장음표시 사용
51쪽
hoe quod est quia sicut plures terminorum idest dissinitionum dicunt, sed oportet etiam quod in dissinitione tangatur eausa & quod per cliis nitionem dicentem, propter quid, den Osiretur dissinitio, quae dicit solu mquia . inueniuntur autem mulis rationes terminorum
id est diffinitiones quaesum sicut conclusiones. Et ponit exemplum in geometricalibus. Ad cuius intelligetiam
sciendum est quod figurarum e uadrilaterarum, quae- eam habent omnes angulos recios,& vocantur Orthogonia, id eli se perficies rectorum angulorum . quaedam autem non habet angulos rectos, de vocantur Rhombo es. Sciendum est autem quod orthogoniorum quaedam eonsistit ex omnibus lateribus aequalibus devocatur quadratum siue tetragonismus. quoddam auis
em non habet omnia latera aequalia in quo tam e quς Iibet duo latera sibi oppolita lunt aequalia, Sc vocatur
huiusmodi orthogonium altera parte longius, sicut patet in sequentibus figuris.
Orthogonium quadratum seu tetragonismus Ortho. altera parte longius
Item sciendum est, quod in qualibet superficie rectorum angulorum dui rectς lineae, quae angulum rectum concludunt, dicuntur totam superficiem continere, quia eum alia duo latera sint aequalia eis, vntim quodque suo opposito,necesse est, quod una praedictarum linearum rectum angulum concludentium men .suret longitudinem superficies rectangulae, Se alia latitudinem, unde tota luperficies rectangula consurgit ex ductu unius in aliam.Vnde si imaginaremur,suod una earum moueretur per aliam, consi rgeret talis supers.cies. Item sciendum est,quod cu in orthogonio, quod est altera parte longius, duae lineae continentes ipium,
sint insquales, si accipiatur inter eas linea media in J- portione & ducatur in seipsam fiet quadratum Mu a- Ie altera parte longiori. Et quia haec demon strationibus geometricis diffusum esset ostendere, tussietat hoe ad praesens manifestare in numeris. Sit igitur orthogonium altera parte longius,cuius maius latus sit nouem
palmorum minus vero quatuor. Accipiat ut autem linea media in proportione inter ea,quae.s sunt sex palmorum. Quia sicut se habent sex ad nouem, ita quatuor ad sex. Quadratum autem huius lineς erit aequale praedicto orthogonio altera parte longiori . Quod etiam in numeris patet. Nam quater nouem sunt triaginta sex.Similiter etia sexies sex sunt triginta sex. Hoc
est ergo quod dicit,quod si quaeratur quid est tetrago. nismus, idest quadratum quod aequale altera parte longiori asi ignabitur talis distinitio, ut dicaturi esse orthogoniuι, idest superficies rectorum angulorum i aequi, laterale, i id est habens omnia latera aequalia &ci ratis aut e terminus,l id est taliis dissinitio est 3 ratio conclusionis, lidest per demonstrationem conclusa. si autem. liquis sic dis finiat, dicens quoOIquadratum est inuentio mediael scilicet lineae med in in proportione inter duo latera inaequalia orthogoni j altera longioris, id est Ortho nium constitutum ex tali linea in uenta,qui inquam si e diffiniti dicit causam re . I Attendendum est autem,quod hoc exemplum quod ille inducitur,est simile ei quod intendit circa animam, quantum ad aliis quid scilicet quantum ad litie demonstretur disti. nitio animae, non autem quatum ad hoc quod demonstretur demonstratione dicente propter quid. Deinde cum dicit. Sicamus igitur, his consideration is initio Ampto, supra leti tanimatum ab inanimato,vita seiungi, e f. q e mm rubia oviissariam maere dicatur etiamsi unam tu' -m ι Ilor m eo di sitis insit, vivere illud dicimus, cuι inest, Pt ιntellectus, n- firmiuit sus,motus loco,ae flatus, ct insuper motio nutrimento
accommodata, ct accretio, decreta Oile .
Dicamus igitur, principium accipientes intentionis rei, determinari animatum ab inanimato in vivendo.
e cultipliciter autem ipso vivere dicto,e s dinum aliquod horum insit folum,uiuere ipsim dicimas,ut intellectus, ch sensus, motus, oe status fecundum locum . .
eis hac autem motus, O status secundum alimentum, est decrement , O augmentum.
In eipit demonstrare dissinitionem animae superius
positam modo praedicto, scilicet per estectum. Et utitur illi demonstratione.Illud,quod est primum princilium vivendi est vivetium corporum actus, de sol marcis anima est primum principium vivendi his, quae vi uunt ergo est corporis vluentis actus,de forma. Mani festum est autem, quod haec demonii ratio est exposteriori.Ex eo enim quod ala est forma corporis viventis,est principium operum vitae,& non econuerso.Cir- ea hoe ergo duo facit. Primo ostendit, quod anima est
principium vivendi.Secundo quod primum principia
vivendi est forma corporis viventi , ibi linoma n a tem quo vivimus,&sentimus. I Circa ptainum tria la. cit.Primo distinguit modos viventium. Secundo oli εdi liquod anima est vivendi principium, ibit Vnde de
vegetabilia omnia, dec. t Tertio manifestat quomodo se habeant partes animae abinuicem, secundum quas est principium Operum vitae, ibit Virum autem unumquodq; horum.l Dicit ergo primo,quod ad prosequendum nostram intentionem,qua in tedimus demonstra.
redissinitionem animae, oportet hoc quali principium
accipere,quod animatum distinguitur ab inanimato in vivendo. Animata enim vivunt, sed in animata non vivunt. Sed cum multiplex sit modus vivendi, ii unus tantum eorum inlit alicui, dicitur illud vivens, de animatum . Ponit autem qua tuur modos vivendi, quoruunus est per intellectum, secundus pcr sensum, tertius per motum dc statu localem,quartus per motum alimεti de decrementi,& augmenti. Ideo autem quatuor tantum modos ponit vivendi, cum supra quinque genera operationum animae posuerit, quia hic intendit diti inguere modos vivendi, secundum gradus viventium trui distinguuntur secundum iis c quatuor. In quibun
am enim viventium inueniuntur latu in alimentum,
augmentum,de decrementum scilicet in plantis sa quibusdam autem, cum his inuenitur sensus line motu lo cali. sicut in animalibus imperiectis,ilaut sunt ostreae. In quibusdam autem,ulieri u inucimur motus secundum locum, sicut in animalibus perlectis, quae m. ventur motu progressivo, ut bos, de equus. In quibus iam autem, cum his ulterius inuenitur intes ectus, scilicet in ii
52쪽
in hominibus. Appetitiuum iste m. quod est quintum praeter haer quatuor, non ι, cit aliquam diuersitatem In gradibus viventium. Nam ubicunque eli seu lus, ibi est de appeti ius. Deinde cum dicit. --ς. D alia opter, oe iniuersa plantae videntur vi ere, quippe cum vide tur in seipsis vim habere talem atque principium, quo ad contraria seca , Iam incrmenta , quam decrementa sitis iunt, . enim fusum qui-Δm accres uni, deorsum aut non accrestum ,sed ad utranque similiter differentiam, oe omni ex parte, femperque nutriuntur , O eousque viuut, quo q*e possint
alimentum accipere . Teae. c., Unde oe vegetabilia omnia videntur vivere . Vι
dentur autem inseipsis babentia potentiam, O princi plumbuiusimoi,per quod et mortum, O decrementum fuscipiunt secundum contrarios locos. Nyn enim sursumqvidem augentur, deorsum autem non, sed similiter ad
Wraque, in omues partes contιnue aluntur. Cr Ouunt,quor siue possunt accipere alimentum .
Manifestat quod anima est principium vivendi secudum omnes modos praedictos. Et circa hoc tria facit. Primo ostendit . quomodo anima est principium viud di in plantis.Secundo in animalibus, ibit Animal autem propter sensum,S e. t Tertio ostedit quid dictum sit, de quid rectat cicedum, ibi I propter una aut causam declCirca primum duo facit. Primo ostendit, quόd anima est principium vivendi in plantis. Ac dicit,quod cum dictum sit quod quibuscunque inest unum quatuor predictorum modorum viventium dicuntur vivere, sequitur quod omnia vegetabilia vivant. Omnia enim in seipsis habci potentiam quandam.& principium, quo suscipiunt motu augmenti, & decrementi. Et quod hoc principium non sit natura, sed anima mani sellum
cst. Nam natura non mouet ad contraria loca: motus autem augmenti & decrementi est secundum contraria loca. Augentur enim vegetabilia omnia, non solum
sursum & deo sum, sed utroque modo. Manisellum est ergo quod principium horum motuum non est natura,sed anima. Nec solum vegetabilia vivunt,dum augentur, &decr scunt, sed quaecunque, nutriuntur tandiu vivunt,quandiu possunt accipere nutri metum per
quod sit augmentum. Secundo ibi. se que haee quidem vis,a caeteris seiungi , separarinpol caeterae autem in ipsis mortalibus ab tua nequeunt: separari,quod quidem in ipsis perlicitur plantis. Pquuti enim prorsus ιn ipsis ut patet ab praeter hanc ammae poteutia,atque ossicium inest. Viuere igitur, ob hoc
principum viventibus competit. . . t s. separari aut P hoc ab alas possibile est, alia autem ab ea. c., ιο- boc Noysibile eii in rebus mortes: bus. Manifestum est autem in his,=as vegetantur. eque enim isa inest ipsis potentia alia animae. Vivere Titur, propter hoc principium mesi omnibus τι uentibus.
