장음표시 사용
121쪽
Ies ιιa a tem ea, qita est actu, es idem quod res, ea vero, qua e Ii potentia n Puo prior es tempore. Simpliariter autem neque tepore. Sunt enim vi iuuersa quatiunt, ex eo quod actu est. Idem autem cit secundum actum β:entia, rei: quae vero secundum potentiam, tempore prior e Ii m νno, omnino , t pore : sunt enim ex actu ente , omnia qIa
. Rc sumit quoddam quod supra dictum est, de intellectit secundum actum eo, quod nunc etiam de actu intellectus locutus est. & dicit, quod scientia secundum aditum est id cm rei scitae secundum actum, de ui scienti quae est secundum potentiam est in uno, & eodem prior tempore , sed uniuersaliter, neque est tempore Prio quia omnia quae sunt in actu, si unt ex ente in actu,&hoc supra expositum est.
Ostendit intellectu in moue i ab i ntelligibili. nee posse intelligere ii ne phantasmate . Quod item ita tellectu, prae lausti speculatiuus in anima non lint realiter distincti,sed latione tantum, probat, quo pacto demum ad abstractorum cogniti nem se ii abeat exponit.
SEnsibile a rem ad adius ex potentia fiensitivum im
. . educere ictuque ridetur efficere. 'Non enim patιtur,acati eratur. Quapropter alia quadam est haec species motus. m motus actus est perfem. Aeactas simpliciter, qui quidem en rei persetis, alius est omnino, iues sub illo. Videtur autem sensi lute ex potentia exsente femi-tiuo agens. nou ωι lyaratur,neque alteratur. Vnde alia
haec species motus. Motus enim imperfecti actus, simplieiter autem actus alter e Il, qui perfecti. . Postquam Philolophus determinauit de intellectu
secundum se,hic determinat de intellectu per comparationem ad sensum Et circa hoc duo facit. Primo,olt εdit qualis sit motus sensus. Secundo, assimilat motum intellectus motui sensus, ibi. i Sentire quidem igitur. lDicit ergo primo, quod sensibile videtur facies in actu partem sentiti ,ex eo quod erat in potentia. Non . n. sie agit sensibile in lentum sicut contrarium in suum contrarium,ut aliquid ab eo abi jciat transinutando &alterando ipsum, sed solum reducit eum de potentia in actum. Et hoc est quod subdit, quod sensitiuum neque patitur, neque alteratur a sensibili, passione, & alteratione rei Prie accepta, secundum scilicet quod est ex contrario m contrarium. Et quia motus,qui est in rebus corporalibus, de quo determinatu est in lib. Phycest de contrario in contrarium, manifestum vi, quod sentire, ii dicatur motus, est alia species motus ab ea, de qua determinatum est in lib. Phy Lllic enim motus est actus cxistentis in potentia: quia videlicet recedens
ab uno conirario, quadiu mouetur non attingit alteri: contrarium,quod est terminus motus, sed est in potentia ad ipsum. Et quia omne, quod est in potentia, inqua tu huiusmodi, eli imperfectu , ideo ille motus est actus imperia it. Sed iste motus eli actus perlecti: est .n. operatio tensus iam facti in actu, per suam specie in . Non enim sentire conuenit sensui, nisi in actu extilenti, &ideo i sic motus limpliciter eli altera motu physico. Et
sutus incidi motus u icitur proprie operatio, ut sentirect intelligere,ct eclle. Et secundum hune motum anima mouet seipsam, secundu Plato. inquantum cognoscit, Ramaticipiam . Deinde cum dicit.
atq; delectari, aut datore, Imprra i i su med etiare sensus ad bonum , ani matura, ut taliasunt, a, af petitus, qui e iactu boe sint. Et non aliud est appetit: uum,aut fugitiuum, nec alia mi ina af sititio, qaa
qu.ιm Ipsorum ratio non est eadem stadium. Aia .
Sentire igitur simile est ipsi effere solum intelliu
re. Cum autem delet Iabitria a triste ut a sirmans, aut negans, inequitur, aut fugit. Et est de ectari G, tristari, agere si seu Lia in ieiate, ad bonum aut malum inia tum talia, O fugae anetitas,qui cecindam actum hoc
que ab isticem. neque a sensiti uiata esse alterum est . Assimilat motum intellectus, motui sensus. Et circa hoe duo fiat. Primo ostendit qualiter procedit motus Motu, feri insensu.Secundo ostendit, quod ii militer procedit in sita sciuies intellectu ibi lint clicti tuae autem. I Dicit ergo primo, lex in quo quod cum sensibile reducat in actum sentitiuum line conueniant passione & alie ratione, sicut de intellectu supra dictum P - c., a. cli manifestum est ex dictis, quod ipsum seni ire est li- 3 mile ci,quod est intelligem, ita tamen quod quandoeli lotum lenii re,id est apprehendere dc iudicare tecundum sensum, hoc est simile ei, quod est solum dicere &intelligerci quando scilicet intellectus iudicat aliquid, ita apprehendit, quod est dicere, quia limplex apprehesio, de iudiciu sensus assimilatur speculationi intellectus Sed quando sensus sentit 'aliquid deeletabile, aut triste, quali ai firmatasta negans id,quod sentu percipitur, esse delectabile aut tri ite, tunc prosequitur per appeti, tum,i. desiderat aut fugit. Et dicit signanter I aut affirmans aut negans I quia sacere assirmationem & negationem, cst propri ni intel Iectus, ut supra dictum et t. Sed sensus sacit aliquid timile huic, quando apprehendit aliquid ut delectabile di ii iste. Et ut sciatur quid sit Tex. ct igdelectari& tristari, subiugit quod delectari, S: triliai icit agere sentitiua medietate, id eli actio quaedam sentitiuae virtutis, quae dicitur medietas, inquantum sensu communis comparatur ad sensus proprios, ut quo sdam medium, licui centrum comparatur ad lineas ter minatas ad ipsum.non autem omnis acii osci inius partis est delectare& trillari. sed quς est rci pectu boni v lmali inquantum huiusmodi. Nam bonum lensus,scilicet quod est ei conueniens, causat eclectationem, malum autem quod eli repugnans, nocivum, causat tri-ilitiam. Et ex hoc quod est tristari, vel delectari, i quuntur fuga de appetitus, id est deliderium, quae sunt lecundum .aetum . Patet igitur, quod motus iensibilis
in sensum procedit quali triplici gradu. NMn primo
apprehendit ipsum sensibile, ut conueniens vel noci-uum . Secundo ex hoc sequitur delectatio , dc tristi,tia . Tettio autem sequitur deiiderium vel suga . . Tres gracEt quamuis appetere, vel iugere vel sentire, lint diuersi dii, i eognia tus iamcn principium eorum eli id cna iubiecto, sed tione sensi ratione differt. Et hoc est quod subiungit, quod x ψ-apPeritiuum de fugitiuum, i . pars animae, quae iugit ex desiderat non sum alterae subiecto, neque ab inuicem, neque a parte sensitiva, sed esse aliud est. i. di illarui et ratione. Et hoc dicit contra Platonem, qui ponebat in alia parte corporis organum appetit: Di,& in alia organum sentiti ui. Deinde cum dicit.
An a autem, quae principium est ratiocinandi, ipsa phantasmata, perviis atque jensio: lia cnsMi ipse ub eiu
122쪽
quod dictum est circa se nitim. Et circa hoc duo facit. I rimo Ollendit quo habet se circa sensibilia. Secundo quomodo se habet ad ea, quae sunt a sensibilibus leparata ibi. , Ab iractione aut .lCirca primum dura iacit. Pri-Nio olicndit quomodo intellectus se habet circa sensi-hilia n agendo. Sccundo compalatinici lectum adtiuum ad sp cculativum. bi .i Vt omnino in actione. l Cimca primum duo facit. Primo .ssimilat processum intellectus processui sensus . Secundo manifes at similitudi-ncm ibi. Sicut .n. acr. l Dicit ergra primo, quod pirant alniata te habent ad intellectivam partem animae, sicut sentibilia ad seniunt.Vnde sicut sensus mouetur a sentibilius ita intelleei us a phantasmatibus. Et sicut, cum sensus apprehendit ali iiDd sicut delectabile ves trille.
priaicquitur illud, aut iusit, Da etiam cum intellectus apprehcndit aliquid, affirmans vel negans esse bonum vel malum fugit aut prosequitur. Ex ipso autem modo loqvcndi Artitote. duplex eli attendenda dissercntinini et intcllectum de sensum: quia inscnsu erant ii id. Du 'ex In. Nam cx apprehensione boni vel mali,no statim sequo ted intelle- batur de haerium ves iuga, sicut hie circa intellectum , elum, si sen sed sequebatur delectatio de tritima, & cx hoc vllcraus sum distς ς deiidcrium S: iuga. Cuici, ratio est, quia sicut sensu noapprchendit bonum univcrsale . ita appetitus iansitius partis non moue tui a bono vel malo uniuetiali, sed a quodam determinato bono, quod est delectabile secudum sensum,& quoda determinato malo, quod est co- trilians secundum lentum. In parte autem intellectivaeli appri hi talio boni S mali viviter talis, unde de appetitu, intellectivae parti, mouetur statim ex bono uci malo apprelienso.Secunda diiseremia et , quod de intellectu uicu limpliciter quod affirma i vel negat, sed de lcnsu, quod qDali alluinat vel negat . Cuius ratio ex dictis patet. Ex hoc autem quod dixerat, concludit vlleiaus,
quod ii phantasmata se habent ad animam intellesciua sicut lentibile adsensum, sicut lentus non po cit seni ites me unlabib, ua anima non poteli intclligere line phataim ale. Deinde cuindicit.
