Scotus academicus seu Universa doctoris subtilis theologica dogmatica r.p. Claudii Frassen ordinis ... Tomus primus duodecimus Tomus sextus. De legibus

61쪽

18 Τraa IV. Disp. II. Art. III. Quaest. II.

Ruis velit , aut nolit Deum ab aliis dili i .

Ratio autem cur Deum amans persecte , posset non teneri ut vellet positive ipsum ab

aliis diligi, vel possideri, est quia sorte non

placeret ipsi Deo se communicare aliis hominibus sicut se communicat homini diligenti; Aut quia non esset notum diligenii quod Deo placeret aliis se communicare sicut & sibi. Sicut enim licet Deus de facto velit communicare illis, quos PNd stinat, & ut sic ab eis amore perfectistii modi ligi, tamen non vult sese communicare eis, quos non praedestinat, aut ab iis taliter diligi: Ita mirum non est, quod qui Deum diligit, posset non velis p tive ipsum ab aliis non diligi, quia non constaret naturali cognitione talem amorem ab aliis hominibus elicitum Deo fore acceptum: atque adeo praeceptum quo quis diligit Deum, non potest ipsum obligare naturaliter , ut velit ipsum ab aliis siti t. Respondet Guod elli Deus esset diligendus ex strictissimo , de indispensabili Iegis

naturae praecepto, & quamvis virtute ejusdem vel alterius pracepti similis diligendus esset proximus ea dilectione qua teneremur velle ipsum efficaciter diligere Deum , &pervenire ad beatitudinem 3 tamen exinde non sequeretur praecepta secundae tabulae esse naturali lure observanda, quia eatenus

ex praecepto de habenda hujusmodi diis

etione proximi sequeretur necessario obse vanda praecepta secundae tabulae, quatenus sine tali observatione non posset proximus

tali dilectione diligi: Sed ita non est; nulla. enita repugnantia est quod quis vellet Deum diligere proximum, Ac ipsum pervenire ad ultimam beatitudinem , & simul vellet eum interficere, & bonis suis eum expoliare. Imo posset iudicare, licet erronee, quod illa intersectio, & illa bonorum expoliatio conduceret ipsum ad beatitudinem assequendam; nempe si judicaret se es se in statu gratiae; in quo si moreretur , haud dubie salvus esset: similiter judicare posset quod possesso bonorum temporalium

foret proximo nociva ad beatitudinem o tinendam: adeoque quod expoliatio bon rum illorum conduceret proximum ad be titudinem asinuendam , 8c consequenter

licci quis ex praecepto de alligendo Deo ,

positive teneretur velle etiam Deum a proximo suo dili si, non tamen inde sequeretur quod pari ratione teneretur ad observanda praecepta secundae rabulae . Ad avtiaritates autem quibus suadebatur proximi dilectionem necessario sequi ex dilectione Dei, quae est praeceptum legis naturae, Respondet Doetor n. Ia. Primo quod

illa, ad quae sese extendit dilectio proximi,

sequuntur quidem ex principiis legis naturae , non tamen sunt revera de stricta lege naturae, sed solum reductive; ideoque per se non sunt in dispensabilia; quamvis enim praecepta secundae tabulae sequantur ex dilectione i naturaliter, non tanaen inde inferre licet quod illa sint indispensabilia ,

sed tantum concluditur, quod qui Deum diligit, etiam tenetur, Ze proximum diligere, & ipsi non dare occalionem offendem di Deum; nec ullam ei inserre injuriam ejus bona auferendo: quamvis haec non hane.

ccssario sequantur, quin pro libito possit Deus hic, de nunc dispensare Cum aliquo in illa rosibitione de auferendis proximi bonis, cle inserendis ipsi injuriis. Dices seeundo; Quae fiunt contra praecepta secundae tabulae, directὰ militant in ipsam naturae legem, subindeque rer se & ex se mala sunt & illicita; etiam independentera lege positiva; sed in iis, quς per se mala

sunt, Deus dispensare nequit: alioquin es-ficeret, ut malum licite neri posset, quod implicat: malum enim ut malum, est illicitum: Ergo in iis, quς per prςcepta Gundae tabulae prohibentur, Deus dispensare nequit. D arguo maiorem. Militant in ipsam naturae legem directe i & per si, nego: ex consequenti & illative , concedo: noces , non sunt de lege naturae strictissima ac in-

dispensabili; quippe cum nec sint trincipia,

nec conclusiones talis legis; sea tantum consequenter ex talis legis conclusionibus inseruntur, subindeque censeri non debent

indispensabilia: Hel auter dico ι Praecepta secundae tabulae esse quidem prohibita , aut

praecepta a voluntate Dei, ut Authoris naturae , non tamen praecepta, aut prohibita

sub Nna inferni, aut privationis vit ete nae. Aliquid enim eotest csse prohibitum,

aut preceptum dupliciter: uno modo sub aliqua p a in genere, de indeterminate, aut sub pena determinata ordinis quasi naturalis, icilicet mortis temporaIis, aut i carcerationis, vcl jacturae bonorum . Alio modo posset aliquid este praeceptum , vel prohibitum, subrina inferni, 3e privationis beatitudinis, itaut qui trasprederetur praeceptum, merito judicaretur dignus esse inserno, aut beatitudinis privatione. Non est aut cra

