. 1 in Oc citquod concludit ulterius, palam csse quod non e it possibile iudicare T leparatai ideit quod .liqua luit diu ei salseperatisι ideit diuertis, leu ostolici quod tu eadem
potentia, quae utrunque cognolcat. Uciniae cum dicit,
at hic patet, neque erι posse, ut super Mo in te
re iis reniantur. Nam υι Iu .se . , se bonum, ac malum dicit: hc quando arteriam dicis aliud esse,ιunc odi alteram etiam vicιt. si que vico quando 'Hγn peraco dens, veluti nunc duo quippiam αμώ este, λιο tamen dico illud nunc aliud essectu boc pacιo nunc duia, τι cicat, i nunc ιllud ecte. Sintiliter Uitur dicit .Quo δει, νοῦ ι Varo.la, in eparabiti tempore Ic parata disiernat. 'uod autem neque in e caro reporc , Duic habitumen. b icut enim idem dicit, quod ati cram cit bonam, crmati dic quando alterum dicit esse auctum, tunc cralterum
102쪽
nequc in sep irato tempo e , id cli in diuelis temporec 3noic t vir unaue . , cui enim ille qui iudicat aliquaesic diuella, dicit aliquid virum S ioctii, scilicet quod alterum sic bonum. 3e malum, lie etiam dicit quando alterum sic. Dicit enim quod sit alterum tunc. quando iudicat, de hoc ipsum quando sit alter u m. non cicit secundum accid sola quod i quando. referatur ad dicentcae,ut puta quia nuc dicit,quon eli alterum, si non diceret, quod nunc est ab erum. Hoc cnim ess ct per accidens. respectu eius quod dicitur, sed licui nune dicit, est alierum. ita dicit duo inunc sit ali crum Hoc autem non pollet est e, nili timui ea api tenenderet, idcistin illo instanti, pro quo iudicat ea elle altera. Momi itum eii crgo, quod simul cogitolait utrunque . Erg sicut cit Mit parabilis potentia, id est una AE caaem. qua cognoscit uti unque eorum , uucr qi ae iudicator differcntia, ita oportet quod in insepara , lite inpore apprehend.il vir unque. Deinde eum dicit.
At ver imi non potest, Ῥt idem, si nul eadem ratione. qua ιndiuisibile est Di ιω uisibili tempore, Maribus ccntrar s mouea ur. Nam dulce quidem se sit , ma aer
Obijcit in contrarium. Et circa hoc quatuorsa primo ponit obiectionem talem impossio ite cit idemta indiuili bile, simul moueri lecundum conitario, motus, limul se indivisibili tempore: led intcllectus de lenius mouctur 1 lenti inli inquantum scia it, re intelligibili, inquantum intelligri. Diuersa autem sciali ilia dccontraria, diuersis de contrari jsmo cibus moucin, erό imp Olfiuile et , P eadem vis sensitiva, auc intes citua, limul cognoscat contraria uiueria. Secundo ibi.
Ist ne igitur quod is erimi, indivisibile quidem nu
rabi. ,suoa iuvi M. e. ndum csseau em piatu . . I tur quodaNun: do . iu sibile d. Disti , ei ι auc .etu fa nodo tit ines imi risei. . dam esse qui iactum d i. si tue loco tem O n .mero, inditi simie. Ponit unam lolutioncmμ dicit,quod illud, quod iudicat aliferentiam inici contraira,cit limul de numero indiui in item inteparabile,id est unum subiecto, scd Iecundum esse ic paratu. id eii ton celi diu et tu in .uc igitur quodam nodo in diu ito ileient: id iuda , id elidi Dcrsa . Alio autem inod i diuili bilc leti ut diue. li,qtita secundum esse eit diuitib le, id eli ratione cit arcerium, seu ioco. numero eli indiu sibile .lia eli luoiecto eltunum. Et dicit loco, quia diuellae pocntiae inu nium urindi ucrus patribu, corpori, organa narirc . I er
actu autem esse nou ρο te' . sed patieudod uisibila e r. infera nequit,visimi sit album nigrum auare n que Dimasi orum simul sensis ac intellectus , si talia sat, ut patiatur sus pient.. Aut non possibile. Poten ta enim idem indiuim
diuuibile e I. Et imposibile est album nigrum e es urat. Quare neque jecies pati ipsorum, si hiri sim dies siensius, ct inteli gentia.
Improbat hanc solutionem dicens, cpnon et I possibile Iillam praedictam solutionem liare. Quod enim est idems indivisibile subiecto, ted non secuna uua eisse. id ei is cundum rationem, potest quidem hibere contraria secundum potentiam, scd quod liabet contraria I in operari a id eli tecundum actum oportet quod sit diuili bibile. Et impos, ibile cli idem de iudi uisibile, simul de semel esse albuin sc nigrum. Quare neque Posiali bile est aliquod unum de idem indiuilinile, limul pati species cor unam ita neque intelligere cli sentire, ii in iciligi rect lentire eli huiusmodi, id cit pati quoddam.
. Qt euem hoc perinde se habet atque id tuod quidam
I cu dam quodd cimus possesentire animas: dete, mi 'Iuast hoc modo, Ponit veram solutionem, &solutio illa sumitur ex
similitudine punci i. Punc u enim quoa eii inter duas paries lineae, poteli accipi l ut unum de ut duol . Et unum uuidem, secundum quod continuat partes lineae ut communis terminus . t ut duo autem Iecundum iobis Munur puncto, I id eii ut principio unaus luteae, α ut sine alterius. Sic etiam intelligendum eli , quia viscentaeui dii iunctit ur in organa quinque seniuum ao aliqua una radice communi, a qua procedit vis lentiendi
In omnia Organa, as quam etiam tcrminantur Umnes immutatio i cis gulorum organoiun, quae poletico siderari dupliciter. Vno mocio prout eli principium unum. icrminus unus ommutnsci liuilium immutationum. A Io modo, prout cli principium μ' terminus
huiu 6c illius lenius. Et hoc cli quod dicit, quod ii cui punctum cit unum aut duo, lic diuisibile eit principia lint uiuum commune Sic enim diuisiuile eli, inquantuisimul bis utitur eodem ligno I id eli princ pio tua uti-tiuo scilicet ut Principio re ter initio vitus , di auditus. Inquantu ignur aliquis utitur principio sensiti umquativno termino, pro duobus, intantum duo iudicat,de leparat alunt quae acc piuntur,licuti in lep ira tol ideit diuili bili principio cognoscuntur linquantum vero l est unum in te, sicut in uno principio cognoscit dii erentis viri utque , dc limul. Haucti suur hoc principium sensitauu uin coinmune, quod itinui cognoscat plura , inqua cum accipi tui bis, ut tin minu1 auarum immutationum
103쪽
num tensibilium, inquantum vero est unum , iudicare
poteli aifferentiam unius ad alterum. Oportet autemiluid pi me pium sensitiuum commune habere aliud Drgmum, quia pars leniit tua non habet ala quam opera tioncm line organo.Cum enim organum tactus diis dat Dr per totum corpus nec citarium videtur, ut ibi la. omanum huius principii sentiti ui communis, ubi elim ut prima radix orgam tactus. sit propter hoc superius di-h ut. i. it, quini it c O vltrinum organum tactus , quod his sentibu , ιδ Πge do iecundum carnem, discerneremus unum leti lonae nobi tibile ab alto.Considerandum eli etiam,quod licet hoc bor e t,asq; Principium comune immutetur a sensu proprio, quia praeliarior. Q sensum communem perueniunt immutationes omnium sensu uin propriorum, sicut ad coni munem te minum, non tamen lcnsus proprius eii nobilior, quam sensus communis. licet inbuens sit n. bilius moto cicagens Patiente, licui nec sensibile exterius eli nobiliusquam sensu, proprius, li eat moueat ipsum. Elium uisc. undum quid nobilius scilicet inquan tym est actu album vel dulce, ad quod eli sensus proprius inpotentia. Sed senius prcipi iussimpliciter est nobilior propter vutut cm leniit tuam, unde dc nobiliori modo recipit sine materia. Omne enim iecipiens aliquid recipit illud secundum suum moaup .Et sic sensus communis nobiIiori modo recipit quam sensus proprius, propter hoc quod viri sensitiva cim siderat ut insensu sommuni, ut in radice,& ini laus diuisa . Neque oportet, quod petaliquam actionem sensus communis,species recepta iuorgano sat in ipsit: quia omnes potentiae partis lenticii e , sunt passiuae . nec est passibile , quod una potentia stati tua I passiva. Considerandum est etia in . quod seus seroplius habet discernere inter contraria senii biba, inquatum proprius participat ali quid de virtute lenius con in unis , quia de ipse sensus proprius ei t. . unus terminus diuersarum immutationis in . quae liunt per medium a contrarijssentibilibus. Sed ultimum i dicium ci ultima discretio pertinet ad lensum communem. Vltimo autem epilogando concludit, quod diei ueli de principio, secundum quod dicitur animal et Iec . sentitiuum via potens lentire.