Fit autem, hic perinde Pt ibi. Om aer quidem papillam talem e cιt,ipsa autem a vi atiae tus limati modo. I prum vero ritimum, um quidem eii, o medietasma, τ ι iur plures sunt rationes, quo vero ij uicat intque discernit calidum a dulci duberre, dictum O prius
Gi r nunc etiam dicendum. Hi enim νnum quid ipsum, P ιta νnum, vi terminas. Atq; hae ipsa νnum ni ut si litudine rationis,aut numero,PE habent ad vim
que, νt ιlla inter sese habent. Id uid enim interos quo rara pacto disicerari Ut ea, quasub eodem genere coli
cantur,aut contraria, dubitemus,νt album,ac nigrum. si
igitur vi est .a,quod est album,ad B.quod est nigrum,sit rc ad Dr quare mutuo ordine compa Itonem eis a eorundem vere facere licet. Sι igitur C Dolat unum, ipsa profecto sese habebunt perinde atque AB, ut sint irim ervnum. n eandem autem babebunt rat oes o tuasit miti modo. Eadem erat omnino ratio, o si A quid sit dulce, B uero antim. s.c5. 3 t. sicut enim aer pupillam talem facit, ipsa autem alterum, ditus simulater. Sed υθι , unum est, ct ν medietas, esse autem ιpsi plura. Quo autem iscernit, quo
disert dulce o calidum dictam ci quidem prius, δε-το- ηε. 3 e san autem et nunc. Hi enim alariusia udi caua ut teretinas. Et haec in proportιonati Aut numero ens unum
habet se ad virwnq; sicut illa adinvicem.Quid enim di
fert non homegena iudicare, a ut contraria. ut album oe
cut illa a Lacem quare permutat . Sicut igitur c
D uni insintsese habebant sicut O AB idem quidem,
esse autem non idem est illud sitimi ter. Eadem autem --
Manifestat similitudinem politam. Et pi imo quantum ad hoc quod dixit, quod intellectius animae pnii asinata sunt ut sensibilia. Meundo quantum ad hoc quoddxa,quod cum bonum aut malum affirmat,aut negat, iugit aut prosequitur. ibi. I Species quidem igitur . I Dicit ergo primo, quod aer immutatus 1 colore. sacit pupillam huiusmodi, id est facit eam aliis qualem, imprimes in eam speciem coloris, & tela, scili-eet pupilla De immutata immutat alterum, scilicet sensum cram munem dc similiter audit 's immutatus ab aere immutat sensum communem. Et licet lentus exteriores sint plures tamen ultimum, ad quod terminantur immutationes horu m sensuum, eli unum, quia ei quasi quNam medietas una inter otianes sentus, licue centrum, ad quod terminantur omnes lineae, quali ad unum medium. Et quamuis sit unum subiecto illud Ea medium omnium sensuum, tantencsse ipsius ei l plusa, c-Diacuo id eli ratio iplius diuersificatur secundum quod addi- α ua. uersos sensus comparatur. Et hoc est quo discernit anima,in quo diti crat dulce de calicum,de quo dictum ethprius,eum de ipso secundum se agebatur, Λ. nunc etiadicendu eli de ipIo per comparationem ad intellectu, quia esi aliquid unum respectu omnium sensibilium, sicut intellectus eli zerminus omnium phantasmatum. Et licui cx parte illa crant pluta , quae dijudicabantur Capi r- ab uno, ita di hie ex parte intellectus se habent in quo da in modo proporti, nabili id cit quod p portionabili ter rei pondet uni dijudicanti circa sensio ilia, aut etiameli limilitudo quantum ad numerum dijudicatorum rin luamum intellectus te habct ad utraque inter quae discern i, sicut illa se habebant adinvicem , idest sicut se habebat unus sensus communis ad Ciucius ensib: lia inter quae discernebat. Et non differt si accipiamus, causa exempli, vel non homogenea id eli uiuersa sentibilia non unius generi,, sicut abum,quod e thin genere sapUris, inter quae sensu, communis uii ccris nit: aut si accipiamus contrai a, ut alaum ac nigrum , quae sunt unius generi liquia inici utraque lenius comis munis,discernit. Accipiamus ergo a. loco aibi: N b loco nigri: ut sic se habeat a album ad b nigrum, licui gad d: id est sicut phanta ira alvi,ad pliamalia nigru quare S secundum permutationem proportionum a R habet adniicut haud, idelialoum ad phant alma alat licui nigrum ad phantasma nigri, di sic se habet intelle eius ad g de ad d icilicet ad pilantasma albi de nigra, lucut se habet senius ad aev tii deit au albude nigrum. Si igitur g de d. .pbant almata albi de nigri sunt in exilientia uni.Liudicantur ab uno intellectu ,.lie te habeount,
sicut a & b. l .album & nigrum ,quae iudicantur ab uno sensu. Ita quod sicut telis clijudicans haec duo erat unus ubiecto,dilfeiens ratione ua erit de intellectu. Et eadε ratio eli, si accip:amus non homogenea, ut scilicet alidulce deblit album. Deinde cum dicit. Intellet . num igitur ipsas formas in phanta at bus ipses intest Pt. Et ut in illis ipse desinι tumes id,
quod fugιendum est, vetaequendum, seu sine sensu,
cum in pbantasmatibus est, moueIur. Sentiens enim
signum face datum ignem esse, νidensque inum communi sensu agitari mo tu, cognosiit hostem accedere. At nonnunquam hise, quae sunt ιιι anima pDant agmatibus, aiat mentis conceptibus, quasi νιdens ad ea, qua sunt praesentia, ratiocinatar, atque deliberat de futuris Et cum hic dixerat rem esse,qua voluptatem aut d larem afert, tum fugit, μι persequi ur. Species quadem igitur inteluctuu ιn Doram alibus
123쪽
intelligit. Et sicut iii illis deter natum es ipsi Mirabiale fugiendum sic extra sensam, cu-in phantasin libra fuerint Oue r. t sen:ies quod fugibile est, quia
ignis communi cognosiit, videns id, quod movetur, qu niam impugnans eu . Aliquando autem ys, quasunt in anima pbanta alibus, ot intellectibus , tanquam νι- dens ratiocinatur, ' deliberat futura, ant praesentia . Tex. eo. 3 . Et cum Δxerit e perbi latura aut triste, turic fugit, aut
Manifestat quod dixerat supra. q, cum intellectus a Lsrmat vel negat bonum, aut malum, fugit aut prosequitur, concludens ex praedictis, quod pars animaei
tellectiva intelligit species 3 phat almatibus abstractas. Et sicut intellectui determinatur alica dimitabile, & suri fidum in illi Lin sensibilibus, cum praesentia fuerint,
ita & modo ad imitandum vel fugiendum, cum fiunt in phantasmatibus extra sensum,i.cum reprε sentantur' phantasmata in absentia sensihili lim. Et ponit exemplum de utroque. Et primo,quando mouetur ad prae sentiam sensibilium,sicut homo lentiens aliquid quod ludendum eli, id est aliquod terribile, puta ire mirum aliouem,sicut cum videt cy ignis eli accensus in ciuitate,videns ianem moueri, cognoscit communi, l. i. ali re ea eam ipsam Intelligeret, earne,in qua locauito est, siccum res intelligit mathematicas, tum non separati sis, vis aratas intelligit. Omnino autem is intellectus,qui auu intelligit,res ipse νti diximus est. Abstractione autem dicta intellig:t scut simum, qua ς s stenus simum non separate, inpiantum autem curuum sintellexit actu sine carne intelDrat, in qua curuum eIi,
Fc matbematica, non separata tanquam seseparata sint intelligit intim intelLetat illa . Omnino autem incellectus Tex.e.. ιε. secundum actum intelligens, res es ips2.
