장음표시 사용
111쪽
propter hoc quod intelligit omnia in potetia, non este
mixtum ex rebus corporalibus, sicut Empedo. potuit, sed elle immixtu sicut dixit Anaxigo Et quidem Anaxago.hoc dixit hac ratione motus quia potuit intelle .cium esse principium totius motus, a quo Omnia mouentur lecu dum eius imperium. Si autem ellet mix Ius ex naturis corporalibus vel haberet aliquam earu in
deterini nate, no pollet Omnia mouere suo imperio, qui ceterminaretur ad unum. lit hoc eli quod dicit ut Anaxago.polaitantellectum esse immixtum ivt imperet fideli ut luo imperio omnia moueat. Sed quia nos nunc non loquimur de intest elu, qui omnia inouet, ita de inici lectu quo anima intelligit, illud medum non est opportunum ad ostendendum in Allectit m esse immixtum, leu Oportet aliud medium accipere ad illud Ottendendum ex hoc scilicet quod intellectus omnia cO 'noscit. Iit hoc est quod add t i hoc alite est ut cognoscati
quali dicat sicut Anax ago. p. luit intellectu este immixtum ad itinc Ut alii peret, ita oportet nos ponere intelle et um clie immixtum ad hoc ut cognoscat. Quod quidem tali ratione apparet. Omncient in , quod eli in potentia ad aliqui sed receptiuum clus, catet eo ad quod cstin. potentia S cuius est receptiuum. licut pupilla. quae elim potentia ad colores, rcceptiua ipsorum , elicarens omni colore: sed intellectus nolier iic intelligit intelligibilia, quoa eii in potentia ad ea de susceptiuuscinum, licui sensus senti balium: ergo caret Omni us il bs rebus Quas.natus cli intelligere. Cum igitur intellectus nollet natus sit intelligere omnes res sensibiles de corporales, nc cesse est quod careat omni natura corporali , sicut sensus vilia, caret omni colore, propter hoc adest cognoscitiuus coloris.Si enim haberet aliquem colorem .ille color prohiberet videre alios colo res.Sicut lingua lebricitatis, quae habet aliquem humorem a maia m . non potest recipere dulcem saporem. Sic etiam intellectus si haberet aliquam natu tam determinatam, illa natura connaturalis libi prohiberet euma cognitione aliarum na urarii. Et hoc est quod dicit. i Intus apparens. n. prohibebit cognscere extraneum dc obit et, ita tat im=ciet intellectu, de quodammodo velabit et cocludet ab inspectione aliorum. Et appellat intus apparens aliquid intrinsecum conatu i ale intellectui, quod dum ci apparet semper impeditur intellectu sata intelligendo alia. licut ii diceremus P humor amarus ellet intus apyarens lingit e febricitantis. sudit autum ex hoc cui non contingit naturam intelle et esset neque unam, ii deii nullam det et minatam sed hic solam naturam hi chquod est pol ibilis respectu Omnium . lit noc quide contingit intellectul,quia non clico nos cui uu vim unius generis sensibilium , sicut visus vel audetu via omnium qualitatum de accidetium sen-1ibilium communium v l propriorum, sed uniuersaliter.totius naturae sentibilis. Vnde sicut visus caret quodam genere sensibilium, ita oportet quod intidie eius careat tot naturas libit ulla hoc autem ulterius concludit,quod ille,qui vocatur intellectus anim , nihil eii in actu eo tu,quae sunt ante in te illigere, quo eli contrariuc quod antiqui Ponchant. Diceoant. n.eum, ad hoc qd Lognosceret Omnia,csse copolitum ex omnibus. Si autem citet cognoscitauus omnium , quia haberet in se omnia, cistet temper intellectus in actu de nunquam inpotentia, licut iupra dixit detentu , quod ii citet com- Pollius ex sentibilibus, non indigeret sensibilibus in t terioribus ad sentiendu . Et ne quis crederet, quod est et hoc verum de quolibet intellectu, quod sit in potentia ad sua intelligibilia, antequam inici ligat , interponit quod nune loquitur de intolle tu quo anima opinatur, eo intelligit. Et hoc dicit , ut praelesti et se ab intellectu diuino,qui non est in potentia, sed quodammodo intellecius omni De quo in tallectu Anax.i. uixit, quod cli immixtus ut imperet. Deinde cum diciti Quo circa neque cum corpore mixtum ipsim e se,consentaneum est rationi. Qualis enim quidam fieret, calι- Interestud aut siri uus, E in ramentum aliquod ipsius esset ni cor prefecto heret est fieres s. Nora autem ipsius nullum pror
Vn Ie neque νι Leri est rationabile , ipsim corpori. Quas seu atquis utique et set, aut caleo ius aut frigidas . erit organam aliquod, sicut sensitino, nunc
Ostendit Quod intellectus non habet organum corporale.Et primo Oliendit propositu in .Secudo adaptit ad hoc quoddam dictum antiquorum .ibi t Et bene iam .l Dicit ergo primo concludens ex praedictis, quod si intellectus noster ad hoc qd cog Icat Omma 3PDrtet quod non habeat naturam aliquam determinatam ex naturis rerum corporalium, quas cognoscit, eradeo modo rationabile est quod non 8 misceatur cor ori, hic eli quod no habeat aliquod organum corporale, sicut haciet pars animς sentitiua , quia si erit aliquod organum corporale intellectui, sicut ei l parti sensitive, tequetur quod habeat aliquam naturam determinatam ex naturis rerum sensibilium. Et hoc eli quod diciti qualis enim aliquis utiqueti et t. i. aliquam qualitatelensibiliem to eas, ut scilice: iit actu calidus aut trigiseus Matiis elium est enim quod potentia animae, quae eli actus alicuius organi, conformatur illi organo, sicut actus lusce tibili. Neq; refert quantu ad actu potentiς, utrum ipsa potentia habeat aliqua qualitate lenti, item determinatam aut organum , aut ac Ius non potetiae litsolum, sed composita ex potentia & Organo corpore Similiter enim impeditur vitio oculorum ii potentia vitiua haberet colorem determinatum liue pupilla. Et leo dicit quod ei uidem rationis est ponere quod intellectus non habeat organum corporale, de quod non habeat aliquam naturam corpoream determinatam . Et
ideo subdit quod nullum est organum intellectivae partis licui est ienluvie. Deinde cum dicit. Atque bene, redieque censient, qui formarim locum
cnIinam inquiunt esse.Attamen neque tota est locus ed
interii Lua, neque eit a Iu sed poteatra forme Eu bene tuis iacentes uat, aim iri esset 'cio P Drum usi quod non tota, sed intelle Lur,ueque acta, Iod
Ad aptat quod dictum est, opinioni antiquorum,&dicit, quo ex quo pars intellectiva non haoet organi, sicut pars sensitiva, iam poteli veriticari dictu illo ru, qui dixerunt, quod anima eii locus specierum et quod per si militu dinem dicitur, eo quod cit specieruin receptiva. Quod quidem non verum esset. si quaelibet pars
animae haberet organum, quia iam species non reciperentur in anima sola, sed in coluncto. Non eni in visus solum eli susteptiuus specierum, sed Oculus. Se ideo nodicendum est, quod tota anima lit locus specierum, sed solum pars intellectua, quae organun non habet. Nec ita eii locus specierum, quod haneat actu species, sed Potentia tantum. Deinde cum dicit.
.atqui passionis νaeuitatem non similem e sesensitivi,
atque lintellecti ut, patet in sensuum ι aurumetis aliue iaino sensu. Se is seren ex vehementer sensibiti sentire non pore l.Audito namque no auditsinum post magnos sonos νι juM aon wdet , neque odoratus ollacιt , ρέι chementes colores, atque Odυres. At Inte Iecii. s aliuo Ide intelligibiti intellecto, non minus 1 ne, sed ais percipιί,intelligιtque ιnferiora. Sensitiuum enim non effime co Morciat intellectas ab eodem est parabitu.
bilis per edi per ace deas , sensus
112쪽
o cris, inquanti m organi proportio coriumpitur ab excellenii lcnsibiti Aed de intellectu, hoe acc:dcre non Dotest, eum organo careat. unde nec per se, nec per accidespas,ibilis est. Et hoc eli quod dicit, quod dis limia udo impati ibi tua: rs sensitivi di intillectitii mani ulla cli ex
organis& sensu, quia sensus eliscitur impotcns ad sentiendom,cx valde se nsibili, sicut auditu, non potest a d. te sonum,p Opter hoc quod motus eli ex magni, sonis , nequc visus potest videre, neque ollacius Odorare ex eo quod hi sciatus moii sunt prius ex follibus odoribus 5 col v ibu, corrumpentibus organum .,cu intellect us, quia non habet organum coapoicuiu, quod corrumpi possit oti excesse tiam pio pri j obiecta, . una invitelligit aliquid valde in taurilibiti, non minus postea in icti igit infima, scd magi,.5 iciem acciuciet cic uulu, linon habitet organum ccirporale. Dcbilitatur tam cirsupra. x mie laetus cx silaone alicuius organi corporalis indire cte, ilici,am Lm ad cius opctationem iequiritur ope iatio sensus haliciati, Oigata una. causa igitur diu cristatas,
eli:quia seni rituum non cli line corpo c, sed inta lectus eli lc paratu, l x his aurim, quae es:ctimur,as parci falsi.