Ostendit quod predictum vivendi principium, est primum & separabile ab alijs. Et dicit quod hoc, scilicet principium augmenti Salimeti poteth separati ab alijs principijs Muendi. sed alia non possunt separari ab eo in rebus mortalibus. Quod ideo dicit, quia in rebus immortalibus, sicut sunt subitantiae separatae ,& corpora cficilia,si in Iunt animata, inuenitur intellecti usi sine nutritiuo. Quod autem hoc principium sit separabile ab alijs,mani tellum est in his, quae vegetantur ideli in plantis, in quibus nulla alia potcntia animae ineli,nisi huiusmodi. Ex quo manifestum est,quod illud, propter quod primum inuenitur. vita in rebus misit alibus, est principium augmenti, Jc alimenti, quod vocatur anima
vegetabilis. Deinde cum uicit. Ogni mal autem in obsensum primo. a m ea, qua non mouentur motu, nec mutant locum , sensium autem habent,non filiam viuere dicimus Ad etiam animalia naevare tolemus. Vide utrer aureo huiuscemodi axima
lia multa esse,quae cum sint natura loco manentia, babdi solum sensum .
e gumiat autem proptersensum,przmum. Et nanque qua non mouentur, neque mutor loram,habent autem sensum animalia vicimus, O non uiuere solum. Vide tur autem O huiusmodι multa esse an alium nanentia
autem' cum sint natura, habent solam si sim . Manifestat quomodo anima est principium vivendi in animalibus. Et circa hoc duo facit. Primo dicit, quod primum dicitur aliquid esse animal propter senatum, licet animalia quaedam &lentiant, ct moueantur. Ea enim dicimus elle animalia, dc non solum vivere, quae licet non mutem locum, tamen habent sensum. Sunt enim multa animalium ista,quae naturaliter manent in eodem loco, & tamen habent sensum, sicut mstreae,quae no mouetur motu progressivo Secudo ibi. At veia ex sensibus,tactusprimo cun*ιs animalibus inest,atque υt vegetatiuum a ta densu bie omni , cae aeteris tactus separari sensibus potest. Eam ratem partem anima vegetatiuum dicimus esse. Guus , inplantae,pa, ticipes sunt. Animatia vero cuncta, inam vim habere Antieno tactu videntur. Sensuum autem,primo ineri omnibus tactas. Sicut G τρου. αtem vegetatiuum potest separaria tactu, omni sensi, sic tactus ab altus sensibus. Uegetativum autem dicimus bruus L partem anima, quo vegetabitia pa i csant . Anima a autem omma videntur tangeni sensum habentia. Ostendit quod inter alios sensus, primo inest tactus animalibus .Quod probat ex hoe, quod sicut vegetatiuum poteli separari a tactu,& ab Ouin i sensu,se tactus
pol separari ab aliis sensibus. Multa . n. sunt animalia, iuiolum senium tactus habet, licut animalia imperfecta Omnia autem animalia habet senium tactus. vegetatiuum autem principium dicimus illam partem animae. qua etiam vegetabilia,ideli planis participant . Sic igitur ex praedictis patent tres gradus viventium: primus est plantarum. secundus animalium imperfeciorum immobilium, quae habent solum lentum tactus, tertius est animalium persectorum,quq mouentur motu progressivo quae etiam habet alios lenius. Manifestum eliautem, quod quartus gradus est eorum, quae habent cum his etiam intellectum. Deinde cum dicit. nque quam ob causam istorum vir quest, possea Q, misi, dicemus, ac explanabimus. unc eo luc torum dim sunt lueti catur anιmam inquam principium esse eorum, quae es ta tisi gradus. sunt, ' bu esse di nuam, vegetat tuo sensititio,intelle- Tex 4 1κα
muo , θ' motu . Propter quam autem causam utrunque borum accidit posterius dicemus. Nunc autem inuautum dictum sit forum, quod est anima horum qus dictasunt, principium, in his determinata est vegetatiuo , seni tuo, intellecti uo motu .
Ostendit quid dictum sit.& quid restat dicedum.Et
dicit quod posterius dicendum ell, propter quam causam utrunque horum accidat, scilicet quod vegetati- utim potest esse sine sensu.& quod tactus sine ali , sensibus. Hoc enim dicet in line libri. Nunc autem susti- rex. a ciat
53쪽
ciat in tantum dictum esse, ii Maninia eli principium vivendi secundum praedictos modos, α quod dili incla - tu tibis ouattior scilicet vegetativo,quod dii in plantis, aeniaminibus viventibim, res litium quod eli in omnibus an inialibus,& intellectivo, quod si in omnibus hominibus. N motu progress uo, qui est in omnibus mi malibus peri rei is sensu, vel intellectu.. .imiloup aliis . . t sex m. a nido
Quo. picto distinguantur potentiae ab ipsa anima , c& ibin ieciri ni te animati, t ex hoe deducenu animani esse id,
quo primo vivitnus, seruimus, mouenius se intelligimus .
QV rcndum autem est, utrum horum ται quodque sit anim Mari animae pars. Et spars, γ . hoc patio, ut sit si parabile rationes
iam an etiam loco. Tex. eo. I9. Vtrum autem ν reui moda: horim sit alum t. an 'ipsanimae, si pars, vir sic, os separabita rat onesolum, aneti .rmo loco. Ostendit superius Philosopbus,quod anima est principi uin vivendi, secudum diueria genera vitae Et idconunc inquirit qualiter principia vivendi secundum diuersa genera uuae se liabent ad anima,& ad inuicem. Et circa tisic duo facit. Primo mouet quaeli iones duas. Quarum prima est. Cum anima, quae est principium vivendi sit ceterminata vegetatiuo,sent Itiuo, ni otiuO secundum locum, Ne intellectivo, utrum quodlibet eorusit anima per se, aut sit pars animae. Et manis elium c si, quod in hi quae tantum augentur,& nutriuntur, licui in plantis,uegetatiuum est anima.In his autem,quae vegetamur, di sentiunt, est pars animae, di similiter elide alijs. Secunda quae illo est.Si unumquodque praedictorum cit pars animae, puta cum omnia inueniantiit in
una anima licut in humana, utrum hoc modo sint partes quod separamur abinuicem solum secundum rationem,ut scilicet sint diuersae potentis, aut etiam s parentur loco, de subiecto, ut Pole quod in una parte
corporis ut sensitiuu m,in alia appetit tu uni, in alia mortuum, S sic de aliis, licui quibus da in visu in ivit. Secundo cum dicit. Animantia e g oui de nonnullis quidem isto. itiis videre, iternequ* - reque jacere possumus, nonnulla autem dubitatiouem ha
μδ. M ux -υt planta n nullae diu β. ρια isqμe ridentur vivere, propterea quod anima quae est mi is, at tu quidem in unaquaque planta est, una potetitia die δρωres , sic circa alias. Videm' ammae disserentias keri cum incidantur an mantium ea, quae insecta vocamus 'utraque nanque parti anter sensum babet O rabiti loco cietust. Quod si sensis: has et imaginationem, ' appetitans etiam habet, ubi nanque esse usu ibido irritaexbiit, atque voluptas. e cubi knt hac ιbi necessa
re quaedam antem dubitationem habent. Si rem ninplantu 'adam diuιsa via tur Huere separata Al uic a i ta aquam exi eme in his anima actu avid in Pna
soluit propositasquζstiones. Et primo secundam . Sec isto primam ibi I Quod autem quibus dis. amina is
lium .l Circa primum duo secit. Primo soluit secundam
.q.quantum ad secundam partem oti edens, utrum partes animae sint separabiles loco. Sccundo, quantum ad
primum utruna. s. sint separabiles ratione. ibi i Ratione autem quod alterae, Si c. l D: citergo primo, quod de qitibusaam partibus anime , non est disiicile videre,
trum sint separabiles loco idcii subiecto , sed de quibus da dubium est. Et adollendendum,u, in quibus di
hoc facile est videre praemittit similitudinem deplasi tas. ibi i Sac ut . n. in plantis. Idicens quod quaedam partcs diuist ab eis,&separatae ab alijs partibus,ridentur vluere. Et hoc manifestatur per hoc, suod ramusculi absciuinseruntur vel plantantur, ta coalasdunt, quod non es set nisi rensanc et in eis vita, de per conlequms anima,
quit est principium vivendi,quod contingit tanqua in unaquaque pia ita, anima sit una in aesta, re multiplo
in potentia.Sicut enim accides e v id erui in tormis cor- Legito su porum liatur liuni in animatorum, ita in eis, quae pro- pra in ii aepti r sui impersectionem him requirut diuersitatem in li- .&li. v. pari ibu in in aliquo uno toto' anima est in actu una , ς .6. ex plures i a potentia, licui de ipsum corpus eli unum in adiure plura in potentia. l)otest enim diuidi in umia quodque eorum in dimeriis partes similes specie, sicut patet iii aete, ira,& incorpbribus mine ealibus. Via de oporte' 'iuod si partes luntii inites specie ad inuice,& uiti quod forma specifica poli diuisione sit in utraque partium. Et eadem ratione, quia anima plante mi perfecta eli in ordine animarum non requirit magna diuersitatem in partibus,unde anima totius ueri sal uari in aliqua partium. 1u ite etiam videmus in alijs different ijs animae, icut in ectomis decisis .ideli in animalibus,quae decisa viuum, quia vira tuo partium habet sensu in. Q od patet ex hoc,quod citra nidiciti pungitur. Et etiam habet motum secundum locum,ut ad lensum apparet.Sic ergo in una,& eadem parte apparet, de lentitutum, ta motivum ptincipium.Et si est ibi sensus, necesse eli, quod litibi phantalia. Pharitalia autem nihil aliud est', quam motus iactus alentus in actuin, ut infra dicetur. Et limiliterii habeat senium Pars deci Lib. i.