qua potentia communi dijudicativa, vel Dommuni, l.i , eo quod communiter accidere solet, cognoscit, inquam, quoniam sunt pretia, vol quoniam est aliquid pugnans,& sic mouetur aliquando intellectus ad sugiendum vel imitandum ex sensibili praetente. Aliquando autem ex pharasmatibus, aut intelligibilibus, quae sunt in anima ratiocinatur de deliberat futura, aut praeser tia, tanquam liactu videret. Et cuiudieat aliquid esse
laetum vel triste, fugit hoc, aut imitatur,ut ibi quando mouebatur a praesenti sentibili. Deinde cum dicit. Et omnino aliquid agit, ipsum etiam υerum acolsium
quae sine actione aut, in eodem genere suist, in quo fiunt
di muttio bonum ae malum. Sed absolute disserunt, atq; cui iam
Et omnino in actione O duodsine actione e i verum L. falsum .in eodem genere est cum bono o malo. Sed in eo quod simpliciter differt o quodam . Comparat cognitionem intellectus practici & 'sculatiui,dicens quod verum & falsum, ia.veta & salsa cognitio intellectus si nactione l.i. secundum quod pertinet ad intellectum practicum Ide sine actioneἱ .i .lecundum quod pertinet ad intellectum speculatiuum, est in eodem genere, siue illud genus sit bonum siue m lum. uoo potest dupliciter intelligi.Vno modo sie. in res intellecta vel practice, vel speculatiue, quandoque est bona,quandoque est mala. Neq; diuersificatur propter hoc genus rei, quod consideratur speculative vel
practice. Alio modo poteli intelligi, quod ipsa cognitio vera est quoddam bonum intellectus siue speculatiui siue practici . Et ipsa cognitio salsa est suoddam malum in testectus lice speculatiui siue practici. Non ergo
intendit comparare verum de falsum bono de malo secundum conuenientiam generis, sed verum S salsum,
quod est in actione, vero de salso quod est line actione. Et hoc patet ex disterentia, quam subdit dicens, quod distertJcilicet quod est in altione,& quod est line actione, in eo quod est simpliciter,& quodam. Nam intellectus speculatiuus considerat aliquod verum esseve; salsum in uniuersali, quod est considerare limplicititer, intellectus autem practicus applicando ad particulare operabile, quia operatio in particularibus est.
Deinde cum ea ciui uomodo .At vero res eas tuae vocitantur ob abstractionem ab
intellectus fracta ioc pacto intelligit Nam xis qui iam puta M- bς tem non ut elisimitas, quo quidem pabo percipi sep - 'ς /γu i non porci sed Hio Mut.ta es uter erra inusi Quia dixerat Philosophus in nequaquam sine phantasmate intelligit anima, phalasmata autem a sensu accipiuntur vult ostendere quomodo intellectus nollerintelligit ea,quae sunt a sensibus leparata. Et circa hoe duo facit. Primo ostendit quomodo intelligit m thematica, quae a materia sentibili abstrahantur. secutido inquirit utrum intelligat ea, tuae sunt tecundum esse a materia separata ibi. t virum autem contingit. ICirca primum conliderandum eli, quod eorum, quae sunt in rebus coniuncta,contingi num sine altero i telligi,& vere,dum modo unum eorum no sit in ratione alterius. St. n. Socrates sit musicus de albus, possumus
intelligere albedinem, nihil de musica intelligendo. Noautem possum intelligere hominem, nihil intelligendoce animali,quia animal cit in ratione homini et Sic ergo separando secundum intellectum quae sunt secundum Icm coniunctam modo praedicto, non contingit falsitas.Si autem intellectus intelligat ea, quae sunt comuncta,esse separata. esset intellectus salius: ut puta la in praedicto exemplo,diceret musicum non esse album: ea vero , quae sunt in leui ibi libuet, abi trahit intellectus, non qu idem intelligens ea esse separata, sed separatim vel
se ortum ea intelligens.Et hoc cit quod dieit . quod intellectus intelligit ea, qui sunt es ta per ablira aionem scilicet mathematica, hoc modo,sicut dum intelligit ii-mum secundum quod eli limum, non intelligit lepat a-te,id eliseorsum limum a materia lensibili, quia materia sentibilis, stilicet nasus radit in dii linitione simi. Si autem intellectus intelligit aliquid in actu , inquantum est curuum sine carne intelligit inquatum eli curuum: non quidem, ita quod intelligit curuum esse sine carne, sed quia in te ligit curuu, non intelli ὀendo carne. Et line ideo , quia caro non ponitur in distinitione cumui. Et licintellectus intelligit omnia mathematica separate, tanqua si essent separata,qua uis non sint separata sm rem. Non autem lie intelligit naturalia,quia in disia finitione naturalium ponitur materia sensibilis, non autem in distinitione mathematicorum.Abi trahit tamen
circa naturalia intellectus uniuersale a particulari limili modo, inquatum intelligi naturam speciei sine principijs indiuiduantibus, quae non cadum in dissinitione speciei. Et omnino intellectus in actu est resint,llecta, quia sicut res in sui ratione habent materiam, vel non habent, sic ab in tellectu percipiuntur. Et quia huc modum abstractionis Plato non conliderauit coactus fuit ponere mathematica, &species separatas, loco cuius ad praedictam abstractionem faciendam. Arist. Posuit
intellectum agentem. Deinde cum dicit.
An vero fieri possit : aliquam ipse non paratus imagnitudine, separatarum rerum Intelligat, necne, considerandum eiu possea . Vtrum autem contingat aliquodseparatorum m:e 2 gere ipsum existentem non separatum a magna tudine an
Mouet quaestionem de his,quae sunt separata imi teria secundum esse, dicens, quod pollertias considerandum erit, utrum contingat intcilectu noli rum nos eparatu a magnitudine,i. I corpore intelligere aliquia
separatoru,id est aliquam substantiam separata Q. Haec ΚThoauper Anima H α enim
124쪽
enim hie determin ri n5 potuit, quia nondum erat mani tellum elle aliquax subitantias se paratas. nec quae, vel quales lint . Vnde hxequxilio pertinet ad Metaphyi, cum, non tam fi inuenitur ab Ai iii. soluta, quia compie . mentum illiu scientiae nondu ad nos peruenit, vel quia nondum eli totus ': ber translatus, vul quia forte praeoccupatus morte non compleuit. Considerandum tamen eli quod intellectum hie dicit non separatum 1 corpore,inquantum est potentia quaedam animae, qlae est actus corporis. Supra tamen dixit eum 3 corpore separatum, quia non habet aliquod organum deputatus uae operationi. LECrIO XIII.
Intellectum, velatam esse omnia non quidem per eon postione, v t mileb ior anti ui, sed per apprehensione. probati litem non eontingat fieri intcllectionem abiq; sensu ostendat.
N Vnc autem ea,thae de anima dicta sunt, quasi ad
quaedam eapita redigentur, rursus icamus, ι-
mam ipsam ea νmuersa quodammodo esse, qua sunt . N ea, quae Ant, Ut intelLPυιlia sunt, ιβυ-uodam, -Lien iis quidem e res tae quodammodo
nex. les. uerum quo pacto id ita ebi, Paratur oportet. Scinditur igitur tu i ad res scientia, atque sensus. Is qurdem, quι est potentia in res potentia tales, is vero,qtii actu, macta si liter tales, o scientia ρari modo . Sensitiuum autem anime, id quod scientius assici potest haec potentia sunt, hoc quιdem id, quodsub mentiam cadit,illae veris, sensibile M. Tex. e5. 3 7 Nunc autem de anima dicta recapitulantes dicareus iterrem quod .muia ea quae sunt, quodammodo est amma. .aut euin ensibitia quaeso , t intelligibitia Est autefientia quid scibitia quada odo sensus autem tonsim i 5 ia Mo a a liter a tu Dac simi oportet ιnquirere . secatur' '' en: mseientia mos n res quidem potemia est,mea;quae sant potentia,qua vero amri R ea qua sunt actu. Animae autem sensit intimo quod scire potest. potentia
hyestintiboe q idem scibile illud vero sensibile . Postquam Philolaphus determinauit de sensu & in