sapere & ii. telligere, e eon eque exter sensu m Sc intellectu, nullata ilias esse idem pri balu' o. item pirant ira, sine itauit edi opina i iuves opinio, mul i i liciter probat
re , a carice. Videtur nati ive tam rauestigere qμam etiam capere, vela ι quoddam esse benIιre . Et innis utrasve re ianari tu tis auim ascernat sque cogaincitre.cῶ. rio. a seni a tem duob id d. ferent: sis aiunt mari me animam duo u , qu/s a Uuis locum: et in eo,quod essint regere, ' discernere sentire. Videtur autem. in ellisere 'iapere, ruaquam quoddam sentire 4be:In
Postquam Phita sophus ostendit, quod due operati bnes, de quibus dubium videbatur, percipere sciliceta reus sensuum propriorum, de dscerne e inter lensibilia diuertorum te aluum non excedunt Levitatem principij sensitivi, nunc vult inquirere, utrum sapere dc m- .f. telligite excedant facultatem principii . Citea hoeduo. sicit. Dcim Ooliendit, quod saperege intelli dete . non pertinent ad sensum e quod eit oi tendere, tensum de intellectum non essensem subiecto . Secundo, quod pliant alia, quae pertinet ad sensum, non est idem cum
opinione, quae pertinet ad intellectum, ibi. lphamasia autem deci i Circa primum duo facit. Primo ponit Opinionem poncntium sensu in , dc intellectum esse lae n. Secundo improbat eam, ibi. IEt tamen oportuit. ita ca primum duo facit. primo ponit opinionem ,,ecundo assignat causam opinionis, io i. i Omnes hi . Circa primum duo facit. Primo ponit opinionem in commani. Secundo inducit quaed in verba auorundam plailosophorum,quae asillud pertinete videntur, ibi. iEt antiquis lapere, i Dicit ergo primo,quo a quia antiqui Philolophi dii timebant animam secundum duo,sci lcet secundum motu in secundum locum . de cognicionem, quae includit intellectauam discretionem, de tensu in, videtur ex hoc lutul lecundum eorum opinionem intelligere dc saperet si quoddam lentire: quia tam sen- Iiendo cluam intelligendo anima iudicat S. cognoscit. Deinde cum dici L
quales quo ιue Ii mini fert rector olympi. Et an ii.ι inpere, sontire dem e th aiunt ut m
οκ' in ri s , νnde eis semper Iapere altera praeliat. bdem autem bu vult O id quod est Homeri rates enim intellectas est in terre ne homni, is , qualem iacit niciem pater virorum ne deorum Iuri
Oliendit,quod no selum hoc sequatur ex lii a quod vires ani- in communi dicebant , ita ex eprile antiqui dixerunt, qu M. Quod idem litia pere per intelle a uin, de sentire. Vt autὸ ς por
intelligantiar vero Ρnilosophoriam, quae inducuntur quomodo ad propuli tu in iacium, conitdesandum eit, e L quod nullum corpus poteli uirecte agcta inici , quoa nullo modo eli corporeum . quia igitur potentiae lenti-tiuae aliquo modo lunt coi pore quia tum virtutes mcorporis organis, immutari pollunt ex actio'c corpo- cum coetellium, pcr accidens tam n qu a ncque anima, ncque animae virtusamouetur , nil I per accructu moto corpore. Et propter hoc contingi quod ex in prelissione Lorporis ciet iis variatur, de phas talia, cie appetitu si litiuus . Vnue de animalia irrationalia, que iolo appetitu sentiti voagun urin tuis mciticius, Ut plurimu Ini equitur impressiones corpcisum caelestium .dit Oncre igitur, quod corpora caelestia habean impressione diis recte in partem intellectivam quantum ad intellecium do voluntatem,cli ponere quod volutas, de intellcctus sum virtutes corpore e. Et hoc tonant verba quorun dam Philolopliorum antiquorum. Vicit Emm Empe.
quod tam in hominibus, quam in alijs animalibus,tuo aluntas augeturIideit incitatur ad agedum 1 au'ciensiicilica .lucundum praetentu horae dispositionem. quae ci. i. Daquidem dispotitio dependet ex dispoiicione corporum coelestium. unde prssens tempus, vel hora ieris a. hominibus, de alijs animalibust praeliat semper lapere altera. t Diuersis enim horis de tena cibus sunt et ladi uersimode homo de alia animalia inueniuntur iudicate de rebus. Et ad idem pertinet al: ua vertium Homeri. i I alis autem cli intellectus in terrenis nominibus, qualem pater virorumque duorumque i ideitiol. i Ducit in diemi Dicitur autem tot pater virorum, quia eli aliqua causa humnae generationis, HOmO cium generatho, inein .de sol. Dicitur autem pater deorum, vel pro- sol hominuptcr corpOi a cile ita, quΞauciqui de appe lauant,qug deorumq lecundum Alir Otrao, quodammodo a sole regulati- pat . tur.vel propter nolui nes,qubs deuicari crescbant, qui Hrtui e
104쪽
Atiritana αε cimnuc Ol intatem, prout intellectus de volutitas conruina t. iunguuturi niua operatione vittinibus f i litiuis L .lcierim Organo pha liasiae, impcditur intellcctus in sua operat cxapi'cii tu sciant uo indi0Mur voluntas ad vojend nx, lcadum al: quid Quia tamen voluntas no ix. t. is tuetrahi ue ab Upetitu sensitivo, sed se in per i i liticrum manci . sequi inclinationi ria appetitus sensitaui, .ci non si qui, ideo c it p., ta ccia uia itullam neci sitatem humanis ac 'us inducun: . Deinde
remota clinerenti qua aliqua a binuicem e sterimi, re malim idem licui la rationale auiarat ut ab nomincire manetiat dc numero ii rationatium an mali uin.Haec autem cit disseremis, qua ditivit cognitio intellecti a sentiti ua,quod sentite est aliquid corporcu. Non enim io, ratio icimus eii sine organo corporali . Intelligero autem non citat, quial corporeum , qu Ia Deci allo intellectus non eis Per Di ganu uic i piarc um, ut i n ira olla detur. Id uia ergo antiqui ponebant senium, de intesti
o P cium idem esse,quia opinabantur quod intelligereH-- corporeum D toc sera re. Quo invido autevrrunque ponerent aliquae Orsor eum, conrequenter ostendit per hoc, quod poticbam iam sapere secutula
intellectu Π, quam ianti re,c anam ruper vit tutem si is militudinis . lac ut in pti, noli oro dictum est. Ettii clu-gcbant limiliti dinem lecundum elle cUrporeum, puta quod per terram cognoscit ut turr alta per aquam aqua S lieue aliis. Vnu eqLenatur quoia iantireta intelis. gere conloquurentur naturam .corpoream , ix endem Lectio. o. Diodo. la sic sentire de in Aulgere sequitur escidem. Dein cie cum dicit. u. . P: i. o
ctum decipitamu esse. IIoc enim contrarium ei, 'iam milesnuia comos e. e. Improbat praedictim positionem. Et primo quant si ad caii sim, Secundo quantum ad ipsim positionem, ibi. l Q od si idem igitur. ι Dicit ergo primo, quod
Philosophii assignantes e. ulam cognitionis esse simili tudinem Og oicentis ad cognitum, debuerutassigna reali tu im causam etiam deceptio rari, quia deceptio videtur esse maris propria animalibus qu1m cognitio secundu' itin2itionem sus natur se videmus enun quod homine, icicles psis decipi pol sunt di errare. Ad hoc autem quod veritatem cognoscant, oportet quod ab alij doleantur. Et iterum pluri tempore anima est iu deceptione, qu tri incognitione veritatis. quia ad cognitio nem veritam, vix peruenitue poli studium longi temporis. Et haec quidem ratio cilicaxeil contra antiquos I hii Olophe s. qui porrebant cognitionem in esse animae ex sit natura, quasi anima ex hoc quod eo lii tuta eli ex principiis, habeat quod non solum lit in potentia ad cognoscio lib. ed qtio alit actu cognoscit . Potelia ulciri ad noceirpi citer teipod3 .vno modo, ut uicatur. Paut qui senilosoplis non credebam aliquam dccepti nem elle. rimcban i enim quod omnia, quae uiuentur,suotrita, ut supra dictuin et t. Et ideo non oporicbat, quod assagnarent c tu Iam deceptionis. Alio modis p rcii rei ponderi , quod ex hoc iplo, quod dicebant sum cognitionis ei e cx Koe.qυod anima tagit id, quod cit iam limite, datur intelligi quod cauta cecuptionis sit hic, quod ad ma tangit stat uilia mile. Hoc ergo,qs concludit, quod quia antiqui Phalol op u non albigi
uerunt caulam deceptioni 1 amin. , i cccile eit, quoia aut
Umnia, quae videmur, vel a lint,vι quidam dixerunt, aut quo 1 ractus, quo anima tangit rem dissi in item, litdeccptioiiii cauta. I ansere enim uissimile videtur cile contrarium ad eognoicere tibi linille. Primum autem Lectio..ta. rei rubatum eii iii . Metaphilne . Vnde pio cedri ad inquirendum secundum .cuiu dicit.
