장음표시 사용
61쪽
gis alii lasu Sicut igitur undmquodque quando suerit e ici .s de potentia in actum, cum tuerit inpotentia, uri . ii ad actu, de appetit iplum natui aliter,& cunerit iti actu minus periecto deiiderat actu perlecti . 1 m: ita lue vi uni quodque, quod eit inscriori gradu re'
--, xuim; desiderist assim lati supcrioribus, quatum potuit. Iulio celiquod subiungit, quod i omnia appetunt ili lud, i dat similari diuino de immortali. oe illius causa
agunt, quaecunq; naturaliter agunt. Seu intellige uini est,quod id cuius caulo agitur,dicitur dupliciter . Vnomouo id cuius cavla agitur directe, lictu ianitatis causa agia medicus talici modo sicut quo. quod poteli intella i dupliciter uno modo ut intelligam is quod sinis , dicitur,ta subiectum habens id cuius caula usitur,vet iii .rcicamus quod finis medicinae est, non tanxu sanitas,sed tuam colpus habis lanitatem. alio modo ut dicamus ruta finia xii, non latu in principale intentum, sca etia uriquo illud adipis iniur, ut si dicamus qJ larus me- cicurl eli cal lacere corpus, ua a calore babetur aequa-. lil otii plcxionis,quae cuia nitas. Sic igitur de hic P illi .dici, quod uuutii esse perpetuum elicuius causa git ut, vulνι, hau crisperi ciuitatem cui naturali inten cum an initari pergeturationem, in quo, icilicet est pcrpetu uari vcl ctia in ipsa gene alio, qua perpetuitatem adipii cum ur. Quia igitur non possunt communicate inlcriora viventia i pu esse senipiterno I diuino , po modum continuationis, id est ut maneanx eadem numero, proi ter hoc quod i ibit coi rupcibilium cotinis sit unum cic Dueni numero permanere t emris,cum n cessitas tari uptionis sit necessitas abitauta, utpote proueniens ex ipia maccr o,no fine,scquitur,quod vi tu quodquc communicet perpetuitate secundum quod Puteri .l oc quidciti magis, quod indL turnius; illud vero minus, qDOa cit minu, uiuturnum, de tamen permanet temper per generationem, non idem limpliciter. liud ut ident, ι id elt in limili lecundum speciem . Vnde exponens quod vixerat, tu odie quod non permanet Vuuin numero,quod cit elle unum simpliςllers pu manet idem specie, quia unumquodque generat in i ii - nule secundum sicci . Deinde cum dicit.
enis unde morus, cuius cuilis,es scuo sotιa am uir iarium corp . m. 'a 'ima eji ca Ia . Oitendit cy opera,quae attribuuntur potentiae vege-tiu ,lunt ab aurina. Et i uca hoc duo iacit. Primo olfensiit veritatem. ,ecundo excludit errorein. ibi. i Empedocles autem non bene dixit .d c. s Orca primum duo facit. Primo prop. nit quod int edit, de dici quod anima est principium di causὸ ei uelis corpora, .Et cu principium & caula creatui inuit ipliciter, an una dicitur trihus modis principium de causa viventis corporis. Vno
modo, licui unde eli yrincipium motus. Alio modo, sicut cutias causa. i. linis. 4e tio, sicui substantia, id eit
forma corporum animatorum . Secundo ita. - Atque causam,dit ab lantiamAn tantium esse , non
Probat quod supposuerat. I t primo q, anima sit cau Viv xesa vivetis corporis, ut forma Se hoc duplici racione, quarum prima talis cit. Illud est causa alicuius, ut Iubilantia,idest .vi torma,quod est eaula essendi. Nam per sor 'mam unumquodque eit actue,ed anima viventibus est caula essendi, per animam enim uiuunt, te ipsum vive re est esse eorum: ergo anima est causa viventis corporis informa. Secundam rationem ponit ibi.
Praterea, actus eius quod est potentia, ratio eIictu on , ut quima viventis ea corporis actu . . Amptas aut cius quod es in patentia, raris actus est. Tex. . 'Quae talis et t. id, quod est actus ali ius, est ratio Sesorma eius quod eis in potetia: sed anima est actus eorporis viventi,,ut ex supelioribus patet: ergo anima est ratio de forma vilicatis corporis. Secundo ibi. Patet etiam anima esse erasum, ut id, gratia cuius δ' Nη ς' lcaetera sunt. Nam vim sola o natura est cuius gra
tia fuit: quod quidem ipsius eIi sinis, atque tale est in ip
sis νιχ imus et iuniaδὰcunduin natura. niuersi nanq; Iuratia corpora, tam animatium,quam etiam planta-
M pso animae sint inIrrumenta. Quo sit, 't i a sint
Manifestinu aute est, pinio cuius gratia anima causa est Sicut enim in ectectus, gratia huius facit, eodem modo est natum hoc est is sera sinis. rale est autem malum ibus anima secundum naturam. Omnia enim Phy-yca corpora nimae in Dumeta sunt icut animalium, M. plantarum, tanga ira gratia ammae existeremtimplici te autem dicitur curo gratia oe'. id cuius, O quo.
ostendit quod anima est causa,vt finis, & quod sit ea visia,ut lini vi uetium coi potum , licoliendis. Sicut Cnim intellectus operatur propter finem, ita cle natura ut probatur in a. Phutie. Sed intellectus inlus, quae fiunt per rex. . Triartem, materiam ordinat Sc dii ponit propter formam. ergo&natura. Cum i tur anima sit forma viventis corporis,lequitur quoci illi nni3 eius. Et ulterius non solum anima est finis viventium corporum, sed ecia omnium naturalium corporum in illis inferioribus, quod sic probat Videmus mini quod omnia naturalia corpora sunt quati instrumenta animae, non solum in animalibus sed etiam in plantis. Videmus enim quod homines utuntur ad sui vulitatem animalibus Se rebus inanimatis: animalia Uero plantis, Ni rebus inanimatis, putara i m rebus inanimatis, uiquantum, scilicet alimentum dc hiumetum ab eis accipiunt Secudum autem quod agit ut unumquodque in rerum natura, ita natum et hi agi. Vnde videtur quod omnia corpora manimata, intiniti umenta animatorum, de lint propter ipia. Et etiaanimata minus peti cista, sim propter animata magis
Perfecta. Et consequenter dili inguit id cuius causa est, sicut de supra, i, Ter uia ibi. At vero constat an ima id etiam es, viae principiil Anima est motua qui aurori accommoda a emergit. unde haec νὼ ςVM '
62쪽
tu'anima est,non omnibus autem inuentibus me i potetia hae. Est avitem cir alteratio augmentum secunda ι mam. Sensus endm quaedam arteratιο esse ridetur Nil, hil autem sentit quod non babet animam. Similiter auteo de augmento decremento se habet: nihil enim decrementam patitur, neq; augmentum p sice, nisi ala -
Ostendit quod anima est principium mobilis corporisdicut unde motus, S utitur quasi tali ratioe. Omnis forma eorporis naturalis est principium motus proprii illius corporis, sicut forma ignis eli principium motus eiu ed quidam motus sunt proprij rebus viventibus, Icilicet motus localis,quo animalia mouent seipsa motu proccssivo secundum locum, licet hoc non insit omnibus vicientibus,& similiter lentire eit alteratio quaedam .de hoc non ineli nisi habentibus animam. Item motus augmenti de decrementi non inelt. nisi illis,quq aluntur, di nihil alitur, nisi habens at Mn. ergo Op r. ct quod anima sit principium omnium illorum motuum.
Duas minus recte philosephantium sent mi at retalit, uni
qua Empedocles viventium ausmῆtum, decremem unim terrae ae igni atti inuebat,alteram, qua tantum igni,hOe ipsa in , non autem animae,attribuenduinisve par erat, existimabat.
vin M. benda. qui quidem hoc no recte vi xu. boc adris, ideo incrementa plantas suscipere, tum In radicibus ιnstra, tum in ramas etiam supra,quia terra deorsuU, suapte natura, ct ignis sursum identidem pergit. Empedocles autem non bene vixit bicinerim augmentu maccidere plantis, deorsum quidem radicem nuti ea
tibus, propterea quod tetra sic sertur secundia naruriam, sorsim aut propter sinem sinus iter. Superius ostendit Philosophus,quod opera, quae attribuuntur potentiae vegetati u lunt ab anima. Nunc excludit quosdam errores,contra determinatam veritatem. Et diuidi tur in paries duas secundu duos errore , quos remouet secunda pals in ei pit. ibit Videtur autem
quibuidam, Circa primum duo facit. Primo ponit errorem. Secundo improbat ipsum. ibi. i Neque enim sur suin de deorsum .l Sciendum est igitur circa primum, quod sicut Emped.alias utilitates,quae in rebus, viventibus proueniunt, no dixit procedere ex intentione naturae, leo ex necessitate materiae, puta quod pedes animalium sic sunt dis politi, non ut sint utiles ad gressu m, scd quia sic contingit materiam dispositam fuisse circapcdes, ita etiam de augmetum viventium no attribuit animae , sed motui gravium de leuium. Videbat enim
quod viventia augentur in diuersas partes puta su sum & deorsum, quod apparet mamiel te in plantis,
quae radices in deor is in mittunt,& rami in lurium ele .uantur. Dicebat igitur quod augmentum plantarum in deorsum, causatur ex motu tetrae, quae est in compositione platitae, di naturaliter deo sum fertur, propter sui grauitalem. Augmentum autem in sursum caulatur ex motu ignis, qui propter sui tum talem naturaliter stirum seitur. Deinde cum dicit.