tellectu, Nunc per ea. quae de utraque dicta sunt ollen dii quid de natura an tuis lit sentiendi m. Et diuiditur in palles duas. In prima liendit quod natura an maeest quodammodo sicut a mi quis redebant,& quodamismo aliter. In secunda Dilendit dependentia intellectus a set .su ibi. IQuoniam aut neq; rex: Circi primum duo sicit. Primo ostEdit quod anima quodammodo est omnia sicut antiqui dixerunt. citudo dicit quod aluerellomnia, quam illi .lixerunt. bid Necellecti autem .l Dicit ergo primoqd nunc te capitulante, quae dei a sint de anima, ut ex his propoli iam Ollenda, nus, dic mu sin Omnia quodammodo est anima . Omnia enim quae sun haut lunt sensibilia, ant in teli g bilia. anima aut cmeli quod1modo omnia lentibili4,oc intelligbilia, quia in anima elisensus.& intclectu, si e scientia, sensus autem est quodammodo ipsa sc ni ibilia. N intcsiccius intelligiblia, siue scientia, icibilia. Et qualiter hoc in pori inquircte. Senius enim de scientia condiuiduniatur, in rcf. id est diuidi tur in adium de potent: am querna amodu de rex, ita in id te etia di sensus, quae lunt in Dc clitia ad sensibilia di scibilia,se habent ad scibilia delinii ilia, quae sunt in pol tia. scientia vero de lentus quae tum in actu, ordinantur in sensibilia de scibilia, que uni in actu,s d tamen diuelli mode. Nam sensus in diu , de scientia ves intellectus in actu , lunt scibilia de sensibilia in actu. Sed potentia animae sensitivae, de id quod icite potest l. potentia intellectiva, non est ipsum
sensibile vel iobi je, scd est in potentia ad ipsa. Sensitiuum quidcm au sentibila, quυd autem sine potesti ad
scibile. Relinquitur igitur quod anima quodam in do sit omnia. Deinde cum dicit. Atqui necese est, aut res ipsas, aut formas in anima Forma retessc . At non sunt in ea res lasae profecto. Mn enim RRO ς
ma est ut manus. Man:u enim lustrumentorum, est ι frumentum. O intesiectus formarum est forma, o sese itidem .sensibiliumforma . ecesse est autem aut ipsa, aut species esse. Ipsa quia Manus est
sus oecies sensibilium . Armatum, Ollendit quod alio m 5 est omnia, quam antiqui ponerent,& dicat, P si anima est omnia, necesse est quod sit vel ipsi res icinites de sentibiles, sicut Emped. posuit, uod terra terra m cognoscim us, Zc aqua aquain, dc sice alijs, aut sit species ipsorum. Non autem anima est apst res, sicut illi posuerunt quia lapis non est in anima, sed species lapidis. Et per hunc modum dicitur intelle cius m actu, si e ipsum intellectum in actu, inquantum species intes in .eli species intellectus in actu. Ex quo
patet quod anima as,imilatur manui . Manus enim est organum organorum, quia manus u.iti sunt homini loco omnium organorum, quae data lunt alijs animali bus ad delentione in ves impugnationem, vel coopetitimentum. Omnia enim haec homo tibi manu prsyarat. I t si utiliter anima data est homini ioco omnium ibr-ma um ut sit homo quodammodo totum ens, inquam tum feeundum animam eliquodammodo omn a, P ut eius anima eii receptiua omnium formatum. Nam tmesiectus eit quaeda potentia rcceptiva olum torma
rum intelligibilium,& sensus eli quaedani potentia recei tiua omnium sormarum sentibilium. Deinde cu dicit. Cum autem nulla res sit'aeter magnitudives separar Quantope
rum quα abstractae vocant r, tum eorum etiam resibι-
uuoniam autem res nulla es praeter magia tκ ra,si' rex, eo rum tit videtur ensibiles, separatu in speciebus suli λαλας inte2g:b: afant, cor quae abstractione dicuntur q1ια-
cunque sensibilium habitus sunt pasoner. Et ob b eLusi; entiens tihil utique uias et, neque intellιlei sucum eculetur, uecesse simia pDamasi a. at ia- ροιulari. Phora nata em sicut ensibitia ant praei quam quod unt me materra. Quia dixerat quod intellectui est quod1modo intelligibilis. sicut lenius scnsibilis posset aliquis erede te, intellectus non dependeret a sensu. Et noe quidε vera esset ii intelligibilia nostri in testinus essent a sensibili bu separata lecundum elle ut Platonici posuerunt. Et ideoliae ostendit, quod intcilectus, indiget lentu . Et poli modum Auod intellecius disteri a phantasia, quae etiam a sensu dependet. ibi. iEst autem phantalina. itacit ergo primo, quod quia nulla res in ellecta a nobis, est praeter magnitudines sensibila quali ab eis palata se dum esse, licut lentibilia videm ur abui uicem separata: nece ite cit mantes ligibilia intellectus noliri sint in speciebus sensibilibus secundum esse, tam illa, qtis dictitur per abli actionem . mathematica, quam natur lia,quae sunt habitus, de palsiones lenii bili u. Et propter
boc sine sensu non poteli aliquis homo addiscere quasi
125쪽
cie nouo acquirens scientiam, neque intelligere, quasi utem Icicntra habita. Scd oportet cum aliquis specul tur in actu,quod simul folliret sibi aliquod phantasma. Phantasmata enim sum similitudines sentibilium. Sed in hoc diderunt ab eis. quia iam praeter materiam. Nasensus est lusceptiuus spςcierum line materia,ut supradictum est. Phamasia autem eli motus factu 1 sensu set ex. cundum auum. Patet aut ex hoc salsum esse quod Au Ixx cena ponit. quod intellectus non indiget sensu, postquaacquisiuit.lcientiam . Mamicitiam eiura quod post qui aliquis acquisiuit haurium scientiae, necesseeu ad hoc quod speculetur,qu. votui pliantasmδte,& Propte hoc per talionem organi impcduur vlus scientiae iam
acquisitae. Deinde cum dicit . .
Est autem aliud phantasia ab assima: fons, negatio ne e. Uecum enim vel falsum complexione ebi conces: Mum intelibe Ius .c autem phantasia altera a dactio st, . negatιone. Complexio enam intella times verum, aut falsum. Ostedit differentiam inter phantasiam & intellectu. Et primo quantum ad operationem communem intellcctus , tuae est copositio& diuitio, dicens cp pliam aliaeli alterum ab auirmatione ,vel negat sone intellectus, quia in complexione intelligibilium iam eli veru de salsu inreluod non est in phantalia. Nam cognoscere veru& falsum est solius intellectus. Secundo ibi. Post qua Philosophus determinauit de partibus animae vegetativa, sensitiva, di intellectiva, nunc quarto determinat de parte an iiDρ motiva. Et diuiditur in partes duas. In prima dicit de quo est intentio. In secunda prosequitur. ibi i Habet autem dubitationem .l Dicit ergo primo quod quia anima,quae eli animalium . dii linita est etiam ab antiquis Philosophis secudum duas potentias .i.secundum quod habet potentiam ad duo, quorum unum est discretio, quq sit Per cognitionem, quae quidem dii cretio opus eii intellectivae de sensitiuae pamris,aliud autem est mouere secundum locum: de tensa, de intellectu sunt tanta determinata, quanta in prioribus habita sunt: Sed nune speculandum cit de asia par-xsic prinsipio mouente, quid animae lit. Vtrum scilicet sit aliqua p*rs animae t arabilis ab aliis, vel magnitudiane, id est subiecto, ita quod habeat di itinetum locum m. corpore, ab alijs potetat ijs, sicut Platonici posuerutruci sits parabilis ab alijsarum s partibus, ratioue Lan ιum . An non sit pars animae, seu sit tota anima, Et dato quod sit aliqua pars animae, remanet consideranda virum sit quaedam alia pars animae Praeter illas, ae cO sueuerunt dici ,3 prster eas, quae a nobis dictae sunt ut est una earum. Deinde cum dicit. At metis primi conceptus quo, quaeso, disserrent, νς
non phantonatasinit in neque caeteri sint pbantasmata ron tamen mephantasmatιbus suum. Promi autem intellectus, quo disserent ut non phantasmata sim di neque aruspiantasinata, sed non mephantasmati bies.
Inquirit in quo differat primi intellectus a. intelligetis indivisibilium cum non sint pbantasmata.Et respodet,quod non sunt sine phantasmatibus, sed tamen nosunt phantasmata quia phantasmata sunt similitudines particularium,intellecta autem sunt uniuersalia ab inia diuiduantibus coditionibus abstracta. unde Pluntasmata sunt indivisibilia in potcntia,& non iR actu.
Proposita dicendorum intentione. arguit illas vitium ansemae divili ones , quae diuiduntur in rationales,& it rationale , vel in rationalem, irascibilem, de eoncupiscibilem, deinde probat vim animae niotiuam secundum locum non eis e vegetandi principium,nee sensum, nec intellectum,vel appetitum.