62쪽

De Dispensatione

necesse quod quidquid praecipitur, aut Pr

liibetur in Decalogo, maxime in secunda tabula, sit prohibitiam, aut praeceptum pr cepto juris naturalis obligante ad rinam aeternam in serni indemdenter ab aliqua positiva ordinatione Dei. Neque enim evidens est ex terminis, quod tanta sit malutia in adulterio, aut homicidio, aut furto v.g. ut propter illa commissa deberet quis puniri poena tam dira, & saeva, quam est illa p aena aeterna sensus aeterni quam de facto incurrunt omnes adulteri, homicidae , & fures ex hac vita absque salutari enitentia migrantes: neque possunt assinari ulla eri ja, ex quibus id natur iter collis possi, praesertim cum ex natura rei non appareat qualiter per illa delicta inseratur injuria Deo , aut aliquid committatur, quod per se incompatibilitatem habeat cum ultimo fine. Dices S. Paulus ad Romanos 2. amrmatuod qui fior lege pereaverunt sine lage perium . Quibus significare videtur quod quamvis non esset lex aliqua positiva de praeceptis Decalogi , qualis de facto data

ust Judaeis per Moysem , & nobis per

Christum, adhuc qui transgrederetur illa praecepta iuris naturae perire posset , SPuniri aeterna morte, ac amissione beatitudinis aeternae. Quod utique Confirmatur

ex eodem Apostolo I. Cor. 6. An nescitis quia iniqui regηum Dei uin possidebunt λ N lite errare, neque 'niearat , neque adulteri, e . regnum Dei possdebunt. Igitur ex Ap stolo, quamvis non esset lex positiva , nihilominus qui talia crimina patrarent, rei forent damnationis aetei nς, Habindeque lex naturalis obligat etiam ad pςnas inferni. Re1 deo negando consequentiam: Nam Apostolus non loquitur ausolute, & in casu in quo non esset lex positiva: sed de facto de prout nunc res se habet, scilicet quatenus fornicatio, adulterium , & alia

ejusmodi prohibentur per legem positivam

sub poena damnationis aetemae . Ad pri rem textum dico, Apoliolum intelligi posse non de quibuscumque Peccatis , quae

fiunt Contra praecepta naturae, sed tantiim

de illis, qua fiunt contra praecepta strictissimi juris naturae 3 qualia sunt duo riora praecepta Decalogi , quibus pro-ibetur idolotum servitus, di irreverentia Deo rahibenda .

legis naturalis.

CONCLUSIO TERTIA.

quaesitini de iure naturae. Probatur 3. auth

ritate S. Bernardi in priori conclusione laudata, ubi cum consensisset Deum posse dispensare in yr eptis secundae tabulae , ait; frie et fi nullam prorsus dispensationem admittant, nec cuidam bominum ex iis aliqvo m

do silvere, aut licuit, aut licebit . Probatin a. ratione . Non potest in serior superiorem absolvere ut Constat dist. ai. cap. inferior : neque ligatum a superiore solvere potest inferior, ut habetur c. u Leo de Clerico aegracante: atqui si authoritate humana dispenseri posset in lege naturali, solveret authoritas creata, & inserior obligationem, quam ex Dei ordinatione homines contraxerunt: Ergo dcc. Deinde, i

limet Principes , & Ecclesiae Praesules isnentur ' eptis buris naturae : Ergo non possunt in eis dissensare . COUequentia patet: qui enim subduntur

praeceptis , ct tenentur ad ea servanda , non possiunt ab eorum praeceptorum obligatione dispensare. Anteceares erιam constat, siquidem praecepta legis naturae ad omnes omnino homines rationis compotes spectanti Ergo maxime ad eos , qui praecipue ratione , & prudentia pollere debent ut alios debite dirigant , & ordinent. Dentique: si Pontifices, & Principes possent di- nsare in aliquibus pr ceptis quae vel sunt de iure naturae, vel ad illud spectant, maxime possent distensare in praeceptis secundae tabulae: sed id praestare non possiunt, alias risunt dare potestatem fornicandi ,

interficiendi innocentem, & accipiendi aliena bona: hoc autem ut constat, falsum est: igitur etiam falsum id unde sequitur. Dices: Summus Pontifex dispensat interdum de residentia Pastorum: at Pastorum relidentia est de lege nazurali, ex Concilio Tridentino ses a 3. e. I. de reformatione: Ergo in eo dispensari potest. Item, de jure naturae est , ut qui vovit , reddat D mino quod vovit 3 sed summus Pontifex dispensat in votis: Ergo dcc. Rest reprim Negando minorem'. n . enim a rid. non affirmat residentiam Past rum esse de mre naturali, sed tantum sania ficat eam esse de iure divino, ait enim . Clim praecepto divino mandatum sit om- is

63쪽

iso Tract. IV. Disp. II. Art. III. Quaest. III.

is nibus, quibus animarum cura commissari est, OVes suas cognoscere, pro his sacri ,, ficium offerre, verbique divini praedica-

, , tione, sacramentorum administratione , se ac bonorum omnium operum exemplo M Pascere, pauperum, aliarumque misera- ,, bilium personarum curam paternam geri rere, & in cettera munera pastoralia in-M Cumbere, quae omnia nequaquam ab iis