Trimum nanq; non recte accipit in plotis differentias dictas, iusta inquam ac supra. Non enim eadem sunt
omnium rem et uniuersi pra et infractu quam is bet rationem in arurnalibus caput, msubeunt in plan tu radices, si instrumenta diuersa, et es eudem opera Πο-nibus, sociactea cerea serereque oportet.
Neque enim sursa deo sum bene accip it. Non enon idem orumbussursum deorsu romioed sicut animalim, sierassim plautarum sunt, si congruit, in
Arummia vicere altera es eadem, operibus. Nam qua ad idem opus accommodant κν , eadem mimmota esste
Reprobat pria tam opinionem dupliciter. Et pri- Differretitino quidem per hoc quod non bene accipit sursum de scinditi ire deorsum. Ad cuius euidentiam sciendum est, quod sur guus ut dilum de deorsum, de aliae politionum differentis. cameta retro, dextrum de lini lirum in quibusdam quidem 'dili inguuntur secundum naturam, in quibusdam vero soluin politione quoad nos. in quibus enim sunt dete minate partes, quae sunt naturaliter principia aliquorum motuum, in his distinguuntur prςdici ρ positionudisterentiae secundum naturam, sicut muniuerto, ad cuius medium naturaliter ieruntur grauia ad circunte ullam feruntur naturaliter levia. Vndem uniuerso luris Diti de eeoilum naturalite dili inguuiut. Et sursum di- Seorsum de citur locus, ad quem ferum ur leuia: S deorsum liue me orsum in dium, aci quem teruntur naturaliter grauia in viventi- to Drbe. bus etiam S mortalibus, secundum motum augmentiaco ecterii clati,determinatur sursum de deorsum. Nam Suissim desursum dicitur illa pars, unde viventia alimentum acci- dior. um inprant,deorsum autem pars opposita, unde superfluita- anim tibustes emittuntur. Ante vero de retro determinatur in Au ex re
quibusdam animalibus, vel ouentibus secundum s. - ,el iniextrum de sinistrum lecundum motum localem. In ius vero in quibus non eli aliqua determinata pars, principium aut terminus alicuius mυ tua, in eis non determinantur Potitionum dissetentiae secundum naturam. led solum positione quoad n licut in rebus in maiam.Vnde eadem columna dicitur sinit ira, de de tra, secundum qlod eli homini dextra vel similra. In
quibusdam aut in viventium, in qui uus determinaturs urium de Georsum iecundum naturam, eodem modo determinantur i,cut in uniuerso, ut in homine,cuius supelior parsi deii caput est versul lurium uniuerti, inferior aulem Lit vellus de lum ipsius. In plantis auteeli Monuerso. nam radices plantarum sunt proportionabiles capithad eude in enim a tum ordinantur. nam suiluinae sicut animalia cibum acc piunt Osc, quod est in capitς, deorsum inita planiae radicibus. Instrumenta autem dicuntur ea de homine. de altera liue si in ilia deditsi milia,ex operiouhquae lunt In plantia ἀiincs eorum. unde radices plantarum sunt limit capitibus animalium, de tamen sunt verius .icorsum. Vnde in Odo contrario se habet sursum de deorsum in plantas,de in uniuerso. In brutis autem animalibus non e dem modo se habet, quia eorum capita non te habent versus lurium uniuersi, neque deoilum i plius. Hoc est ergo quod dicit,quod lurium ac de ortum non eii idem
ped. iic accipit Iurium de deorsum, ac si eodem modocillat in omnibus viventibus 5c in uniuerso. Si cium motus augmenti, secundum quem determinatur sursum de deorsum ia viventibus, tu secundum motum grauiude leuium secundum quῆ ceterim natur iursu in de ueOrsum in uniuerso, tequetur quini eodem modo lit iuris sum de deorsum in omnibus viventibu ,Se in uniuerso. Et ideo etiam ipse in plantis augmentum radicum dirucit esse deorsum. Secundo ibi.
Deinde quod est,quod continet terram gnemiae, quae
qitide in contraria loca feruntur os rabenἰur eram pro
fecto nis aliquid sit, quod ipsi prohibeat, atq; detineat duias sit aliquid,id est profecto anima ipsa. duo fit,νt
admodum illeput ιζ. Euhuc autem, quod est continens ea qua in contraria feruntur, ignem O terram Di rabentur e , nisi Texaea. 3 s. aliquid sit prohibens. Si Hia erat, hoc es anima, P causa cVmea: ι atimemι.
63쪽
. Reprobat praedictam positium alio modo. Ad cu. ii su uideo ira ni scieritium cli, qu , cu elemc ara non sint actu in mixto Ad in vi tute non habet clemem seorsum 'roprium motum, sed totum mixtum Nouetur motu elementi Praedominam is in ipso.si aut quodlibet elementum haberet proprium motum, ut Emp.
- onere vidc balui,oim naturalis motus elementorum sit ad contraria L ca,lcnucretur, quod totaliter ab inuicem leoa. arentur, nisi elicti aliquid continens elemo ra quod non lintret totaliter abicedere elementa ab nuta tetri. illud autem. quod continct elementa , ne lotallistet aiam incem 1 grer entur ina avrae videtur esie causa alun nude augmenti. Sed atri: et uni secundum diuerus partes contingit ex diuellas motibus elementorum. Non rumpossit imaginata, qualiter esct augmentum, clementi, ni coatraria mons, ni i per hoc quod manet ad inuice ii cis iuncta, quia si totaliter lepararentur,esset . diuitio, non acgmentum. Illud auitur principaliter est clusa augm Euia, quod clantan esumensa, ne rimi alitera iam uicusui parentur, noci autem citaninia in redus moniai urium a igitur eli Principium augm II.
mo Ponti Oi f. euiuio improbat .io,.: Hoc autem concaulam, Ac Sciendum cit autem,quo iure opinio dissert in hoc a pi mia,qd prima attribuebat causam au menti eu ali inco. iii uertis elementis, i. gniti terre hic autem artribuit cor in causam igni tacitum. Et in tu vantur ad hox hae rat one.Quia illud videtur elle principium alicuius passi Osirs. vel motus in aliqu0, quod le-cudum te trabeis iam palsio em v ct motu . icut ignis, qui secundu se calidus cit, est ca ia caloris in rebus mixtis, ta terra, qui Iecundum letii grauis,cli causa grauitatis in eis. Inter autem c ementa viae ur solus ignis, nutrit x,5c augeri, si superficialiter de nutri uento de augmento loquamure, olus igitur igni, videtur esse facidiis
augmeii umec alimentum in inanti, de animalibus. Vtrurn vero igni, nutriatur de augeatur, inici ius erit manticii vin. Dei uiae cum diot . .