at bis existit eootinuo dubitatio , dubitabiti; non iniurna quihi , quona modo partes animae ct quot oporteat iacere. Nom insinita quodammodo oe non haeJolum
eae videntur quas diuidendo quidam dixeranι, ratιONII, anquam, particeps iar tractenui,ac cupiendi principium, Ner ut arat, raraonis potaceps, rarιoms expers. Habet autem dubitatιone mox,quomodo ops rict par Texacs anima dicere, quot. Modo enim quod in nitaviae utur, non sola vi quas dicunt quidum eterm: nam des ratiocinatiuam, irascibilem oe appetiti vini hi augem rationem habentem irrata abilem . ii I
De pol Elia Um autem animalium anima lusce duobus sit dis motivo. finita, discernent, qua, potentia, quod quidem en opus,edictumq; mentu, atq; etiamsensus:
i super etiam moueni motu ad loci accommodato, potentia: dejensu quidem ct intellectu haec set determinata ac pertradiata,deinceps aut E de eo,quod monet, quid num set ipsius animae consideremus oportet, utrum Vna quaedam iniussi parsoeparabilis magnitudine, Nel ra-tιone,an ipsa anima tota. Elypars sit aliqua, utri sit alia quaedam propria praeter eaa,quae dicι solent, eas,
Quonιara aurem amma secundum duas dublimia GTς potentiis quae aniniatium ebi, er discretio, quod intelli gentiae opus es, O sensus, adhuc in motie secundum locum motum: defensu quidem intellectu determinata sint tanta: de mouente autem quid forte sic animae, speculandum est,νtrum una quaedam pars ipso, seu separabilis aut magnitudine Aul ratione, ant Omnia Mima. Ex
se pars adiqua,xtram propria quisam sic praeter confictas erct, ' dcias, i harum una aliqua sit. Prosequitur suam intentionem.Et primo per modudisputationis. Secundo per modum determinationis. ibii Videntur autem haec duo. t Circa primum duo facit. Primo disputat contra distinctionem potentiarum animae. Secundo specialiter circa principium motus, quae pars animae lit ibi. ISed de motu secudum locum.ICirca primum duo iacit. Primo recitat diuiti mem potentiarumanam quam quidam ponebant.Secundo disputat contra eas.ibl.ISecundum enim differentias.I Dicit ergo primo, quod mox in principio huius inquisitionis habet dubitationem, quomodo oporteat diit inguere Partes animae, dc quot sunt. quia secundum aliquem modum videntur inlinitae elle, id eit non polle comprehendi sub aliquo certo numero. Et hoc verum ellat, si singulis operibus animae de motibus, si sunt ab anima, necesse est et attribuere diuersas partes animae.& sic videtur quod non lint solum illae partes,quas quidam determinant scilicet rationalem , irascibilem, appetitiuam id est concupiscibilem . Haec quidem diutiua non comprehendit Omnes animae partes, sed sinium vires motivas in homine. Ah j autem dili inguunt animi vires, per rationem habentem , de irrationabile. Sed haec quidem diuisio, licet secundum aliquem modum comprehendat animae partes omnes , non tamen
est propria diuisio partium animae, secundu quod iunt animae partes, sed lotum secundum quod sunt in anima rationem liabente,d: sic utitur ea Aristan I. Et hic. Deinde cum dicit.
Per diserent ιas enim quibus hasce Gidunt, si crant partes, O atiae partes es videntur, quae mai9rem inter sese,quam dictae illa nam habent. ι egeratIu in- quia n, tua quἔdem plantis, O ruersis animatibus ι reli, senstitia, quam nec νι rationis expertem,nec mei dem participem quisquam ponat .
126쪽
Serim menim dis re os, per quas, has separant, o aliae vident rer partei maiorem his differentiam ha d te de quibas n c doctam est. Vegetatiua nimiru oe plantis iness, ta omἹibus Huentibus, O sensi D- i q iam neque seu ut uia ι na nia, teque fui rationem has parem ponet qxis utique facile . Obiicit cotra praedii iis diuisiones multipliciter. Prima cibiectio est .u, si istae diffidentiae secundum ouax diuersificant aliqui partes amniae, suificiunt ad diuersitatem in partibus at, triae constitu elidi, imi eniuntur aliae partes maiorem disse relatiam habentes adiri licem qua illae, cum dictae sunt, de quibus etiam in hoc libro dictu est. Parmenini vegetati uaelian plantis, Asini inmbus animalibus , siue inornmbus obentibus, de sensititia etiam es in rimnibus animalibus: de manii si uni est, quod vegetativa Ae sensitiva plus nisserunt abi mii cem a ra io tibi , de coheupiscibii Z i ustilbili quam irascibili η dii erat 1 ioncupiscibili, Atrimen istaedi aepotentiae non com prehenduntur lub illi sui seisionibus. Et quos non c. in prehendantur sub pruna diuili Ohhma is esti in es . Ritet en in quo neq; vegetat uanem sensitiva potest die osse nationabilis, vel concupiscibilis, vel irascibi is . Vnde huc praetermisso probat ut haec non comprehendantur sub secunda diu isi ine, dic cris cynon de fac ii potest aliquis vel vegetatiuam vel sentiti-uam ponere velit rationalem uti rationem habent cm. Et quidem quod ne si ra harum habeat rationem, manifestum est. Sed quod neque etiam aliqua earum sitirIriationale rationabilis, ex hoc nonifestum esse porcsi, quia irra- iri iter. tionabile eli, vel quod est contrarium rationi, vel quod
Contra te. est natum habere rationem, de non habet: quorum neu Piruat ue trum contingit dictis partibus. Si enim diceret tantum cs- ως ' negationem rationis,non pollii p ni genus pol t γruili animae. Vndem anticuum vidςtur quod praemillae diuisiones potentiarum animae sint in nuc mente . Secundam rationem ad idem ponit ibi.
alterast, habet mutam dubitationem, si aliqui, ponat
separatastartes ammae. Dicens, P ppis animae phantastica,qua secundum rationem ab inrua ibus alij, differt. habet multam dubitation citi cum sua praedictarum potcntiarum debeat esse cadem,uci altera, Se pracipue li aliquia ponat pari animae separatas iubiceto, sicut aliqui ponebant. Tertiam rationem ponit.
Insuper appetitiua quae o ratione, O vi, alia diuersaq;sine dubio ab νmuersis Esse Udetur. Absurdum autem eIi banc a caeteris diuellere partibus. P it raum σ ιn partacipe rati is votantas, O in ratrone vacante cupiditas atque tra. Quod si tres in pa res diuavitur anima, in x quaque profecto partium merit appetitus. Adhuc aut 'appetitiara, qua O ratione, p lentia altera τidetur utique e se ab omnibus, ineo emens utique hanc sequestrare. In ratiocinat tua.n. volunta sit, ur ιrrationabile coci pisentia O ira. Si a te tria in anima, in unoquoque erit appetitus. Dicit quod vis etiam appeti tua videtur esse altera ratione de potentia .ab omnibus partibus animae. Et si secunia lini praedictam diuiti neni, partes ani in psubiecto dii linguant ut in rationalem de irrationalem inc
ueniens videbitur sequestraret id est diuidere appetitinam in duas partes lubiecto uitiarentes. de tamen hoc oportebit, liquis dicat rationale de irrationale partes animae subiecto distinctas,quia quesi appetit tua eli in parte lationabili ideli voluntas, quaedam Mi Parte trationabili, scilicet ira icibilis,& concupiscibilis. Et liquis distinguat partes antinae in tres subiecto distinctas,icin licet rationalem, it rationalem, Ae irascibilem, tequetur quod in unaquaque earum erit appetitus in rationabili enim eii voluntas, ut dictuna est. Irascibili inest appetitus,& similiter concupiscibili. Erunt igitur tres a peti ius in anima subiecto dulerentes secundum praediciam diuisionem.Seu quaeritur qυate ita appetitu senti-tiuo sunt duae potentiae appetitiuae scilicet iri cibilis, δεμ de concupiscibilis. in appetitu autem rationali cit unus tau appetitus tantum scilicet voluntas. Et dicendum eli, uus &.n qs potetax distinguuntur in rationes obiector Obie- tiuellectui et um autem appeti uuae est bonum a prehensum. Alio autem modo apprehendit bonum intellectus de sentus. Nam iuisiectus apprehedit bonum secundum uniuersalem ronem bona, si nius aut apprehendit sub determitiata ratione boni. Et ideo appetitus qui sequitur ap-lprehcnsione in inicilectus, eli unus tantum. Appetitus autem qui sequun ur apprehcasionem sensus dili in-guu Ius secundum diuersam rationem boni apprchensi. Nam aliquid appreti sum per sensu in, habet tonem mi se potioni appetibilis, in qua imi cit delectabile secudum sensum, de ad hoc bonum ordinatur concupiscibil s: Ali μquid autem habet rationem boni oc appetibilis, inquatum pei scitur delectabilibus,quasi habens facultatem ad libitum viedicis,& ad hoc ordinatur uas ibitis,quae est quali propugnatrix concupis civilis. Et inde eit qa animal; a non irascunt, neque pugnant niti propter ue. lcctabilia, id cit d pter cicio, de venerea, ut dicitur m. 6. . de biliorijs an unalium. Et propter hoc omnes passi nes irascibilis incipiunt a Passionibu , concupii cibilis,& terminantur in eis.tra enim tristitia commouet ut dein delectationem finitu citrati enim puni do delecti- 4 duo est tur. lii propter hoc quidam uicunt quod obiectum ira obiecta tri, stibilis eit arduum.Quod autem a quibusdam dicitur, te mi et ira quo sita scib:lis ordinatur ad fugam mali, nulla in ornia Iccutis. nino habet rationem. Eadem enim eli potentia contrariorum, sicut visus albi de nigri .unde bonum re malum non possunt diuertiscare potentiam apμetitiuam. Et propter hoc sicut amor boni pertinet ad concupiscibilem, ita odium mali, ut dicit Plutosophus in. 6. Eihi. de spes de bono, de timor de malo pertinent ad irascibilem. Quartam rationem ponit ibi. Se vi recta a vade cives unius,quid est id quod movet initin arum ri loco, de quo haec Δυutatio nostra no i in t tuta motu nanque eo,quora re uta, oeme ra suscipiutur.ροι quidem .ubus animantibus inest, id mouere aue νι tur,quod νmuersis ines eisdemini m
rallove atitem , ct eviratione G somno O vigilia po-lterius peroicien M. Habent enim dubital ι Onon mialta in haec quoque . Dicens,quod etiam illud, de quo nune quaerimus scilicet quid ut mouens animal secundum locum , sacit dubitationem circa praedictas diuisiones, quia non via detur sub eis contincri. De motu autem augmenti Ac decrementi, qui est communis olbus vivetibus,manifestum
127쪽
tentia none ii sensus . Natura ne
ctum est,quod habet principium commune non omnibus viventibus, lecticium generativam ci vegetata ua. Quaedam autem aliae mutationes animalium sum, liticut respiratio, Se expiratio, soninus 5c vigilia, de quibus posterius determinandum est,quid caus et ea. Ha bent enim multam dubitationem, de propter hoc specialem exigunt tractatum. Dcinde cum dicit. Nunc est de motu adlocum a commodato consideran dum . nur a tu id tandem sit, quod ι animal motum et progres exci. PaIet ις Maon esse ipsam potentiam αι triendi .. N a MMgratia semper hic motus edicitur, estque cum magiarat istae, ν lappetitur nihil enim non appetrias, aut fagi eos, hoc motu movetur, nisforsitan m. Sed demitusicundum locu qu sit mouent animal f cundum processum motum, considerandum. Quod Cirar non vegeta tuap tentia, uanifestam. Semper enim pro 'Imr alιqti id motush:ι,er aut tu photam, aut apret tu e . . t enim non appete. , aut fui ens, mouetur nise i tu . . Procedit disputatiue ad inquirendum quid sit prin
cipium motus secundu locum in animalibus. Et primo ostendit quod non sit vegetatiua tent: i, secundo nec sentitiua ibi .l Similitet autem neque sentia .l Tertio quod nec in te. lcet tua. ibi. JAt vero neque ratioci. lQuarto Φ nec appetitaua .ibi. 3 At vero neque appetitus lDicit ergo primo ui considera dum nune et i, quid sit in cnsani inal secundum locum nil mi processivo. Et quod non sit polentia vegetatiua , ostreuit duabus rationibus, quarum prima talis eli Semper motus processivus secundum locum, eli propter aliquid ima inatum,de desideratum. Non. n. animal mouetur niti appetens aut fugiens aliquid nisi forte per violentiam: seophantasia dc appera. us non competit parti vegetatium ergo pars vegetatiua non eii principium motus loca lis processivi. S cundam rationemponit ibi. Praeterea planta quoq; tati mouerentur p. edio mota,partam iuc atiquam ad hunc moti ιm, Pt instrumentum haberentia.