I Opinionis illorum,qui da ei tini,quou iiii licetus clivis imaginativa,vel aliquis pia paratio in natura humars -- quo ni, consequcias cia piari, compi cxuinem .sed horum oerorida de ii casione v ciborum,qui iam in iamum dccepti sunt, ut ε-pectu hu. poncrctat in tallicium pol tu i m eiica cortiore separamatio. tum, sicut v naue subitantiis scparatis. Quod quidem omnino impclli bile cli. Manil eliu eii enim, quod hie
homo init iligit. Ni enim hoc negctur, tune uaccia, hanc Opnionc in non intelligit, aliquid di lecti non est audiedus si autem intelligit, Optari et quod aliquo formaiahi et intelligat. Hic auicm c:: intelli eius possib iis . de quo Philosophus diatio Dico autem intellecium quo intelligit,& Opinatur anima. Fintellectu, ergo pisa, ibi. bili, iat, quo hic homo io in taliter loquendo, nictis git. Illud autem, quo aliquid opι ratur, sicut aci tuo pi inci-i csse ic parari ab eo quod Op ratur. pio, potiti l cuduni cut si dicamus, quouoatiuub Di tralui pιrr gon , quia rex mouet eum ad operanduin . Seo imponibi lecti illud, suo aliquid Oseo iur icta allicr, stiparari ab eo se .cuncum es . Quod iocoeli, quia mitu agit nisi secundum quod cit aesu. sic igitur aliquid lo inia litet operatur pet aliquii:,ti cum eo si a iri No autem tit a i quid
cum ab quo , cn, actu. si in a paratu ab co secundu ellc. m. Auer. vi dei in Liuile est quod illuc , quo aliquid agit toria In iit r. sit separatum ab eo L. udum csic. luco hoc cosidcrante, adinc colore, huiu, Dpinioni, , conati sunt
mucoire aliquem stodum, qui, dia sub liantia leparata, quem in illicitim pota ibi in dicunt, contini,cturde via latur notis ici m, v: sic eius in ictus c. e Di noli ruinior ma int ligere. Dicunt.n. id spicies intelligibil. scii intcs eci us possiti lib. Pci eam cuiui iri in aciti. Huiussimcda auten, spcciei subieci timeti quocidam puanta -- sma, quod ι si in nobis. Sic igit ut cicunt intcile lumis via ει pos abscio copulari nobiscum Per fortuam tuam Seu
i cilcctus enim possibilis no est unum cum intelligibili,nui secundum quod mullectius eli in actu, sicut neque sensu, eli dem eum sentiti ii in potentia, ut supra habitum eii ,pecie, igitur intelligibilis non eii tot ma intelicetus pυ:,ibilis, nisi iacundu qu cli intelligibiti, aciu. non est aut in iniel iginis, actu, nasiacundum quod eli a pii intasmatibus hi iratia de remota. Mamiel tumeli igitur,quod secundu quod unitur intellecivi, eu reia in Oia a phaniasmati latis. Non igit ur intellectus per hoc sophiso a. uni ut nobiscum. Sed mamielium ell, pauidior huius Hu ita positionis deceptus fuit per fallaciam accidentis, quasi
sic at uens : Phantas mala sunt quodam in Ddia unum et is, . icum specie intelligibilar specio autem antelligibilia est lolis; ora, unum c um intellectu potiabili: crgo antellectus pos, ibi Eliditur adli, unitur phantasmatibus. Manisellum cli autem quod hae tonem hic incidii fallacia accidentis, quia species intelligi Oilia tesponsao. secundum quod eli unum cum inicilectu possibili, est ab lit acta a phantasmatibus ut dictum est. Dato tamen quod per hunc modum iit aliqua unio intellceius potia
sibilis ad nos, non tamcn haec vino iaceret nos intellis lus, sed magis intellectos. Iu e in cuius simili iudia ciuspecies, in virtute aliqua cognostinua exiliens, non ex
hoc iit cognoscens, sed cognatum , Non cnim pcr hoc quo a species quae ii in pupula, est timilitudo coloris, qui csi in pariete, color cli videtis , sed magis en vittis. Pol hoc igitur quod species intilligibili , quae est in intellectu poti, b ii,csi lumlitudo quidam pia amas matu,
non sequitur quod noue sim iis inicii genic, , scd quod nos, via potiu, pliatas maia nultra lint intellacia uiua subitantia reparata. Sunt autem plura alia quae contra hane positioiicin uici pollunt, quae alitia Citigii tu, perrtractauimus.beo hic hUc unum iusticiat, quUd Au PMi - h
Aia illicli uni ciram ciet quUu uac positi Oiontraia nun- ν..itcnt ni Pnilosopha Ol. Et primo quidem, quia philosia Seeunda raphus hie inquisit se pat te ammariic enim hunc iram ti tum incipit. unde uia cliuin cit u uoci nat ilectus pCn bilis, par, anima cit, nota tu Oitatula separara l. em ex hoc quou ipse piocedit ad inquirendum de in- tali eou , siue tu iti eclo 1 cparabit. 1 ao aliis partibus minae, liue non. Vnde palci 'uod tuus procestu, uat,et D intellectus tunicctunia luia pataothsaia alii, partitius
anima . ite pcr hoc quod dicit quod intellecius est quo
dicii in tallectumeile leparatum , si cui sum iuuitantia bu
Quod uana iit intellectus humani obiectum inquirit, eon.
113쪽
addi ere tui imenire , o ipse autem Lipsi tunc ρ test intelligere.
Postquam Hiilosophus deterini nauit de intellectu Polsibus,qui eli in I Ot. iura ad intelligibilia, hic os edit
quom Odia n .icium reducatur. t i primo oti edit quod intcliecius aliquando tit in actu. Secundo Oiledit quid sit ecoprium , Diectum eius, rei pectu cuius fit in actu.
ibi iQuoniam autem alui deit magnitudo. t Ollendit
igitur, quomodo intellectu, inacium reducatur, dicens. Dictum eli, quod anima ii, testerii ua noti est actu 1 piis pcctas, redin potentia tantum. I Cum aute sic liat sangula, Iideli ite reduc/tur in cium t pecierum intelligibilium,quemadmodum sciciis, idcli habens scientiae habitum, habet species in actu,& Iu ncdicitur intelle eius,qui est iecundum actum. I loc autem accidit ita- tun, cum aliquis potest per icipium operari Operatio. ne intellectus,quae cit ipluin intelligere, licui de quamli
tam, a qua Liriuunt multellectassu pol sibilem tmeitigibiles ipccies. Contra quod inanileue hic Plutosopnus
hoe in hoc . Sensitivo quid igitur calidis S 'frigidum
iuricat quorum ratio quaedam caro est . Illis aurem
aut separato, aut semit ei ci nisex e baber adstipsam, cum extensa sit, carna e se d emit. Ostedit Philosophus quid hi obiectum intellectus. Ad cuius euidentiam sciendum est, quod Philosophu HL , .
in septimo metaph. inquirit, utru cluod quideli ideli iis Σ:qui duas vel essentia rei, quam di innitio liginti cat, sit liuia L. idem quod res. Et quia Plato ponebat qui ditates reru iliaca tueelle separatas a singularibus quas dicebat id e i vel l Re- a te .lci ideo ottendit q3 qui ditates rerum non sunt aliud a rebus nisi per accidens, ut puta non eit idem qui ditas hins alti de ho albus,quia uditas hominis no continet
in senili ql pertinet ad specie hominis ed hoc in dico homo albus hEt aliquid in se praetcr illud ql est de spe .cie humana. Hoc autem comine it in omnibus habenistibus formam in materia quod in eis eli aliquid praeter pii popia speciei. Nani natura speciei mei duatur permaret iam runde principia indiuiduantia, de accidentia indiuidui sunt praeteret lentiani speciei. lit ideo contingit liab una specie inueniri plura indiuidua. quY licet non diuerant in natura specie .dule maluit a neu secuta dum principiali diuidua vivi Et propter noc mu bush a uiuus formam in materia, nod eli Omninia dem,&. ec quos quidelicius. Socratus enuia nocitiua humanitas. In liis vel o quae non habent tormam in Π3Meria, licui i si uiora simplices, nihil potuit cise, pretici ellum iam dilectes quia i pie torma est tota ellentia.