lim Probist Pcgdictam politiosi et Sciendum tameneli, quod pinaici Politio ali ivd li bot νcritati . --gis: cit exuui Omne alimcntum v mui: quod qui ciniit pcrigue iv, unde igni, aliquo Πvidia Uiri usust a 'uxnc xiii ix Pςt consequens ad augmencum: nunciunt a .n, ut ZgQ , tritici palae, 0 . enuncil mulae, . sed sicut agens secundarium de instrumentale. Et ideo dicere, quod ignis quodammodo concausa eii augmenti re alimenti, licut instrumentum, concauta eli princia palis agentis verum est. no tamen eli principaliter causa,vt principale ae enu ted hoc modo caulaea anima: quod sic probat. Iludeli principale in qualibet acti re, Quo imponi ur terminus& ratio ei quod fit. licui patet in artificialibus. quod terminus vel ratio arcae vel domui non imponitur ab initium emis, sed ab ipsa arte Nam instrumenta se habentandularenter, ut cooperentur ad hanc tormam, vel quantitatem, vel aliam. Serra enim quantum eii dele, apoeli ad secanduin ii-gnum, lecundum quod competιt ec Ollio, α icil o, de domui, in quacunQue qu*titate, sed quod sic lecetur lignum, quod ut aptum ad talem torma iii.& ad talem qualitatem,eti ex virtute arcis. Manile itum cit autem, quod in omnibus, quae sunt sc condum naturam, citcertus terminus de determinata ratio magnitudinis de augmcnti . lieutem n cuilibct speciei deben ur aliqua accidentia propria, ita di propria quantitas. licet cum aliqua latitudine propter uiuerlitatem materiae 3c alias
caulas indiuiduales, non .n.omnes h mine, sunt , ni usquantitatis. Sed tamcaeli aliqua quam ita, tam magna, ultra quam species humana non porrigitur,& alia qualitas tam parua,vltra quam notato non inuetiatur . Illud igitur, quod cli causa ceterini naticam, magnitudinis, di augmenti cli principalis caula augmemi. Ilocaute non est ignis. ivlanis ei lum est enim quod ignis auganetum non cit usque adacterminata a quantitatem, ita in inlinitum cxtcnditur,li in insanitum uia terra comuulii bilis iniicniatur. Manilesium est igitur quod ignis
Mon et i principale ag n, in augmento,& a me luci ita magis anima. Ei hoc rationabiliter accidit, quia dextr- minatio quantitatis in re iam naturalibus cst ex irata, quae eit principium speciei, magis quam ex marer a . Anima aut cm comparatur ud elemeia, quae tam uicorpore vi vcnte, sicut lorma aduraturiam. ivlagis igitur terminus deras O magnitudinisci: auginenti in auarima, quam ab igne. I I
Alimentum qsio e , quod alitur, sit eontrarium,& quidnam sit ollen ii, quo item pacto, nutriti ni, a uenieato , , genera
tioni animatotum conuenta t i ybdit, ex uuia auii ix si ta bilis delim tremem deducit, qua item dematii rationc alimen tum iit ipsius trutritioius ansitumentum declarat.
. Postquam HailoIophus ollendit, ni ara est principium Uperationum, quae at stoauntur potentie vegetatiuae, nic in tundit de nis determutare. Et citca noc tria iacit. Primo determinat de obiecto idcunaum te .c de alimento. Secundo deterininat de eo iecundum quod congruit operationi ou, animae vcscia tuae, ibi. Mu niam autem non alitur. i l ertio potentias dii linit, quet sunt principia harum operation uin. Oi i Quare liui ul-
de quo est intentio. Secundo proponit id, quod strimo aspectu apparet de alii uelint, . t Videtur autem ello ali-
n. ci tua ecci I le ti O mouet circa hoc uubitationem Dubitationem autem ita ei. Dicit ergo priuio, cum vegetatiua re generativa a o Cadem com muni po
lentia audinae contineatur, licet ucget M tua, I. nutriti
lit quaedam specialis potentiaci iiiiicta a generatura, OEOIcci Primuin determinare de alimento, quod est
64쪽
obiectu generativae,siue nutritiuae. Hoe enim opere , scilicet nutritione,distinguitur haec pars animae ab alijs scilicet intellectivo, sens cruo c. Nam aliae operatio nes huius variis, idest aniliis hanc pri supponunt. Deinde cum dicit . . t detur Itaq; nutrito esse contraris nutri entis. ct non cuilibet quo uota id e , quortim alteram ea alcero non solum mutuo generatur sed incrementa etιam suscipit. Complura narique contrariorum fiunt quι dem exsi se mutuo dia non a suis omnia contra's ncrementa suscι-piunt,νt ex aegrotantesit sanum. Mi vero nec illa modo eodem sibι mutuo nutrι mentil esse videntur ded aqua quι dem alimentum est igni gnis autem non nutrit aqua. At simplia ib. ta corporibus, horum alterum Amret ι iterum tales quod nutritur axime iubire rationem videtur. R. - 43. Videtur autem esse alimentum contrarium alato. non omne autem omnised quaecunque contrariorum ion solusenerationem habent exstinuicem , sed σ aumcntum. Fιunt eam multa ex anulo,sed non onvua ari cur, ut sanam ex laborante. Videntur autem neq; ιlla eoiam modo sibι inuicem esse alimentum ded aqua quidem Gm ala Mentum est, ignis autem non alit aquam. In simplicιiutis igitur corporibκs, hoc esse videtur morme,aliud quidem omentum,aliud vero id quod alitur.
Proponit illud quod primo aspectu de alimento ap-
parci, α proponit tria, quoru primum eli,quod alim tum videt ur esse cotrarium ei. quod aliturire hoc ideo, quia nutrimentum conuertitur in id,quod nutritur: generationes autem fiunt ex contrarijs.Secundum autem eii, quod non videtur quodcunque contrarium sui licere ad rationem alimenti, ted oportet quod non sit de illis contrai is,quae habent g ne rationem ex se inuicem. Nutrimentum n. nuertituri si subitantiam nutrit .vnde quaecunque conicaria insunt in subitantia, secundu quae fiunt alterationes ad inuicem,& n O generationcs, non pertinent ad rationem alimenti. Non enim dicimus quod infirmum sit nutrimentii lani,vel album nigri,aut aliquid hui,smodi .Quo autem in subitantijsiit liqua contrarietas, alia quaestio est.Terti' oportet qssu de illis contrai ij lvae augmentum suscipiunt cx in
uicem, quia ad alimentum videtur sEqui augmentum. Vnde licet igne generetur aqua, sicule conuerto,nci t men dicitur quod ex igne nutriatur ignis , quantum liquores humidi cedunt in ignis nutrimentum:qui assiduignis ιn aquam conuertitur, non apparet noua aquae generatio .sed ignis praecxilles, ad sui conseruationcm ac augmentum videtur in te humore conuertere . Et ideo in elementis videtur solus ignis nutriri, dc sola aqua esse eius nutrimentum secundum quod ad aquam perti nent Omnes humores de liquor . Deinde cum dicit.
mus,econtrario ridetur ali contrarium contrario, ta
quam impalybilest I. le ab m ιιι,alimentum autem mutari er decoqui. x utatist autem omnibus contrarium Te Aa. est,aιιt medium. a st huc autem patitur aliquid alime tum ab eo,quod alimrded non hoc ab aliauento icut nec faber a muteria dab illo haec: faber atitem mutatu olum in actum exorio. Mouet quandam dubitationem circa praedete u T . c. s. nata. Et primo obiicit ad utranque parte. Secundo soluit ea ibi a Vtrum autem iit alimentu, deci oritur autedubitatio circa hoc, qd supra dicium eii, quod alimen- Ium oportet esse contrariu,quibusdam autem videtur quod alimentum oporteat este simile eo quod alitur. Alim intum est caula augmentLOportet autem cy limile simili augeatur.Si.n .aliquid diuersum apponeret alicui non esiel eiusdem augmentu, sed naturae extraneae
adiunctio. Videtur igitur quod oporteat simile similiali. Alijs autem ur,quod alimen tam oportet esse cotta rium ci,quod alitur, secundum id,quod supra dictu eli. Et ad hoc inducutur duplici ratione . quaru prima est, quia alimentum in contrarium aut medium, liculatu mutatur in nigrum auti pallidum. Medium autem est quodammodo contrarium. Pallidum enim atrio comparatum, est nigrum:nigro vero comparatum,est albu. . t reii enim compolitum ex vuoque . ergo nutrimentum, est contrarium et,quod alitur, de in quod mutatur. S cunda ratio est , quia agens eli contrarium patienti, noenim limite a timili patitur. Alimentum autem patitur ab eo quod alitur,alteratur enim ab eo, de digeritur. Id
autem, quod alitur,non patitur ab alimento. Sicut noque ariai ex patitur a materia, ted c nuerso, materia enim mutatur, non autem at latex, nisi forte per acci pens, secundum quoia exit de potontia in actum. Videtur igitur quis alimentum lil contrarium ci,quod alitur. Pruna igitur harum s. tiunum lumitur ex contratae latequam M piar et clic in Icr crminos mutationis.Mcunda vero ex contrar eruto, quam oportet esse inter
agens ta patiens. Id enim quod alitur, de aga in alimeatum est termissus, in quem alimen una mutatur.
At ense interesi plane δι nutriments sit id, quod rimo tandem adrangitur, atq; additur non hoc d id, quod Ernaum . reditur. duo i Gru ue Umue eit au
ia dimissi,niti nutritur. Vuare mam Uriam quod Q-cunt quodammodo xtique recte non recte . Soluit propositam dubitatione dicens, quod differt
quantum ad propositam quaeltionem, utrum alimenta citatur id quo vicimo aduenit, scilicet post decoctionem,&digestionem,an illud quod primo assumitur, scilicet antequam digeratur di decoquatur . Et si dici possit utrunque horum, alimentum,unum horum quasi alimentum decoctum Aliud vero quali non decoctu, secundum utranque partem quaellionis poterit iudieari de alimento. Quia inquantum alimentum dicitur non decoctum, lic contarium contrario alitur, hoc. r.eli quod patitur α mutatur.inquatum vero eli coetu sic alitur imule simili, agens enim alumitat sibi patiens. unde in tine passionis Oportet pali um esse simile aselimia, de per hunc modum poteli augere id, quod alitur.