Amptius, planta νtique morae essent, νtique baberent aliquam par organicam ad myzum hunc. Quae talis est. Pars vegetativa est etiam in plantis: Si igitur pars vegetatiua eii et principau motus loca lis ip- cessitus,sequeretur quod plantae ellent motiuae sui jpl rum Iecundum hunc motum, de haberent partes organicas conuenientes huic motui,quod patet esse falsum. Non ergo pars vegetatiua eii principium motus loca lis processivi in animalibus. Deinde cum dicit. iPari modo nec ipsa sentiendi H motus buin e principi mn me constat. S un t e nini animalium multa, quae sensium quidem babent, manent tamen, orsi uere mobilia
β itia. anod si natura nihil facit brastra, neque ne
cessariorum quicquam omittit, nisi in amotibus membris capti ac impetri Matque antissilium hesi . perfectas it, O non membris capta, cuιus id indicιum est, generant e me Iiatum decrementati fusicipiunt, haoereuter eas ipsa profecto parteI, quae progrediendi
Similiter autem neque sensitivum. Multa .n. Lut animatium, quae1 sum quidem babent, nentia autem, crimmobilia sint per δε nem. Sι igitur natura nihil facit frunta,neque deficit in necessar s nisi ιn orbatis, E .rmperfectis r i u Iu ωι aute ammatia perfecta cist non orbata Aut gn: autem est, quia generat ua sunt, av. tum habent, in decrement MM, quare o haberent utiq; partes organicas processioras .
Ollendit quod neque etiam sensus est principium
talis motus tali ratione. Sensuum cli omnibus animali-bra:si ergo sensus esset principi u praedicti inotus: seque Ietur ut omne animal hoc modo Inoueretur. Quod patet esse tallum, quia multa sunt habentia lensu in , quae tamen manent semper in eodem loco, de sunt uia mobilia per sin em, id eli quandiu vivunt. La quia pollet aliquis credere quod non est propter hoc ιγ deliciat eis principium motivum, sed quia deliciunt eis instrumenta apta admotum. ideo ad te mouendum hoc, subiungit cin natura nihil iacit iriistra, neque deiicit in neces Iara s,n .la in animalibua orbatis Ic imperiectis, licut lunt animalia monitruosa, quae quidem moltra animalibus
accidunt, praeter intentionem naturae, ex corruptione
alicuius principi j in semine. Scd animalia immobilia sunt periectam sua specie,&non sunt orbata quasi mostra. cuius lignum eli, quia generant uuii imile, Se habent debitum augmentum ce decremetum, quod non cit in animalibus ψrbam, ergo de in huiusmodi animalibus natura nihil iacit trullia, neque delicit in necessari s. Vnde sequitur, cy li haberent principium inlatus, quod haberent partes organicas dii politas admotum Proccisi uum. Aliti principium motivum esset in eis sup ei fluum de ne celsaria ad executionem potentiae moti
eae cis defcctent. Ex hoc autem accipere possumus, xl cuicunque ineli aliquod principium vitae usunt et o salia conuenientia illi principio,& quod partes corpori sunt propter partes animae. Deinde cum dicit. At Wro neque ratiocinanes Nis,σ ι quodeciam intesticias appellatur principium ejimmenus . intectem seMm contemplativus,mbit eorum,Paesuo actionem cadunt, conte latur, neque dicit quicquam omnino si sit fugiendum, an persequendum. At motus semper aut fugienti; avtreisequentis quippiam est. Guas etiam curens aliquam bati ficemodi contemptatur, inde iam sux re aut FHUequi non tabet. Attamens res illa terribilis sit, cor ipsari mouetur ,sia agio eas voluptate, pars acii alia corporis agi Mur. At vero neiae ratiocinatiua potenti voc Ius intellectus est moueus. Speculatiuus emi ni υι ipdculatur
a, te, neque dicit de fugibili, O per 'ibiti. Semper
autem motus aut fugientu, a stperseque uis ab Iulia est. Sed uetue cum lecalvius faerit aliquid Datin ossi, iam praecipir aut pei sequi, aut fugere, puta cum raris toties intelligit terribile alique aut delectabile ioa iubet autem timere ,sed eor mutietur. Sι aatem deletilabile, a tera aliqua pars. Ostendit ν etiam intellectus non est principiu motivum.& dicit, θ neq; pars ratiocinatiua, quae vocatur intellerius, vide tur esse movens. Vnde accipere postumus, quod ratio 1e intellectus non sunt diuersae partes animae, sed i ple intelle, tus dicitur ratio, inquatum per inquisitionem quandam peruenit ad cognoscendum huelligibilem veritate. Et quod intelle dius non iit principium motus, probat primo quantum ad i peculatiuuintellectum, quia cum in te lectus speculatiuus speculative conlideret ea, quae sunt tantum l peculabilia, de n ullo modo agibilia, sicut cum conliderat quod triangulus habet tres angulos aequales duobus rectis, S alia huiusmodi,manu citum ell,quod speculatiuus intcllectus non specula tur aliquid agibile, neque dicit aliquid defugibili, de persequibiluod lic non poteli mouere,quin semper motus eli fugientis aliquid lecundum appetitum,aut prosequentis. Aliquado autem intellectus co siderat aliquid agibile, non tamen Practice, ted speculutive, quia conliderati Pluin in uniuersali de iaci lecunda quod est principium pat liculari, Operis. Et de hoc consequenter dicit, quod neq; imellectus Icu sue: it speci latu ,..iapeculative coliderauerit taliquid linidi . ali
quid agibile, nondum praeeipit prosequi vel iugere. si . b. thoaul cr Anima H q cut
Intellectus non eae ipsa vis motina x. G. 46. Cor est or g nutu PO
ratro , di seri autem racioae .