sa, necesse eli,quod trabeat appcutuit . ad I rum et in I. O. xst. de necessitate sequitur istitia, de tritima, siue dcluaadii inde dolor. Necella clienun ii sensibile perceptumeli eo ueniens, quod sit dcleciabile: si aut cli nocivum, quod sit dolorosum. Vbi te elidolor,tad lectatio, o pollet quod sit desiderium, Saepclitus,unde ncccsse est, quod si pars decisa sentit quod etiam habeat ap.
petitum . sic urgo manu eliu eli. γ vegetatiuυ icnlit: uum appetit iuu demoti uulnues, intur in una patre de seritat. Icila: ex quo patet, quodnodili inguuntur loco in coriapore animalis. Sed de quibusdam potentiis particularibus, manifestum eli quod dii linguumur loco. Viius. n. mani selle non eli nisi in oculo, auditus in aure,oli actus in naribus, gultus in lingua & palato.Sed primus senius qui eli iactus. ne cellarius animali, cii iii tOέo. Sed ιν Phantas ac icit quod phantalia eii in parte decisa,videtur ciscuu determina-hium. Nam a quinuidam, phantaliae attribuitur deteria ea,& consa minatum Urganum in corpore.Sed taedum cit , Quod lege ista Phantaliam uenitur in determinata in animalibus imis
perieciis, in .ntinalibus Periectis determinatat, sicut o. 'intra in tertio dicetur.Organum ergo aliquia dcterint r. eo. natum pliant alis attribuitur,ad maiorem pei sectione, Lectio. r.
de determinationem sui actus, sine quo phat alie actu, nullo modo cile pollet,licut actus visus nullo modo poteli elle ii ne oculo. Sic igitur mam se ii auit, quod in quibusdam potentiis animae, non cit difficile videre, vitii sint separabiles loco. ve intellecta ver),contempla tuaque potentιa, v dam θει piam es manufestimi, sed videtur hoc animae gems cse diuersuM. Idr te forum, re inde atque i et-um,e.x eo quoia accidit Icumgi separariqse potest. Laete
54쪽
ras autem avrma partes I arabiles quidem non esse, tquidam aperuerunt,ex hIs,quae diae: mus, satet. De intellecta aut pe mettiua potentia nilal τ H, x. adhuc manifestum e i. sed videtur gentis es errem anima esse, er hoc solum contingit sparari , sicut aetemnum a corruptibili. seliqua autem partes animae ma- Texad., i. vssi surn ex his,quod non F arabiles sunt, sicut quidam acu ita . Ostedit in qua parte animae circa hoc possit esse dubium Et dicit,quod de intellectu, quocunque nomine vocetur perspectiva potetia id est speculativa. nihil est adhuc mani iustum. Nondum enim perca, quae diei sunt apparet utrum habeat aliquod Organum in corpore dili inctum loco ab alijs organis, ves non distinctum. Sed tamen quatum in superlicie appatet, videtur quod sit alterum genus animae ab alijs partibus animae, id est alterius naturae N alio modo se habens. δ quod hoc sol una genus animae possit separari ab alijs partibus animae,vel etiam quod iit separatum ab organo corporeo, sicut perpetuum a corruptibili. Sed quod reliquae partes animae non sint leparabiles loco ad inuicem, manifestum est ex praedictis. Deinde cum dicit. Ratione vero differre, no obscurum esse videtur. Sensit vι naque ratio diuersa est a ratione principχ opinandi . siquidem Gersa sunt sentire, ac opinari, Mn. quodque ductorum simιtiter. Ratione autem, quod alterae, manifectum es . Sensit tuo exsin esse in opinatiuo alterum,siquidem Osentire ab ipso optirari. Similiter autem aliorum νmmquo
qiue, que ricta sunt, . Ostendit quod sint separabiles ratione. Cuiusiibet
enim potentiae ratio est, sicundum ordinem adactum: unde necesse est, si actus lint diuertilecundum speciein, o potentiae habeat diuersam rationem speciei. Et hoc est,quod dicit,qtiod alterum eli cile sentit tuo de opinatiuo, id est intelle et tuo idest altera est ratio utriusq; potentiae, si semire est alterum ab opinari Ide sinii liter est de praedictis alijs potent ijs. Deinde cum dicitie se vero quibusdam animantium cunctae partes, ripatet,insunt,quibusdam nonnullarant,o qui sona tatum inesse videtur, a que tripsi. In inserentiam animan tium facit. Quam autem ob caussam ita fit,postea perscruIns 3 ις tabimur. Sudemo circasensas ieris e vita M. uus iam enim omnes quaedam aliquos, quaedam νnum duntaxat habere ν:den rur,ta ium,inquam,i uin, qui qui Omes omnium maxime necessarius.
gubaec qu;busdam animatium omnia insist ba ροι- Τ .co. 3. busdam vero quaedam borum, alteris autem unum solum . . Hoc autem facit differentι, animalium. Propter qua nacitem ea amsit 1actum, posterius ιntendendam es. Sι later autem, O trarca sensus acciti. Atia enim habent omnes, alia vero quosdam, quadam vetav rem maxime necessariami, tactum.
Soluit primam. n.&dici siquod hic facit differetiam in animalibus, quod quibusdam animalium insunt omnia praedrina quibusdam v cro quaedam horum , alijs
vero unum solum.Quibuscunque autem inest unum soLib. I. r. lum praedictoto, oportet quod illud sit anima. In qui--M 13 i. bus vero inlunt plura, quodlibet eis pars animae, sed illa anima denominatur a principaliori,vel lensitiva, vel intellectiva. uare autem hoc iit, quod quaedam h bent unum, qu d in plura, quaedam omnia, Polletius eleetur. Et sicut .ccidit circa potentias animae, ita accidit circa sensus. Quaedam enim habent omnes fensu , sicut animalia perfecta: quaedam vu O nabent quoidam senius,sed non omnes, ut talpa: qu am vero habent
unum niaxane necessarium s. larium, vi animalia imis
perlecta. Potest autem & haec particula ad alium se sum reserri ut dicatur quod quia iupcrius Ollenderat Pinto Iop hus, quod partes anni ae non iunt separabiles ab inuicem loco vel subierio, in animali in quo sunt,
quod propter hoc etiam non separemur in diuersis animalibus, seu cuicunque inest ynum , inesent omnia. Et ideo remouet hoc in hac particula. Deinde cum dicit.
autem Id,quo murmus, quouesentimus, bifariam icitur G perinde atque id quo in f,et id et tu, quo uni sumus atque valemus; quodd. mi imit :quoddam animam dicimus, qu7pe cum utroque scire dicamus. aliud sanitatem ttiud partem corporis aliqua. vel totam dicimus eorpus r atque boram τί runque, tam
te tia, quam finitas forma quaedam oe species est e ratio O tanquam actur suscipientis ιentia quide cientis, unita sum. Actus erum V tιu meo qui dpatitur atque diJonitar ne se videtur. e fama autem, id eΠ is patet)quo via: aes, quo sentimus,ac ιntei sigimus primo. Ipsa profecto ratio quaedam erit, O for-m Ased non ut materies, a Irue sibi editam. dicam, cum obnuntia tripliciter escatur νt di riam Ptas d. iis ruforma, quaedam ira eries, quaedam id, Pod ex viri uecomphititur: materi quidem est ut patet fotcuria, forma rem amu cum igitur, ut dia meas, Abi lautia dicatur traseri An ali que id sit, quod ex P. risue,
cynpore, Inquam anoma corii at: corpas p. inedio noes actus antinaed d ipsa corpori alicuius est actus.s aram otem quo riuimus, JuDπις duphc ter, sicut Poscimus cimas tem hoc qu:d scienciam illud autem .inimam,νοῦν ue enim borum dic us Ore . Similiter autem, quo sanamur, aliud quidem saritas e Lilred autem pars quaedam corporis,aut citam totum.