65쪽
D se patet quod utrique praelictorum opinantium. I i aliquo modo dicunt recte, de aliquo modo non dicunt recte. I ea nde cum dicit. clari autem hibit nutriatur, quis habeat vitam, μι- matum id erit profecto corpus, μοdiatur, ea ne rarione, qua eii animatum. Quare dr nutrimentum ad anima tum perje refertur,o non per accidens. Tex .co. tem nil I Euur, non participans vitam,
ii natum υἰιque erat corpus,quod alitur, qualem ammatum . quare QP alamcntum ad animatum est, cir aonsucundum accι cus.
Deter nat de alimento secundum quod conuenit operationibus animae vegetatiuae. Et priano secundum quod congruit matritioni. Secundo secundum quod congruit augmeminibi. Et haut altem alimento,&ci
Tertio lecti dum quod congruit generationi. ibi. iEt generationis autem factivum,&c. Dicit ergo primo, a nihil nutritur quod non participet vitam. Omne autem
participans vitam est animatu: sequitur ergo ui corpus quou alitur,lit animatum. Alimentum autem eit in potςmia ad id, quod alitur, auertitur.n.m ipsam: reli qui tot agis quod alimentum inquantum est nutritionis obiectum, iit aliquid exiliens in potentia ad anima. mo. 'φ' tum per i de non secundum accidens. Conlideradu in
Σ '' est aut, quod nihil proprie nutritur nisi animatu : ignis
autem videtur quidem per quandam similitudinem nutiirvibit autem proprie nutritur , quod sic patet. Id proprie nutrit i dicimus, quod in seipso aliquid recipit ad liiij plius conseruationem: hoc autem in letne vid tur quidem accidere, sed tame non accidit. Cum enimagne accenso aliqua materia combuli ibilis additur in illa in ateria combustibili nouus ignis generatur, non autem ita , quod illud combus libite additu cedat in coniciuationem ignis, in aba materia priu accensi. Puta ii aliquod lignum de nouo ignitur, per hanc ignitione non conseruatur ignitio alterius ligni prius igiarii. t tus enim ignis qui eit ex congregatione multor u isnitorum:non eli unus limplicite .sed ψidetur unus aggregatione, licuti aceruus lapidum eth unus: & propicr ta . lem uno talent, eli ibi quaedam similitudo nutritionis . i.6 bim. i. O P. - .nimata vere nutriuntur,quia per alime up .. I hu tum Liani sua ur vina in illa parte eadem , quς priuii iuuiu, is tuit. Et propicr hoc Etiam sola animata vere augen- i e azatur tur, quia quklibet pars eorum nutritur, & augetur, quia a non conuenit tebus in animatis, quae videntur per adultionem crescere. Non enim Gescit id quodpi ius fuit, sed ex additione alterius constituitur quod-da in aliud tot im niatus.Ideo autem similitudo augmeti,ta nutri sinenti praecipue apparet in igne, quia ignis habet plus de lor in a. quam alia elementa, cic cit poten- Dot ut virtute acti u. , unde propter hoc quod manife- . ite alia conueriit in te vidci ut nutriri de augeri.
Ostendit quomodo alimentum congruit augmeto. Et dici: u r quod licet idem sit subiecto, quod cit bbi cium nutritionis prout dicitur alimentum re quod est obiectum augmenti, prout dicitur augmentativum,ita menditiari ratione. Dictum est enim quod alimentum eii in potentia ad corpus animatum, corpus auteani malunt eu eit quoddam quanium,& eii hoc aliquid Ze substantia.Secundum igitur quod est quodda quantum secundum hoc,alimentum adueniens ei, quod stiam de ipsum quantum eil iacit augmentum, diciatur augmentativum : inquantum autem corpus anumatum,hoc aliquid de subitantia eli, ite habet rationε alimenti. Hoc enim est de ratione ali nimii , quod seruat subitantiam eius quod alitur. Quae quidem co seruatio necessaria eli propter continuam consumptionem humidia calido naturali , di ideo tandiu durat substantia eius quod nutritur, quandiu nutriatur. Deinde cum dicit. Escit praeterea gemarat onem ac ortu, non eius quod Alimenta alitur Ad latis, quale est i quod nutritur. Iam enim est
Et tenerationis autem HItiuum,no eius quod alitur, Ied talis,quale id est quod alitur. Iam enim eu ipsa substantia Generar autem nihil ipsam seipsim. d fatuat. Ostendit quomodo alimentum congruat generatio semen estni. Et dicit,quod etiam alimentum est factivum gene- supς euu rationis. Semena .quod eli generationis principium ,
est superfluum alimenti: Non tamen alimentu eli prin
cipiti generationis eius, quod alitur, sed alterius quod est tale secundum speciem, Quale eli quod alitur. quia substatuta quae alitur, iam est, se quod est, non generatur,& nihil generat scipsum, quia quod generat, iam est, quod generatur nondum eiLSeci aliquid potest agere ad sin conseruationem. Deinde cum dici t. Quare tale qu/dem ammae principium, vis est talis. νι Quid is p cd construe quod ipsam habet,ea ni ru ratione, qua et '' sam babet. Alimentum autem ad operandum praeparare videtur,1uapropter alimento priuatum esse non potest. Quare rate animae principium, potentia est potens far rex. . 48.
mentum autem Praeparat operationem, unde priuatum
alimento non potest esse. Ex praemissis accipit distinitionem potentiarum animae vegetabili Et primo potentiae nutritiuae. Secundo totius animae vegetabilis ibit Quoniam a fine,&e.I Circa primum primo ex praemissu concludit diuinitione : Potentiae nutritiuae,& dicit, quod cum dictum lit in nutrimentum inquatum huiusmodi saluat nutritum, mani tellum est, quoa hoe ptincipium animς, quod Leit Principium nutritionis, niliti est aliud quam potentia
potens laluare tuum susceptiuum, inquantu huiusmodi. Alimentum vero elt quod prs para: operationem musmodi potentiae, inquantum talis potentia mediante alimento saluat suum susceptiuum. Et propter hoc illud quod priuatur alimento, non poteli conservari. Et quia dixerat quod principium nutritionis est potentia animae, cuius principium eli etiam alimentum, ut ex diciis patet, ideo secundo ibi. Ivοὐ cum hoc in officcio tria mi baec recessario a mod nu- con reant rimquam, quod nutiratur, o quo nutritur, nim quod nutrit d quidem quod nutrit en ipsarum prima: Id aurem quod nutrritur corpus est,quia ι - - duo nutrit mam habet: .At ιd,quo nutrit in a,est ad mentum. Hi metum. Quoniam aut Iimi tria, quod atitur, Er quo alituro Heus: alene quidem eII prrina anima, quod vera esl- r eil habens hane corpus: quo vero alitur,alimentum.
Ostendit quomodo differenter potentia animae, alimentum sunt principia nutritionis. Dicit ergo, quia in nutritione sunt tria, quod alitur,quo alitur, de alens irimum. Primum quidem alens eit prima anima scilicet anima vegetabilis. illud vero ouod alitur cit corpus hanens hanc animam, sed illud quo alitur eii aliis mentum.Sic igitur potentia animae eit principium nutrit om ut agens principale, alimentum autem ut iu-luumentum . Deinde cum dicit.
66쪽
Quid sit - qui eum sit par,vnixersas a sine res appellare: D
μφ' i uin habet terat anima primo prosicto prii ciplim νης
rani raci, qtiale es id quod hanc ipsara animum babet. Texao. v. Quoniam autem 2 iae appellara omnia, iustum est.