se iactur autem σ deceptio, scιetia contrariorum - eadem elle.
Manifestum eli enim, quod dissimile, & simile sunt
contraria, leu circa cotraria eodem modo se tiarit ii mo ad cognitioncm ec Li ceci nem, quia qui cum scit unum contrariorum, agno i ii di ali uu,& qui corat in vomerrat in alio.tat doc ea q uod dicat quoia ici tia de deceptio videtur eadem esse contrariorum. N Oaerso eit possibile, quod rarius rei timilis iit causa vocae cogunionis, de taci iis rei dissimilis, iii causa uccei rica illa, quia cuia celici scientia iac uno contrarior 'oc acco. puo de alio. Dcinde cuindicita
Mn idem ig:tur sientire, ae sapere , patet. Illud enim Sentire& im
Improbat positionem,ost edens , quod neque lapere
neque inici ligere cit idem, quod sentirea se enim duo intelleatue cos niti ι arici ouum ur. Intellerius enim liabet iudicare,oc hoc dicitur raperta de apprehendere. ee hoe dicitur uitelligere. Primo ergo oliendit, quod sent re non sit idem quod i aper an ratione . Sentire sapere Muine ii omnibus, animalibus, sapere autem non incito ni- intelluere. nibus. Ied pauci ,ergo is apetes non eit idem quod sen- dia eruat intite. Dicit autem quo a sapere ineli paucis animalium, με - - 1.
105쪽
animalia participant aliquid prudentiet, d iliquid sapientis scilicet quod recte iudicam de agendis per aestimationem natura lam. Seeundo ibi.
At neque intelligere idem ea, aesentire ntelligere, inqu. , quo recte atque usu recte res percipi solent. Quod numque recte percipit,id e Ii prudelia,ct sientia, atque opimo vera: at quod non recte den nimirum his dictis contrarιum. Eten: myropriorum sensas semper est verus, versis animalibus inest. et sit,utfissio quoque quis ratiocinetur, neque cuiquam competιt,cus non
ineli O ratio. Sed verae sentelligere liquo est O recte, non recte. Recte qaia , prudentia, silentia, O opinιo veramon recte autem contraria bor . Neque hoc est idem rem ipso entire. Sensius quidem ent m propriorum mper νerus eji,ita' in omnibur inest ammati bi s. Intelligere autem coni ingit in Diso, nulis ine i cui ion e r ratio. Probat quod intelligere non sit idem, quod sentire, per duo media. Quoru primum tale et t. intelligere contingit recte re non recte. R. ecte quidem coiingit intelligere secundum scientiam, que est speculabimam, & necessariorum,uci secundum prudentiam, quς est recta ratio contingentium agibilium, vcl secundum opinione veram que se habet ad utruque, di non determinate ad
alterum oppo litorum,sicu scientia & prudelia,sed ad unum,cum formidine alterius.l Non recte autem l contingit intellinere, secundum eorum contraria ideli i cundum salsam scientiam, re lecundum imprudellam, di secundum opinionem filium. Sentire autem no contingit niti recte quia senius circa propria sensibilia semper verus est ergo sentire de intelligere non sunt idem, Et quia posset ab qu s dicere . quod recie intelligere sit idem quod sentire, ideo adiungit aliud medium a d hoc excludendum, quod tale lenti rei inest omnibus animalibus lintelligere auteni non, sed solis illis,quibus inest
ratio scilicit hominibus, qui per inquilitionem ratio. nis, apprehentione Ii veritatis intelligibilis consequuntur, quarti ui, suba inti e scparat quae sunt alitioris intellectus, statini abique inqui Ilii ine veritatem intelligat: ergo recte intelligere non idem cli, quod sentire. Deinde cum dicit,
imaginatio namquc luers est a sensionem M. Atque neque i se bl sine uas, v q ιe e ii Ilimatio siue bacesse potest.
Te eo . I Phantasia enim alterum est cara jensu oe A intellectu. Et haec non sit siue seli D, e siue bae non es opimo.
Ostendit quod opinio,quae sequitur intellectum, sit aliud a phat alia,quae sequitur senium. Et circa hoc duo faciti Primo ostendit,9uod pilantalia non est opinio.Secundo inquirit quid iit preantali adbi. I De eo aute quod Ge. 5. si .eii intolligςre,l Circa primum itia iacit. Primo propo-
nil quod intendit,dclitari, quod exi Occlia sn apparet,
quod leniuste intellectus disset unliquia pliatasia aliud est sensu, & ab intellectu , S tamen phantasia non sit sine sensu,quia consequitur sensum , ut Pollea dicetur,& sine phantalia non fit opinio. ita enim videtur se hahere phantasia ad sensum, licut opin o ad intellectum. In rebus autem sensibilibus, cum aliquid sentimus,asi rimus sic esse. Cum autem secundum phantaliam aliquid videtur,non asserimus sic elle, sed sic videri vel apparere nobis. Avisione enim vel apparitione sumitur ectio. s. nomen pirant aliae, ut insta dicetur. Et limit ter circa intelligibilii, cum aliquid intelligimus asserimus sic esse.