,, prς stari, & impleri possunt, qui gregi., suo neque vigilant, neque assistunt ό sedri mercenariorum more delerunt : Sacrosan.

cta Synodus eos admonet, & hortatur, ,, ut dirinorum praeceptorum memores, fa-

ctique forma gregis, in judicio , ac ve-

,, ritate pascant ac regant. Quibus verbis solium significatur relidemiam pastorum censeri posse, non quidem de jure natura-1i, sed de jure divino positivo: nam ex illis non potest haberi quod residentia sit

de alio jure, quam ex quo pastores obligantur ad pravianda munia , quae absen tes exequi non possent: at Concilium s-gnificat quod ad ea praestanda teneantur , non ex jure naturae, sed ex praecepto divino, subindeque residentia pastorum posset non censeri esse de jure naturae . Reumauis a. Distinguendo majorem; summus Fontifex dispensat de residentia pastorum dispensatione proprie dicta , quae fiatvroprio iure, & Propria authoritate, quae solvat residendi obligationem absque externa gravi causa concurrente: Nego, dispensatione improprie dicta quς sit tantum deci ratio pastores in eo casu non teneri ad residendum, propter graves causas, & eorum prςsentiam alibi exigentes, & eos alio eu Cantesi Concedo: 1gitur summus Pontifex Proprie non dispensat de residentia pastorum Cum eis licentiam concedit alio migrandi: sed tantum declarat in aliquo particulari Casu pastores non teneri ad residentiam :enim vero soliim Pastores residere debent

cum plebe sibi commissa; quando publici

boni necessitas, vel utilitas eos alio non vocat, quod utique prudenter declaratum

est, & statutum in Gncilio Tridentino i co laudato, ubi cum declaramet omnes Pa-sores; Etiamsi anctae Romoae Eee a Camaenales sint, obligari adpresenalem in sua Ec-ves atris refidentiam, ubi imunm sibi incis debeti teneantur, neque obesse posse nisi

certis de causu : subdit, Nam cum Cisi βω-na ctaritas, urgens necessitas, debna obevientia ae eviden Ere ae , uti Reipublicae ut, litas aliquos minunquam abesse postulem, is

te sustrataηes antismistri remente , qui eiusdem Metropolitani ab lentiam probare debebit, in seripiis esse an cibandas. Non potest ergo summus Pontifex, de facto dial pensare cum Episcopis, ut non retaeant pro eo tempore suo cst obligatio juris , aut naturae, aut divini ad residendum, nisi ob gravissimam causam, talemque ob quam merito existimare possi i , nec Deum nec naturam ea causa posita ad residentiam o ligare. Quando autem ob leves causas PMstores a restentia dispensit summus Pontifex , si tamen id faciat aliquando, id solum praestat clim Pastoris piaesentia non ita videtur gregi necessaria , aut utilis , quin prudenter existimari possit ire eo casu, nec Deum , nec naturam talem rerudentiam praecipere .

Adbeeundum: Dico eodem modo, quo ad primum; etenim summus Pontifex proprie non dispensat in ullo voto aut juramento, nec etiam in patrimonio ratos sed tantum

declarat propter graves concurrentes causas, eos qui votum emiserunt, non teneri

ad id implendum in tali casu particulari

ex lege naturae; nam est quidem de jure n turae, ut qui vovit , remanentibus omnino iisdem circumstantiis reddat Domino quod vovitue non est autem de jure naturae ut v tum persolvatur in aliquibus circumstantiis,& casibus concurrentibus, nempe si mat ria voti reddatur moraliter impossit bilis: v. g. si quis vovisset dare centum aureos Ecclesiae infra annum, post mensem autem --nibus bonis spoliaretur , & in extremam

necessitatem redigeretur, tunc ad solvendum votum non teneretur lege naturς. quia

voti materia est ipsi moraliter imponi bilis 3 vel si observatio voti minoris sit persecti nis, & meriti apud Deum: ut si v .g. quis vovissct dare Ecclesiae cereum, haud dubie

voto satisfaceret si loco cerei daret aureum calicem, quia lex naturae nunquam obligat necessario ad omittendum maius bonum pro solvendo minori bono. Idem dicendum quando occurrit periculum jacturae majoris

ni , puta si quis vovit castitatem voto simplici, de postmodum gravissimis ustulatus concupiscemiae stimulis verseretur in periculo non solum votum infringendi, sed etiam peccandi peccato sornicationis, aut adul-

64쪽

De Dispensatione legis naturalis . si

adulterii, aut aliquo alio deteriori, a quo periculo liberaretur, si a voto iliatus liciis ducere posset uxorem: hoc inquam in casu, legitime declarat summus Pontifex ipsum