F nt, autem est, genera eluale ipsum e l: virque prima anima, O generativa tali quale di ipsa in . . D llinit ipsam primam animam, quae dicitur anima
vegetabilis,quae quidem in plantis eii anima, in animalibus pars animae. Et circa hoc duo facit.Primo diis inithuiuimodi animam. Aci cuius diti initionis intellectum
sciencium est, quod inter tres Operationes animae vegetabilis, eit quidam ordo. Nam prima eius. Operatio est Tria opera dux illo, per quam latuatur aliquid vicit . Secunda auia animae ve- tem perieta Orci augmentum, quo aliquid proficiti meetabilis. ma O cm pes sectionem, &lceundum quantitatem , α Nutrire. secundum vir .utem. Tettia auic in periectis ima I si-hvῆς ς' natist si se ieratio per quam aliquid iam quali in i et Pi Gς - - ς' perfectum cxi flens, alteri esse de persectionem trad x. Tunc enim unumquodque maxune perlectum cit, ut in quarto nuteororum dicitur, cum porcit lacere ait Tex .eλ1. rum tale,qualci pluin est O na igitur milum est ut Om- ct . a dissin antur di deno: saeculai me, finis autem operum animae vegetabilis Vit generare alterum Ialc, quale ipsum cit, tequitur quini ipsa lit conueniens d. innitio primae amniae, lcilicet vesct abiis, vi sit generativa
alterius similis secundum i pectem. Et quia dixcrat quod alimcntum eli instrumentum huius anun ε , ne credatur quod non nabeat aliud inurumentum, iaco
' lorem. Fgaratu er quidem igitur alimentum quid sit, dictam eii , certificandam autem ol posterius de ipsi, ia
Ostendit quod habeat aliud instrumentum, & dicit
quod duplex eli initrumentu,quod alitur, sicut, duplex
est instruin enimn gubernationis, s ubernator enim gubernat manu, S temone. manus cnim eli inlitumentue munctum. cuius forma cli anima. Vnde temo eii m- strumentum mouens nauem de motum a manu,lta manus non cli instrum emulti motum ab aliquo exteri
ri,sed s. dum a princi prιν in inlcco.est enim pars nominis mcuemisse: siim . Sic igitur eu nutritionis init ru- mensum est duplex, de vile paratum quidcm S cuius forma condum cli anima cli nutrimetum. Oportet autem quod aliud lit inlitumentum nutritioni, comun e lim. Neeesse est enim quod alimentum d coquatur ,
quod autem Operatur decoctionem,uit aliquia calidu.S eut igitur subcinator nauu et temoncm manu, nais ueni autem temone, ita anima mouet calido alimet wν,α alimento nuri it.Sic igitur calidum aliquod, eliinstrument ana coniunctu huius animae , in quo scilicet
raci caliter cit ca Or ita tut)lis digerens. α p p hoc oportet quod on ne animati in i uoci nutritur, i aueat calo-rciti natur alcm, quic II digestionis principium , Si autei caluma non babaci initrum cocum coniunctum,
non esset actus alicuius partis eorporis, quod soli intes- lectui competiti Vltimo cyllogam quod dixerat condia innutram
dit quod liguraliter, id cii initi etialiter dictu cli quid nouiniit alimentum, ita pol terius certius tractandum ei idea limento, in propriis attonibus. Fecit enim unum specialein i urum de alimeti γ,sicut de generatione animalium de de motu animalium. LECTIO X. . Quomodo sim lei simili patiatur, ex quo ducit scanta
non in actu elle ipsa sentibilia , sed in potentia,eli etiam in actu , quo ipio tuo opere su agitur ensibilia ipsa cognoscendo.
siout dictum eR, k ιdetur emm quaedam alteratio esse . liant autem quidam oesmile d si lipa et . Hoc aute
Poli quam determinauit Philosophus de parte vegetativa, hic incipit deterini nare de parte senili tu, Et diuiditur in partes duas.in prima determinat :e eo, quod apparet in hac partc,scilicci de sensibus exterioribus. insecuda de ter n. inat de eo,quod latet in parte leniativa.
ibi. 3 Quod autem n 6 sit te .lsus aller&cis Prima diuiditur in partes duas. Inptima ostedit quomodo se habet lentus ad Iensibit c. in secunda determinat de sciatibili Gesens uitii. t icendum eli autem lecundum unum litarca prunum duo facit. Priino resumit quaeda, quae sunt prius dicta .Secundo inutiligat propositum ibi. . Hai et
autem dubitatione 5 c.l Dicit crgo primo pdeterm ἱ- Lectioi natis his, quae pertincnt ad senium in communi. De his A inde. enim quae per cinci ad unumquenque sensum si celat: ter polimo tu in dicet. Duo autem resumit dicta de seri csu, quorum unum cit,quod sentire consistit in move r di irati. Eu enim se talus m actu, quaedam alteratio :qu. v amem ait cratur,paatur Oc mouetur.Aliud autem
quod relum it eli, quod qu: uam cicunt limite a limili pati. Et propter hoc sentire cit pati. quida antiqui Phibolophi pol velut,quod limire simili cognoscitur de sentitur licut E in p. posuit ut tcrsa terra clagnoicitur, ignis igne, N iic deat is Sed hoc quomodo elle pol sit vel no, quod innitu limili patia .ur, dictu meit in uniuersalibus iationibus de agere de pati, id est in libro degenerati ne,ubi deteriinnauit de actione & palsione in communi . Di tum cit. n. ibi, quod id quod pamur a princi- Lib. a terapio dum patitui cit contrarium agenti, sed in i in qua comm ιι oo iam eii passum,eli simile.Age .is id cli agedo alsimis ut tibi patiens. Ucinde uni dicit.
Habet aut is lacra dubitatione ambigetque vo intu ces msu,ria qui piamgur . sensaum ipso mo Ius non set, exiremis a cur sene 3s,quasunt extraseroa esciunt sensum, cum inst bieci, xndi imis, erra,caeterat; elementa,quoru est persesen sς I. ,vel per ea,qua ιpsis accidunt. et enim patet sensit - 'nam non esse aiau.ed potentia tantura: quapropter a sentit. Quemadmodum combustibileno νritur,is cluper Ie, sine eo, quod ipsum urere potes. Ureret enim stip- lim, non ιndigeret eius, qui actu est ignis.
Habet autem cubitatione ropter quid sensim j i . Drum non sit sensus, quare sine bis,quae sunt extra. non faιιuut Iesum inexi, ieme ιIM, ι erra. y alys elemcntis, quorum o sensius per se, aut per ea, qua acciduntinis. Nai; cii igitur es, quodsensitiau noesi actu,
67쪽
sta potentia tantum, unde non sentit sicut combustibile non condiuntur ipsis a seipso, me combustino. Comb
reret enim seipsam reque indigeret igne actu extilente. De terminat veritatem circa propositum. Et circa tinc facit tria. P. Duo oliend. liquod sensus la in potentia. Sciudo quod quandoque eit in ictu. ibit uomam autem lcntire &c. I Temo ostendit quomodo sensus reducat ut de potentia in actum. ibu Dicendum a uicinecc.Circa pratuum consideranuum est, quod Empe dc quicunqxe res out sim de sinuli cognosci, potucrunt senium cisse actu ipsa lcnsibilia . ut enim cognosceret omnia sensibilia, posuerunt animam sensiti iam esse com sitam quodammiuo ex omni uus ientibilibus inquantum constabat secundum eos cx clementi, icn-lit ilitam. Duo ergo ad hanc politionem cO. seetuebantur, quorum v nucii,st sensus est ipsa scnsibilia in , tu, ut Poete coPolitus exei,:de cv ipia lanii , lia in actu sentiri pol in iis queretur u ipli lcnsu, lentiri pollcnt. Secim duum. it, quod cuin icnsus sentirepcisit pratentibus seni:b: libus, si sensibilia actu iuni micosu, vip ic ex eis composito, sequitur quod sensus pol sit lanti resine cxterioribus sellii bilibus. Vtrunque autem l Osuiueti tali uni. Et dis haec uiro inco uenuntia, lux sc iuuntur ad antiquorum pol monem, sub quaestione pro PQ su , tanquam qu .r per antiquosl tui non possint. Hoccii ci go quod dicit, quo.l i Diabitationem h bet, prinpter quid non lum icosus ipsoriun lensuum id eli quare ipla letis. s non sentianti: ratoc enim vidctur te qai, sis nius sint simile, sensibilibus .etiam habet dubitati υ-nen, i quam non laciunt sensum , sid est quare icnius non sciitiunt actu Isine Lis,qu. e sint extra , t id eii sine
exterioribus sensibilibus, cum tamen interius exiit anciniplis sentibu secundum op monem antiquorum a igni S. dc lcria, de alla elemcnta, tiuae sunt lentibilia, aucsccundumst d eli secundum lua in substantiam,st cundum eo, qui no uiscern ut inter sensum, dc intellectum inicii ccius caim eli proprie cognoscitiuus iuuitatulae, aut secundum accidcnua p. opria, scilicet calidum , dc si igi viii,de al a huiusmodi, quae lunt per se sensibilia. x Quia igitur hae dubPationes per se solui non Pollunt, si italus habet sensibilia in adtu, ut antiqui potuerunt, concludit tanquam man scii inn. quod anima senutiua non cit adiu lentibilissed potentia tantum. Et propter hocsensus non lentium sine exter Oriba, tun liuilibu , sicut combustibile, quod eli potentia tantum ignitum, non comburitur a seipso, sinu exteriori combuit tuo., enim es leta diu ignitum, combureret teipsu .n, dc non si id geret exterior agne ad hoc quod comburerecuri Deiade cum drcit. Solus & ten vero quoniam sentire bifariam dicere consueui e d pi ςt me. iam cir a a quod po. entia videt dit, Pictre
s forte dari vi et e r quod ιam operiatur duplicιter viri que cicetur ' jensia: bu quidem, sicut potentia, cile vero sicut acta: Sinco e ἰ sentire , quod porca i est,er quod actu. Ostendit quod etiam sensus est quandoque actu.Et
circa hoc tria iacit. Primo Ollendu senium quandoque si ei nactu pe. hoc, quod duplicιtur dicimus aliquem sentite, quanaoquc cmuselicimus aliquem videte ita audire, qui audit de videt in Potentia, puta cum aliquis ali dormien F, quandoquc autem uitamus aliquem viccre & audire, eo quod est in ipsa operatione audiendi, de
videndia x quo patet,quod lentus, d. lentire dicuntur dupliciter, scilicet in actu,& in pocentia. Secunda lia. Trii timuitur id scire oportet, uos, inquam , qIasi re ed. r sint eadem, an nouera, ac operar ι, ι a hIs πta, ac dicere. Notus enim est quod acias, inperfectus tomen, dii in altis diximas.