Iis ideo in talibus no pol tintelle plura indiuidua unius speciei , nec pote t meou decreres in quod quid et
eius. nliderandia meitet oro, quod nura soluti Iu- Dubi, miratia habent specie in in materia, sed cisam lunae nati. m. Eltcnim duplex materia , scilicctio ita ilis; a i ta bilix emiel ab lirahunt mathematica, Nicon cernunt Im irataraia li ibilis exlia. ocimelligibilis, quam mathematica concernuiri. i
Quod quidem sic uuulligendum est . . I inite itum eli r t rn enim quod quantitas immediate itinxi et tu i ii ix. ζ riualui.
qualitates autem sentibilis in quantitates unda Hur, vealuum di nigrum,caudum ex frigidum. Remoto autem potieriori rema et prius, unde remotis, qual ItalibusJcii Iabit bus secundum intellectum,adnucremat ecquantitas coliti tua in i .itellectu . Quaedam ergo.: unisiarinae, quae materiam requirunt tuo ueterminata dispinitione sensibili uin qualitatum . oe liuiusmodi sunt omnes tormae naturales, & iccirco naturalia concernu emateriam sentibilem.Quaeda vcro iunt formae, quae nocxigunt mat iam sub determinata dispolitione lenitiabilium qualitatum, tamen requirunt materia sub quant tace alienum licui triangulus, di quadratum, de huiusmodi, de haec dicuntur matnematica de abi trahuntam teria sciatibili, ted nou a materia intestigibuli inquantum in intellectu rein anct continua quantitas, abiu ciat sensibili qualitate. Sic ergo patet, ui hcut naturalia habent tot inam in materia, ita de mathematica . de propter hoc tam in naturalibus quam in matne malicis dii leti re, de quod quid cit . unde in vicitq; inuciu*ntur plura indiuidua iub una specie, sicut enim sunt plures milies unius speciei, stata plus es tria guli suo una specie.His igitui nabitis, planum eii accipere ex lit crat mi Oloph intellectu in. Dicit cram quou aliud dii imagnitudo, de magnitudinis elle, Iid cit aliud eit masai tu oo oc quod quid eii eius. Eile cnim quod cit magnitudinis appellat qui citate eius. Et timuicci' aliud eitiaquata aquae elle, Ide sic ea in mullis alijs, tu dii tit Omnibus mathematici, , dc naturalibus. Vnde lignant et exempla posuit. N in magnitudo cli quid mathematicum,aqua
a cui quid naturale, non autem hoc contiugii iii Uui. mous. Nam in his, quae Omnino lum scparata a mat Ha M., ii dii ru ,α quod quid citcturi Et quia i ultan- letice arat ignotae tunc uobis,m Ou Piatuit ca, nomin re
114쪽
re Pprijs nominibus, sicut mathematica de saturalia, sed nominauit ea sub exemplo rerum naturalium. Et
hoc est quod lut it, quod in quibus una idem eli carni ci se,& carnem, ex quo non intelligit quod sit idem caro,& quod quid eis cius. Non enim diceret m quibuidani lic esse, sed ii inpliciter diceret, quod idem eri caro& carni esse Sed intelligit quod hoc, quod lic dicitor aliquid di alicui, ut caro de carni xlle, idem est in quia
busdam, l. i. in liis, quae sunt a materia separata. Et 'uia ad diuersa cognoscenda diuersae potentiae cognolcitiuae requiruntur, concludit, quod anima aut cognscit alio rem,cicabo eius qui ditatem,aut uno&eodem,
sed alio modo se habente. Manifestu in eli autem, quod caro non est sine materia sed forma earnis eit sotm, determinata ta in materia determinata lensibili: sicut et simu habet subiectu sentitille determinatum, s. aalum. Hanc igit natura sensitivi cognoscit anima per lentum. Lt hoc eli qd subdit, qa anima iudica potentia lenti liua,calidu&irigidu,5 alia timo liquorum ro, Priapiartio i quaedam caro citis Forina quin carnis requirinci terminatam proportionem calida S frigidi, S aliorum hiatu i modi. Sed Oportet quod alia potent ia .ciscemat esse carni, I ideliquod quid cit carnis. Sed hoc .ctantinis sit dupliciter. uno inodo lic quod i placato, vol quidditas carnis cognoscantur omnin potenti ju abraui mei uersis, puta quod potent a intellectrua cogni, scatur quidditas carnis, porrentia lentit ma cognosca Lur cano, di hoc contingit quando amnia per se cogrua scit langulate, dc per se cognoscit naturam speciei. Alio modo cotingit,quod cognoici iur caro, ed quod ci dxit carna, non quod in alia, de alia potentia, sed quia sna de cadapotentia alio Sc alio modo, cognialcit carnem ecquod quid eli cius me allid Oportet esse, cum anima comparat uniuersale ad singulare. Sicut enim supra dictum est, non posse inus lenii rediisere otiara dulcis di alai, nili esset una potentia lentitiua communis, quae cogno: ceria utrunque ta etiam non pollemus cognoscere. mparationem uniuerialis ad particulare; niti est et my polotia,quae cognosccret ut tua queuntellectus igitun Iruaque cognoscit, sed alio, Sc alio modo . Ogncilcia enim naturam speciei, liuc quod quia cli,dircete cxtendeι do scipium, ipsum autem singulare per quanaam reflexionemon trantum redit super phantasmata, a limbusi pecies intelligibiles ab tirahuntur. Et hoc eli quod di ci l psensi truci cognoscit cainem salio, P. alia potentia
diicerm tesse carni, iideli quod quid eli earinc ut separatal puta cum caro cognoscitur sensu, Se cile carnis Intellectu, aut codena aliter te habete,scit iceti sicut ci cunnexa se habet ad lei piam Ianima intellestiua cognoscit carne mi quae cuin exicnia ut, uiscernit esse carni, id elidi recte apprehendat quidditalem carni , per reflexioncm autem, Psam carni m. Demue cuindicit.
R3rsus O in iis, quae tu abstractione consi jurat, tam esse videntur. figuum enimse habet, vismum: cit enim ipsum cum contι o semper. Quo se quidito sit diuersi, aliud profecto esse rem,aliud es ipsum rectum. Sit ratam
duatietas. Quare si, Pt haec etiam alio Hi alio modo e- se habente discernati. Omnino Igitur vi res teparab;
tei situ: a materia, sic sis. Dabent erea quae imi circa
iterum autem in lus, quae in ab ractione sunt, rectum est sicut uis . cium contι ole iam est . in M. auteiris id erat essedi eIt alteris recto esse ν rectam,abo.
S it enim duacitas. e fremata lue, aut atiter Dabore se iudicat . Om uno ergo sicut si araυιles res a malecia ,
secer tua circa intellectum sunt, . Quod supra dixerat in naturalibus, exponit in mathematicis icens,quod uerum urbi tuae lum Periai stractionem Iideli in mathematicis, quo u ratio abili ahit a materia sensibili , rccium te habet licut limum.
Haec enim mathematica habent materiam, sicut de naturalia. Rectum enim mitheinati cum eii, simum au
tem naturale. Radio enim recti est cum continuo, sicut ratio limicum n ilo. Oni inutim autem eii materia intelligi , dis, licut limum n rateria sentibilis. Vndemam evium eli, qu Q aliud est in mathematicis res, de quod quid erit se, ut rectum de recto elle,unde oportet, cratio cognoscat quod quid erat elle liorum, calloi pla. Et supponamus ad praesens, exempli causa eum Plato
ne, quod dualitas lit quod quid erat esse line erect ς Plato enim ponemr, quod numeri erint species, cit quidditates mathematicorum, puta unitas linear, dualitast ne ae rectae , de sic de alijs. Oportet igitur quod ani in alio cognt,lcat ipsa mathematica, & quid duales Coiu, suceo. mulitur se habente . Vnde sicut per naturalia oliendi iit, quod uatallerius, qui eOgni, icit quiddita tonatum tu, lat alius a lensu quiscognoscit ipsa naturalia
ingularia, νω. mathematicis ostenditur , ill melle-cius quι cognoscit quod quid est ipsorum , iit aliud abiuragmativa virtute,quae apprehendit ipsa in Rhemati- . Et quia pol, et aliquis dicere ι quod eodem modo intellig rentur mathematica di naturalia , lubiungit quod licui res lunt separabile, materia, ita teliatient
ad uu et uni. Vnde illa', ε iunt secundum elle separata a materia sensibili, solo intellectu percipi pos. iunt,quae autem non sunt separata a materia lentibiliseeundum esse, sed secundum lationem , intelligui
tu natesque materia lentibili, nol autem abique ina- .- ,
letia intelligibili. Naturalia vvm vitelliguntur per a i tractionem a materia indiuiduali, non autem Per ab-ltractionem a materia lentibili.totaliter. Intelligitur mi in homo, ut coinpolitus ex carnibus Se ossibus, per aut irinionem tamen abruscarii iuus,de his ossibus. Et D sm 'miserit,quod intellectus non cognOlcit directe lingularia, sed lemus vel imaginatio. Apparet autem ex hoc, ' Mesui quos Pullosophus hic uicit,quos proprium obiectum ciata
κ uellerius liquiduitas rei, quae non eli leparata arc- dunt, in a. bu, .ut Platonidi potuerunt. Vnde illud, quod eli Obi uiduatam rictu intelle ruis nostri non est aliquid extra res sentibi- ro ae ivriales exilien Qt Platonici potuerunt, sed aliquid in rebus qu/m lensibit ibus ex silens, licet intellectus apprehendat alio modo qui ditates rerum , qua in sint in rebus sensio it bus. Non enim apprehendit cas, cum conditionibus in diuiduantibus, quae eis in rebu, lentibilibus adiunguntur. Et hoc sine lallitate intellectus contingere poteli. Nihil .n. pronitici duorum adinvicem comun torum, unum inrelligi, aut luchoe quia intelligatur aliud. Sicut visus apprenendit colorem,abiq; hoc quod apprehendat odorem, non abique hoc quod apprehedat magi, itudinem,quae eti prop tum subiectum coloris. Vim 1e& intellectus pote it in .elligere aliqua lorinam absq;
audiu: duontibus prvicipijs,non tamen absq; materia, aqua cependet ratio illius torme. sicut non poteli m- ted gere lii num sinc naso, sed potest curuum tine nato antelligere. Et quia hoc non dii tinxerunt lyiatonici, posucrunt quod mathematica,ta quid ditates rerum lunt separatae in intellectu. Mamiel tum cit etiam quod species intelligibiles,qbus in cilectu, poISi uilistic in actu, a lunt obiectum intellecius. Non enirn lena uent ad
intellectum, licui quod intelligitur,sed lacut quod imul igit Sicut citiua species, quae eit in visu, iacis eii quod videtur sed cit quo vitus videt, quoa autem videt cli color , qui cti in corpore, si a iliter quod intellectus intelligit eli quiduitas, quae et i in rebus non a t cmspcc cxHitialigibilis, nisi inquantum riuei lectu, in qui phin seiplum reflectitur. Mamiel tu incit en in qu lcien- sunt de itis, quae intellectus intelligit, iunt autem scie obuii, stitiae cie rebus, non autem de s pccicuus velimetionibus qua' tutelligi uitiuus,nili tota localia rationalib. Vnde inani ias.