non teneri lege naturet ad permanendum in voto. Tum quia ipse vovens moraliter censendus est non hanuisse voluntatem exter - . dendi votum suum ad istum casum mora Iiter impossibilem r Tum quia lex naturalis non censetur obligare ad aliquid praestandum, unde tam 3rave damnum sequitur , quanta in incontinentiae feritas : dum d nique quia ipsa ratio naturalis dictitat quod uando occurrit jactura necessaris faciena duorum bonorum diversae rationis , &aestiisationis, potius esse faciendam iacturam minoris, quam maloris boni : praestat enim pati abscissionem brachii, aut alterius Partis corporis, quam mortem ipsam, quia corporis integratio minus est bonum , quam exterminatio vitae. Unde cum status virginalis pudicitiς quantumlibet excellens, minus sit ocinum, quam status gratiae sanctificantis , cujus jacturam facere periclitatur is, qui vovit: in eo casu declarat summus Pontifex illum a voto abisivi, subindeque summus Ponti sex non dispensat, nec dispensare potest in ullo v to persecta dispensatione, sicut dispensarcpotest in legibus Ecclesiasticis a se conditis pleno iure, & absque ulla causa. Dices: Illa causa quam exigeret summus Pontifex ut dispensaret legitime, vel solvit obligationem juris naturalis, vel non ι si

non solvat: crgo censetur reucia summus

Ranti sex pleno iure dispensare: si Blvat , ergo si ustra recurritur ad summum Pontificem pro obtinenda dispensatione illius obligationis, quae iam nulla est . Respondeo, equidem causam illam gravem

currentem revera solvere obligationem legis naturae, nec minus Propter a recus

rendum esse ad summum Pontificem , non quidem ut alligationem talem solvat, sed ut solutam declaret, tanquam Ecclesiae su-Premum caput. Quemadmodum enim licet aliquis revera certus esset quod res quam Proximus detinet, ad se pertineat, non POL Iet tamen licite aliquando ipsam sibi vindicaze propria authoritate, sed ad id esset expectanda, & postulanda sententia judicis:

Ita pariter licet aliquis esset certus se habere iusticientem causam cur censeatur sinlutus ab obligatione voti persolvendi, non tamen deberet votum infringere donec e

posita causa coram summo Pontifice, ejus declarationem haberet, qua nempe , Aesibi & Ecclesiae constaret ipsum amplius non teneri ad voti solutionem .distabis: Non solum summus Pontifex declarat nullam amplius urgere voti obligationem, sed etiam revera voventem ab ea solvit: emo proprie dispenset. Patet a tecedrat , quia aequc utitur verbo dispensa di dum solvit ab obligatione voti, ac quando dispensat de lege a se posita, sed dum hoc verbo utitur in selvenda lege a se pomta, revera proprie, & pleno jure dispensata ergo pari ratione dispensat dum solvit a volo.

Nego antecedens, Et ad eius probationem dico, quod etsi summus Pontifex in illis declarationibus utatur verbo dispensandi, non inde sequitur quod revera in illis dispenlat: verbum enim dispense est aequiv cum, & significataliquando quemctimque actum superioris, quo aliquid fit, aut cognoscitur esse licitum, quod alias illicitum esset, aut licitum esse non cognosceretur, sive intelim ille actus sit propria dispensatio, sive sola declaratio. Nec refert quod simpliciter utatur isto verbo in solvenda obliaatione votorum ac in solvendis legibus a se positis: Nam diversitas significati nis in eo casu non est petenda ex verbis, sed ex natura rei subjectae. Hinc quia materia iuris Pontificii subjecta est absolute summo Pontifici, ita ut absque ulla causa antccedente suam volitionem Possit conc dere licentiam alicui id, quod praecipitur, non exequi, idcirco dum hanc licentiam concedit, proprie censetur dispensaret quia vera materia luris naturalis absolute non subjicitur ulli authoritati humanae 3 ideo non potest in ea dispensare lammus Domti sex pleno jure , & nis concurrat aliqua gravis causa. Unde tunc verbum dispenso ab eo usurpatum, non habet veram , Aepropiam significationem: utitur nihilominus recte ipso modo loquendi ι tum quia perinde est quantum ad praxim & usim communem fidclium: tum quia non parum conducit ad timoratae conscientiae simplicium scrupulos rem vendos . Vetuis : Summus Pontifex facultatem habet solvendi quodcumque vinculum interris, ut constat ex illis verbis Matth. I 8. Meumque s eris super terram eris sumtum os 3 Eigo potest quodlibet vinculum voti, Iuramenti , di matrim nil rati pleno jure solvere .

65쪽

isa Tract. IV. Disp. III. Art. I. Quaest. I.

mam authoritateni res materiae deteris

minatae, & sibi subiectae, Concedo . Respectu cujuslibet materiae , Nego . Alias enim summus Pontifex dispensare possct in obligatione veritatis dicendae, eliciendi amoris divini, servandae vitae innocentis sicque efficere ut mendacium, odium Dei, de perjurium forent licita . Unde licet summus Pontifex in Ecclesia supremam

habeat potestatem , tamen non censetur

posue solvere quamlibet hominis dispens

tionem; alias cum etiam Imperator habeat supremam potestatem in rebus temporalibus posset etiam lvere naturalem obligationem subditoram in promissis pactis&c. quod tamen damnatur in Clementina pastoratu de re iuri in sine ubi habet quod Imperatori non liccat tollere, quς juris naturalis sunt. Quaercs-lex naturalis admittere possit explicatis , O, declarationem.