Horum ratem retia quidem O sanitas, forura est, Olbecies Faeda re ratio, ut actiosusceptiuorum ut quidem eius, quod Dientia ιapax est,illa Nero sanab iis. ι ι detur enim inpatiente, or disposito acinorum mese actio. Anima autem hoc quo vivimus, Iretimus, ct moueni Ar, ef intelligiin is primo. acare ratio quaedam νtique erri Decies: sid non vi materia, O vijDiectum. Tripliciter enctu dicta ubitantia, sicut dirimus, haec quidem species, illud vero ut materia .aursu autem ex viri que. Horum autem materia quidem potentia .lecies autem a Ds: post Huod ex ν risque inιmit m n que corpus V .r Lιs anima sed ipsa corporis cuiusdam .
Ostenso,quod anima est primum , iueii principium
concludit ex hoc diffinitionem prius at signatam. Et circa hoc duo secit. I 'rimo demonstrat propositum. Secundo ex veritate demonstrata.quasdam conciuii nes ulterius inducit. ibi l Propter hoc bene opinan tur,&ed Circa primum ponit talem demourationem .
Duorum,qu'rum utroq; dicimur esse aliquid, aut Operari, unum scilicet quod primum cli, est quasi forma, & aliud quasi materia. Sed anima est primum quo vitamus, cum tamen vivamus anima,& corpore: ergo anima est forma corporis viventis . Et haec est diis nitio si perius de anima polita, quod anima eli actus primus physici corporis potentia vitam liabentis. Manifestum est autem quod medium huius demonstrationis est q-da distinitio ani ins, scilicet anima est, quo vivimus priamum.Circa lianc autem denion strationem. . facit. Piliam O ponit maiorem dicens, quod quo vivimus, ta senti
55쪽
rnus dicitur dii pliciter. altero, setit forma, ct altero sicut materia, Sicut&quo scimus cicitur dupliciter. duobus enim dicimur icire. quorum unum eli iuretia, di aliud eli anima. Et similiter quo sanamur dicitur de duobus quom unum est sanitas, de aliud cit aliqua parseorporis, vel etiam tot m corpus. Virobique autem unum eli quasi forma,&aliud quasi materia. Nam sciuq a & sanitas sum formae,& quati actus sulceptiuorum, scientia quidem forma serent asci deli partis animae, in
quae tricienti .i, lanitas vero estiorma corporis sanabi
tis. Ideo autern diciti sanabit S scientificuml ut ostendat aptitudinem in subiecto ad tales formas. Semper enun activorum actus , idestior mae, quς inducuntur agentibus in materia,videntpreste in patiente de dis spolito,ideli in eo, quod est natum pati actiones agentis a tali agente,& quod est dupol num ad conleque i, eum sine ni palsionis, scilicet forma ad quam patiendo perducitur.Secundo ibi I Anima alitem hoc. l poti t minorem propositionem α dicit, quod anima eli primu quo de vivimus, Se sentimus,de moueinur,ta intelligimus. Et rcieruntur haec . ad qua tu ir genera vitae de quibus iupcrius secerat mentionem. Viuere enim r fert ad principium vegetatiuum, quia superius dixe rat quoq viuere propter hoc principi viii incit Omnibus viventibus Sciendum est aptem,quod quamuis sanitate di corpore dicamur esse sani, tamen sanitas est primum qui sani dicimur esse. Non enim dicimur eshicientes, quia anima non dicimur esse scientes, nili inquantum liabct scien Mam. Similitet etiam & cor pore non incimus esse viventes, nisi inquantum ha betanimam, de propter hoc, hie dicitur quod i anima est primu quo vivimus, lentimus, . Iertio ibi Mui. rc ratio raedam I. Ponit cΔclusionem,& pendet hucusque constructio ab alio locoI quoniam autem quo usuimus, Sc. Concludit ergo x praedictis, quod anima se habet vi ro& species,& non sicut materia de subiectu . Quarto ibi. tripliciter enim dicta substantia, dec. loli εdit conclusionem sequi ex presin .ss i. Non eni in ridebatur magis sequi de anima,quod fit forma, quim de corpore, cum utroque viuere dicamur. Vnde ad perse iactionem dictae de monil ratiotiis, subiungit, quod cum substantia dicatur tri liciter, visit pra dictum est scilicet de in ateria,N sorina, minpositio ex viritque, qu- s iam materia est potetia de species siue forma et tu bdi compositum ex virisque euanimatum, marii linum est quod corpus tron est a tu animae, sed magis anima est aci us corpo i is alicuius: coepti s enim est in Potentia
respectu aninis . Et ideo cum contenuatut ex pres dicta dei non stration quod vel cor N. vel anima tu i pecte vre corpus ut dictum est non sit species animi .seqqi iust quod anima si species corporis. Deinde cum dici C. Idcinarerie nuntia maut η, quibus ammia, neq; efesime cur ore, Pe corpus auquus esse viderari L mm ipsa ej tu quidi non est es a i corpor saliqvid. S propter Poe bene opinatur,quibus ridetur neq; sene eo. paresse, ne I: corpita aliquod amma. corpus non 'e , o porti aut m .ili ι den. Ualnducit q uassam confusiones ex prῖmiliis,quarum
pruna ell,quod bene Opinam unt,quibus visum cit, Panim x n iit sine cin pore, neque sit corpus. Non aueli eorpus, quia non si materia, ted est aliquid corpori , quia eii actu, cor oris. Et quia Omnis actus est in
Et Alioc Micorpore, que m corpore tali, non
crimine quodcunque suscipere .Hoc autem pacto, cumrat. one etia rei sane . t in ius enm νmusturusique in Actus om- eo, quod en potentia , ct ia propria miseria , in m ni propria suapte natura heri, esseque solet. 1 Inimam igitur perfectionem quandam eius, i r act: , ac ratιonem es ter eonia
se, quodpo ctiam habet, ut imi modi sit, ex hisce, qua uit.
D propter hρί 's corpore est,st in corpore tali, vo
ration : cur que enim actu te eri quod pote tia extitit inpropria materia apte . naturaliterque sit. si iod quidem igitur actio est quidam, erratio pol ctiam habent,r,ut tale sit maxifestum ex bis est. Secundam ςonclusionem, s. quod Anima est in corpore dc tali corpore scilicet phyli 3,or nico, S hoc non est per mod*m quo priores physici loquebantur de anima,& vnio ae eius ad corpus, nihil determinantes in quo vel qu ali corpo te esset. Et vere hoc etsi sicut non dicimus quo famina accipere quodcunque corpus contingat, sed determinatum. Et hoc rationabiliter accidit,quia unusquilque actus natus est fieri in propria di determinata materia, unde & anima oportet u determinato corpore recipi Mur. Ultimo autem epilogand9 concludit, quod anima eli actus quidam de ratio habenti es Ichuiusmodi, scilicet potentia viventis. CTIO Q
ot uamrim di quae a nuuae vires, Si quomodo leinui mordine quod in sequantur exponit. ac quo pacto singulis eserum alui me ratio conueniat, qua in proxime explica uerat.
Postquam Arist.disiniuit animam in eo muni, nunc accedit ad determinandum de partibus eius. Non autehabet aliterani uia partes, nisi secundum cy eius potentis partes eius dicutitur, prout alicuius potentis multas partes dici posvit potestates ad ungulas unde deletini enare de partibus eius est determinare de singulis pote Rr pQxen iij se iuxtat uiditur autem h ec pars in duas. In prima de φierminat de potenti j, animi in communi, dii linguen ii hiatu,. do eas ad inuicem. In lecunda determinat de lingulis earum ubi imare primu de alimeto,& generatione, Sc tallYima autem pars diuiditur in duas. In prima dii tinguit potentias aut ins abinuicem In secunda ollendit quid de potenti js Uuos, de quomodo, di quo ordine aeterminandum stibii Quare de secundum unumquodque Rufrendum,dec. aica prunum duo iacit. Primo di itinguit potentias anams ab inuicem. cudo ollendit qu anodo ratio ςommunis animi se habet ad partes prNicia ibiὶManiscitu igitur et i qm coclem,&c.Circa primum duo iacita iuno enumerat potentias an inis. S cundo ostendi; quomodo scin vice consequantur, ibi
Inest autem plaus,tac. Dicit ergo primo, quod de pol et ijsania D l supra uolnmatae lum,qui uulua in iniunt . omnesvicut hominibus : quibusdam quNam liarum. sicut alijs animalibus: quibus iam una tantum , licui Plautii. Et quia superim non nosnuiauerat eas.Potenuo
56쪽
Tte anime quinque Potentiaru ac operationusenera scir. titae sunt .