128쪽
e ut cum multoties intelligimus terribile taliquod, vel desectabile.sed intellectus non iubet timete, via desiderare, sed aliquando mouetur cor au itinendum', absci; imperio intellectus. Et si iterum dc lectabile moueat appetitum,crit aliqua alia pars, quam cor, quae mouctur. Et hoc deit propter Opinionem Platonis, qui posuit partes animae tale subiecto dili notas, ita in irascibilis, ius ei inacre, iit in corde, S concupiscibilis sit in aliqua alia parte corporis, puta in hepare.Sic igit mani cliu eli 0, intellectus speculative ci,nliderando aliqua gibile, no mouet, ex quo patet,quod intellectus speculatiuus nullo modo mouet aliquid. Deinde cum dicit.
go ima er praecipiente intellectu , O intelligentia fugere aliquiduae per jeqvj, noli mouetur dia fecundum
rius proprium si agere secutacitia scientiara , non
silentra. Prohat,quod nee etiam intellectus pisdictus mouendice, quod nec etiam intellectu pi aei ico praecipient c, quod contingit cunuante lugentia dicit aliquid fugien . eum, aut piosequendum, lacn propter laos homo in Duetur,sed agit secundu concupiscemiam, sicut patet dein continentibus,qui ha tant rationem reciam , sed non inhaerent rarioni rectae, unde videtur quod in ectus non moueat. Piobat autem idem ex in dicis,qci liabeates scientiam inc dicativam non sanantur , quia non faciunt ea in scipita qua piaec ipit ars eis. Ex quo vid tur , quod agere secundum Lientiam non liti ieritiae praeticae, sed alicuius alterius. Deinde cum dicit. Vis nitu et vero nee appeturus, iror atq; princeps ἴ ius esiuiti morionis. cim enim euim duo Mnaopeciant, atque cupanar, non Iam a na es, ua e potiva Idanes lectu intimsequuntur, ras..i i co repera' .
tur intellectistia . Ostendit quod pars appetit tua non sit denominatiua super hunc motum,quia videmus si cotin eoici appetunt di concupiscunt,sed non Opera ι ut ea, quorum habeni appetitum. Econuerso eli in incontinentibus,vtini seu ius apparet in . Ethico. videtur igit ut quod neque appetitus moueat.
Plinei pium motus loeali, in animalibus immobile. ipsum
elle appeti. ileos enda, prancipium autem, quod motum nisu et i p.um,appetitiuum,quod autem mouetur localiter, plum animat,initium tuna autem cor.
quandam intellecti me esse ponat. bomnes magis imaginatιοnem Parascunt Iazu pleruntues quum , in exteris animalibus , non intellectis nefueratio dea imaginatio mes. Haec igitur amoo intellectas, o appetitus nouenda motu dacto Pr mi PIasunt, . Uidentur a tem duo hac, mouenria aut appetitus
aut intellectus si alluis phantasiampo uerit .stat ire delectum queridam. Multa enim praeter scientium sto: serar phantasiam. Et in aliis animalibus, non intellectitis cir e ratio est ed phantasia. Vtraque haec ergo mot: uasinisse rum theum, intellectus O appetitus.
Postquam Phili sophus processit disputatiue adinis quirendum quid sit principium motus localis inanimalibus, hic determinat veritatem. Et primo ostendit in uniuersali, quia sit pri et pium motus.secundo quin modo hoc principium diuerti mode in diuersi: reperitur ibi .lom mno quidem igitur.l Circa primum ducis acii. Piimo ostendit quid sit principium motus in antrumalibus. Secuta docet ordinem , quomodo motus ille completur,quantum ad motores, & mobilia. ibi. Specie quidem igitur. Circa primum tria facit. Primo ponit et te duo principia motus. cudo reduci ica in via u. ibi. I Intellectus autem .l Tertio soluit cibiectione in suis
perius politamcibi. I ait Oniam autem .l Dicit ergo primo quod consideratis lus, quae praedicta sun licum mi-mlesium sit aliodve gerativa pars non sit mouens, αltim liter neque sensus, cum non omnia, in quibus haec sunt, moueri inueniantur. ut patet ex dictis r videntur duo haec esse mouentia, l.appetuus de intellectus, ita tamen quod subintcllectu phant alii comprehendatur, quae habet aliquid simile intellectui, inquantum mo- Iasta. te sci, ct ad absentia in lentibilium sicut intellectus, quia lige etiam est principium motus. Multi enim homnes pietteitnissa scientia intellecius, sequuntur in suis motibus phantasiam,sicut illi,qui non secudum rationem a gut,
ted impetu moventur ad aliquid agendum . Et in alijsani mptibus manifestum est,quod nunquam intellectus eii neque ratio quaen Oueic possit . sed sol uni phantasia. In hominibus velo est phantasia S intellectus Sie ergo inanisellum est quod utraque h vcmouent, scilis cri intellectus comprehendens sub lephantasiam, dea Fctitiis. Deinde cum dicit. Intellectu is, inquam, qui alicuius gratia ratiocinatae ,γι tu rancipium et agendi, atque bicfine ab intel
per alis in communem utique m moueren . Tunc
autem intellectra quidem non PIdetur a que appentu moveri. Voluntas enim appetitur est quidam atque cum si mo us, per ratιonem, . et ιam per volunzatem νς. Appetitus autem absque ratione moueI. CVIAras .m
μ 1 a quidam en appetitus. Intellectus aute quι propter aliquid ratioci tμr O T. i. a. oqui practicus es, dioert a speculativo sicundum finem.
Et appe uas propter aliquid omnis e , t. Culus enim appetatua Toc principium practicι ιntellectus. Vitιinum aut,
principium actionis est. Quare rationabit ter haec duo ridentur mouentia Upetuus o ratio practica. cppetibile.n. uet, propter hoc ratio mouet, quia principium . eius est appetibile. Et phantam autem cum insueat,nsum et sine appet ι . Vnam Etrur o mouens nempe id, rexa5. quod appetimus. Si enim duo, intellectus O appetitus mouerent, fecundum communem Ptique aliquam specie
mouerent . unc autem intellectas non videtur mouens
sne appetita. Volato erum appetιtita est . Cum autem secundum
129쪽
cupiscentis emin assetisci quidam cst.
Reducit praedicta mouentia in unum . Et circa hoe tria sicit. P imo oliandit propria litum. Secundo ex eo, quouea ostensum, as ignat causam cuiuidam acciden iatis circa motum animali una. ib . intellectus quidem
fixur. I dictio improbat diuisionem porent rarum, qtiam antiqui poneban bi. Idiuidentibus autem. Dicit e go primo,quod intellecti Pu iiD. uet, euintelleia eius, qui ratiocinatur proptar aliquid, non propter ta tiocinari tatum,& hic est intelleci us praeticus, qui d im spe eulatiui serta speculativo iecundum linem. Nam peculatiuusta Pr et V i ι peculatur veritatem, no propter aliquid aliud ed pro ς ς tW 4 f pter seipsum tantum , practicus autem speculatur veri si ς- talent propter operationem. Limanti ei tum eii, quod
omnisapp. itus est propter aliquid . Sestum enim ii dicere, lii aliquis appetat propierapyte . Nam ad yctoc cii quidam motu in illud cendens . Nil illud cui uxesi appetitus, scili t appetitii lc,elt.Principium intellectu, praedici NI illud, quod cli primo appiti bile, eli sint , a quo loci pii consideratio intellectu 1 pracaici. cun olim citum ias aliquid deliberate eo agenuis, primo luppian imus fine vi, Hemde procedimus per ordine ad inquitendum it Ii, quae sunt propici linem, lic proce dentes sempera pol teriola adpriu, vique . d aliud, qd
nobis imminet primo agendum. I t hoc eit quod lutidit quod ultimum de actione intellectus practici, eit principium Milonis, id est illud ,unde de inus actior dincipere. Vade carionabiliter dictu eit, ip hqc duo sunt 'd' ui oucutia, stilicet appetitus , de intellectus practicu .
i cu ur jntelle iu PIacticus i nouere, quia, lcilicet erus
Principium quod cii appetibilc, mouet. Et quod dicitur
dei mel ectu, in ellige dum est etiam de phantasia, quia
cum pliata talia mouet, non mouet sine appetitu . Si enim in Ouci, nil iniquatutinisci resentat appetibile,si cui nccam dilectus. Sic igit ut apparet, quodum: mcthmoucias, scilicet appetibile, h cenim appetitum m uet,de est Poncipium intellectus, quae duo ponebantur . . idis, mouentia. Et is crationabile eii, quod haec duom uentia reducantum unum.quod eli appetibile, quin lim iebantur liqc duo intes ectus de appetitus ei te in uentia , rcipeo u ei uidem motus, cum unius eisecius sic una caula propria, neceste eli quod moueant naec duo secundum aliquam communem speciem. Non est autem dicendum quod appetitus moueat sub specie intellectus, iud niagis Gonuerso. quia intellectus non inuenitur mouens sine appetitu, quia voluntas . sectilidum quam in ovet in licetus, ei quidam appetitus.Et ratio huius at, gnatur in nono metaph. quia cum ratio icientiae praci,cae sanabeat ad Oppotita, non mouet,nili de terminutur ad unu in per appetuum.Sed appetitus mouet line ratione, sicut patet exi qui ex cocupiscentia mouetur. ncup icentia enim cit appeti usquid Pn.i Lxemplificat autem magis de coeupiscentia, qua in de ira, quia ira habet aliquid rationis, non autem concupit celitia , ut pibat Pollo phus in septimo . Et vico.