A Ffirmo: cum enim omnia quae sunt

iuris naturalis non sint argue nota , de aci intelligendum facilia, cumque graves aliquando occurrere possint circumissantiae, in quibus duo pugnantia naturae Praecepta servanda concurrere videntur , necessario opus est declaratione , & explicatione , qua constat quidnam in illis circumstantiis sit faciendum. Sic v. g. Iicet lex naturalis praecipiat aIienum emerestituendum , mim tamen praecipiat esse servandam vitam. & famam, inde sit quod non sit restituendus gladius surioso dum pericuIum adest ne vel ipsum, vel restituentem, aut alios occidat.

nee tamen declaratio proprie non est dicenda Epixeia : cum enim haec dicatur ab Arist. s. Ethicorum cap. Io. Emendam legis, re ea parte qua is is propter unive sale : haec cadere nequit in Iegem naturaei quia haec non prohibet, nec praecipit universaliter, & absolute, sed tantum in iis casibus, in quibus actus praeceptus est necessarius ex natura rei, & actus prohibitus est malus, de nec uio fugiemus.

DISPUTATIO TERTIA

'De Lege Divina. DEum esse legum Conditorem, legis

latorumque Principem nemo sanae mentis negare potest; erus enim est universam mundi machinam , & maxime homines terrae incolas , legibus instrume ut cuncta condidit , ut ad praescriptum sibi finem recto tramite collineent . Quo circi fion satis ei visum fuit naturae legem

hominum cordibus inscribere, sed, inquit S. August. in Psalm. so. rubi bomines aliquid deflisse querereηtur, sexiptum s in

tabulis, quod is in eordibus non legebant 'non enim , seriptum non habebant, sed i gere nolebant : an tum est oeulis earum quod in e scientia videre raterentur , is, qua' t rinsecus admota voce Dei ad interiora sua , - ωNuibus est. Hanc autem divinam suam vocem, & legem promulgavit Deus, tum

Iudaeis, tum Christianis; illam quidem per Moysem 3 hanc vero per Christum: illam

veterem quae pene oblivione deletam legem naturalem, in memori m hominum, usumque revocaret ι alteram vero gratiae , quae veterem imperfectam perficeret, & v cuam impleret. Quoniam autem haec utraque lax ab aeterno in Dei voluntate c

stituta simul, & sancita fuerat , idcirco triplicem divinam legem solito congrue distinguunt Theologi . Quarum Primam , quae cςterarum caput est, AEter nam appellant, secundam autem Mosaycam, tertiam vero Evangelicam, de quia bus erit sermo in tribus sequentibus Λ ticulis .

ARTICULUS PRIMUS.

LEgem aeternam appellat S.Aug. l.I. delibero arbitrio cap. de 6. summam ratisvem in Deo existentem, cui semper s 'temperandum, ves sumanam rationem qua j sum est ut omnia sint redisati na, vel ut Inquit lib.aa. contra Faust. cap.27. Lex aetemna est ratio vel voluntas Dei or inem naturae

servari praeciniens, di ari vetans . De hac autem Icge nonnulla hic sunt delibanda, siquentibus in quaestionibus. Quarum Prima aperiet, an & quid fit divina lex

66쪽

De Lege divina. st

ris 3 qtianam habeat subjecta .

quid sit lex Mema. Nota um privit Rationem divinam,

in qua maxime aeterna lex statuitur, tribus modis posse considerari. Privi quidem , quatenus est cognitio omnium csse-etuum, tam actualium, quam possibilium: Deus enim novit, & vocat ea quae non sunt tanquam ea quae sunt, inquit Apost. ad Rom. Secunia, Drout est operativa creaturarum, aperiendo scilicet divinae voluntati, eique demonstrando creaturas possibiles, quibus existcntiam per divinum suum decretum conccdere potest: quocirca apud

Psalm. dicitur Dei me ellos in intellectu . Tertiὸ denique , divina cognitio spectari Potest, quatenus est directiva , & gube

nativa omnium creaturarum in suos. fines. In hac autem postrema divinae cognitionis acceptione maxime videtur esse constituemda aeterna Dei lex .

Notandum stetinia: Quod etsi divina lex

aeterna cum divina providentia in eo conveniat, quod utraque videatur directio, &ordinatio rerum quarumlibet in fines sibi convenientes, tamen lex aeterna a Providentia divina distinguenda videtur in multis . Primὸ quidem, in eo quod illa contineat regulas maxime generalcs, eruibus res Creatae suos in fines ordinantur: Unde per se primo respicit bonum Universi: Providentia autem divina complectitur solum privatas, de speciales regulas quibus unaquaeque res suum in finem dirigitur, de bonum singulare cujusque rei respicit. Secun- , Lex aeterna importat vim obligandi Providentia veto nullam obligationem infert. Πνει, Providentia comparatur ad legem aeternam, ut conclusio parii laris ad principium universete; sicut enim lex positiva tradit in generali regulas ν v.g. Deum esse inuendum, juxta quas prudentia colligit hic, & nunc esse operandum: ita lex aeterna in Deo tradit repulas generales, qui'hus Deus intendit universum dirigi 3 puta Iapidem moveri deorsum, ignem vero su sum : bonum esse sectandum, malum sugiendum : Iliovidentia vero de motibus creaturarum disponit in particulari juxta