Diuersitas potentiaraamnae ex diuersitate Operationusumitur ' ex .eε. II.
habet inclinationem , seu appeta
partes animae, ideo manifestat, quod per potentias idem intelligi quod suilia per partes. inatu quidem sunt quinque genera scilicet vegetati uum, sensiti
Ilim, appet tiuum, in i liu uni secundum locum, intellectivum. portet autem haec duo videre. Primo quidequarc ponuntur hic quinque gcnera poloi Harum animae. praecipue cum consutium sit dici triplicem esse animam .vigctabilem sqnsibilem,de rationalem . Secu-do considera eo portet quare hic ponit. s. cum lup rius posuerit tantum quatuor. Sciendum autem circa primum quod cum omnis potentia dicatur ad actum proprium , potentia operativa dicitur ad actum . qui est operatio . Potentiae autem animae sunt operativae, talis enim eli potentia sorm P. Vnde necesseeli secundum diuellas operationes animae, accipi diauersitatem potentiarum . . Operatio aulem animae, steli operatio rei viventis . cum igitur unicuique rei
competat propria op rario, secundum quod habet
esse,eo quod unumquodque operatur, inquantum citens: Ortet operationes animae con siderare, secundu
quod inuenitur in viventibus. Huiusmodi autem vivetia in seriora,quorum actus est animii, re qua nunc agi.tur,liabent duplex esse. unum quide maceriale in quo convcniunt cum alus rebus materialibus: aliud autem immateriale, in quo communicant cum Iubila orijs superioribus aliqualiter. Ut autem differesia inter utruque esse, quia secundum esse materiale, quod eli per materiam contractum unaquaq; res est hoc solum, quodeli, sicut hie lapi non eli aliud quam hie lapis: seeunda vero esse immateri te, quod est amplum, de quodammodo infinitum, taquantum no est per materiam te
minatum ,res non solum est id, quod ,est, sed etiam elisu dammodo alia. Vnde in subitant ijs superioribus immaterialibus surit quodammodooninia.i; culm vni uertalibus causis. I uius inodi autem inima tetrale esse, habet duos gradbs in illis infelicii ibus. Nam quoddam
est penitus immateriale scilicet elle intelligibuc. in intellectu cnim res habet esse de sinc materia, Ac ii ne co-ditionibus materialibus indiuiduantibus, Ide a absq; organo corporali . Esse autem letali, lecti mcdium in. ter utrunque. Nam in sensu res habet tae line materia, non tamen absquc condit onibus materialibus indiui. duantibus; neq; absq; organo corporata Esi cnim lenius particularium,intellectus vero uniuersalium Et quantum ad hoc duplex este,dicit Philolisnus in temo huius, quod anima est quodamodo omnia. Operationes igitur,quae competunt viventi lecuncum esse materia Ic,sunt operationes, quae attribuuntur animae vegetabili, quae tamen licet ad id ordinentur, ad quod etiam ordinantur actiones in rebus mammatis, scalicet ad cons quendum esse de conseruanduin, lamen in vi vcntibus e fit per altiorem,do nobiliorem modum . rpora enim inanimata mucrantur de contem niur in cile a principio moti uia extrinseco, animata Poro pone ran. tuc a principio intrinseco,quod est in lemmo, conico u Itur vero a principio nutritiuo intim Ieco Hoe cnim videtur tale viventium proprium, quod opetentur tanquam cx teiplis mota. Operationes autem, quae attri uni ut rebus viventibus, lecundum este penitu, im materiale, Pertinent ad partem ammae instille inIam ὲ quae vero attribuuntur ei secundum est e medium, perta nunt ae partem animae lcntit tuam. Et fecundum hoc triplex ese dili inguitur communit cr triplex amu Mi. vegetabilis, senti talis, ta rationalis. Sed quia omne esse, est secundum aliquam sormam oportet P esto lenii bile lit sc cundum formam lentini lem, de elle intestigibile, secundum formam iritelligitalem. ex unaquaq; aut torma sequitur aliqua inclinatio,de in inclinatione Operatio. iicut ex torma naturali ignis, sequitur inclinatio id locum, qui est iurium, lecundum quam ignis diciatur leuis, ta ex hac inclinatione Icquitur. p ratio tot
cet motus qui est larium. Ad semiam igitur tam seα- sibilem q intelligibile sequitur inclitratio quaedam quae
et appetitus senii bilix, Vel intest ectualis, licut inclin tio cosequens forina na turalem,di appetitus naturalis. Ex appetitu autem sequitur operatio, quae eit motus localis.Haec igitur est ratio, quam oportet esse quinq; genera polentiarum anim sequod primo quaerebatur. Circa secundum sciendum est quod supra Arili. intendens ottendere quod anima est principium vivendi in omnibus inuentibus,distinxit ipsum vivere secundum nradus viventium, de non secundum Operationes viis secundum quasdistinguuntur haec genua potentiam. Appetitiuum autem non constituit aliquem diuertum gradum in vivetitius, quia omnia quae liabenc sensum,
habent appetit um,& sic remanent t/ntu quatuor gradus viventium, ut iupra ostes uni cli. Dcinde cum dicit.
virum ex sensibus haberit,iactκm,in qua π, Usim, aliue cui fit nos ineli, ei voluptas et id o dolor in It, fer ceptio incudi itque molasti. Quibus olem hec insu a, ea eup ditatem oti ira habent: haec emm appetitio eneri , .liso incit voluptate . ixesi ratemplatis vegetati tum solum, alteris autem et 1 oc sensitivum:si autem Destiman: e r ave: iti num. Appetιtus eram Osideraum est, Q ira, ' volun-ro et fenocra autem o mira babent vitum sol a Di tacta. Os autem sensus mes ι, huic cr taluia , cy tristitia, ei dulce,Cr triste.Quibus autem haec, con 'scraui , melectatuus enm res anetitus es haec . , ostendit, quomodo praedi is potentiae consequuntur scinui ccm e nianticitans quod supia dixe iat quod potenti arum quibuidam ualunt Omnes, quibusdam qumam, bψid iii na sola. Vbi consaucianduel quoa ad n Oc, quod univcitu in lit pellucium, nullus re cin pei secubii 'in xcbu intermittitur, ted paulatam natura de tui periectis ad periecta procedit. Proimur quod ex iam Antio, in s. Me a Pli.ai similat specio m. viii intinctis,qui paulati tu in aug o u prolici ut Gai hynde in vi vcnti ut quAdam habent unum tantum pri
uum,quo. ncccllecti in v mn bu, vivontibus matutialibus utic, quia illuc potentia: attribuuntur OPerariones perii uc'ies au ςlic matcsia c. Aliis autem, scilicet animalibus meli utae a uuam ex scutitiuum. Si autem it ibi icti litiuum, O potici quod adiit tertium,s .apEcUtiuum. Quod quidum diunantur in ilia lolicci ci ei id a tum, quod cit secundum vim ciancupit cibilem : oc ira, suseu iecundum vim traici Oileai: qui duo appetitus pertinent ad partem sensuiuam: sequutitur enim a prehculionem lenius. Icritum aut ca euluntas, quod Qt appetitus in inllectivus consequens. l. apprebenia nem Muci lectus. Quod autem appetatiuum iniit Omnibus animal tuus, probat duplici ratione. Quarum prima eit, quoia omnia an:malia habet ad minus unum lculum,icilicet latium,quibus autem ineli senius neu linitia de tristitia Melectatio & dolor. Laetitia enim Metillitia magis videncur tequa appreae alio ne interi remata delectatio, di dolore sequuntur apprenensi em sensus , di praecipue lenius tactusci lii et ilit tia, de triuitia, necesse cit quod sit aliquid trii te de dulce, idest delectabile de dolo sum, oportet enim omis ne quod sentitur secundum tactum esse ves conuenies, desie eit celectabile: vel nocivum, deiic eli dolor sum . Qui vulcunque autem incit aliquid desectari. te, eo mite, his meit de concupiscentia, quae eli appeti
57쪽
tii, delectabili ergo de primo ad ultimum, omnibus animalibin,quibus inest sensus tactus, ineli appetitus. Fecundam rationem ad idem ostendendum ponit ibi. limenti praeterea fensium babent . Tactur enim sen . Is est Antum. n Heu, distar c dis Haesi Idis aluntur viventia cuncta l. Horum autem, 't
cidens nutriuntur . NOil enim conducit aes alimentum
. rarium. ι erum baec declainaiada post ιν sunt . Huc eo que sit dictum, ima ' mi/iquam 'sce, lusti cum habent, o appetitum dies se . 'De imagina tione vero no patet .sed de hoc pollea confideremus oportet. in nullis insiper loco motu u Giam inest, est alias ratiocinati'u, ac interictus,ut hominubui, siquid taliud tale, yel etiam prae absti,ta . rex. eo. x . e Duc autem alimenti sensium habent. tactus enim adimenti siensus. Siccis enim est humidis, calidis , Avis aluntur. ον .ua viventia horam a tem sensius est tactus sed ai Gnsibilibus secun m accidens aluntur. NAhil Dum adal mentum confera sonu ncque color neque odor. Humor autem unum aliquod est tangibilium. Gurus autem in situ si concu picentia: est esuries quict
ut delectam tum horum est. Certim duos autem derra. a. s. his posterius est . Nunetat intEtum dictumsi qui di animalibus habentibus tactum es appetitus insit. Mephantasia autem immanifestum est, posteriles autem i tendendum est. avibusdam autem adhuc inest, sciundum locum motivum . e Geris autem,intellectivum,
intellectus ibo vibus. si aliquod alterum huiusno