Cum autem opinamur,dicimus sic videm,ves apparere nobis.Sicut enim intelligere requit it sensum, ita & opi ia, si navi rςquirit pliantasiam. Secundo ibi. i, ii iii, 'n id in au em esse imaginationem exsimationem, .lia tu M. ile patet.Hic enιm assectus ιn potestatesine controuersia
collocatur. Licet naraturi eum libet Ingere quicquid vo
qui in artificiose memoriae comparatis,atque di positis locis imagines fingunt, atque alarcbra collocant. At opinarι non in nobis est situm. Necesse est enim opinorem aut veram, ut falsim existimatιonem habere. Puod autem non es eade u pbaula D. opinio, manifesum es. Haec enim passo in nobis est cum νolumus. Trae oculis enim est facere, sicut in recordatiuis positi, in idolum sunt facientes. Opinari autem non in nobisen. Nec esse enim cis Eum Ut verum dicere. Probat ut non sit idem opinio, phat alia,duabus rationibus,quarum prima talis ei l assio ptismaliae est in
nobis cum vi luinus,quia in pote ita te nostra est formare aliquid,quali appares ante oculos noli ros,ut montes aureo x , vel quicquid volumus, licui patet de illis qui recordin tur.& formant tibi idola eorum, quae sibi videntur ad votu . Sed opinari no est in potelia te nostri, quia necesse est, opinas habeat rationem, perquam opinetur, Vel verum, vel falsum, ergo opinio non est idem quod pira malia. Secundam rationem ponit cum dicit. Prsterea cum opinamur aliquid malam e se, atque terribile, ccntinas perturbamur. Sim Iter cum opin
mur quippiam e se tale,νt in illo sit cosidendum. t cum imaginamur talia, perinde ascimur, atque si in pictura
eadem spectarem M. .ae bus aut cκm opinamur Ascιle aliquid, mi terri Te. emit
ιιledia: m compatimur. Similiter aut est e sit cosiden Cap. - . secutau phantasiam aut simulι ter nos habemus dicuts essemus eo side. antes in pictura, LOL itia confidenda. Quae talis est. Opinionem l attin seq:ritur passio in
appetitu, quia cu opinamur aliquid esse graue vel terri bile ita tam costitimur trillando vel timendo. Et similiter ii sit aliquid confidendum, ideli de quo aliquis debeat confidere&sapere , statim sequitur spes vel gaudium. Sed ad phantasiam non sequitur passio in appetitu, quia dum aliquid apparet nou.s secundum phantalia n, similiter nos trahentus. ac si cosside emus in pictura aliqua terriblia, vel separabilii ergo opinio non est idem cyph in talia. Huius aute dufei euae ratio elt ,quia appetitus no patitur,neque mouetur ad simplicem apo prcitelionem rei,qualem proponis phantalia. Sed opor tet cr apprehen satur sub ratione boni, Vel inali,conuenientis . et noctui. Et hoc iacit opinio in hi minibus, coponedo vel diuidendo, dum opinatur hoc est e terris, levet malum, illud autem esse sperabile vel bonii. P. an- talia autem non componit ncque diuidit, patitur tam dappetitus animalium ab istimati One naturali,quae ii , eoperatur in eis,quod opinio in hominibus. Tertio ibi.
Sunt aut ininiationis ipsi obaeriferoriae, scientia σ opimo, pruden M, ea quae sunt Disce contraria. De i 1erent ι a quorum, alius sit seram magιs adidi ι in accommodatus.
Sunt autem ssius existimationis risereati cientia, O opimo, prudentra, contraria borum. De Porum isterentea, altera sit ratio. Dicit quod ad intellectuale in acceptionem multa pertineat scilicet scientia, prudentia, opinio,ct conistraria horum, de horum ditierentia, non eli hic agendum, sed alibi scilicet in sexto Ethaeorum. LECTIO U.
Pliantasiam distingui ab intellectu trabitu, de ab ipso sen
AT vero, cum di et sm si sentire ac intelligere.
106쪽
Postquam Philosophus ostenditquAd phatasia non est opinio, incipit inquit ei e qii id sit. Et primo dicit de quo est intentio. Secundo prosequitur. ibi I Si igitur phantasia. l l χcit ergo primo, quod cum ostensum sit quod intcilipei e est aliud qua in sentire, de ad unum horum pertineat opinio scilicet ad intellectum , ad aliud autem phantalia scilicet ad sensum. Postquam determinatum eii de sensu,diec tu est de phantalia, ut sic postmodum determine ur de altero scilicet de intellectuti opinione. Dcinde cum dicit. Si igitur im finatιo desiphotasia sit in quo vis m, phantasma que a zquod in nabις dicimus fieri, no aliud quicquam, quod per tra Hioncm hoc eodem nomine nuncupatur, ipsa proscio una quaedam e id potentiarum
earum,au habituam, qui as disceret mus , . aut ν repercipimus. aut si O. Tales autem sensus, opimo cien tia, intellectus.
Si igitur phantasia est , secundum quam ρbantasima aliquod nobu fieri dicimus, . si non aliquid fecundum
metaphoram dicιmus, una quaedam potentia est harum, aut habitus, feci dum quem d cernimus, aut Periam, ut si sum decimus. Huusmodi autem sunt sensus, opinio scientia r intellectus. Prosequitur intentum .Et circa hoc duo facit. Primo Ostendit, quod phantalia non eii aliqua potentiarum, vel habitu iam manifesto ium, qui dii cci nut vel iudicatvcrum de saltum.Secundo Olleditq id fit. ibi. Sed quoniani accidit motus. Circa primum tria facit. Primo distinguit potentias de hibitus. quibus aliquid discernitur . Secundo ostendit, quod phanta ita non e i aliquid eorum ibi. i Quod quidem igitur non tit sensu . id erti ollcndii ia, non cli aliquid compositum ex ei . ibi. t Manifestunt igitur quonii mi. Dicit ergo primo, u cum plumasia lit, se indum quam dicitur iacibis heri aliquod phalasma iduit at quid appari bile, nisi sorte accipiamus phantasmata metaphoi ice, nece ite videtur cvsita quid de numero hai, riit m vel potentia um cognosculuarum , quibus di coni ui v ium ab alio, aut quibus cir a aliq' da in m a vetum vel fallum, hoc et terramus, vii non cit in us . Nam pparere eli aliquid cii cerne e S dicere .crum v ci latium. Potentiae autem ves habitu quibus d. ic rnimus, de dicimus vcrunt gesalium viden ic stelii QDarior .icias iis, intellectus, Opinio& scientia. Vndevio tui θ pharalia sit aliquid horum quatuor. Ponit aute i xcq tatuor, quasi iam nota. Alia autem, quae ad cognationem videntur, pertines nondum erant suo terr store per certitudinem scita. ipse auten iam superius distinxit intellectum a sensu. Vnde pranei sensum connumerat tria alia,s .intcllectuin, Opinionem, A scientiam. Et vi P intellectus non accipiatur hic pro potentia. tic. ncon: ra intellectum non diuucere niui scientia, de opinio, quae ad potentiam in ellectivam pertinent, sed intcllectus accipitur pro certa apprehensic ne eorum, quae absque inquisitione nobis in notis cun , sicut sunt prima principia. Scientia vero pro cognitione eorum,de quibus cercilicamur per ceri nuuinc in vel inutiligationcm rationis.Opinio autem proci gn tione eorum,de quibus cortum iudicium no
habemus. Vnde etiam dicit, quod phantalia eli habitus vci potentia denumero corum, ad Ostende dum quod inter haec. aliquid est ut potentia, de aliquid ut habitus. Cognoicere aciem postumus quod liec tantum apprehcns, onas principia apud antiquos nota erant, cxpositione Piat .lupcrius in 1.lita posita, qui solum hac qu tuor ad numeros reduxit tribuens intellectum uni, scientiam dualitati, opinionem ternario, sensu. M qua- .ha. . ternario . Deinde cum dicit. At ipsis non esse sensu ex hiscepatere potest. S ' Phata ii nasus enim vel est potentia,νel operario,vt visus,vel visio vil lentui. Et quod non ιιmqu.tin neutram es olorum,sttamen apparent aliqua, νι demurque videre, vi ea quae in simus
Quod igitur non sit sinos, manifestum est ex bis. ω eat,
sensus euim mi potentia, aut actus es , ut visu s, En v Iιο. paret autem aliquid, o neutro horum exilieme, 6 ea, quae ιnsimius.
Osten lit quod phantasia non est aliquid dictorum.
Et circa hoc tria facit. llaimo osten lit quod non sit sensus. Secundo quod non lit intellectus, sine scientia. ibi. I At vero nequc semper. l Tertio quod non iit opinio. ibi.l Relinquitur igitur. I Circa prtinum tria sacit. Primo ollendit quod phantalia non sitiensius, neque i cundum potentiam , neque secundum acium, de ratioeli talis. Dormiens aliquid phantasia tuta hoc autem norit lecti ius um sensum in potentia, quia sensui in potentia exilieti, nihil apparet: nec secundu senium in a ciu, quia in somno non est senius in actu, ergo phantalia nocit lenius in potetia.neque sensus ia a Tu.Secundo ibi. Deinde sensus qu dem semper adest, imaginarιo autemn semper.