115쪽
sessum est quod specit; intclligibilis non est obiectum
intellactu sista quidditas rei intellectar. Ex quo patet nullam ellerationem quorundam volentium cistendere,u, tutellectus possit bilis sit vivis in omnibus, ex hoc, PIdem cit intellectum ab omnibus .cu Opor eat esse plu- res numero species intelligibiles, si sunt plures intellectus. Non enim est species intelligibilis, apium intellectum, sed limilitudo eius in anima. & ideo li lint plures intellectus habentes limili iudinem unius,& eiusderet, erit eade res intellecta apud oes. Et pret re hoc manifestum est, quod etiam subitantiae leparatae intelliis sunt quidditates rerum naturalium, quas nos intelligi simus,& earum intellectus diu et si sunt. Vnde, lieo
rum ratio esset usticax, non euitaretur in conueniens
Iod concludunt per hoc, quod ponunt unum intelle- um in omnibus hominibus. Non enim psistunt ponere unum intellectum in Ornnibus intelligentidius. LECTIO I.X. Ostendit quo pacto possibilis iues ectu, sit intelligibilia.
DVbitabit autem no iniuria tu illam, quonam modo mi est et nite et Ius , se ipse quidem simplex
sit,ac pactionis expers,mbitque habeat cum viata re prorsus cummanescut Auaxagoras alserit: intelligere autem pati quoddamst, Pt uirimus : quo nan- que quippiam est utrisque com Me, hoc ninurum, alterum pati ridetur.
o. t x. Dubitabit a tem viis aliquis, si intellectus simplex est O taphsibilis cir nulti aliquid habet commune , sicut dixit Anaxagoro, quomodo intelliget, si interitigere pari aliquideIi. Inquantum enim aliquid cremmune νtrisq;o,hoe quidem agere,illud νero pati videtur. Postquam os Edit Philosoρhus naturam intellectus possibilis,& obiectum eius, hic mouet quasdam dubitationes circa praedeterminata. Et diuiditur in duas Partes. Et primo ponit dubitationes. Secundoliauit eas, ibit Aut pati. t Mouet autem primo duas dubitationes, quarum pram a talis eiri Si intellectus es limplex&impassibiis,& nulli habet aliquid commune, ut Anaxago. dixit,quomodo intellectus potest intelligere, mi intelligere lupati quoddam, de de ratione pati tis hoc esse videatur. quod habeat aliquid commune cum agente, quia inquantum est aliquid communeutrisque scilicet agenti de patienti, videtur quod hoc Leeti'. agat de illud patiatur. Oportet enim ea , quae agunt α patiuntur adinvicem, communicare in materia, ut ducitur in primo de Generatione. Secundam dubita.
tionem ponit ibi. Praeterea zmbiget quispiamsi ipsi etiam intelligibis . aut exteras rebus lucrit intellectus usi acta ratione sit intelligι bilis ipse . Intelligibile autem unum quoddam e se specie, aut aliquἰd ipse mixtum habebit, quod statim intesi gibilem,perinde atque caetera et cit. . G. it. Amplius olem , si ιntelligibilis O ipse, aut a s Ἀ- erit intellectus , si non strandum aliud ipse intem balis est, unum autem quoddam secundum speciem ut intelligibile: Aut missum alii id habebit, quodHcit intelligibilem ipsum, sicut atata. Et insurgit haec dubitatio ex eo,quod supra dixit, uxintellectus iactus in actu, etiam seipsum intelligit. Et eli ista dubitatio quod ii intellectus est intelligibilis, hoe potest contingere duobus modis. Vno modo, insit intelli gibilis secundum se, & non secundum aliud. Alio modo, quod habeat aliquid sibi adiunctum, quod saciat ipsum intelligibile. Si autem secundum seipsum eli intelligibilis,& non secundum aliurii melligibile autem inquantum huiusmodi est unum in specie, sequetur si hoc non solum est intelligibile, sed intellectus,
etiam alia intelligibilia lini intellectus, de ita omnia latelligibilia intelligent. Si autem eli intelligibilis P hoc, quod habet aliquid aliud tibi adiunctu, sequetur quod habeat aliquid quod faciat ipsum intelligi vilem, licuita alia, quae intelliguntur,ta ita videtur sequi, ide quod prius .lcit et quod semper id quod intelligitur,intelli sat. Deinde cum cicit. At enim ipsum pati diuisum en prius una quadam ratione com ni. que intellectus potentia quidem est quodammodo in effralatia i a iacita νero nihil est eorum antequam lateiugat ipsa. Oportet autem in ipso nihil esse, perιnde ative in tabula nihil en a scriptum antequam im a scribatur . Hoc enim in ipsosit itque accidit intellecta. pati fecundum commune atiquid di isium Hi re. ia i prius. Potentia quodammodo est si euigibilia inteli eius sed alitu nihil ante piam intelligat. Oportet autem siescat in tabula nihil est scriptum actu,quod quidem accidit in intellectu . Soluit praemissas dubitationes. Et primo soluit primam dicens, quod licui prius distinctum elt de passione,cu ageretur de sensu, quod pati dicitur secundum ab quid commune, i. hoc quod est pati commune cit ad
pas Sionem,quae eit in contrarias dispolitiones,licut ethpassio mutua in rebus naturalibus, quae communica ut
in materia: oc eli aliquod pati, quod dicitur secundum
receptionem tantum. intellectus igitur dicitur pati,m- . a
quantum eit quodammodo in potentia ad intellis ai-lia, de nihil est actu eorum antequam intelligat. Oportet autem hoc sie elle, sicut contingit m tabula, in qua nihil eli actu scriptum,sed plura pollunt in ea seribi .Et hoc etiam acci dit intellectui pol sibili, quia nihil intelligibilium est in eo, actu,sed potentia tantum. Et per hoc excluditur tam opinio antiquorum naturalium, qui ponebat animam compolitam ex omnibus, ut intelligeret omnia, quam etiam opinio Platonis, qui posuit naturaliter animam humanam habere omne scientiam, ted esse eam quodamodo oblitam, Propterum Rem ad corpus:dicens, quod addiscere nihil aliud eit, quam rem iniici. Deinde cum dicit.