di est, aut etiam honorabilius. Quae talis est. Omnia animalia habent sensum, quoeognoicunt suum alimentu, scilicet sensum tactus, qui est sensus alimenti. Et quia necessarium est omnibus .nimalibus uti alimento,ut dictum est, ideo necessarii est,quod habeant sensum tactus quo percipiant alimetum sibi conueniens Quod tutem tactus lit sensus alimenti manifestum est.sicuti enim corpora viventia instant ex calidis, Ac humidisn stigidis, de siccis, ita ex his nutriunturit actus autem est sensus discretiuus h remi sed alijs iensibilibust a. alijssensibilibus nonnutriuntur viventia nisi dicundum accidens, inquantum videlicet coniunguntur tangibilibus. Sonus enim de odor,&color nihil conserunt in alimentum inquan tum huiusmodi , sed solum inquantum contingit colorata, & odorata, de sonantia cile olida , vel irigida, humida vel sicca . humor autem id est sapor, est quoddam de numero tagibilium qualitatum, sicut,&gustus est quidam tactus. Sie igitur patet ouod omnia animalia habent sensum alimenti, quibuscunq; autem ineli sensus alimenti,his ineli esuries,& sitis: quo rum utrunque est concupiscentia alimenti: uries qui iadem est concupiscentia calidi, de sicci , quod habet i tionem cibi: sitis autem frigidi de humidi, quod habet
rationem potus. Sapor autem est quoddam horum delectamentum , sapor enim delectabilis indicat conu nientem proportionem calidi,dc frigidi, humidi,& si ei in al imento. Vnde masis pertinet ad delectationem alimenti,quam ad necessitatem. Sic icitur ubicunque est sensus tactus est etiam appetitus. Quomodo autem phantasia se habet ad appetitiuum,di leniit tuum, stemus dicetur .'Quibusdam . autem animalibus, supra haec tria scilicet vegetativum. leni uiuum, de appetitiuum, inest etiam motinum secundum locum: Alijs vero supra haec quatuor, inest etiam intellectivum, de&intellectus ipse, scilicet hominibus,&sii aliqd aliud Eenus rerum eli simile hominibus, aut etiam honorabilius hominibus , inuenitur autem aliquid honorabi-Eu hominibus Ruibus inest intellectus. est,n. in substatin leparatism in corpora buse testibui, si tamqn sue animata, licet in viventibus mortalibus no est aliquod genus viventium habentium intes lectum, nisi in spe
cie humana.Cum. n intellectus non habeat Organu corporale non, possunt diuersilitari habentia intςllectum ieeundum diuersam complexionem organorum, sic diuet cantur speo es sentitiuorum, secundum diue fas coptationes,quibus diuel simode se habent ad op rationes sensus. ita Deinde cum dicit. Perspicuum igitur eIi,νnam amma rationem esselerinde atque figurae. Neq; enim ιλ ura ulla praeter Dians viam est,in ea quae deinceps sunt collocatae, neque hie anima isa praeter e. is, quas Lximus. ε δε νt indiguris una communis ratio per potest, quae cu nectis quidem figuris accommodabitur,nullius autem mi figura pro
pria ratio sic in aminabus iuris fieri potest. Quapropter ridiculum estia, in bo. in caeteris rebus ommunem quaerere rationem,qua quidem nudius eorum, qua sunt,era propria ratio recin propria cuiquam acco notabitur 9 iniuidua meδαι onem cam omitentes diffinitionem:M.quae cuilibet hoc pacis competere accommodariq; potes in vero quema ora in figuris , sic e
iis Gnim t. 'tom tam iasiguris quam in anumantibus, in eo quod deinceps est collocatu,id i Ii potentia, quod ιllo eji prius. In quaas ato uoque,triangulus, O mie sitivo vegetatauum ineu, νοῦ patri Manifestum igitur est, quod eodem modo una γtique erit ratis animae, figurae. Neque enim ibi figura opis ter triangulum: figuras,quae consequenter sunt,ne iue hic anima proer praedictas est. et aut vrique er in
Duris ratio con unis,quae conueniet quidem Omiabus.
propria autem inucius erit figurae. Similaterantem inditiis animabus. Unde ridiculum est quaerere communc Teces. ιο. rationem. R ini is e r in arteris, quae nullius erit, eorum qua sunt, propria ratio , netue secundu'm propriam Crindiuiduam speciein tali domi une omiJata . Sira uter autem se habent ei quod de Duris ea, cin quae ferandum animam sunt. Semper enim in eo quod est conseque ter est in potentia quod prius eIi er in figuris, ct in aui malis, ut in tetragono quidem trigonum est, in sensi:iuo
Ostedit qitaliter se habet praedicta dii finitio animae
ad partes enumeratas. Et ad huius intellectum, scienda est quod plato posuit uniuersalia esse separata secunda esse, tamen in illis, quae se habent consequenter,non posuit unam ideam communem, licut in numeris, Sc tagii risuion enim posuit unam ideam numeri prpter Omnes numeros, sicut posuit unam ideam hominis, praeter omnes homines, eo quod numerorum specie; naturali omdine consequenter te habent. Et ite prirna earu .ra,scili- .cet dualitas est causa omnium conic rupiuium . Vnde non oportet ponere aliquam ideam communem numeris,ad causandum speciem numerino. Et si ni is r tio est de fi uri Nam eius species coii sequenter se habent, sicut de speci cs numerorum. trigonum enim estante tetragonu Ze tetragonu ante pentagonu. D. cit ergo manifestu esse ιὶ, eodem modo una ei . O an rnae, sticut una est ratio figura . sicuti enim inter tiguras Ao est 'aliqua figura,quae iit praeter triangulum, oc ali x sp c Ies eoni equines, utpote quae sit communis omnium
ligurarum,ita nee in propolito est aliqua anima, quasi .
58쪽
separata existent praeter omnes praedictas partes. Sed quamuis non sit una figura ic parata inesse prster omnes figuras ctiam lecundulii Hatonicos, qui pon ut species communc, separatas, lamen inuenitur una ratio coni unas qua conuenit omnibus liguris re non et propria alHuius carum, ita eli, di in animalibus. Et ideciridiculum eit, quod homo qu stat unam r/lionem com munem,tam in animabus luam inalijs rebus, quae non conueniat alicui animarum, quae sunt in terum natu ra particulariter. Neque etiam est conueniens, quod - homo quaerat dis initionem animε, secundum unam quanque speciem animae.&d. mittat distinitionem c munem omnibus animabus. Ergo neque diuinitio comunis animae praetermittenda suit, neque lac eit alsigna da diffinitio com munis animae, qu cui nO.conueniat ian ulis animabus. Et quia dixerat, quod eodem modo se habct ratio animae, licui rario figurae, offendit conuenientiam inter utrunque, se dicit quod similiter se habent figurs, de an unς adinvicem in utrisque enim illud
quod est prius, et i in potentia in eo quod est consequenter. Manisellum eli enim in figuris quod trigonum, quod est prius, est potentia in tetragono. Potest enim tetragonum diuidi in duos trigono,. Et similiter in anima lensitiva vegetativa est, quali quaedam potentia eius,5c quasi anima esse. Et sint diter est de alijs liguris, di alijs partibus animae.
De animae visibus sintulis dicendum esse proponit: Sc inci-riendum esse ab obiectu, ex quibus ipsi actus,& ex hia potentiae, di ipsa anima patefiunt.
Q propter in segulis quaerendum est, quaenam
sit cuiusq; -im,ut quaenam sit anima planta, quae bestiae, que denique honianis. Gare fecundum v mquodque querendum qua: Hii sui tueanima,aut qua plantae T quae M- minis, aut bestiae. Postquam philosophus enumerauit genera potitiarum animae, & quomodo se habet distinitio commu nis anims supra polita ad partes eius, hic ostendit quid aliud modo determinandum sit, de quo ordine. Et diuiditur in paries duas. In prima ostendit quid determinandum restat de anima. Secundo ostendit quo ordine determinare, portea ibi iNecessarium autem est debentem,lCuca primu ollendit duo restare ad deter. Lectio. s. minandum.quorum v nu m concludi t ex praedictis. Dictum tit supr quod sicut non est quaerenda talis dissinitio communis animae, quae nulli animae pallium conueniat, ita non debemus esse contenti di innitione c5muni, sed oportet propriam dii lintrionem cuiuilibet
partis animae inquirere.& cx hoc concludit, quod hoc, secundum unumquodque animatum quaerendum est,
quae sit uniuscuiusque anima,ut scilicet sciatur quid est anima plantae de quid anima hominis de Quid anima bestiae, de hoc cii scire de uuaquaque parte animae, quidiat. Secundo ibi. Qui Jῶ ani auara autem ob causam deinceps sese habent, conimalia Glia derare oportet. Sensitiuum nanque me vegetatiuo non
dum h*' est . a sensimo vegetatiuum in planta σβι ngit r. R rsus sine tactu, uirus caeterorum sensuum est . . t ipse tactas e caeteris est. complura nanque sunt animatium, quae neque ν: sum reque auditum. .eque sensum ha- Solus ho- bent odoris. Et eor rursu,quae sientiunt, quaedam h
est, hisce non omnibus inest O ratio. sed quadam im
Propter quam aurem eui mi r sequenter sese ba- Vuriatio. bem,considerastrum e R. si ea m vegetatiuo, sensitiuum non est. A sensitivis autem separatur Wgetati avia mplantis. Iterum autem ne eo quod ρ otest tangere, cri rura sensuum nullus eu. Tat ius autem sinae at sest. Nia rictis.