Postea secundum potentia sensis quidem semper adest via entibus er nou orbatis, pbantasia autem no n. Ostendit quod phantasia non fit sensus in potentia,& eli ratio talis.Sensus in potentia semper aueli animali, phantasia autem non sc mper, cum non animali aliquid appareat, ergo puantalia non eii sensus in potentia.Tertio ibi.
Ostendit quod phantasia non sit sensus secundum
actum quatuor rationibus. Quaru in Priina talib.,ensus secundum actum conueni utit Omniau, oestis, tu est
animalibus irrationalibusini igitur pharaitaeis ei litem quod sensus in actu, sequeretur quod incito omnibus animalibus irrationalibus. Hoc autem non uri vcrum. Non en in me si formcae, aut api, aut verm , ergo Phani alii non est sensus secundum actum. Coni id ς 4ndum nub; uri est aut cP omnia animalia lubent quodammodo pliani aliam, ted animalia imperiecta habent pliantalia in in- ceternii nata, licut infra dicet philolophu,.Md boc non Fosmicae xvidetur verum de formica di ape, in quarum operatio apes u5 ha nc plurimum prudeliae apparci Seci l iendum mi quod beant phaa opera prodentiae, tormica & apis opera ut naturali in--. aclinationi,no ex noc quod habeant phantaliam determ i minatam, si dii tincta a sensu .non. n. phantaliantur aliquid, nili dum mouentur a sentibili. od autem op rantur propter sinem, quasi prouidcntes iii futurum, non contingit ex hoc quod habeant aliquam imaginationem ipsius suturi, seu imaginatur actus praesentes,
qui Ordinantur ad iii cm ex naturali inclinatione magis quam ex apprehensio , c. I la autem animalia dicit Pili Quaest prelosophus phantaliam habere,quibus aliquid lecundum iecta pia phantasiam apparet, etiam dum non actu sentitur. Suia ista cundam rationem ponit tot
T raeterea illa quidem vera sunt semper, imaginatio nes vero plures bant,ut patet 1 he.
107쪽
Postea hι qκium rici semper, phantasiae a. remp&ressa β.' Quae talis est. sensus secundum actum semper sunt veri, non.n .sensus decipitur circa proprium sensibile: sed pira masiae vi plurimum sunt sal*.Non enim respondeni imaginationi ut plurimum et go phantasia noest sensus secundum adium. Tertiam rationem ponit ibi. Praeterea cim exacte circa siensibile operamur ton diennus hoc nobis hominem υ deri,ac apparere, sed potius eum non clare sint imas, qa do etiam fit, sit vi verus
Amplius ratem non dicrinas cum operemur certe cir-
ea scii sibile onium videtur hoc nobis homo, sed mariscu non ruaufile senti ua,tunc O aut veru aut falsis. Quae est talis. Cum operamur cum eertitudine circa sensibile actu. ipsum sentiendo, non dicimus ιν hoc videtur nobi homo,sed migis hoc dicimus, cu non manifeste sentimus, sicut tum 1 remotis aliquid videmus, vel cum videmiax aliquid in tenebris. Et tunc senius mactum aut est vetus, aut eli falsus. Circa sensibile. nmeraccidcns,cuiusmodi sentibile est homo. nolem persensus est verus,sed quidoque decipitur. Addit aut hoc ut oste dat conuenientia in inter sensum no mani sellum&pKantasiam, tu e etiam quandoque est vera, quandoque falsaeli. Cum autem manifeste aliquid phantasiimur, diei mus quod videtur nobis homo, de non quod per tertitudine ii sit l, imo, erga phantali i non est idequod sensus in actu. Quartam rationem penit ibi. . Atque nobis quod quidem paulo antea di eba Velausis etiam oratu videntur,et que apparent.
dormientibus visi0nes. Quae talis est. Phantasticae visiones apparet dormientibus. In eis aurem non eis sensus secundum actum .eriagophantalis ea vilio non est sensus secundum actum. Deinde cum dicit. Atque neque virus habita am eorum erit, qui vera
sunt semper, ut mentia vel intesiectas. EI enim ct fila
imaginatιo, non iam vera. . eo. 10. .at veta neque se re vera escentium , habitus
vllas eri .ut O tia rut in tactas. Est enim phantasia vera, 'falsa. o lendit quod phantas a non sit intellectus, neque silentia littellectus enim est primorum principiorum,& ieientia de conclutionibus per demonii ratione a quisita, temper sunt verorum. Phantasia autem quandoque eii falsa, ergo phint alia non est intellectus, nequescentia ' Demue cum dicit.
Restat igitur vi pesscrinemur si sit opinio. Atque fit
ι, opinio, γ νe ,σs D. Verum opinionem quidem se- is eu quitur fides. Quippe cum fieri nequeat. ut hisce, quis quam non credat, quorum habet opinionem, bestιarum aut fides quιdem nulti magmatio ver)e pluribus inest. Relinquitur ιgitur videre si opinio sit. Fit emino aio O vera, O salsa. Sed opinioni quιdem inhaeret des. Non enim contingit opinantem 3s, s sibi videntur loncredere. Bestiarum autem nulla inest fides, pisatam au tem multis. Ostendit ta, phantasia non sit opinio,quod mastix videbatu,quia opinio etiam quandoque eit salsa, ite uxpbamalia. Olfendit autem hoc duabus rationibus. Prima quarum talis et t. opinionem sequitur fides , non enim viaetu reseconueniensi ν aliquis non credat id
b, quod opinatusidc sic nulli belua habeat fidem, nulli bestiaru inerit opinio. sed phantasia inest multis bestiarum, ut dicium eli. ergo piramalia non cit Opinio. Secundam rationem ponit ibi. Praeterea det onmem opinion sequitur , persuasio fidem, ratio persuasisnem . Es ιma uano quidem quibusdam bellais inest, ratis autem nux . Amplius omnem opimonem consequutui fides, Demore uason es .is em aut ratio. Bediarum a tem quibusdam pisantasa ine i ,ratio vero non.
Quae talis est. Ad omnem opinionem eonsequitur si ides quia unusquisque credit illud quod opinatur, ut diuetum eli Sed ad fidem sequitur quod aliquis sit perluasus, ea enim credimus, quae nobis persuata sunt. Ad per. suasionem autem te uitur ratio secundum ordinem illationis, quia per aliquam rationem, aliquid alicui tua detur.ergo de primo ad ultimum qui que habet opinionem, habat rationem. Nulla autem bellia habet tationem, cum tamen aliqua ha acat phin taliam, ergophantati a non elt opinio. Et m inisellum eit γ hge cunda ratio inaucitur ad confirmadum primam, quantum ad hoc quod prima supponetiit quod nulla bellia . habet fidem. Deinde cum dicit. . At a eris p.rte .ude oris Ane n is ea riseis die: opinionem per sen in . nec opinio iis, fensasiare eo manction inper ea, quae dicta sunt.
Manssies tum igitur quod nequeopinio cum eno, ne- τα λιλque persens moieque complexιο opinionis Et stasus e. tephantasia φropter haec. Ostςndit in phantasia non est aliquid compositum
ex praemissis,cu praecipue ex sensu de opinione, exquisbus magis posset videri esse copolita. Et ei rea hoc tria facit. P. imo ponit quod intendit, quali ex praeimissis concludens,l quia phantalia, neque eli sensus, neque opinio,mani fel tu in propter hoe esse poteli, quod p iutasia, nec opimo eli cum sensu, ita quod essentialiter sit opinio & habeat sensum concomitantem, neque opinio eit per sensum, ita quod essentialiter lit opinio sed de habeat senium causantem, neque eit co D plexio opinionis, de sensus,ita ν essentialiter componantur ex utroque. Non autem audit quod non sit phantasia lensus cum opinione, quia pla alia magis videtur comis municare cum opinione, quae potest et Icialia, quam cum sensu,qui est semper verus.Secundo ibi. Patet erum si imaginatιο sit opimonis ,sensusque coniunmo,opinionem non cur usiu reista eius se, cuius este: Iamstus.ιAmo autem iis uiaαι me sibi cur unctio sensis opimonisue coniunctionem esse opinionis albi sensus ei rem albi, non erum erit ex opinione quidem bam, sensu autem albi. e L parere igitur ea opinar ιrciueam, qua entis, non per accidens.