Primum gitur, tanquam sit idem parco moueri Oagere in monere dIcimus. Et namque motus est actus quidam inperfectus tamen , sicut in aljs L. Ium est.
Manisellat quomodo intelligendum sit quod dicta
est,uidebatur enim repugnare, quod sentire dicitur in actu, ei, quod dictum eli, quod senti re est quoddam pati, de moueri. Esse enim in actu videtur magis pertin re ad agere. Et ideo ad hoe exponendum dicit, quos ita uicimus sentire in actu, ac si di amus, quod Raa dc moueri sint quoddam apere id eli quodda esse in actu. Nam motus cli quidam actus, ted imperfectus vidi- Tex. eo. Leium eli in r. Phuticitat enim auus exilientis in poten Leaio. 11. tia, scilicet mobilis.Sicut igitur motus eli actus. ita inciueri de sciat ire eit quoddam agere, vel esse secundum actum. Pur hoc autem quod dicii, primum saniticatuod quaedam alia poli modum subdet a doli ea denum, quomodo lenius fiat in actu . Tert:o ibi. Ea vero cuncta quae patiuntur, atque mouentur ab Nib lpatiis activo, ab eo,quoa est actu, patiuntur, atque mouem tur mu A, tura reo, sit vitum a simius ι, tum ad fra ti, res omnis patiatur, ut viximus . Paritur mim eo quod et i s i, Eo quo didimus,at eum ejι passa, tam ilis e t vi patet. e. t in au. Omara autem patiuntur, Or mouentur ab actιus , σam ente. Unde est quidem totaim a sinio pati, est autem vi a dis i. vili secat a dedi usseat rixtinus. Paruunerum quod dismiled assum autem si te ea.
ostendit Iecundum praedicta, quomo lo.antiquo. Te .co. Drum politio non possit esse vera lea licet quod ii nile ii mili lentitur. Dicit ergo, quod omnia quae sunt in p. L.
tentia, patiuntur, Sc mouet tiara, activo, de exiliememata u.quod,lcilicet dum iaci cssem actu ca,quz patiuntur, alsum at ea sibi, unde quodamodo patitur aliquis aliquid a limili, Sc quodammodo a diisimili, ut dictumeli. quia a principio dum eii in trant nutari dc pati, etidissimile, in fine autem, dum eth in transmutatum ededi passum, cit limite. Sic igitur oc sciatus poli quam factus est in actu a sentibili, est si nilis ei: sed ante non est sinulis. Quod antiqui non distinguentes errauerunt. LECTIO XI. Distinguit quippia n esse in potentia bifariam vel simpliei.
ter, vel seeundum quia: et ad intellecta ii applieant ostendit quo modo ex potentia redueatur in actum non quidem po ciendo ed potius seipium pelliciendo.
DEinde distinguendrem e i de potentia, atque acta,
Dictinguendum eii autem, o de potentia, O Aa . Noc enim simplicι ter dicimo de ipsis. 'Postquam Philosophus ollendit sensum esse in potentia de actu, nunc intendit vitendere quomodo educatur de potetia in actum. Et diuiditur in paries duas. In prima dili inguit potentiam de actum, ec Oliendit quomodo diuuiiuniade aliquid cducatur de potentia in actum, ut en I xempla mi iri cileam Inlecun a parte ouedi propoli. v. n circa lcnsinn, b., i, culati .ii autem. Circa pi unum tria ia it. Primo dicit de quo eli intentio.,ecundo diti inguit potentiam, dc acium cnea intellectum, ibi .lL.t quide.ncnini lac iciem de I serta oti cadit
68쪽
ollcndit quomodo educitur aliquid de utraque potentia in actum, ibi IAmbo quidem igitur Sc. I Dicit cringo primo, quod dicendum est de poten tia, de actu, id est ostendendum quot modis dicitur aliquid in potentia, de quod modis in actu: quod neccssarium fuit, quia insuperioribus, simpliciter, id ei tabique dii linctione usus eii potentia, de actu. Deinde cum dicit. Nam est boe pacto qui iam sciens, ut si dieamus bominem essesiicium, qaia homo e Ii talis suapte natura, ut sitsciens atque fientiam babeat. EI et: am hoc pacto quippiam mens, ut hominem tum iam d. cimus esse
fientem,qui Geometriam aut Grammaticam habet,aζ-que horum uterque non eodem modo potest potent ια-que subucitur, sed alter quidem ex eo,quia genus ipsumen tale marerιae suae. ster vero propterea quod cum voluerit c ntemplari,pote, i idipsim facere, nisi quid externam forte probibeat, impedimentoque Iiae. di praeter ipsos eIt Uce, qui iam contemplatur , O eii actu pr
praeque sciens dioe A. Esi cnisnsieit sileus est id sieut si dicamus homine
scientem esse, quoniam homo. ex eorum numero est, tuae
sicientiam habere possunt. Est statem cui iam esse dici-
Texae.. 16. mus silentem, habentem granimaticam. Vterque autem horum nota codem modo potens ebl. Sed hic quidem,q nram genus huiusmodi materia est, ille autem, quia volens lotes eo inde; are, nis aliquid prohιbeat exter- m . Iam autem considerans ac Iu eii , proprie simu hanc titeram A. Distinguit potentiam, & actum circa intellectum. Et ci icit, quod uno modo dicitur aliquid in potentia, puta homo sciens, quia habet naturalem potentiam adiciendUm sicut homo dicitur esse de numero scies ium& habenta um scientiam, inquatum habet naturam ad .Hi sciendum,S ad habendum habitum scientiae. Secundo modo dicimus aliquem esse scietem, quod aliqua sciat. sicut dicimus habentem habitum alicuius scientiae, puta grati matica' esse iam scientem. Manlicitum citautem , quGd uterque horum dicitur sciciis, ex eo quod aliquid potcli, i d non codem modo uterquecti potens ad scim dum. Ad primus quidem dicitur pol cns, quia eli genus huic li. odi , ct materia, scilicet quia ha bet naturalem poten iam vi sciendum, per quem collocatur in tali genere,& qui est in potentia puta ad scientiam, sicut materia ad tot m. ni Seesidus autem, scilicet qui habet habitum scient c, dicitur potens, quia cum Vult, potest considcrare, nili ab ulla extrinsecum per accides impediat, puta vel occup alio exterior, vel aliqua indispositio ex parte corporis. Test ub autem,qui iam considerat,est in actu,& ille eliquo p Oprie dc pcilectescit ea,quae sunt alicuius artis, putati .mcliteram A quae pertinet ad grammaticam, de qua lapsa iecit menti O-nem. Horum igitur trium, ultimus elit.' actu tantum, primus in poteria tantum , secundus aut . n Iu actu respectu primi, dc in potentia i et pectu secum. li. Vnde manifestum eii, quod esse in potentia, dicitur dupliciteri scilicet de primo, de iecundo,de esse in actu di. citur dupliciter , i. de secundo, de tertio. Deinde cum dicit. . Ambo igitur ista prima, potentia quidem simthicntes, PI dia sinus, verum unus indiget alteratione per cisciplinam,qua quidem non innitiam etiam ex b Huc triaris,o positioneque mutatur iter habet quidem scusum, aut grammat cam , sed ι audet V aιιυnis , ut ex opis laridem operatio iisque vacuitate , agat , ac operetur, atque tuc modus potentia lucesu eia, ut pa-ι et ab antea dicis.