ta enim animalium. neque Visum, ne e auditum habent μα c iidneque odorarus en ini, Etsi struonem autem alia quidem habent secundum locum mortuum aha - non ha
autem illarum unumquodque non omnibus ratIocri τι ,
sed quibusdam quiderit neq; imaginario, alia autem haz
la diruunt delpeculativo autem intellectusettia ratio es
Quod igitur de horum v numquodque ratio haec proprυ sima est de animast 1ior fessum est. Ponit aliud,quod res at ad determinandum. Dicta
est enim supra quod parto animae consequenter se habent ad inuicem,sicut species figurae. Seu considerauia dum ell propter quam causam partes animae hoc modo se habeant consequenter. Huiusmodi enim causam in sine libri assignabit. Exponit autem qua litote habeant consequenter,quia sc niuiuum noli poteti cile it ne vegetatiuo, sed vegetatiuum separatur a sentiti uoin plantis. Nec est mirum, quia supra dictum eli, quod
opera vegetatiui ordinaui ui ad aui pii iacium, oc cou- .seruandum esse,quod subiacc t. q. iunaatu Lirium . Ii rum etiam conseia uenua quia tu invenitur in ipsissensibus,quia sine se ilia tactus, nullus alioru insentuum esse p6t tactus aut inuenitur sine alij, icnsious.Multa. n.
animalium, neque visum habcnt, neque auditum n
que sensum odoratus sed solum tactum . Et hoc etiam rationabiliter accidit. Nam iacius eii s sita percepit uus eorum, quae pertinent ad consilientia M. imalis, ex . quibus, scilicet animal conitat,ac nutritur. Alia veri, sensibilia non conterunt, ad hoc nui per accidens. Vnde alij sensus non lunt de neceivitate animali, de propter hoc non inueniunxur in omnibus animalibus, sediti persectis. Est etiam consideranda cocis uentia tentii tui,& motivi. Nam mutiuum non potesic siue sensitiuo,aliqua in habentium sensum,nauent et motum sacundum locum,sed aliqua nou MDem. Mu intelligetidum est de motu progressivo anun alium, lec una una quod animalia moueo tur de loco ad locum. Hic cuimmotus non meli Omnibus animalibus. bed qos carent hoc motu,habent aliquem motum localcm,iciacet dilationis de constrictionis, licui apparet in oli reis. illud aute,quod e t ultimu inter Omnes partes anime oc mi nimum, quia non diuiditur in diueria iecundum iEcciem ei quod habet rationem de intellectum, quia quibuscunque denumero corruptibilium incit ratio, nisualum de omnia alia prἱ sta. Hoc autem dicit,ut prinseruet se a substant ijssc paratis,de a corporibus coelestibus, si sunt animata. quia cum sim sine generatione de
corruptione, non indigent v gelativo. iterum, eorum
intillactus perte speculatur ea, quς sunt secundum se intelligibilia, unde non indigcnt lentibus ad cogniti
nem intellectivam consequendam . Sco iii morialibus habentibus intellectum, necesse est omnia alia praeex siere,sicut qusdain instrumenta, de prs paratoria ad m-tesiccium,qui est ultima perfectio intenta in Operati ne naturi. Non autem omnibus quibus inest aliquod
prDictorinn,incii de ratiotat quia imaginatio videtur habere
59쪽
bitrere quadam ait initatem ad inici lectum, cum lupi a Uictum sit, quoci intellectus vel est phantalia quaedam,ves non line pilam asia, addit de imaginatione, di dicit quod quibuidam animalibus ron sol uni non inest ii
I)ub.ad ho ici lectu sed no etiam imaginatio. Videtur tamen hocii, D m. csse contrarium ei, quod supra dixerat, quia si pars dc- . . t. - cita habet sensu inde appetitum, habet etiam phanta-r .: tiam, ii tamen phil. si aest idem cum imaginatione ut
'' videtur. Dicendum cli igitur,ni: animal iram Perlecta ut in tertio dicetur, habent quidem phalasiim, sed
indeterminatam,quia cilicet motus phanta irae non rc manet in eis poli apprehelionem sensu in animalibus autem persectis remanet motus phantaliae,etiam abeutibus lensibilibus. Et stet in dii in hoc, dicitur hic quod ii imaginatio non est eadem Oibus animalibus. Sed quae clam animalia lunt,quae hac sola vivunt,carentia, Lim dilectu,& directa in suis operationibus p imaginatione . sicut nos dirigimur per uriellectum. Et lico no omnibus anmolibus insit imaginatio, licut nee intellectus, talis meia de' ntellectu speculativo eit aha ratio quam de ταὶ o , im .ginatio p. t isteri dat inim ad inuicem, vi infra pat bita lanifestum elligiti ir quod devia .iquaq. Parieat imae propriisti medicitiar haee diis nitio, quae alsignata
eii de anima. t A etnde cum dicit.' Vecelle est autem e viis, qui de hisic cun si rationem
Tex. S. II. N ecessarium aute is est, deben em de his perscrutatιοπ Fuc , acciper 'υ quodque eorum quid est, posteaste de batatue de alus inuestigare . ostendit quo ordine determinadum sit de partibus. atrumax fusignat ordinem, quantu ad duo.Primo quan tum ad hoc,qu d ille qui debet de partibus animae per scilitari, imo debet accipere unumquodque horum , quid est: e poli ea debet oonsiderare de habitu, i .cons 'uen linis parci laus, ex de alibi quae sunt consideranda clita pario amniae,&circa ipsa animata,'sicut de orga-- Sede alijς hutulinodi. Et iste ordo necessarius eli , usui simul de omnbus, determinaretur , csset conlusa oortina. Secundum tana tibi. Hi Dii l. i, Quydsi dicere oporteat, s ia vita τηρές ipsori sit Ne quid sit intellectivam, vel cartitιntrari vclam Tlltivia, aurea Areudam eii litida. sit .utelligcre,wus tare . Nam operaiciones, a Zιonesiue potenti s wnbi sq: priores furit ratione. ut Inrasit , atque priis et am ubi e TDGlκ imi tac niten latratopiarteat pii num profecto de
o Diae quod si oportet de aliqua pari: animae dicere
quid eli, ita licet quid est intellecti ut , aut sensiti , aut vectatac uu, prius oportet dicere de aetati , l. quid sit intelligere,& quid lentire. Et hod adeo quia secundum rarionem imi finitivam , a tusci: operatum es lune pri Les potet tus Potentia a .secundu hoc ipsum, quod eli, impiartat habitudinem quandam ad actum. eli enim principium quoddam agendi vel patiendi. unde opor et quod a s qanti indutinatio tu in potentiatu.
hus adhuc sum priora opposita , idcli Obiecta: Species enim actuum, de operationum suiuuntur iecundum ordinem ad oblecta. Omnis enim animae operatio,vel est actus potentiae activae, vel passiuae.Obiccta quidem poteriai uin passiuarum coparantur ad operati es earii, ut activa, quia reducunt potentias in actum,licut visibi Ievilum,de omne lentibile sensum. Obieeta vero potentiaria m aetitiarum comparantur ad operationes liniarum,ut tinc S. Obiecta enim potentiarum activarum, sunt operata ipsarum. Manlicitum est autem, quod in quibuscunque preter operationes sunt aliqua operata, quod operata iunt fines operationum, ut dicitur in priino I illic. licut comus quae aedificatur, eli finis aedilicationis. Manilesium cst igitur,quod omne obiectum comparatur ad Operationem animae, vel ut activum , veluti inis. Ita utroque autem specificatur operatio. xo Manifestum cit enim quod diuersa activa secundum Deciein ,habent operationes specie distereiates,sicut calciactio elia calore , N in frigidatio a frigore. Similiterct iam ex termino S sine specilicatur operatio, sicut lanatio,& aegrotatio ditiarunt specie,secundum dii ierentiam sanitatis 5c aegritudinis . Sic igitur obiecta sunt priora Operationibus animae in via diffiniendi. Vnde&Prius oportcbi t determinare de obieci is, quam de adtibus propter eandem causam propter quam &de actiubus prius determinatur quam de potent ijs.tabiecta autem lunt, licui alimentum rei pectu vegetatiui,de sensibile resputu sensus , di intelligibile respectu intelle- . eius.Sed sciendum eli,quod ex obiectis diuerti non di L Hi
uertilicantur actus & potentiae animae, nisi quando suς diu, theci xit disserentia obiectorum inquantum sum obiecta, id sei it ac dicit secundum rationem formalem Obiecti, sicut vilita- u inguunt . te ab audibili. Si autem seruetur eadem ratio obiecti, quaecunque alia diuersitas non inducit diuersitatem actuum secundum speciem, & potentiae . Lauidem enim potentiae est videre hominem coloratum de lapidem coloratum,quia haec diuersitas, per accidens se iubet in obiecto, inquantum est obicetum. Sciendum cli ctiam, quod intellectus noster possibilis est in potentia tantum d n ordine intelligibilium: sit autem aeui periormam a phantalmatibus ablita tam nihil autem cognoscitur, nisi secundum quod eii acturun ime lectus pol sibilis no iter cognoscit let plum P speciem uitelligibilem,ut in tertio habetur,non autem an tuendo essentiam sua ei recte. Et ideo oportet, quod in cognitione animae procedamus ab his, quae sunt ma Lea. gis extrinseca a quibus absit aliutur species intelligibi V ς-- les, per quas intellectus intelligit seipsum,ut scilicet per
obieci a cognoscamus actus, ct per actus potentias de per potentias .essentiam animae.Si autem directe esseniatiam siram cognosceret anima per seipiam, esset contrarius ordo seruandus in animae cO3nitione, quia quanto aliquid esset propinquius. cilen Iae animae, tanto Prius cognosceretur ab ea. . LEC TIO VII.