Ea mani Distum quia non alia quaedam ebi opimo sed eius est cuius essest sensus. Duo autem ex alia opontone sensu complexio phantasia ebi. Non enim ex opinione quidem est QM,exserasu autem bone. Apparere igitur est opinari, quod quidem sientitur non secundu in accidens. Ostendit quiliter oporteat accipi opinionem, si phatalia complettitur opinione α sensum quia enim phantasia eli unius de eiusdem manis et tum eii quod opinio adiuncta sensui,queeti phantalia, non eli alia quaedam Opioio, sed illa, tu e eii de eodem, de quo est sensus, i-cut si dicamus,quoi phantalia est qu edam complexio ex opinione albi,S sensu eiusdem. No enim potest esse eam posita est opinione albi di sensu boni. quia si e plia rasia non esset de ψn O de eod. Oportet igitur, si pa antista est ex complexione Opi lionis de sensus, quod apparere aliquid lecundu in P iantasiam , nihil aliud sit quim opinari aliquid idem , quod sciuitur per se, de non iecundum accidens. Tertio ibi.
108쪽
ram optutori I habet. Sole uim pedalis qMdem apparet, ac per Iusum est terrir ipsam ese tonge mi,rp. Fit igitur, mi aut suam is opinionem quam habet, νeram abistat, re modo eadem fise habente non oblitus, nec dissuasus, aut si adhuc ira vi babeat , e.rd si imminecessario βlsa, ra. At eo ullat opinion m time dere fatuem, cum re tutata latet . sique igitur unam est istoruauimaginatio.urque ex his est coniunID. Apparent autem, Irisa, te qua bus simul opinionem veram habent, videtve Sol umis pedis,βd treditu eua maior esse tota habitatione. qceidit igitur aut abricere fulipsius veram opinionem, quam habeba salaare, non oblatum,ncque decredentem aut si adhuc habet, eandem necesse est veram ta sitfam ese. Sed afficta est, eum lateat trascendens res. Non ergo να- aliquo horum cli, neque ex his fanta a.
Destruit praediciam pi, litionem tali ratione .Comingit aliquadou, aliqua falli appparent lecur tu phanta. stam,quae est a seni uiti de illi, di de eiIde .n rebus, homo habct vera in Opinionem. Sicut lecundum senium apparet,quod sol non excedit quantitatem unius pedis, quod salsum est. Sed secundum veram opimonem creditur esse niatori habitatione, id est tota terra, in qua habitamus. Si enim apparitio ipsa falsa, sit 1 dem p opinio cum sensu, oportet alterum duorum dicere, quorum unum est, quod in ista compositione opinionis ad sensum, aliquis abi jeiat verana Opinionem quam prius habebat, opinata ita luata, lidest eodem modo manente, & ille qui abi jcit opinionem, non sit oblitus neque quod de credat.Quod ell impossibile. Istis enim tribus modis aliquis abi jcit veram opinionem. Primo quando
res mutatur, sicut aliquis vere Opinatur quod Socrates sedet, eo sedente,sed poli quam Socra tes sedet e uellit rit,si retineat opinionem eandem, vera opinio muta tur in falsam. Secundo, quando desinit opinari quod prius opinabatur, propter hoc quod elt pristine opinionis oblitus. Tertio, quan io delinit opinari quod prius opinabatur,qina decredit quod prius credebat, immutatus proptet aliam rationem .Quod aute aliquis amittat opinionem, nullo illorum contingente, cit impossisibile. Quod tamen contingeret in propolito. Aliud autem, quod oportet dicere, si primum non dicatur, eliquod aliquis retineat cum talia opinione, vera Oponi
nem. ii: sic si ipsa apparitio est ipla opinio quod ne cssc eli ponere, si Phamatia cit opimo sequitur quod eaeci . . apparitio iit vera & talis. Sed oportet si vera falsa iacia eit,& non ut vera, quod rest transcendens lide ittia sinus a ab eo quod erius erat, lateat opinantem, q' a Ii non lateret eum, lina ut cum mutatione rei, muta clur Opimo,& no esset eius opinio falsa. Hoc autem adiunxit ad exponendum quod prius dixerat de salua tione rei . Concludit ergo typhantalia neque et i quid praedictorum quatuor, neque eit compolitum exliis.
antasiam esse me tum factum a sensu seeundum ictumostedit exit item phantasia n utri aquam vera, nonnunquλm salia,& eur phantasia dicatur κ quam obtein acii alia te eandum u=sam agere dicantur exponit.
V D mi ρ um fieri potest,ut aliud moueatur ab
eo ino quod motum est. Imaginatio νero motio
quaedam esse ridetur, σ non eripejosa ,sed sentientibus,o eorum etiam esse quorum est j su , fit
autem ut motus oriatur a siensu iam actu , quem quidem
ia agere , patria potest, quod ipsam habet, O insuper σ
sine lensu sieri sed in hos quae jectrant, σ eorum quorum stasus est. Est autem m. t.:M fer; ab a rus με ες bμης τερο isi si lena necese es esse e ictu, erit νtιque phantasia ipsi motus,qua non sine s. a contenrans eme, neque nonne tιen ibas inesse potest, multa est crinium ipsam sacere C patι habens, et esse veram ct falsam. Postquam Philosophus ostendit quod phantasia noesi aliquid illorum quatuo quae ab anti ius ad cognitionem pertinere ponebantur,hic inquirit quid iit phatalia. Et diuidis in partes duas. In prima ostendit quid sit phantasia. In secunda assignat rationem eorum,que ad phantasia in pertinent. ibi. i Hoc autem accidit. i Adinue: igandum quid lit phantalia hoc modo procedit. Primo enim proponit,quod ii aliquid cli motum, contingit quod ab eoclem aliquid aliud moueatur. Oilei sum eli enim in 8. Phyli quod eit duplex movens scilicet mouens immobile, de movens motum. quod scilliacet mouet, eo quod mouetur. Deinde pop a,quod pia talia eli quidam motus. Sicuti enim sentiens moue tur a sentibilibus, ita in phantasiando mouetur qui biildam apparuntibus,quae dicuntur phantasmata. Vlterius ponit alfinitatem, quam habet eb1ntalia ad sensum. quia phantalia non poteli fieri sine sensu, seu elitantum in habentibus sensum scilicet in animalibus, Meli illorum tantum, quorum eli sensus, scilicet illorumquq sentiuntur. Ea enim,quae lunt intelligibilia tantum non eadunt in phantasiain. Dein se proponit quod ab actu sensus contigit quendam motum fieri .Quod qui dem sit manifestum ex eo, quod primo proponenatur stilicet quod ab eo quod est motum, contingit moueri alterum.Sensus autem secundum actum fit, is eo maiouetur a sentibilibus, unde relinquitur,quod a sentu i cundum actum cauletur aliquis motus. Ex quo etiant manifestum est,quia motus causatur ab actu sensus, i. eccile eli quod sit similis lentui, quia omne agen agiti mille sibi. Vnde & illud, quod movet inquan cum mouetur, causat motum sit milem motui quo ipsum mouetur Ex omnibus autem his concludit, quod phantasia sit quidam motus causatus a sensu secundum actum qui quidem motus non est sine sensu, neque potest in esse his quae non sentiunt. uiali aliquis motus iit a sensu fm actum, similis est motui sensus, & nihil aliud nisi phantasia inuenitur esse tale. Icelinquitur ergOmphan, talia erit huiusmodi motus. Et ex hoc ον eii motus causatus a sensu similis ei,sequitur in continget habentem Phantaliam, multa agere di pati secudum eam. Et continpit esse veram & fallam,vi ilatim ostenditur. Deinde cum dicat.