Est etiam intelligibilis oe ipse, ut intelligibitia cuncta . Nam in hisce quidem,quae sine materia sent, in Lelligens id quod intelli Itur dem es. Etenim ide est contemplativa ferentia id quod itasubsicient ιa cadιt. Et ipse autem intelligibilis est , sicut intestist biba. tu Te.M. I i. bis enim quae sunt sine materia, idem est inteuectiu, O
quod ιntelligitur.Scientia nanq speculativa, oesicut sci
Soluit secundam dubitationem . Et primo soluit
quae itioncm . Secundo respondet ad obiectionem in contrarium .sactam, ibi. i Non autem semper. lDicit ergo primo, quod intellectus possibilis est intes ligibilis non per suam essentiam, sed per aliquam speciem intelligibilem, sicut de alia intelligibilia. Quod probat ex hoc,quod intellectum in actu, & intelli sensin actu,lunt unum, sicut de supra dixit, quod sensibile in actu, sunt unum. Est autem aliquod intelligibile mactu,Per hoc,quod est in actu a materia abit tactum.sic enim supra dixit, quod sicut res sunt separabiles a materia sic sunt &quae sunt circa intellectum .Et ideo hie
dicit quod i in his quae sunt sine materialid eit si accipiamus intelligibilia actuodem est intellectus, di quod 1. intelligitur, sicut idem est sentiens in actu, di quod sentitur in actu. Ipsa enim scientia speculativa Ide sic scibile, ideli scibile in actu , est idem. Specie igitur rei intes
116쪽
ini ei lectς in actu, eli speci s ipsi ut i mellectus,&sie per eam seipsum intelligere potest. Unde de supra Philoloph a s p ipsum intestigere, de per illud quod inteli g tur, scrutatus est natui am intcllectus possibilis. Non enim cognoscimus intelleri Dra noli rum, nisi per hoc, quod in: clligi niti, nos intelligore. Accidit autem hoc in intellectu possibiluqiiod non intelligatur per essentiam suam, sed per lycicm intelligibilein, ex hoe clen potentia tantum in ordine intelligibilium. Ostendit enim Philosophus.in Q. Metaph. quod nihil intelligitur,nisi secundum quod est in actu. Et potes iaccipi simile in rebus sentibilibus. Nam id,quod est in potetia
tantum in eis,scilicet materia prima, non habet aliqua actionem per essentiam suam, sed solum per sormam ei adiunctam: substantiae autem sensibiles, quae sunt secundum aliquid in actu,& secundum aliquid in potentia, locundam se ipsis habent aliqua in actionem Similitet intcllectus pos; ibilis, qui eli tantum in potentia in ordine intelligibilium non intelligit, neq: intelligitur, nisi per speciem in eo sulceptam. Deus autem, qui est purus actus in Ordine intelligibili uin,& aliae subitantiae separat quae sunt mediat inter potetiam,& actum, per suam essentiam, de intelligunt de intelliguntur. Dein de cum dicit. Sed cur non inper intectigit,eonsideranda ea causa. In ηs autem, qua materiam babent unumquodque. ntelial Itibilium potentia eli. Quare illas quidem nyn inerit intellectus. dam intellectus talium pol irasime materia est,ipse autem intelligibilis rationem subibit. Von autemsemper intelligendι causa consideranda . In habentibus autem materiam, potentia unumquodque intelligibilium. Quare quidem illis non inerit intellet κν
sine materia enim potentia est intellectus taliata. Illud autem int elligibile inetrat. Respondet ad obiectionem, quae erat in ecurarium, dicens, quod ex quo intellectus possibilis habet aliquid quod iacit iplum intelligibile, licui de alia, rcitat v c 1id cretur I caula non sempci intelligendi i id cliquare non semper intelligibile intelligit. Quod ideo eu, iura
in rebus habentibus materiam, species non est uitelligibilis secundum actum, sed se nauni pOtcntiam Lantu. Intelligibile autem in potentia non est idem D teli e-ctu, seu soluin intelligibile in actu. undem ilis, quae habent speciem in materia,non inera intellectus ut scilicet intelligere possint,quia intcl. ectus talium, intelligibilium,eit quaedam potentia line materia. illud aut, quod eli in materia est intel ligibile, scd in potcntia tatum.quod vero est in intellcctu,eli species ii uclligibilis secundum actum.
Praeter possi bilem intellectuna, qui est omnia fieri, dari rursu, in an ma oportere alium agentem intellectum, qui est omnia sacere,& qui eis est separabilis, impassibilis,& immixtus . actu ollendit, conditiones item ponit ipsi uc intellectus m actu. concludens demum an imae partem intelleialuant eue Peni intus a corpore separabilem , cui competet alius uitelligendi modus, quam nunc habeat.
CV m autem in omni natura simi quadam, quorum
quod id esse patet,quod est poἰentia ilia Gratia:
atque e sciat, quι quiccis, i MDitus es quzea, E perinde ac l aen. amet tamen colores,itribuat pote uia, actu colores quodammodo facit. Quoniam aut sicut in nmni naturas aliquid, e rixae irquidem meteria unicuique generi, hoc autem Arpore rιa υmnia illa, alterum aut causa o fastiuum, quia in faciendo omnia. ut ars ad materia sustinuit: necesse Cr iam a um has esse di f. r. a ias. Et est intellectus bie Dd talis in omnias rei, i te vero in omnia facere , cuibabitus quidam, feret lamen. Quodam enim modo σLMen facit polemia cxistentes colores,acta cciores. Poli quam Philosophiit determinauit de intellectu
possibiis, nunc deter nainat de intellectu a*ente.Et circa hoc duo iacit. Primo ostendit esse intellectum agente, praeter possibilem, de ratione,de exemplo. SccudOoludit ese intestinum agentem. Praeter pol sibilem, de ratione, Ac exemplo. Secund, oilendit huius intellectus natu is ibi. Et lire inici lectus Ponit ergo circa primu ltalcronem. In omni natura, quae eli quandoq; in potentia,& Quandoq; ii acti ,oportet ponere aliquid, qJ est sicut materia in unoquc ἰ; genere,quod.f. est in potentia ad omnia, quae sunt illius generis. Et aliud, quod est sicut caula agen ,ta facti itu, quod ita se habet in faciendo omnia,licut ars ad materiam . Sed anima secunduparte intellectivam quandoque est inpotentia Se quandoq; in actu. Necesse cli igitur in ala intellectiva esse has distet entias ut scilicet unus sit intellectus, in quo possint omnia intelligibilia se ii, & hic est intellectus possibilis, de quo supra dictum eth: at alius intellectus sit ad hoc qs possit omnia intelligibilia facere in actu. qui vocatur intellectus agens, de eli licui habitus quidam Huius autem verbi occasione, quidam Posuerunt Inibit et, intellectum agentem idem esse cum intellectu , qai cit asint i , thabitus principiorum. Quod esse non potest . quia1n- diueis euici lectus, qui cit habitus principiorum praesupponit ali ab inita e qua 'am intellecta in actu, scilicet terminos principio--ῆ ς ii rum, per quorum intelligentiam cognoicimus princi- : pia, e sic seu vetetur,quod intellectus agens non face- .rct omnia intelligibilia in actu. ut hic Philosophus dicit.Diccndum eli ergo, quod habitus , lic accipitur si cundum quod Philosophus frequenter consueuit nominare omnem formam,oc naturam habitum, erout
ii bitus distinguitur contra priuationem de potetiam, ut sic per hoc quod nominat eum habitum distinguat eum ab intellectu pol sibi triui eit potentia. Vnde dicit quod eli habitus ut lumen, quod quodammodo iacit colores exiliemes in potentia, esse actu colores. Et dicit Iquodammodol quia supra ollensum est, quod co- - :lor secundum seipsum eli visibilis. Hoc autem solum- modo saeu lumen ipsum esse actu colorem, inquantu υsacit diaphanum esse in actu,ut moueri possit a colore, ut sic color videatur. Intellectus autem agens facit ipsae intelligibilia esse in actu, quae prius erat in potentia, perhoe qtiod abi trahit ea a materia, sic enim sunt intelligibilia in actu,ut dictum est.Iaducitur autem Ariit ad Cur At st, ponendum intellectum agentem, ad excludendum Irvellectarinionem I)latonis, qui posuit quidditates rerum senti aόenti Didium esse a materia reparatas,de m telligibiles actu, unde non erat ei necessarium ponere inteli cium agentem. Sed quia Ariit ponit, quod quid duales rerum sensibilium sum in materia , no intelligibilus actu,oportuit quod ponere. aliquem inici lectum, qui ablirali ret .materia, oc lic faceret cas intelligibilus actu.
Deinde cum dicit. Et is inreluctus separabissis est, o non mixtus , pagio neque vacat , tumset Iubsaucia actua. Sem er enim id quo a es cι tortet ut M.t se as hi eo, quod patitur ,
117쪽
Ponit quatuor conditiones inresecius age atis quarum prima est. quoci sit separabili ,:lecunda, quodam passibilis tertia quod sit immixtus, idest non compositus cx naturis corporal bus, neque adiunctus organo
a corpora i sed in his tribu 3 conuenii cu intelliatu possibili r quarta autem conditio est , quod sit in actu secunsum suam substantiam, in quo dii fert ab intel lectu potabili, cui eli in notentia secundum s uam sit stantiam sed cst mactu soli m secundum speciem suscepta in . Et ad has quatuor conditiones probandas inducit unam rationem , ova talis est. Agens eis
honorabilius pariente, di principium activum, materia: lcd intellectus agen, comparatur ad possibilem,
fac ut astens,ad maleciam,siciit iam dictum est: et go intellictbs agens est nobilior polii bili Aed intillectus posAb lis eliseparatus .impassibilis, di immixtus ut supra
osse dima e ser ergia multo magis intestinus agens :Li hec etiam patet, quos sit seeundum limitantiam .sua imo actu,quia agens est no,im, patiente, non nisi Ari asem sic atritum quod est in acti Dcc sione autem holum, Intellectus quae hic dicuntur qifidam posuerunt in te cium agenst sub lan- ie in ,stibi tantiam si palatani,& quod differt secundum iurara ' subliuntiam ab inellectu poriabili.illud autςm n an vi- ' dii ut esse verum. Non enim homo citet a natura sui Q cimiter mihi tutus, si non haberet in te sp pi inopia, :bus posset operationem implere, quxeii intelligete . quae quiderii completi non pol cli . nisi pet intcl-
laetum pissib lim.&.per,intellecium agentem. Vnee pertictio humanae naturae requirit quod vir unque eorum lit aliquid in homine. Videmus erat, quod sicut Operario intellecitis possibilis,quae est recipere intelligibilia attribuitur homini ita, de Operauis intellectus a ginti quae est abstrahere intelligibilia. Hoc autem non pollet, nisi principium sotiriale huius acti supra: rex. nis isset ei secundum esse comuncium. Nec is uicit ad
cora. II.. hoc,quod actio attribuatur homini per hoc quod specio intestigibi les facti per intellectum agensim, habet quodammodo pro laniecto pii intasmata, quae sunt in nobi qu a,ut supra diximus .cu de intelleciti po&bili
ageres spes non sunt intit gibilis in actu. nisi quia lunt
absit aciae a pharasmatibus. de lie eis mediantibus actio intellcctu, agentis non posset nobis attribui. Et praeterea intellectus age, comparatur ad species intellectus in actu,ticut ais ad species artificiatorum, per quas manifestum eli quod artistia a non habent actionem am s. unde etiam satia quod speeiolacie intelligibiles actu, flent in ni his,no sequeretur,quod nos possemus, hahere actuanem intcllectusageniis. Est etia praedicta politio contra Acilior tentionem, qui expresse dixitha i dii cuntia, duas, scilicet intellectum agentem , R intellecium potati lcm esse in amina, ex quo ex prcs- Dd1t intelligere,quod sint partes animae,vel potentiae, di non aliquae lutis tantiae separath Sed contra hoc videtur esse pini pue,quod intellious possibilis comparatur adi molligibilia, tin potentia existens ad illa,intellectus autem agens comparatur ad ea, ut ens in acturnon uiuetur aut m potabile, iuem respectu eius dein posse esu in potenti S in actu, unde non videtur putas ibit quod inti liccius agens,& possibilas conueniat in Dubium. una lutis antra animae. Sed hoe de facili loluitui, si quis recte consideret , quomodo intellectus possibilis scin
pol ita ad intelligibilia, di quomodo intelligibilia sunt sol ut 0 in potentia respectuθintellectus agentis. Est animintellectus possibilis in potintia ad intelligibilia , sicut inde terminatum ad determinatum. Nam intellectus possibilis nos, habet determinate.naturam .