De ipso alimento, ae generatione, quae ad vegelativam aniniae partem ut Obiectum, sopus spectanti dicendum esse oriendii tune probat animam ipsam ominum viventium ea uia amelle ia triplici causiniin ouere,videlicet, sotinae , sinu .
- . abare pra vim de alum to , in generatione die ia&Thoauper Anima D dum
60쪽
dumen. Vegetatiuare anima, o aliis inen, prι-
ma: ct maxime commanu potentra es anime, fecundum quam rem diluere omnibus, iuσsunt opera, generare, σ amento uti.
Postquam Philosophus distinxit potentias animae ab inuicem & os cndit quid & quo Omine de eis tracta
dum sit, hic secundum praetaxatu ordinem de eis determinat. Et diuiditur in partes duas. In prima determinat de singulis partibus anima , ouid lit unaquaeque. In s cunda assignat causam, quare talem consequentiam habent adnuicem. ibi. t Vegetabilem igitur habent animam, deriin penultimo capitulo libri. t Prima diuiditur in paries quatuor. In prima determinat de vegetativo. In secunda de sensitivo. ibi. i laeterminatis autem his dicamus communiter de omni sensu, decit In tertia de intellectivo. ibi. I De parte autem animae, qua cognoscit&c. In quaria de motivo secundum locum ibi Demouenit autem, quod forte animae sit,&c. lin appetitiuo autem no facit specialem tractatum, quia appetitiuum non confluuit aliquem specialem gradum viventium, de quia limul cum motivo de eo determinatur in 3. Prima autem pars diuiditur in duas. In prima prς mittit quadam,quae sunt necessaria ad cognitionem partis vegetatius. in iecunda determinat de parte vegetatiua ibi. I Qtioniam autem eadem potentia animae vegetatiuae de gen erat tuae, Accii 'rima diuidi tur in duas. In prina dicit de quo eit in t tio. In secunda mani sellat qus eam quae praeex guntur ad cognitionem partis vegeta- tiuae. ibi. 1 Naturalissimum enim operum,&c. I ncludit ergo primo ex hisdictis, quod cii dicendum sit
primo de obiectis&aetibus, qu m de potent ijs, di pra-rro de prima potentia, quam de consequentibus sequitur, quod primo cicendum est de alimeto,quod erit obiectum anistrae vegeta tuae, de de generatione, quae est actus eius. Ideo primo dicedum eit de obiecto, de actu huiusmodi partis, quam aliarum . quia illa pars est prima inter alia, paries animae in subiectis, in quibus uiuenitur cum alios,eli enim quasi fundamentum aliarum ,
sicut esse naturale ad quod pertinent i parationes eius, est fundamentum esse sensibilis de intelligibilis. Et alia ratio eli, quare prius de ea dicendum eit, quia ipsa eii
communis omnibus viventibus. ipsa enim lepat a tur ab
alijs sed aliae non separamur ab ea, & oecommunibus prius est agedum. Huiusmodi autem partis opera sunt, generare, & alimento vii. N: ideo de illis primo agendum eli. Deinde cum dicit. Haec enim operatio, mari ne omnium operationam, vixentibus est naturalis: visentibM, inquam, disce, quae
sunt perfecta ron membris capta, quaeq; non sine femine
oriuntur,vnti quodq; , initiam,atu ibi simule procreare, iamat quidem amaris, pluma aut plantam, visa simper hoc pacto concitι ouems Dbeant,quo ad possunt,dιtiniam . Id ea ipsum appetunt νmuer,agratiaq; imsura o ua agant, quac iue Iecundum naturam agunt.
es quod, alterum quo. Cum isitur semper esse conditi
ncinque diuinam subire continuatιone nequeant ammant.a,quias σι nequit,ut caducorum Gg; mortisum quam, ιdem νnumquodque numero; per permaneat, πί mutitaque potest, sic aeternitatu, conustionisque, dimimae particeps est Hau videm magis. Hud autem mimM. Permanetq; non ipse sed tale, quale est ipsam,
mero quidem non unum, specte autem. -- . Tex G. t Naturata murn enim operam vinent ιbus, praecunq;
erfecta, non orbata, aut generationem spontaneam abeat, facere alteram quati ipsum: ammai luidem μι-m planta autem prolam malenus ipso semper, O Δ-
uiuo esse, Mortas participent, fecundum quod possint. Omoa illud appetim O ιβι agunt omnia. quaecunque agunt e cxndum naturam . Id autem, cuius
ea a die aliquid dupliciter es, hoc quidem cuius, illud
verb quo. Quomam Ct mr comminicare non possunt ipso semper, diuino, continuatione, propterea quod nihil . contingit corruptιbilium Idcm c numero permanere, secundum quod potest participare νnumquodque . sic commo necat 3oc quidem magis, illud vero mmo. Espermanet, non idem, sed numero quidem non unum ,sy
Determinat quaedam quae praeexigui ut ad cognitio Quapronem parris vegetatiuae. Et diuiditur in duas partes. In pter temera
prima oliendit,quod generare Pertinet ad partem us animalium gelativa, quod ideo necessariu iust qa supra hute patii re planx Ionon attriuuit generalione sed solum augmentum de Rς decrementum. In secunda Ollendit Popera potentiet M vegetatiue sint ab anima, quod ideo neces larium fuit, instrum: quia cum his operibus delemiant qualitates activae vel tum est.
passiuae,posset alicui videri quod essent a natura, & noab anima , de praecipue quia in plantis est vita occulta& latens,& hoc ibi.i Est autem anima viventis corporis, fec4 Primum oti edit tali ratione.Omnis operatio , quae naturaliter inuenitur in Omnibus viventibus, per tinet ad potentiam vegetatiuam, secundum quam primo vivere inest omnibus, ut dictum eli: sed generare naturaliter ineli omnibus viventibus : ergo pertinet
ad potetiam vegetatiuam. Dicit ergo,quod ideo gene- rare est opus animae vegetatius,quia inter alia opera est magis naturale omnibus viventibus Et dicitur natura- lilsimum, quia in hoc conuenit etiam cum alijs rebus inanimati qu* generationem habent,licet alio modo. habent enim in animata Seneratione ab extrinsecra generante, sed viventia a principio intrinseco, inqua tum generatur ex semine quod prolicit in rem vivam, Sed ab ilia generalitate viventium cxcipiuntur tria, quibus hoc opus non primo competit. Primo illa, quae
sunt i in pei lecta, sicut pueri non generant. Quod enim potest alierum facere tale quale ipsum et , in unoquoqzgenere, perfectum est. S undo excipit illa,quae patiuntur at quem defectum alicuius principio naturali , sicut sunt spadones de frigidi .Tertio animalia & plantae, quae generantur sine semine ex putrefactione. In his enim, propter sui imperiectionem sufficit ad eorum productionem, agens uniuersale,scilicet virtus corporis ec
leti is de materia disposita. In animalibus autem perseis plura requiruntur principia, no enim agens uniuersale sufficit,sed requiritur agens proprium uni vocum. Dicit ergo,quod viventia possum facere alterum,qua- 4. Metaph. Ie ipsa sunt j quaecunque lunt persectat ad ecludendum Tex. c.. I si pueros:l& non orbata. ad ex excludendum eunuchos, di habentes limites defectus raut quaecunque non habent generationem spontaneam 4 ad excludendum ea, quae generantur ex putres actione , quae dicuntur quali sponte nasci,quia productitur ex terra sine semine, per illam similitudinem , qua dicit tir, aliquis sponte iacere illud , ad quod extrint Onon inducitur. Sic autem intelligitur quod res vavaticit alterum, quale ipsum est, quia animal facit animal, & planta plantam . Et ulterius secundum speciem tale animal iacit tale animai,ut homo generat hominem di oliva oliuam. Ideo aute eit naturale viventibus acere alterum tale, quale
ipsum ella ut sempρr participem,secundum quod pol
sum,diuino de im mortali, id est ut alsiniit entur ei se- cundum polle. Consideranaumeli enim, quod licui sunt diuerti gradus perlectionis in aliquo uno,dc eode, uod exit de potetia in actu, ita etiam sunt diuinigra us persectionis in diuersa sentibus. unde quanto aliqua diu cara magis pellectam,tanto pellectioribus magis