Atque Upropterea sit, quod resus Pidem proprio , C rarum, es verus, aut raro admodum s cipit sal tu . sensita fit eis essensius eius etιam rei, vim propria Ie G tia acci- rus fit --
dant,vbι in sit ut ιpse sit salsus. Nam non ebi falsus, si album duerit esse. Sed si album , boc aης illud esse. Est praeterea communi siensius, qua quidem,perιndeatque propria, js accidunt, quae sunt per accidens sensibitia. Dico autem motu magmtudinc qua νt patet, accidunt sensibitibus, circa qua maxime erro r,decepζι
questem sensus potest . Notus agitur feeqm matri- cι talisiensii 1 gerentiam ob 12 umm mirum habebit, atque prιmus quidem, cum operatio μηβs adest, est ν
rus. Catera vero fassi etiam Gerosunt, ea praesente atque absente , prcertim cum a Dinu longe scobiu dij ps, iasiuat Si igitur mhil ad pi ceterim PG: υ abeat ea quae
109쪽
motus is en prefecto,qui sit a sensu tor Ueraatc. Hoc autem accissit propter hoc, quod sensus q idem propriorum in verus, acit quam paucissimum habet fausum. Secundo autem est erus, cui haec accidunt O hieram contingit mentiri. Quod enim album ron mentitur. Si autem hoc bud O atiis insntitur.Tertio autem comalba, licet sint nigra .sed alij motus plista sit, qui causanturi sensu sensibilium per accidens, dea sensu lensibilium communium, post uni esse salsi,siue sit praesens sensibile. tiue non . Sed magis sunt salsi in absentia sensibilis, quam sunt quando procul. Ex hac autem ratione aist gnata,concludit ulterius principale pro Politum diis, quod si ea quae dicta sunt, non conueniunt nisi. - phantali e,dc phantalia habet quod dictum est. relin mumam, consequentum accidentia 'Aib linuntpro quitur quod phantasia sit motus a sensu iactus in actu pria. Dico tem vi motus, O magnitudo accitassis si Vlterius autem quod ii te motus aliam potent
bilibus, circa quae est maxime iam decipi secundum sin- sum. Notas aut ab actu fam soliferi u stus qui ab his regus sensibra. Et primas quidon praesente sensu Nerus, alq autem O praesiente O E se te, ranimique; alsi, maxime cum procuI sit sensibile. Si igitur nihil aliud habet ea qua dicta fiunt, nisi antasia, hoc autem est quod dictum est phantasia νrique eris motis a sensu secundum
actum a DT. Alsignat rationem eorum, triae conueniunt phantasiae, per ea quae dicta sunt. Et circa hoe tria facit.Prim as,ignat causam cius quod dixerat . quc,d i bant alia quandoque sit vera & quandoque salsa. Secundo assi pnat causam huius nominis ibi. t Ouoniam aute visust Tertio assignat causam eius,que d dixerat,quod animalia multa agunt secundum ph1n taliam. ibi. t Et quoniaimmanent.έ Dicit ergo primo quod hoc scilicet phan , taliam esse quandoque vera in . & quandoque salsam, accidit propter hoc quod dicetor quia scilicet tensus a cuius actu causatur phantalia..eiuersimode se habet ad veritatem & falsitatem .sere cliim quod comparatur ad diuerta . Nam primo quidera circa propria sensibi lia semper verus eli, o ut mollieum habet de salsitate.Sicut enim potentie naturales non desciunt in proprijs operationibus, nisi in m inori parte, propter aliquam corruptionem, sic etiam icnius non deficiunt a vero iudicio proprio tu sentibit um,nisi in minori par quod ii te motus aliam potentam requirat,qu m sentit tuam Aristote.hoc non aeterminat Sed videturquod eum secudum diuertitatem actuum distinguantur potentiae de diuertitas motus requirat diuersa mobilia, quia quod mouetur, non mouet seipium,sed alterum, necessarium videtur quod lit alia potentia phantallica, liue imaginatiua a sensu. Deinde
Cum autem visi ι maxime sitfensus, hinc eli quod no pliata stet mea imagina: ιο ab lumine Iis si ,phantasiaque dictitur mesui quia sine lum:ne νιμ fieri nequit.
Quoniam autem risus maximesensus est, o nomen alumine accepit, quoniam sine lumine non est ridere. Assignat causim huius nominis. Circa quod icien-eu m eit,quod phos in graeco, ideme eli quod lux Se inde venit plianos quod cii apparitio, vel illuminati O, de phantalia. Dicit ergo quod visus est praecipuus inter Lectis.&atros sensus, eo quod elispiritualior ut supra oltensum Supra text. cit, ac plurium cognoscit tuus: id cophini alii quae cauta τ' tura sensu secun aum actum .accepit ilo nen tu uiae, ς ς. 7s sine quo non e ii videre, ut supra dictuneit. Deinde cum dicit.
est citea lensibilia per acciden de hic tam decipitur tensus. uod enim album sit quod videtur . non mentitur scillus, sed Ii album sit linc, ut llud, puta vel nix, vel farina vel aliquid lituusmodi, Die iam coimgit mentiri sensum, Se maxime a remoto. Tertio sinsus cli sensibilium commmunium,qi ς cca n sequuntur subiecta in quibus sunt acciecntia,qua sunt sensitima propria , sicut magnitudo A motus, quae sunt lentibilia communia accidunt seri libilibus corporibus. Et circa huiusmodi maxime est d eceptio, quia iudicium de his variatur secundum diuersitatem di ilantiae. Nam quod a remotiori videtur, minus videtur. Motus autem phantasiae qui est tactus ab actu sensus , dii teri ab illis tribus sentibus id et tactibus sensus , sicut effectus disteri a causa. Et propter hoc etiam, quia e lectus eli de bilior causa, α quanto magis aliquid elongatur a primo agente, lato minus recipit de virtute & si miluudine eius, ideo in phati talia sicilius adhuc, quam insensu potest incidere fallitas, qu r coliti it in dissimilitudine sensus ad sensibile.Tunc enim est salsus senius quando aliter recipitur forma lentibilis in sensu, quam sit in sensibilis a diaco aliter secundum speciem. non lecundum materiam
puta si sapor dulcis recipiatur in lingua secundum Mnalitudinem .secundum v cro materiam semper aliter recipit sensus, quam habeat sensibile. Omnis igitur m tus pirantaliae qui fit a motu proprio uin sensibilium, est vetus, ut m pluribus Et hoc uico quantum ad praesentiam sentabilis, quando motus phant alii eli simul cum motu sensus. Sed q1rando motos phantali rellia abienua sensus, tunc etiam circa propria sentibilia conungit decipi. Imaginatur enim quancoque absentia ut at qκia imaginationes immanent seusib isque sim lassau:,ιdeo per ιλfas annuabaa. bestia inquim , a
quidnam ipsa sit, . cur si risce quae iam icta sunt ex-s caulina Et quoniam immanent similes sunt sensibus, mi uta fecundum ipsas Vetatur animae: L Atia quidem,quia non habent in effectum, ut bestis.Atia vero ex velavento intellectas, is quando pisone, tui egritudine tuti binna νt bom: nes. De piantasia igitur quid O. propter quid est dictum sit in tantum.