licuius rerum sensitialium . v numquodque autem intelligibi' est aliqua determinat amatura alicuius speciei.Vnde lupra dixit, q d ime llectus polsibilis comis parat ad intelligibilia, sicut tabula ad de terminatas pi -c tutas. Quantum autem ad hoc intellectus agens non
eli in actu . Si eni in intcs t. agens haberet in se determinatis nim omnium intelligibi tum, non indigeret
intellectus Disibilis phantasmatibu sed per solum intellectum agentem reducerctur in actum Omnium imtelligibilium di sic non comi araretur ad intelligibilia, ut facie, ad sactum vi Ph losophiis hie dicit .sed ut exi- , stens ipsa intelligiti lia . c On, paratur igitur ut actus re spectu intelligibilium, inquamuineti quaedam virtus I rimmaterialis activa, potens alia similia sibi sacer scit, cetim mateliali assii pet hunc modum, ea quae sunt intelligibilia in potentia, facit intelligibilia in actu. Sic.n. di lumen facit colore, in actu, non quod ipsum habeat in sedeterminationem omnium coliarum. Huiusmodi autem virtus actitia eliquavi ρarticipatio luminis intellectualis a subitantii, separatis Et ideo Philosophus dicit quod in sicut habitus vel sumen, quod non competeret dici de eo, si est et substantia separata. Deinde cum dicit. Scientia autem ea qua est acta,est idem quod res. Savero quo eri poten tuon uno prior en tempore, absolute autem neque rempore, sed non nunc quidem anteitigit,
lectus in actu. Secundo O ioidit conditioncs totius. Supra L is.
patris intialectivae, secundum quod diffeti ab alus partibus animae , ibi , separatus autem . Circa primum rexao. a..tres ponit conditiones intel ectus in actu, quarum prima eli quod scientia in ac tu, eii idem rei scitae. Quod non eli verum de intellectu in potentia.Secunda condilio eius est,quod laiciuia in potentia in uno de eodem, tempore cisi prior quam scientia in actu, sed uniuei la-liter non est prior, non solum natura, sed neque etiam una pore. Et noeeli,quod Philosophus dicit in s. lxtera.
quod actus eli prior potentia natura, tempore vero in uno, de eodem potentia prior eli actu, quia unum de idem prius esi in potentia, de polleati tactu.Sed vi lucr tactio p. saliter loquendo, etiam teinpore actus eli prior. Nam Tex. eo. II.
quod in potentia est, non reducitur in actum, nili per aliquod.quod eli actu.Et lie etiam de potentia sciente, non fit aliquis sciens actu, inueniedo, teque distendo, nisi per aliquam scientiam praeexilientem in actu,quia omnis doctrina, de disciplina in lectiva sit ex praemias leti cognition ut dicitur in primo posterior uin. Tertia cond tio intellectus in actu, per quam differt ab intellectu possibili de intellectu in habitu, et i quia uterq; quantaque intelligit, de quandoque non intelligit. dhuc non poteti dici de intellectu in actu, qui conlittit in ipso intelligere. Deinde cum dicit.
Separatas vero id est solum, quod di, atque id solam
separatus autem en solum boe,quod vere est. Et husoriam ammortale, σperpetuam est. Ponit conditiones' totius intellectiuς paris . Et pri- Hlae his mo ponit veritatem. Secundo excludit Obiectionem, mini ani. ibi i Non reminiscitur. l Dicit ergo primo, quod solus mi ἰmmot- intellectus separatus est hoc,quod vere est. Quod quia talitate podem non potuit intelligi, ne 4ue de intellectu agente, Tneque de intellectu potii bili tantum, sed de viroque, quia de utroque supra dixit, quod eli separatus. Et
patet quod hic loquitur de tota parte i ellectaua ,
118쪽
quae quidem dicitur separata, ex lioc quod habet
operationem suam sine organo corporali . Et quia in principio huius libri dixit , quod si aliqua op ratio animae lit propria contigit anima separari: Concludit , quod lixe sola piis animae uilicet intellectiva Tea .co. 2I. Lil incorruptibilis, de perpetua . Et hoc est quod supra posuit in secundo,quod hoc genit sanimae separatur ab Tex. E . . alijs,licut pcrpetuum a corruptibili. Dicitur autem perpetua, non quod semper fuerit, sed quod semper erit. ynde Philosophus dicit in duodecimo Metaphyile. quod forma nunquam est ante materiam , sed pollerius remanet anima,non omnis, sed intellecius. Deinde cum dicit. Non autem recordamur: quia hoc quidem expers es passonis. Intellectus verbpassivus extingxitur, C sinchoe nihil Ditelligit an M. n reminiscitur autem, quia hoc quidem impassibi is est, passi aus vero intellectas, est corruptibitis : et me hoc mhri intellig:t anima LECTIO XI.
si tit in hoc, Cleon es albus, sed in his er .ara cie morat, vel erit albus. id vero, quodsi utor dictos eo ceptus componit, νnumque facit, irae est inteuectus.
Ditisbilium igitur intelligEtia in biseu, circa qua
non est falsi . In qu:bus autone falsum iam in xtrum est, compositio quae in iam intellectuum eItoicut eoru ,
quae νnam sunt, . Sicut Empedocles dixit, multorum quidem capita sine ceruice germinauerunt, postea composita nil concordia, sicut, hac separata compositas ut, ut astumetron , cst diametros, ut f)tion , diametros. Si autem factorum, aurratur rumsit compositio,tempns cointelligesis es, componens. Falsum enim in compositione semper es. Et nanisque si album non albo, aut si non arbum albo componit.
Contingit aut utiadentem duere omnia . Sic ergo
est non solum falsum , aut verum,quod albus Cleon e i ,
quoque, hoc intellectus est. Tex.ed. . Excludit quandam obiectionem . Posset enim alia quis credere,quod quia pars intellectiva animae, est in corruptibilis , remanet post mortem in anima intelle.
niua scientia rerum eodem modo, quo nunc eam habet , cuius contrarium supra dixit in primo, quod intelligere corrumpitur, quodam interius corrupta, ecquod corrupto corpore non rcminis itur anima, neq; amat. Et ideo hic dicit, quod non reni iniseitur scilicet post mortem eo tum, quae in vita sciuimus, quia i hoc quidem ire passibile e li, i id est ista pars animae intellectivae impassibilis eli,viidei pia non est subiectum passionum animae, ficut tum amCr & odium, remina laenistia,& huiusmodi,quae ex aliq ua passione corporali coringunt. Passicus, vero intellectus corruptibilis elit Heli pars animae,qus no est sine predictis palsionibus, est corruptibilis, pertinent enim ad partem sentitiua . I am n haec pars animae dicitur intellectus,sicut di dicitur rationalis, inquantum aliqualiter participat rationcm , obediendo rationi,& sequendo motum eius. Lectio. '. ut dicitur in primo Ethicorum. Sine hac autem parte si P 9 an mia corporali, intellectus nihil imilligit. Non enim intelligit aliquid sine phantasmate, ut intra dicetur. Et ideo destructo corporen n remanet in anima separ ta scientia rerum secundum eundem modum, quo momodo intelligit. Sed quomodo tunc iniciligat, non est praetentis intentionis discutere. Postquam Philosophus determinauit de intellectu, h)c determinat de operatione intellectus. Et diuiditur in duas partes. In prima distinguit duas operati nes intellectus. In eunda determinat de vitaque e rum .ibi .l indivisibile autem I Dicit ergo primo, quod Vna operationum intellectu, est, secundum quod intelligit indivis bilia, puta cum intelligit hominem , aut bouem,aliquid huiusmodi incomplexorum. Et lite in te ligentia est in his citra quae non est lalsum, tum quia incomplaxa non sunt vera neque salsa, tum quia intellectus non de ei pitur in eo,quod suid est, ut miradicetur. Seit in illis intelli et bilibus, in quibus est verum Sel illum est iam quaedam compositio intellectuum, id est rerum intellectarum .licut quando ex multis lit aliquid unum. Et ponit exemplum secundum opinionem Emped.qm opinabatur, quod omnia generata sum a casu, non propter aliquem finem, sed secundum quod it ex diuitione rerum per litem, dc coniuncti
Duplicem esiae intellectus operat Ionem exponit: unam ei rea indiuili bilia di simplicia, in qua nec verciti nee salsum est nisi pet aecidens:alteram, circa compoti tionem de diuisio. item eonceptuum secundum a ditu auo in Ec negationem . in qua iam verum , vel talium eli.