Ambo igitur primi ,se unda in potd iam scie, tessisut Sed hie quidem per docti inani alteratus est, est' mul:
tiem ex contrario mutartas habitu/ie aurem ex eo quia babet seus .m: grammetricam, non agit autem ex eo quod ad auendum excitatur, verum alio mado, atque antea cum nortalum babitum Uset ad tacostendit quomodo de utraque potentia aliquid reducitur in actum. Et circa hoc duo iacit. Primo osten.dit quomodo de utraque potentia aliquid in actum reducitur.Sec Pndo,olle dit virum talis reductio sic secundum aliquam passionem, ibi I Non elt autem simpliM- ter neque pati reci l Dicit ergo Πιmo, quod cum a bo primi sim scientes secundum potentiam,& id quod est in potentia, reducatur in actum, alio in O reduci intur in actum aliquid de potentia prima, & aliter de s cunda. Nam quod eii in potentia primo modo, reducitur in actum, quasi alteratus per doctrinam, de motus ab aliquo alio existete in actu, sicut a magi liro,de multotiens talis nautatio est ex cottaria habuit. auod ideo dicit, quia cuin aliquis reducitur de potentia prima in actum ex ignoram elit sciens. Ignotans autem dicitur μ'p''dupliciter,uno modo secundum i implicem negatione, quando nec veritatem cognoscit nec contrario errore detinetur,de qui sic ignorans cli, fit atau scicias,non V. mutatus de contrario liabitu, sed solum licui acquire, scientiam. Alio m do dicitur aliquis ignorans, lecu dum prauam dii positionein, ut pote quia detinetur crinrore contrario veritati, dc hic in actum lcientiae reducitur q uasi de contrario habitu mutatus. Qui vero ettin potentia secundo modo, ut, scilicet iam habens ha
bitum, transit ex eo,quo i habet sensum, aut scientiam, re non agit secundum ea, in agcre,quia, scilicet iit ages secundum scientiam . Sc d alio modo ille fit actu, de alio modo primus. Deinde cum dicit.
At vero neque ipsum pati, simplex esse videt'r rii; eti,ini
aliud est is contrario cui optio quadam,aliud sis sto tet sumi citrtius es GM,Pisol potentιa, ab eo,quod est actu n.- proprie, αιcque, pc. .riue, atque potentia sese habet adactum. comuniter.
διὸ ui autem simplex, netue i rem pati, fedat ad taquIu corrupI.o quidam a contrario, aliud rem salus ''Ρmagu eius, quod potentra est, ab eo, quod ebl actu, σ
ahmiu, atque ita A babente, sicut poten: ia se habet
Manifestat utrum secundum quod aliquid educitur
de potentia in actum scientiae prtino modo, vel se a do, possit dici pati. Et circa hoc duo facit. Pr no oliendit quot modis dicitur pati. Secundo man sellat pro 'ositu in, ibi iSpeculans autem tit habens scientiam .s Dicit ergo pruno, quod sicut potentia, de actus non diis cuntur simpliciter,sed multipliciter, ita, Ic pati no vno modo, sed multipliciter. Dicit enim pati uno modo,s cundum quandam co ruptionem, quaesita contrario. P ti dupli Palfioenam proprie dicta, videtur importare quodda ς ἰῆς deerementum patientis, inquantum vincitur ab agenter decrςmentum autem patienti accidit secundum ualiquid a patiente abi, citur quae quidcm abieci io, comruptio quaedam est: vel simpliciter icut quando ab ij .citur forma substantialis vel seeundum quid, licui qui. do abi jcitur forma accidentalis. Huiui noli autem forme abiectio, sit a contrario agente: abi j itur enim sorma I materia vel sublecto, per introducti .mem contrariae formae, dc hoc eli a contratio agente. Patuo igitur modo proprie dicitur passio secundum quod quidam eorruptio fit a contra pio. Alio modo Pas, O communiato dicitur & minus propri e , secundum, sciri cet quod imporcat quandam reci ptionem. Et quia quod eii r
ceptiuum alicrius, comparatur ad ipsum,ircutpote
tia ad acium: inui aulcm eli Pericco Potentiae, deo hoc
69쪽
. hoc modo dicitur passio, non secundum quod fit quaedam corruptio patientis, sed magis secundum quod fit quaedam salus,& perfectio eius, quod eli in potentia, ab eo, quod est in actu. Quod enim est in potentia,non perficitur, niti per id.quod eli in actu. Quod autem in actu elt, non eli contrarium ei quod est inpotentia, i quantum huiusmodi, sed magis limite . nam potentia nihil aliud est,quam quidam ordo ad aetum, nisi autem ei set aliqua limilitudo inter potentiam, &actum, non esset nec ei larium quod proptius actus fieret in propria potentia. Potentia igitur tacdicta, non est a contrario,iicut potentia primo modo dicta,sed eli a similli,eo modo quo potentia se habet secundum limilitudinem adactum. Dcande cum dicit.
Fιt citam contemplans, quod scientiam habet. Quod quidem aut non est Aterari 'rei sum enim fit incrimentum est in actium perfit Bouemue aut aliud alterationisci genus. Quocirca nun restet habet , dicere ipsim sciens, cum sit uterari liια Hic aedi catorciu cum adi ficat. Quod igitur in actum duci ex eo quod est intelligens pol tia , atque ciens, id non doctrinam appellare oportet .sed aliud nomen est aequum habere.
aut est rum genas alteration:s est n non bene babet a d cere Uzeutem, cum aptat alterarescut nec adimator sum aificat. In actum igitur ducens, ex porentia ente secundum vitelligere. Iapere, non doctrinam arpellaretata alteram habere denominationem in1 - est.
Manifestat. virum quod educitur de potentia in actum sciet tiae patiaturata primo manifestat hoc circa id , quod educitur de lectanda potetia in actum purum Secundo autem manifestat hoc circa id, quod educit ut de potentia prima in habitu ibi i Ex potentia autem deci Dicit ergo primo, quod halaetis scientiam, id est habitualiter iciens, fit actu speculans. Sed hoc aut nocelt vere, ac proprie alterari, di pati, qui ,ut dictum est, non eli proprie pallio de alterat io,cum dupo etia procedit in actum, ted cum aliquid de contrario mutaturm contrarium. CVRi autem habituat; ter sciens, liti peculans actu, non mutatur de contrario in contrarium,
sed proficit in eo quod iam habet. Et huς ι quod di
sit quod i eii additio in ipsum, de in actum. I Additur, iccia cnim elye sco Ut sc cundum quod pro icit in actum. Aut si dicatur altera rude pati, erit aliud gen*s alserationis, & passiqnis non proprie dictae. Et noc mani teliat per exemplum dicens, ut bene se habet . dicere sapien
tem habitualiter, cum lapiat actu, alterari, sicut ncque dicimus aedificatores' ait et ari, cum aediscat . Concludit autem ulterius,quod cum ille qui tr nlit de habita ... i in actu non accipiat nouo scientiam, sed proliciat, i Ec per ficiat u r in eo qui id habet: doceri autem,lci etiam est acquirere: man illitum est, quod cum educitur sv quis de polentia in adium, secundum hoc ιν incipit iacere eum intelligere actu, &iapere, non citi ullum ptatis exitus de potentia iii acium habeat denominati nem doctrinae, sed aliquam aliam poteli trabere, quae
' quidem sorte non cli potita, sed potest puni. Deinde
m quod ex eo quod est potentia, discit, accipitque scientiam ab eo quod eji actu ficiens, atque ab idi. docente, id autem aut non est Acendum pata, ac alterari, aut duos alterationis esse modos fateamur oportet: eam n-Yuam, mutarioncm, quae adpriuatin. s e,i di ostiones, in eam qua eii ad ba itus acque naturam. Ea pol tia autem eate discenso r accipiens scienti. ab eo pu acta AP docto es docet. aut ncquepati ditendum csicut dictum ess 9 aut duos esse modos atterationis, eam,quae is pniuatinas diluitiones est, mutationem , O eam, quae sit in habitus naturam. Manifestat,utrum cum aliquis exit de prima potentia in actum scientiae, altemur. de patiatur de dicit Pcum aliquιs Prius sciens in potetia tantum fit addiscens& accipiens ieientiam ab eo, aut eli actu sciens, de a magistro, vel nodebet dici pati limpliciter,de alterari, aut dicendum elt esse duos modo, alterationis. quorum unus alterationis est secundum i mutationem, in priuationis dispotitiones, i id eli in dispositiones contrarias, . quibus priuantur, propter dispositiones prius existentes, quia unu in contrariorum est priuatio alterius . Alter vero alterationis inodus eii secundum i mutationem