Ostendit causam, quare animalia agunt, e patiuntur secundum Pnantaliam.& dicit,quod phantaliae lim manent, i id est perseuerant, etiam abeuntibus lentibilibus , ta sunt limites sensibus secundum actum.Vnde licui sensus lecundum actum mouet appetitum ad praesentiam sensibilis, ita de phantaliae in absentia lensibilitis.. Et propter hoc dicit quod animalia multa operai tui secundum phant alias.Sed hoc contingit proptet desectum intellectus,quia cum intellectus adeli, quia cit superior, eius iudicium praeualet ad agendum. Vnde quando intellectas non dominatur, agunt antinalia le- secundum phantasiam. Alia quidem , quia O in uno non habent intellectum, licui belliae, alia vero, quia habent intellectum velatum, licui homines . truos contingit tripliciter . Quandoque quidem ex aliqua palsi Onetrae, aut concupiscentiae vel timoris , aut
aliquid huiiilmodi. Quandoque autem accidit ex aliqui infirmitate , scut patet in phreneticis vel sumo. L. Quandoque autem in somno, licui accidit in dormie r-tious. Ex illis enim caulis contingit quod intellcctus non praeualet pliatasi .unde homo sequii ut appredea
110쪽
sionem phantisticam,qtia si veram. Vtimo concludit de pliatasia, et, dictum cit quid sit, & que lit eius causa. LECTIO vi IQuanquam intelli pere sit sic ut sentire. intellectum in eis e omnino iiii 'inctum a sensu prciba , i liue o ini. ino incorporeudo im ni ix u. e mi pastibilem, disteteriter tamen i sensu.declitat: quod idem uoci sit iubii alitia scortata demonii rati
ναι uixe ,sed raIione, considera istum deenceps est, quum discrent ιam babet, quoque pacto tandem sit in elligere. De parte aut m animae, qua cognoscit anima cir sapit,
siue separaliti existente , siue non separabiti secundum
magni adinem , c secundum rationem, considerandum quam habet dijerentiam, cin qu stmodo tandem sit ipsum intelligere. Postquam Philosophus determinauit de parte anime sensitiva,& olicndit etiam quod lentire & intelligere non imit idem,hic incipit determinare de parte ani- res intellect tua. Et diuidit ut in partes duas, in prima determinat de parte animae intest e. tiua In secunda, ex his quς determinata sunt ue sensu de intellectu, ostendit quid sit de anima sentiendum ibi.i Nunc autem de anima. I Prima diuiditur in partes duas. In prima dete minat de intellectu. in secunda comparat ipsum ad sensumabi. f Videtur autem lensibile. t madiuiditur in . duas.ln prima determinat de intellectu. In secunda de Operatione eius. ibi l Indi uisibilium. Prima diuiditur intro. In prima detcrminat de intellectu possibili. insecunda de intellectu agente. ibi .lQuomam autem sicut in omni. t In tertia de inici lectu in actu .lbi Eldem autem eii secuduin actum. Circa primum tria facit. In prima determinat de intes lectu possibili. Iia secunda de obiecto eius. ibi LQuoniam autem aliud. i In icrtia mouet dubitationem circa praedeterminata. ibi. i Dubitabit autem aliquis .i Circa primum duo facit. Primo ostendit naturam intellectus possibilis. Secundo Odedit quomodo reducaturina etiam . ibi. I Cum autem lic fiat sinsula. .: Circa pr: mum duo facit. Primo cliendit de quoeli intentari, b cundo Ollcndit propolitum.ibi. ibi igitur est intclliget c., Dicit ergo, quod, postquam deler- m. natii mei idepaice animae sentitiua, & ollentum et tru lapcreta inicit gcieno Elidem quod lentate, coderandum eli nunc de pari canun si qua cognoicit animaliueli intestigit, lac lapit Supra autem tactum est, quod, dii latentia eit uater sapere de intelligere. Nam sapere pei cinet ad indicium intc:lectus , intelligere autead cius apprehentionem. Circa hanc autem partem at quid cit quod praeterm ittit, de quo erat a Pud antaquos dubiuin . Vuum scilicet hae pals animae tit separabilis ab .lijs partibus animae subiecto, siue non sit separabilis subiecto. sed ratione tantum. intelligit autem esse separabile subiecto, pei hoc quod dicit esse separabile secundum magu tudinc , propter Platonem, qui Pon ei is partes ani u ae lubiecto abinuicem separat as, attribuit eis organa in diuersi, partibus corporis. Hoc citcrgo quoa praemittit. Sed duo sunt quae inquirere intendit.Quorum primum eli . Si lit separabilis iecundum rationcm haec pars animae ab alijs, quam disserentiam habet ad alias. ci quia Proprietas potetiae ex qua litate actus cogncilcitur. Secundum , quod inquirere intendit ei liquomodo sit ii tum intelligere. ii de ii quo Oscratio intellediu alis compicatur. Deinde cum dicit. Sogitur Usum intestigeru it ut sient: re, ι pati quod data: erit abi o tute Isiit ili aut alιν id aliud tale Vaca
Si igitures intelligere seu cntice. t p.r:ι quo damerit ab intelligibiti, Ut ahqMd bais undi alteram. Im- Τ. cd y . . pasta ergo oportet es sceptiuum aut e reici, 'ρο 's potentia tala sed non hoc setina: ter e babet, sicut βα- stiuum ad sensibicia ,ser intell: Iiuum ad tu: HUιbilia, Ostendit propositum. Iit ei rei hoc tria facit. Primo proponit ii militudinem intellectus ad sensunt . Secudo ex huius monili militudine concludit naturam intellectus pol sibi is ibi Inreclle est itaquei Tertio oltcndit, ex his que de intellectu probauerat . differentiam Inter intellectum di sensum. ibi. I Quoniam aut non siniit s.l Primo igitur ex huiuimodi suppolitione pice edit ad propositum ouendendum quod intellistere eit limite ei quod est sentire.Quae quidem simili lucio ex hoc manifesta eli, sic ot sentire eit quoddun cognoscere,&sentimus quandoque Quaclem in Potelia,qua loque au rem in actu, lic de intelligete cognoscere quoddam eii, quandoque in anu . Ex hoc autem tequitur, quod cum
sentire sit quodda pili a sensibili, aut aliquid simile pal tioni quod intelligere sit vel pati aliquid ab intelligibili,vel aliquid alterum limoi, simile scilicet passioni. H. Lectio. .. rum autem duorum sm verius est. Nam sentire, ut i . ι
pra in lecundo dictum eli,non proprie pati eli Patitur enim proprie aliquid a contrario. Sed ab quid habet simile passion binquItum sensus eli in potetia ad sensibile,& est susceptiuus sensibilium. erso, si intelligere elisimile et,quod eli lentire, de parte in testestiuam oportet este impat sibilem , passione proprie accepta, sed oportet i habeat aliquid simile passibilitati: iura Ostortet huiusmodi partem esse susceptiuam speciei intelligibilis, & xv fit in potentia ad huiusmodi speciem, sed non lic hoc in actu. Et sic oportet, D sicut se habet lentitiuum ad lati libilia, similiter se habeat intellectivum ad intelligibilia, quia utrunque est in potentia ad suum obiectum,& eli lusceptiuum eius . Deinde cum dicit. Quare necesse est, ipsum cum uniuersa intel gat, non Nesura In is mixtum esse: sicut Anaxagoras dixit, visuperet atque tellectus est Nineat id es vi cognoscat, atquepercipia totienum vanque cum apparet ιuxta obibet atyue j iungit.Quo fit, 'H neque tilla sit ipsius natura, my ea solum, qua posibi sititis est. Is igitur, qvi inteuectus animae nunevatur cd
mat nihil eIι actu prorso eorum, quaesunt autea quam intelligat. Nec fle est itaque, quoniam omnia ιMezuit, is ix Tex. m
t Em esse sicut ait Anaxagoras, xt twperet. Hoc acit c Ilivi cognoscax . Incus appareas enim prohibebit extra neum, 'ohirueI. Quare neque ipsius esse natur M- m. s.
quemnam iis hanc quodpo 'bi cssit. Vocatus ιtaque
animae intellectua ,ssico autem intellectum quo opinaturo nitelligit anana,mhil eit acta eorum, qua sunt, ore intelliger . Ex prs missis ostendit naturam intellectus possibilis. Et circa hoc duo secit.Primo oli edit, quod inteli ectus possibilis non elt aliquid corporeum,vel comixtum Ex rebus corporalibus. Secundo Ostendit quod non habet organum corporale . ibi. i Vnde neque misceri est IConsiderandum est ergo circa primum, quod antiqui de intellectu duplicite opinati. sunt. Quidam enim Duplex antipoluerunt, in intelledius erat compolitus ex principijs euotum de omnium. adnosi cognosceret Omnia, de hanc supra it esse opidixit elle opinionem Empe. Ailaxagora vero dixit intes nio,
lectum cile simplice & immixtum, & nulli rerum poralium habere aliquid commune . Ex eo ergo quod cicium et i , quod intellectus non est actus melligens, Lib. i. scd potentia tantum, cocludit u necesse est intellectum Lectioi propter