speciale cuiusque bonum: de ideo Providentia ad Iegem memam tanquam ad principium reducitur. Notandum tertis: Legem aeternam a caeteris Imibus in eo disti ut, quod lex aeterna non Lit lex data, sed ferens, non impressa, sed exprimens: non participatio legis alicujus, in origo, & fons omnium aliarum :ab ea namque leses omnes temporales derivantur, quς idcirco dicuntur leges impres.st, & participatς. Insuper lex aetcrna est incommutabilis: caeterae vero leges motabiles sunt: Unde S. August. tib. de vera reog. c. I P. ait: Ut ars medicitiae clim eadem maneat, is neque ullo pacto ipsa mutetur, mutat ta- rimen prςcerta languentibus, quia muta- is

bilis est nostra valetudo: ita divina Pr Dvidentias quam pro ςteina lege hic usu ispat 2 cum sit omnino in commistabilis , is mutabili tamen creaturae varie subvenit, is de pro diversitate morborum, alia alii ju- istat aut vetat utilia: unde non incipit ut is ab ipsa morte ad naturam suam, ea quς , sdeficiunt, id est ad nihilum tendunt, re ducat, & firmet. Hinc idem S. August. ,, lib. I. de liber. arbit. clim interrogasset, , , Cum ergo hγ sit una lex, ex qua aliae is 'omnes temporales ad homines re3endos is variantur Θ Non ideo ipsa variari nullo is potcst modo λ Respondet Evodius: Intel- is ligo non posse omnino; neque enim ul- ista vis, ullus casus, ulla rerum labes um- is quam effecerit, ut justum non sit omnia is esse ordinatissima, & quaecumque a lege is

aeterna promanant, quantumvis variabia is Ita, non desinunt tamen esse ab ea tan- is

quam invariabili . Tertiὀ denique , distinuuntur lex aeterna, & temporalis, quod uic subjiciantur homines mortales, & adhuc miseri; illi vero beatitudine donati, &Deo seuentes, ut egregid apud eun Hem Ausust ibidem c. s. aperit Evodius dicens ,

Beatos ob amorem ipsorum aeternorum is sub aeterna lege agere existimos miseris , , vero temporalis imponitur. ,,

His ita primissis, duo hic breviter supersunt aperienda. Primum, an ista sit admittenda σterna Dei lex aciteris legibus disti cta. secundum, quς sit ejus genuina definitio.

CONCLUSIO PRIMA.

REvera admittenda est aurea Dei lex

quam sed et Deus ab aeremo ordinat , quae rationali meaturae facienda sint aut coemda , quia fηem Abi praescriptum assequatur . E a Ita

67쪽

σε Dact. IV. Disp. III. Art. I. Quaest. I.

Ita communiter Theologi cum nostro Α-lcnli 3. pari. qu. 26. memb. I. quod utique firmatur primo authoritatibus S. August.

in primo notabili laudatis . Firmari potest etiam ipso Philosophorum sapientissimorum consensu ; nam inquit Cicero libro 2. de Legibus . Video sapien- riguinum fuisse sententiam , ut segem nequσhemisum ingeniis excogitatam , neque scitum Hiquod se populorum, sed aeternum quiddam quod universum muηdum regit, is, imperan di prohibendique sapientia . Ita principem legem ιllam , ultisnam , mentem dicebam esse omnia ratione , aut conentis, idest praecipientis , aut vetaηtis Dei ; ex qua illatiae suam dii humano generi dederunt recte est

Probat eonclusionem Alensis Aeo laudato tribus rationibus. Pri no: Nullum malum deb t esse impunitum; adeoque Omne malum puniri debet per ordinationem alicuius I is : at omne malum non punitur Per Iegem temporalem; nam inquit S. Augustinus lib. I. de libero arbitrio cap. s. H- detur lex isa quae regendis civitatibus frtur,

multa concedere atque impunita relinquere , Quae per divinam Promidentiam vindicantur :JErgo debit admitti lex aeterna, cujus illa divina Providentia est applicatio , per

quam illa peccata puniantur . Secundo plurimς sunt legestem males imuicem contrariae, subindcque conciliari debent in aliqua ratione justitiae: sed ita conciliati nequcum nisi per legem contrarium non habcni cm, qualis est aeterna; adeoque est admittcnda. Major constat ex S. August. lib. I. de libero arb. c. y. Duae leges ita sibi

utantis contrariae , ut una earum Mnorem

se,infrri minime debuisse pDenique, Necesse est in Deo esse aliquam Icgcm: sed haec non potest esse nisi aeterna:

cino iaccelle est aliquam esse legem aeternam: Minor constat, Deus enim est immutabilis, subindeque nihil ipsi de novo p

test accidere : Major similiter patet: cum enim Deus habeat Providentiam, necessario in eo supponitur ratio quadam practica totius gubcrnationis Universi, juxta illud Boetiit. de consolatione , qui perpetua mundum vatione gubernas , quocirca idem l . . Prosa 6. ait: Pro dentia est disina ratis . summo Principe coninima, qua cuncta ditiponit . Ergo illa ratio Dei ςterna habet veram rati nem lepis; tuis inquit S. Isidorus a. Ethymologiarum , si ratione lex constat , lexerit omne quod ratione constituitur. Dices I. Lex necessario requirit aliquem

cui possit praucribi; Sed ab alterno nullus

extitit cui lex praescriberetur : Ergo nulla lex aeterna esse yotuit. M or patet , Iex enim est actus imperito repugnat autem esse imperium , nisi existat Iubditus cui imperetur. Minor pariter constat, siquidem ab aeterno solus Deus extitit, cui