in habitum de natura, i id eli secundum quod recipui niue aliqui habitus. de lorae. quae sunt perfectiones naturae, absque eo quod aliquid abi jciatur. Ille igitur,qui addiscit scientiam, non alteratur,neque patitur primo modo,scd secundo . Videtur autem hoc esse c5trariu metus quod supra dixit , 'uod multotiens qui addiscit
scientiam, mutatus est a contrario habitu, & ita vide. tur quod lit alteratio secundum mutationem in priualiuasuis politiones. Sed dicedum quod cum aliquis ab errore reducitur ad icientiam veritatis,elt ibi quaedam limilitudo alterationis, quae est de contrario ad contrarium, non tamen vere citi bitalis alteratio. Nam altera- rationi. quae eis de contrario in cotrarium, utrunque per alxer xi Quas St, esse ala i er c 5mpetit scilicet id, sit 1 contrario, de 'i' quod sit in contrarium Aicut enim dealbatum non ei nisi ad album, ita no est niti a nigro vel medio, quod respectu albi est quodammodo nigrum. Sed in acquilitione scientiae accidit suod ille, qui acquirit scientiam verItam, prius hierit in errore absque hoc enim potest adduci ad scientiam veritatis, unde non est vere alterario de cotrario in contra iv. item dubitatur de hoc oldicit, quod ille, qui accipit scientiam fit actu sciens ascientem actu, e magi lim. Hoc enim non semper fili cientiam enim aliquis acquilit, non solum addiscendo a ni agri lio, sed emam per se inueniendo. Et ad hoe dicendum et t. quod semper cum aliquis est in potentia talem, si fiat actu habens scientiam, oportet quod hoc sit ab eo quod est aetu . Considerandum tamen cit, laliquid aliquando reducitur de potentia in aetim ab extrinseco principio tantum . sicut aer illuminatur ab co,quod eii actu lucidum,quandoque autem dc a principio intrinseco, do a principio extrinseco . sicut homo
sanatur,oc a natura, de a medico, utrobique autem lana
tura sanitate in actu . Manilesium eli enim quod in mente Medici eii ratio lanitatis, lecudum quam sanat. oportet etiam inco , qui sanatur secundum naturam, ei se aliquam partem sanam, scilicet cor, cuius virtute aliae partes sanantur, de cum Medicus sanat, noc modo lanat, sicut natura sanaret scilicet calefaciendo, aut inirigi dando,aut aliter transmutando.vnde Medicus nihil aliud facit quam quod auxiliatur naturae ad expel .lendum morbum, quo auxilio natura non egeret, sie: et tortis. Eodem autem modo se habet inscientiae acquisitione. homo erum aes uirit scientiam, de a principio intrinseco eum inuenit, dc a principio extrinlecadum addiscit. Vtrobique autem reducitur de potentia in actum, ab eo quoa eit actu. Homo enim per i umen intellectus agentis,itatim cognoicit actu Prima princi- . . .: pia naturaliter cognita,& dum ex eis coclusiones elicit. per hoc quod actu scit,venit in actualem cognitionem eorum,quae polentia sciebat. Et eodem modo exterius docens eiu uxiliatur ad sciendum, scilicet ex principijs addiscenti notis, deducens eum per demonii rationem in conciusiones prius ignotas. Quod quidem auxilium exurius homini necellorium no esset, si adeo esset perspicacis
70쪽
spicacis intellectus, quod per seipsum posset ex principiis notis conclusiones elicere, suae quidem Pes spicacvtas hominibus ad est lecundum plus& imi M. LECTIO XII.
si iis ita situ, prima qηι - motatio sensiti-ui,a , e' quod a erat et om aut ortum, ac generatum eii, habet iam frasum, perinde atque scientiaue e sentire a D. sit deest comtemplari. Seu risi autem prim q: idem mutatio fit a generante . Usem autem generatrem en habet iam siti ut scientiam . Et enti refecunduria iam, si uter dieitar ipse
consid rare. Postquam Philosoplius distinxit potetiam, de actum& Oliendri quomodo aliquid de potentia in actum excat circa intes lecti qd dixerat de intellectu adaptat ad lenium. Et circa hoc tria facitit'. Primo oliendit quomodocii ca tensum aliquid educitur de potentia in actum. Secundo ostendit differentiam inter sensumti intellectum, ibit Disserui autem quia huius quidem accidentia&c. t Tertio colligit epilogandiuquae dixerat de sensu, ibi ι Nunc aui emini intum Conliderari dum est ergo circa primum , quod sicut in leaena iacit duplex potentia,& duplex actus ota est & circa lenium. Nam quod nondum habet sensum de natu mi eli habere,est in potetia ad sensum .Et quod iam habet sensum de nondum sentit, est potentia lentiens sicut circa utentiam dicebatur. Sicut autem de patentia prima aliquid
mutatur in primum actum , dum acquisit scientiam Perdoctrina in . ita deprima poteritia adsensum, aliuquid mutatur in actum , vlis edicet habeat lenium per generat On . Sentus autem naturaliter ineliani mali. unde ii cur per generationem a mura it proprIam natu ram, Ic specten . ita acquirit senium ecias autenheli de scienti quae non inest homini per naturam, sed acqui-xitur per intentionem,be disciplinam. Hoc ei tergo dicit,quod prima mutatu sensiti ui ista generante. Mamicliat aut in primam mutationem, quae eit de pura potentia in aetum primum duces . Nec autem vi. malivst agen ante. nani pes eirtutem, quae Si in a minc, Quintur anima sentit tua de potentia in actiam Lum omnibus iiii potenti j . Cum autem animal iam pone ratum cit, tum h ic modo hinci senium, sicut aliquis babet scientiam, quando iam didici I . Sed quando iam sciuit Iecundum actum, tun is habet lac utili quia amaaucos siderat. Deinde cita dicit. Diu
D. ferentia tamen est. Nam ea, quae actu se si ii t
Dierunt tamen quia acti rea si si mae operatimnaee, uasor rempe visibile, audibile, si ii iret aute, b rem ina sensibilium. Causa autem est, boni amissi Ἀ-rium quidem, siecundum actum senjas scientia ιθ , uersatior Haec enim in i a quoda modo sunt am
Quia pbsuerat ii militudinem inter i utite in actu,& considerare , vult olitia aere cliti ii ii iam interea. cuius quidem diiset Oitiae causam at signare incipit
dii ere ita obiectu uni. scilicet ieni bilium, o in ciligibilium,quae sentiuntur At consigerantur in actu. seni ibiliachim quae sunt activa Operatisonis sentitiuae scilicet visibile, 'de audibile, de alia huiusmodi, sunt extra animam. uius causa, aliquia sinita secu au in actum, sunt
singulariis. q. t tint ex ita an imam, ted scientia est uniueri alium, quae quoda in motu lunt m amma. Ex quo patet, quod ille, qui iam liab I l enua in , non oportet quod quaerat extra tua obieci ita habet ςa in te, vadero teli considerare ea ccm vult, ni u liarte per accidens impediatur. Seu lentire non pote ii aliquis cum vult, quia sensibilia non tabet inii, iς i ut Orici Paci lint cicit Da i licui clide op ratione lenitium,ita eli in i e-
iij, sentibilium, q iaci alii lenubilia sunt denunteio
singularium, de corum quae Iuni cxtra animam. Vnde Te . m. t. homo non pdtest colauciare tecundum scientiarn, Oni R et ni alen ibilia, quae vult, sedit a tanti in quae sciatu pei cepit . Sed secundum celt Hilumem deterini nare de his, tinerum erit tompu, , scilicet in ς. ut Ogctur de iniciaco Duellectu, civ. e dc conlpria i ncunctim in ad imitam. Circaea valuei lili vero, tuae bicolautitur, comiaei anuum ci quare ierisus in linguibrium .icientia vero via tu lalti iii, quin modo vulu ri liaiiat in amat inci naum cit igitur cffca prianum, quod leuius cit virtus in orgat oco. Eo sali,
intellectus fodi cli virtus inini iter ait, quae uoti ei tactus ali. uici, orgalai corporaliLynuin quo cui ibaui eiurecipuurui a i quia pcr modustu, cogi uiro aut Divi
ιιι 1sulari K. Maera autem in intellectu, lepresentat rein lacui iuuin r,tione v n i u statis naturae. de uiue cit caca
modo i Lucium te. Sicut de albuni puteii accipi das Lue ver id, cui ricidi fetae tiam, vel iptum uic secun d ita
cum quoia luciduallae disti. lita acie iatu .a, ut adue bus. vul- nu intcurio uniuersalitatis, i ita natura noluim , na uotile du-
ut eatur . naucinti struthi uniuersalitata, intemicui cui au tu quou abitratu tui a materia indiuiduali. Non cit aute in pol sibile, quod abi tranatura materia iudiu uuali ealilcr, licui triatonici potuerunt. Non enim cli homo naturalis, id e t realis, mri in iis carnibus. Se In nis Olsibus, sicut proaat Philolo Plius in 7. Ic aplay. Resua quitur agitur . quod natalia Ilumana non ita uecelle