12 diuisibilium igitur intellectio in hisce consistit irca quae salpito uon est. At in quibus e falser, iam
est verito ines , tabifice compositio quaedam iam conceptuum intellectς, quasi ipsi sint oum . Atque is Emp. d. dixit. Uncultorum certe capita , admirabile dictu, seruuibus sine s t exorta, in luminis aura . illa tamen dulcis post hoc concordia iungit. Sis haec Ieparata comovisolent, Pt incommensurabile o diameter. Vuodsi eorum etiam, quae fuerunt, vel erunt uir compositιορσ tempus insuper ιnt et gitur, atq; adiutur. Falpto enim incompositiones per consuit. Disse aiotam non albinese dicat, ipsum tum nona bilccmp it. Dcet aut per diuasi cra etiam sinimia da contingit ex ei uitione rerum per litem, ne per amicitiam. Vnde ducit quod a principio germinauerunt multa rapita sine ceruice, di similiter multae aliae partes animalium separatae ab aliis partibus. Et di ci t germinauerum i quali ex elementis producta sine semine antinalis, sicut terra germinat herbam vire te m. Sed postmodum huiusmodi partes, sic diuisae compositae sunt per concordiam, de ex eis iactum ea unum animal habens diuersas parte ut Puta caput, manus, pedes, huiusmodi. Et ubi est constitutum antiam es trabem omnes paries necessarias ad sui conserua. ionem, dem animal saluatum est,& generauit tibi limile. Si autem defuit alia aliqua aliarum partium, nopotuit saluari, nec remantu in libi simili per gener tionem . Sicut ergo Emped. posuit quod amicitia composuit multas partes,& constituit ex eis,unum animal, ita de intellectus multa incom plexa prius separata cinponit de facit ex eis unum intellectu m,in qua composiatione,quandoque est veritas, quandoque falsitas. Veritas quidem quando componit ea, quae in re sunt unu& com pol ita, sicut cum componit asymmetrum, cest in commenturabile & diametrum . nam diam ter quadrati est in commensurabilis lateri. Falsa autem compositio est, quando componit ea, qua non sunt composita in rebus,sicut cum componit symmetrum cliametro dicens, qd diameter, quadrati est symm rer, id est com- ia . .
119쪽
symmetrum de diametrum aliquando separatim seorsum intellectust: itelligit, & iunc sunt duo intelligibilia: quando autem componit, sit unum intelli sibile,&simul intelligitur ab intellecti Acd, qa intellecius nosemper componit ea,quae tum in praelemi, sed quae suerunt vel erunt, ideo subivnpit quod ii intellectus faciat
compositionem lictorum ideli praeteritorum & futurorum, oportet quod cointelligat suae compotitioni tempus praeteritum,&futurum. Et lic componit, sor, mans compositionem de praeterito vel de iuuat O. litquod hoc lit verum probat, quia contingit compositionem de praeterito, vel de futuro esse falsam, falsum autem semper in compositione cli. Et nanque salsum ell,si non album componatur ei, quod eli album, vi si dicas,cygnus non est albusia ut si album componatur ei quod no cst album, ut si dicatur quod coruus est albus. Et quia quaecunque contingit astit mare, contingit etianesare,subiungit quod omnia praedicta possunt per diuisionem fieri. Poteli enim intellectus omnia diuidere,& secundum praesens tempus, & secundum praeteritum, I secundum suturum,& vere Se la: se. Sic igitur patet quod cum compositio non solum sit secudum pret-sens tempus,sed secundum Praeteritum & suturum, verum autem S salsum consiliit in compositione&diuisione, oportat quod verum & salsum non imian propolitionibus de praetenti, puta quod Cleon est albus,
sed etiam in illis de pisterito & suturo, quod Cleo erit,
uel fuit albus. Considerandum eli autem,quod compositio ptopolitionis non est opus naturae,sed eit opus rationis & intellectus. Et ideo Iubiugii,quod illud quod
facit unumquodque intelligibilium, componendo ex intelligibilibus propolitioius, hoe est intellectus.λEt uia verum de sal uni consiliit in compositione, ideoicitur in sexto Meraphylicae, quod verum & falsum non est in rebus, ted in mente. Deinde cum dicit.
Quo intelle cum autem Opticiter indivisibile escatur,aut paten-ctus unum' tia , aut actu, nihil prohibet intellactum, cum Durat tu qη R dinem intelligit indivisibile intelligere, cir in indivisibilii u ' tempore . Hi enim indistisiiuris actu, tempus perinde atque longitudo, diuisibile ac inum sibile est. Non Uitur vici potes,quid in utroque temporis dimidio intelligeb.it, . Non euenim si non viti sio fiat nisi potentia. At cum virisque seorsum intelligit, druidrisimul, o tempus, atque tunc vi longit ad ne illa intelligit. Quod si longitudinem,ut ex virisque constantem intelligat, in eo quoque tempore nimirum ipsam intelligit, quod exHr que pari modo temporibus constat, atque compo
Tex cra 3 Indi uisibile autem, quoniam dupliciter potentia, auta ita est,nihil rohibet intelligere indivisibile,cum longι tu i montestigat. Indi usibuis enim acta es, o in tempore mesu ibiti. Si uiliter enim tempus eii diuisibile Oinditiι sibile longiti diui . Non enim est dicere, quid in viroqtie dimissio ιatelligat. non enim in risi di datur,
longitudine. Si νero di sicut ex vir. lue, o in tempore es quod in viri Auc, .
Determinat de utraque predictarum operationum
Et pri mo de ca, qu ae eli intelligentia indiui libitum. Secundo de ea quae,est compolitio de diuitio ibi. t Elt autem dictio quidcm. Tertio ponit quoddam quod ellcomune utrisque,ibi .l Idem autem cli secundi, actu. t Indiuisum Prima pars diuiditur in tres secundum quod indivisibi trielieiter te dicitur tripliciter, quot vi uelicet modis dicitur de unum,cuius ratio ex indiuisione et t. Dicitur enim uno modo aliquid unum continuitate. Vnde de illud, quod est continuum, indiuili bile dicitur, inquantum non elidi uisum actu, licet sit diuiti bile in potentia. Hoc eit ergo quod dicit,quod cum diuisibile dicatur dupliciter scilicet actu ex potentia, nihil prohibet intellectum intelligere in diuiti bile, cum intelligit aliquid continuu', scilicet longitudinem,quq est indivisibilis acturilicet sit diuili bilis potentia. Et propter hCc intelligit eam cum Indi uili bili tempore, quia intelligit eam, ut indiui libile. Et hoc est contra opinionem Platoni, in primo pia r n. sitam,qui posuit in teli gentiam fieri, quasi per m O. um indε.
queuciam continuum magnitudinis. Potest ergo intellectus intelligere magnitudinem duplic ter. Vnqm
tio, secundum quod elidi uisibilis in potentia uec sic intelligit lui eam numerando partem post partem, & ii cintclligit eam in tempore: alio modo lecundum quod eit in diuisibilis in actu, di sic intelligit eam, ut unumquid coitans ex multis partibus, de sic intelligit eam limul Et ideo subiungit,quod limiliter tempus, S lonii tudo diuidi tui vel non diuiditur intelligendo. Vne non eli dicere, quod intelligatur secundum med nivirisque, id cli quod media pars intelligatur in medio temporis. Hoe cnim non esset, nisi linea diuideretur in actu, sed elt diuisibilis tantum in potentia. Si autem
utrunque dimidium lineae seorsum intelligat, tunc diuidit lineam in actu secundum intellectum. Vnde de Luctempus simul diuiditur, licui de logitudo.Si autem mintelligat lineam, sicut unum quid constitutum ex duabus partibus, etiam intclliget in tempore non diuiso ,
sed lceundum aliquid quod cli in utrisque partibus leporis, scilicet in instanti. Et si continuetur consideratio per aliquod aliud tempus, non d i uidetur tempus,ut aliud intelligat in una parte temporis, & aliud in alia, sed idem in utraque . Deinde cum dicit.