lex, & imperium praescribi non potest. Dsingis minorem, Non fuit aliquis su

dirus ab aeterno existens realiter, & de facto, cui lex praescriberetur pro ipsa aeterni tatis duratione implenda. Concedo : non fuit existens in idea, de decreto divino pro certa temporis disserentia a quo lex illa tunc esset implenda, Nego. Similiter probatio 'mminoris distinguo: Imperium non potest esse ternum de facto, & actu intimatum subdito, Concedo: non potest ab aeterno esse conceptum in voluntate divina, cuncta ab sterno de rnente quae pro diversa temporis disserentia executioni mandabuntur, Nego. Dices a. De ratione legis est quod promulgetur; siquidem l cx cst ordinatio facta a suis periore authoritatem in communitatem habeme. subditis intimata , & promulgata :Sed ad aeterno non potuit esse ulla legis promulgatio, quippe clim nullae ab aeterno truerint creaturae, quibus lex promulgari pos.set: Ergo nec ulla lex potuit esse ab aeterno. Respondet Alensis quod lex considerari potest, quatenus derivatur vel a legendo , vela ligando. Priori modo, certum est ipsam csse aeternam , quia in mente Dei legebatur ac manifestabatur, & quasi narrabatur, sic

autem promulgatione non egebat. Secum dum autem posteriorem derivationem, nempe quatenus lex Iigat, potest iterum hilariam spectari, nempe active vel passai ve; spi- licet vel ex parto Dei, vel ex parte creaturς per Iegem ligatae, vel obligatet ad aliquid faciendum, vel omittendum. l'riori modo. terna dici potest si non secundum adiam, saltem secundum habitum; Eodem enim modo, inquit, distinguendum est de lege ligante in Deo, sicut de dominio divino; dominium autem divinum dicitur, vel secundum habitum, vel secundum actum. Sicut ergo dominium dicitur in habitu de Deo ab mterno, dominium in actu ex tempore: Ita

lex, ti non importet habitum ligandi, sic

68쪽

De Lege divina.

aeterno est in dispositione ad ligandum , & hoc modo dicitur Iex aeterna :sed si importet actum ligandi , non ita . Unde in summa respondet , ad rationem legis satis esse quod de se vim habeat liandi licet nondum a tu liget, quia nomum est applicata, & promulgata. Rectomiso 2. Promulgationem legis posse considerari, vel ex parte Legi Statoris promulgantis, vel ex parte Subditi cui promulgatur. Priori modo lex prilis cst in legislatore promulgante quam in subdito cui promulgatur : Unde in sorma respondeo distinguendo minorem: Nulla lex potuit ab qte

no promulgari, promuIgatione se tenente ex parte creaturarum, Concedo: Promulgatione se tenente ex parte Dei supremi legislatoris , Nego: Quare autem'promulgatio ex parte Dei Iegislatoris sumciat, non autem ea promulgatio suffaciat ex parte hominis legislatoris , sed nece ario humanae leges exigant manifestari subditis per promulgationem; ratio est aperta, quia nempe cum lex aeterna sit Dei decretum immutabile, omnino invariabilis est: Unde sine ulla sui mutatione ab sterno lata obligabit in tempore: Decretum autem hominis mutabile est uehinc quamdiu non promulsatur per m

dum legis, semper se habet potius per modum propositi serendi legem, quod potest revocari , quam per modum legis firmiter stabilitς, ese latς. Unde in lege ς terna nulla alia romulgatio publica requiritur, ut a tu Ο iget, sed solum quod veniat in notitiam subditi. Quare si per internam revelationem nobis innotesceret divinae voluntatis decretum, hoc sufficeret ad obligandum .

CONCLUSIO SECUNDA.

TRiplicem aeternae legis definitionem

profert S. August. Primam quid cm lib. de libero arb. c.6. dicens , in brevia ter legis aeternae nomen ex iram: Ea est, quaesi, ut omnia mi ordinausima. Secundam vero proseri lib. de vera Religione

cap. RI. Lex aeterna est incommutabilis ver ras , quae est lex omnium artium, is, lex omni uotu Artificis. Tertiam denique eodem

libro, & cap. de libero arbitrio, dum dicit quod Lex aeterna est summa ratio cui semper obtempreandum : per quam mah miseram, boni bonam vitam merentur: per quom

illa, quae temporalis est recte fertuν reaeque

amratur.

Hanc autem tripliccm definitionem exapendit Alentis ibiaem: Lex aeterna, inquit, potest considerari secundum respectum ad bona, vel mala: vel secundiim quod respicit bona tantum. Et hoc dupliciter, quia potest considerari secundum quod respicit bona generaliter, vel bona specialiter, quae

sunt bona rationalis creaturae tantum . Quantum ergo ad primam rationem, convenit ei haec ratio: Lex terna est, qua ju- is

stum est, ut omnia sist ordinatissima r ,, lex enim aeterna, secundum quod est jus ,, ordinandi, respicit bona ,& mala: quia is