Et lie patet quod mouentia reducuntur in unum. luod
eit appetibile. Deu de cum dicit. Capy Intellectus igitur rectm ci omni oti appetitus atque
movenui , pia Didem es ea, quam appetitum consue-
Intellectus quidem igitur omnis, rectus est. Appeti' Α ' ii. s. 'tus aurem puantasia,recta ἐν non recta.Vndes per aui te uera quidem mouet appetιbae, Sed hoc est I appares bovum elibonum. Mu omne autem Ied agibile bonum. Adibile au aut certerem es contingens o uiuerse Dabere. t uod igitur au- ip HL inmodi potent ιa mouet anima, qua vocatur appetitus, s
Asignat ex praedictis rationem cuiusdam accidentis circa motum vel actionem,ottendes, scii cet quare in actionibus x motibus noliris erramu . Et dicit qui omnis intellectus eli rectus f quod intelligendum elide intelle ii principiorum : Non enim erramus circa prima pi incipia in operabilibus, cuiusmodi lunt, nulli nocendum ei te on esse, aliquid iniuite agendum, Nniailia, sicut nec erramus circa prima principia in ip culati . In bis autem quae sunt poli principia, ii quiuere te conlideramus, procedit ex reetitudine, quae elici ca prima principia.Si autem 1 rectitudine deuiamus procedit ex errore,qui accidit in ratiocinando.Sed arpcilius de pirantasia, qui etiam mouent,sim Sc cum rectitudine , de line rectitudine . Et ideo in actionibusnci tris contingit deficere i rectitudine secundum in delicimus ab intellectu de ratione.Vnde parit ex Praedictis quod appetibile semper mouet. Hoc autem ιρ Petibile. cli aut verebon uin, quando perhili urin iudicioi uel ectus recti, aut apparens bonum, quando de. linata iuuicio inies lectus ricti, propter appetitum vel p. an laliani. Non autem omne bonum eli appetio te, oc mouem, scobonum agibile,quod est nonum applicatum ad Operatione in ,δc hoc contingit ali er se trabere,licut Omnia quae Oltrae actioni sutas untur. Vnde bonum vitiarum de necessariu in sua univcrsa ita te collitens, uois ...
mouet. Mani se itum eli igitur quod potentia anime quae dicitur appetitus, sit mouen . Dcinde um aliat.
Constat eos oportere, qui partes animae diuidunt si modo poterica is tos a diauasu, a et e separent, complures
concupiscibile ista ibile. Excludit illud, quod antiqui dixerunt dedi itinat
ne partium in otiuarum, dicens quod diuidentibus partes animae in rationalem, irascibilem dc concupiscibile, si tuli iniendunt dii linguere potentias animae ab nuice sese iratas multo plures fient , quam ipti ponit, scilicet
vegetari uum,sin litiuum, intellectivunt,co liliatiuum, di appetit tuum. Da inguit autem consiliatiuum ab appetatuo, licut i 6. Ethico Ddtinguitur ratiocinatiuu Cip. i. Quod eii contingeni tum, a scietifico,quod eli nec etiariorum, de ea ratione qua ibi tangitur. H e autem par tes animae plus dii ierunt abinuicem,quam concupit Obiterie irat cibile, qus comprehenduntur sub appetitu sensitivo, unde plures sunt partes, quam a Puponant. Deinde cum dicit. Cum petitiones inter sese contrariae sunt, quodqvid in tum sit, cum ratio cupiditasque contraris Quindo et an . id e ferι solet in visce,quae sentiunt atq e pem' iiiiiibus appiant tempas. 2. Iem emm ob farurum retrahere rubet,cu peium snt
piditas vero piceas ipsum persequitur. quod tam J a ficit voluptate,id si te citer allicere voluptare, er solute bonam esse videtur ex eo Iane,quia futurum nos eripuit r. Ouo-
130쪽
' Quoniam autem appeti res Dat contrari' adinvicem,
riae fuerant, Fit autem in ipsi temporissensum habentibus. Intellectus exim propter futurum retrahere iubet, concupiscentia autem propter ipsum iam . , tiletur enim quod ιam delectabile, in simplicit ex deiectab te, O bonum inputater, propterea quod non vidi tur futurum iExcludit quandam obiectionem supra positam ad ostendendum, quod appetitus no mouci, per hoc quod continentes appetitum non sequuntur . Sed haec ratio soluitur, quia in homine sunt contrarij appetitus, quin rum unum contin tes lcquuntur,oc alij repugnat. Dicit ergo, quod quia possunt seri appetitu contrari j
ad inuicem, hoc contingit cum ratio concupiscentiae
contrariatur. de fit de accidit hoc in habetibus lentum tempolis, ideli qui non soluin cognoicunt quod in prs
senti eli, seu conlid ani Priteritum de tuturum , quia intellectus quandoque ab aliquo concupiscioili rei rahere iubet, propter suturam conliderationem. Sicut cum icuri tanta, ex lucticio intelletius videtur a vinoabitinendum esse, ne iebris iii calet cata ed concupii ccntia incitat ad accipiendum piopter ii liin Haiti, id elipropter illud quod in prassiaticli. Vicctur enim quod in prεlenti cii delectabile, ei te simpliciter delectabile,&bonum, ex eo quod non coia iideratur ut tutus u in. Dc-nde cum dicit.
Specie quidem unum id estprofecto quod movet μ pe
Ostendit ordinein motus. Et circa hoc tria iacit . Primo Oliendit quomodo ni ouetra lunt unum, ci quonIodo plura. cundo quom Odo Ordinatur aul nuiccm,ibI.i Quoniam autem tria sunt . lacrito summaric ceterminat de unoquoque eoium quaeuasn,quae ad mo Ium requiruntur abi. Nunc aute. I Dicit ergo primo, quod si mouc nila coniaderantur tot maluer , ee secun uum speciem ,unum erit mouehici licci appetibile vel appe- latiuum, quia inter Omnia primum moues cit appcribile , hic enim cli mouens nonnao iuu , inquamum est imaginatum via intellectum. Manu citum cit enim. secvnua mouentia non mouentur,nili inquantum participant ptamum . Vnde omnia conuenium inspecte primi ni Ouenias. amuis autem omnia conueniam in 1 pccie primi mouentas, amca nulluc Iolunt plura. Deinde cum dicit. At vero eum tria sint in animul um moPur istam id,
quod movet secundam id, quo mouet: O ter uim id quod mouetur.atque Hr quod mouet, sit cister r nam aliud est immobile, alaad uet atque mouetur.Dm bile quidem
As,ignat ordine motus. de dicit quod tria sunt, quae
inuemuntur in motu. Vnum,quod eἰt inouem de aliud in orgauum,quo moucias mouet, α tertium cit quod mouetur. RlOuens auxeiu in duplex,unum quidem immobile,ta aliua quod eli mouens suorum In motu igitur animalis, mouen, quini non mouetur, cu nuntaciualc,quod movet appetitum, prout cit intellectum vel imaginatum. Sed mouens motum, cit ipse appeti. tu , quia omne quod appetit, inquantum appelit in Q uctur,oc 1psum appetcre cli quidam actu , vel motus, prau motus est actu, pellucii, piout dictum cli de operatione lenius de Huci lectus.Quod amem mouetur est animal. organum aut Lm,quo appellius mouet, eit aliquid corporcum,lcilicet quod eli primum organum motus, d. id O de nutus modi organis contiaci atruum eli in operationi laus communibus animae de fiat inta Dcterminat enim de uocin livro ae cauia motra ansem alium, In noc cnim libro intendit ceterminateve anima iecundum te ., Deinde cum cicit.
Summarie determinat de organo motus localis, de dicit, in tu a, quod Primum mouens organice Oportet tale eue, ut in codcin ιιι ac principium de liuis in tus , ii ut in quadam circulauoae , in qua eligibb suin de cocaqum,quoium unum cit quali finis, ta aliud quasi principium. Nam concanum cit sicut linis, gi
bolum aui cui videtur cile, si uc Principi u motu5.dic uncum concaui talem enim cia restitur in icipio , secun
dum gibbolitate vero attenditur eius dilatauo Put,abi plo iit princi p. v motus de pulsus. Et ua in ipso cit principium motus de ianis:pria istium autem motus oportet esse immobile in unoquoq; motu , sicut cu mouet manus,quiescit brachium, de cum mouetur brachnim qui cicit numerus, α uc Omnis motus ab aliquo immobili procedit,oPOrici quod in ipso organo motus quod eli cor, sit aliquia quieuens, i nquatu in eli principium motu hoc aliud quod mOuc ur, inquantum motus tem , minatur adipluma t hcc cuo in ipso, scilicet quiescens de motum sunt diuerta ratione, licet lubiecio de magnitudine sint ab inuice inseparabilia. Eil oporteat id ei te principi u mo us,ec tim , dc per conloques quiesces c mobile, manifestum eii ex hoc, quod omitis motus animalis componitur ex pulsu ex Liactu. In pulsu au iem id quod cit mouca , at talum Pi incipium motus quia