Quod Nero non quantitate, sed fonma est indivisibile, id indiuisilati tempore, animae induisibili percipit-que intelligit . Per accidens aut ' non hoc Iane, quonia diuisbιtia sint, id quod intelligit, . rcmpi u q o intelligit Ad hoc, quo mutuisibilia sunt. Inui enim a in his indivisibile quoddam , at fortasse non Ieparabile ,
quod quidem νnum tam tempus ipsum, quam ipsam longitudinem fuit. Atque id omni Iane contιnuo , t pori , cr longitudum similiter indi. Quod autem non Aecundum quantitatem indivisibila Tex. eo. x
uisibili animae. Secundum accidens autem, non inquitum illa divisibitia quod intelligit,et in quo tempore Adinquantisti initiuVi9ιlia. Ineu erum in his aliquid indivisibile, sed forte, non Ieparabile quod facit tempus
unum O longitudinem. Et hoc usiter in omm est e cs iaruo, O lcmpore ,σ longitudine .
Ponit alium modum indiuilibilis. Nam dicitur alio modo unum,quando habet speciem unam, S si sit compositum
120쪽
pos tum ex partibus non continuis, sicut homo, aut dornus, aut cliam exercit h& huic respondet indiuilibile secundum speciem. Et de hoc dicii hie, quod illud , quod eli inii: uili bile non secundum quantitatem, s edspeciem intclligit anima tepore indivisibili, &perin- diuisibilem anim i partem, non quod inicilectus intelligens sit aliqua magnitudo, ut Plato potuit. Et licet illud, quod cit in diuisinite specie, habeat aliquam diuisione in in partibus, tamen illa diuisa intestigit per accidens, non inquantum sunt diuisibilia. R ex parte eius, quod intelligitur,& ex parte temporis, ita inquantum sunt in diuisibilia: quia in partibus diuitis etiam in actu, . cit aliquid indivisibile scilicet ipla species. tuam intellectu, indiuili biliter intelligit. Sed ii intelligeret partes, ut diuitas, puta carnem per te,& os per se,& site de alijs,
tunc non intelligcret in tempore indivisibili. Vult autem Plailosophus consequenter o istendere si litudine huius modi ad primum modum . Sicili enim in hoc modo eii aliquid indivisibile, scilicet species, quae facit Omnes paries totius esse unum, lici oricin coiinuis est aliquid inseparabile, scilicet indiuili bile, id facit tem pus cile unuin, de longitudine unam, liue hoc dicatur es 'septinctum in longitudincidi initans in tempore, hue ipsa species longitudinis, aut temporis. Sed in hoc dinfert,quod illud indivisibiliter cli similiter in omni continuo di tempore, di longitudine, sed indiui labile quod cit species, non est limitu cr in omnibus habentibus i peciem, quia quadam componuntur ex partibus liomo sciatis, quaeda m ex pari ibus licto rogeneis, & ex his disia similiter. Deinde cum dicit., . Ttin tum autem,omniique diuisio, ct id, quod est sienditiisebit eris: de atque priuatio cognoscitur, ZMnis
Ruraq; euauit. Similis esse videtur, et M alere ratio. Hoc enum modo malam crinoscit, atque etiam nigrum. Contraratim nanque quoda--odo cognoscit. Id autem, quod
cog tiosit, pol ita nimirum esse, et in amo potenuam m- esse oportet . I uod si canoraim alicui nullum sit omnino contrarium,tuasi: am profecIo cognosiit, ' est acius, ct etiam 1 paraturis. Tunerum au I v. omnis diuisio, o sie indiuimile,
aliquo modo cogni-ι t . Oportet autem potentia esse co- siens, muni me in ipso. Si Dero alicui cau arum
non inest contrarium, iro cogno ipsi: am, actu est, si arabilis. Prosequitur de indiuii bili tertIo modo dicto vid
itir enim unum esse, quod eii penitus indivisibile, ut pucius de unitas. de de hoc oliendit nunc, quomodo intelligitur: dicens, quod punctum, quod cli quoddam signum diuitionis inter pari cs lineae, de Omne quod est diuitio inter partes continui, licut initans inter partes temporis, S sic de alijs,& omne, quod est sic in diuisibile in potentia de actu ut punctus in Onitratur, , ideli mnifestatur intellectui sicut priuatio I idoli per piluati nem continui.& diuili bilis.Cuius ratio eli, qu ia intellectus noster accipit a sensu,& ideo ea cadunt prius in appichensione intellectus noliri, qις sunt sentibilia,de huiusmodi sunt magnitudincm habentia, unde punctus, S unita; non dilii mutur, nisi negative. Et inde est etia, quod omnia quae transccudunt haec sensibilia nota nobis non cognoscuntur a nobis, nisi per negationem . sicuti de substanti j se parmis cognoscimus, quod sunt immat criales doricorporeae, de alia lauiusmodi. Et similis ratio est in al:js, quae cognoscuntur per oppos Llum, ut quando cognoicit intellcctua malum, aut ni-prum, quae se ha ni ad sua Opposita, ut priuationcs,
semper enim ali crum conuariCruiti est, ut imperfectum , di ut prauai torcs rectu alterius. Lt sibi ungit quasi respondes, quod intelicetus cognoscit utrunque
illorum aliquo modo, suo cotrario, scilicet malum per honum & nigrum per album. Oportet autem quod i telle ei us noller,qui sic cognoscit unum contrariorum per alterum, iit in potentia cognoscens,& quod in ipso sit spccies unius Op oliti per quam aliud cognoscat, ita quod quandoque sit in ipso species albi, de quandoque species nigri, ut per unum pol sit cognoscere alterum. Si autem cit aliquis intellectus, cui non ineli unum contrariorum, ad cognitionem alterius, luco pol tet quod talis intellectus cognoscat teipsum primo, de persei Plum cognoscat alia, dc quod sit semper in actu,& sit penitus leparab iis a materia, etiam Iecundum esse, ut olfensum eii de intellectu Dei. in I 2. Metapliyiicae. Deinde cum dicit.
Est autem imo quidem quippiain de quopnim, qΗ - Tet. i. Eadmodum a Frmatio. . Eique omnis es Pera, b et falsa. ii At intellectus non omnis ded qui est Q s qui ou ad for- nam accommodati, est a erra non quippiam de quo piam dicat. Sed xt Hso proprν ipsius est veras vero a bum hominem esse Lear, non per est vera. sisses babent ea, quae sinc materia sunt, . Es autem dictio quidem, aliquid de aliquo Atit a se Tex.cλι
omnis Ad qui eis ipsius quid en,fecundum hoc quod aliquid erat G GHires est,er non aliqvid de aliquo , sed mcut Pedere propriη verum est. Si autem homo album, mi non ι non verum semper. b ic aut st habent quam
que sine materia sunt . Dcterminat de secunda operatione intellect us, quae est compositio, bc diuisio. Et dicit,quod dictio, qua dicit intellectus aliquid de aliquo, sicut contingit in allir- Π alione, semper cli aut vera, vel falla. Sed intellectus non semper cli vestis,aut salsus, quia intellectus eli incomplexorum,qui ncque vetus,aut salsus est quantum
ad id, quod inicii igitur. Veritas enim de fallitas Icosiliit
in quadam adaequatione, vel comparatione unius ad alterum,quae quidem est in compoti tione, vel diuisione inicii ccius. Non autem in intelligibili incomplexo. Sed licet ipsum intelligibile in complexum non iit neue veruin, neque fallum, tam cia intellectus intelligeno ipsi: mucrus est, inquantum adaequatur rei intellectae. Et ideo subdi liquod intellectus, qui eli ipsius quideli secundum hoc quod aliquid erat cile,scilicet secundum quod intell: git quid eit res, verus cli semper,&non secundum quod intelligit aliquid de aliquo. Et limius rationem assignat, quia quod quid eli eli primum
obiectum intellectus. unde sicut visus nunquam decipitur in proprio obiecto, ita neque Intellectus in cogno-lcendo quod quid est. Nam in tollectus nunquam deci pitur in cognoscendo quod quid cli homo. Sed sicut visus no semper verus eit in ivdicando de his, quae sunt adiuncta proprio obiecto, puta si album est hoino, vel non, lic Hriellectus non semper est vetus, in componc-do aliquid alicui. Sic enim se habent intelligendo su stantiae separatae, ii penitus sunt sine materia,sicut cum nos intelligimus quod quid est, e ideo in earum interulectu non contingit este falsum. Sciendum tamen est, quod in cognoscendo quod quid cit, contingit elled
ceptionem per accidens, dupliciter ratione compositionis interuenientis.Vno modo pio ut diis initio unius
rei est falsa ad aliam rem, sicut distinuio circuli est salia ad triangulum . Alio modo, prout partes dilii nitionis non cohaerent tibi inuicem,& tunc dili initio est talia simpliciter, ut ii aliquis ponat in dili initione alicuius animalis insensibile, unda in illis, in quotum dii liniti
ne nulla est compositio, non contingit esse deceptione, sed oportet ea vel intelligere vere, vel nullo modo, ut dicitur in.9. Metaphysicae. Deinde cum dicit. Scientia