Deus bona tacit, & ordinat: malum au- istem non facit sed ordinat: Unde sicut Or- , , dinare est actus communis ipsius legis re- is spectu bonorum, & malorum: ita est no- ,, tio ipsius prout respicit bona, & mala. S cundum autem quod respicit bona gene- is raliter, sive sint bona rationalis creaturς, is sive irrationalis, convenit ei ista ratior is Lex terna est lex omnium artium, & lex , , omnipotentis Artificis. In quantum enim is est ars omnipotentis Artificis, respicit cau- issam divinam , quae est ars, & causi om- rinium bonorum. Secundit mautem quod is respicit bona rationalis creaturς tantum, riconvenit ei ista definitio: Lex aeterna est is summa ratio cui stmper obtemperandum ,, est, Bec. Rationalis enim creatura ordi- rinanda est per leges, unde lex temporalis , ,

sertur ab homine, & super homines: & nita cum ei conveniat ferre leges tempo- Hrales ut dicitur in definitione 3 constat ,, quod hoc est respectu rationalis creatu- is

rae . Similiter quod dicit 3 Cui semper ,,

obtemperandum est, convenit ei respe- is diu creaturae rationalis, quia solum ra- ritionali creaturae convenit ille actus qui is

est obtem rare. MAdvertendum est autem trium illarum definitionum seu descriptionum postremam videri magis congruam et duς namque pri res potius ad providentiam quam ad legem aeternam spectant . Tertia vero ipsam legem aeternam luculentius e plicat. Ponet tamen brevitis, & clarius definiri, dicendo quod Lex aeterna est ipsa divinae sapenthe ratio, aut ipse divinoe voluntatis azus, quo Deus ab aeterno decrevit creaturam rationalem teneri in tempore ad bor ,

vel silva faciendum, vel cavendum . Dices: Legi aeternae ex S. Augustino mox laudato, luin per est obtemperandum : sed divinae voluntati non est semper paren

69쪽

Tract. IV. DI p. III. Art. I. Quaest. II.

dum , nam ex eodem S. Augustino in Enchiridio, potcst bonus filius bona vo-Iuntate velle Patrem vivere , quem Deus vult mori Ergo lex aeterna non recte dicitur Dei voluntaS . Respondet ad minorem Alensis loco lau- dato, quod rectitudo voluntatis nostrae ,, non semper attenditur in consormati ,, ne ejus ad divinam voluntatem respectu ,, voliti , sed respectu volentis . Motus,, enim voluntatis comparatur ad volen- tem, & ad volitum: Consormatio ergori voluntatis meae ad divinam semper debet ,, esse quantum ad volentem, sed non semis per ad volitum: Unde debeo me sic con-ri formare et , ut ego velim quod Deus M vult me velle, non autem ut velim quod ri vult semper. Unde super illud Rectos δε- cet audatis, dicit Glossa : Commis utri quodcvmque vult Deus te velle , velis es, ri tu Non dicit ut velis quodcumque vult, , Deus; &sc bonus filius volens Patremti vivere, quem Deus vult mori, consor-m mat voluntatem suam , dc obtemperat, , divinae: quia ipse vult ipsum velle, sci- ,, licet Patrem vivere. Et boc , dicit Ru-

gustinus, Vult quὀd ipse filius velit Pa-

,, trem vivere ex naturali pietate, quem vultis mori ex suo iudicio .

QUAESTIO SECUNDA .

sualis , O, quotu ex fit lex aeterna. TR ia maxime veniunt hac in quaestione resolvenda . Primum , an lex aeterna iit omnino in variabilis, & immutabilis . secundum , an revera sit sons, &origo omnium aliarum lUum, tam naturalis quam positivarum. Tertium, an unica sit vel multiplex. Nolandum I. Ex nostro Alensi loco laudato memb. 2. legem aeternam a nulla prorsis creatura, sed a solo Deo comprehensive cognosci posse: cum enim haec nihil aliud sit quam prima vel itas incommutabilis seu Dcus ipse; certum est quod sicut solus Deus se ipsum comprehensive cognoscit, ita soliis legem aeternam comprelaendere potest, de nosse infinitam illius praecellentiam omnesque ipsius dotes. Ouocirca S. August. I.3.

Cons. c.3. ait, IMorabam,'non nomeram Jostulam veram interiorem exJustissima lege Dei omni textis, qua sermarentur νegionum mores:

cum i a ubique est. Hinc lib. de vera relig. c. N. ait, Est lex steundum quam Deus Iudieat omnia, de qua nullus Judieare potest. Nihilominus haec ζterna Dei lex cognosci potest a creaturis, non solum intuitive a Beatis, sed etiam discursive a Viatoribus; videlicet in eflectibus, qui aliquam reserunt illius similitudinem , & irradiationem seu Participationem, majorem vel minorem: η umquia omnis cognitio vel itatis est quaedam irradiatio legis aeternae t. nulla autem est Ecreaturis intellectualibus, Quς veritatem non cognoscat, subindnue nulla est qui aliquam aeternae legis notitiam non habeat : Tum quia omnes creaturae rationales impressam habent legem naturalem, quae nihil aliud

est quam quaedam participatio, & scintilla

linis aeternae : Tum den que , quia nulla est creatura rationis compos, quae non pos sit ex ordinatissima hujus Universi administratione judicare res omnes ita stabiliter,& invariatc consistere per divinam, & s premam divini Administratoris gubernati nem . Hinc S. Augustinus lib. de vera re lig. cap. 3o. ait, Aternae legis notis nobis impressa es: ea enim est qua Joum es ut omnia ηι ordinatissima. Licet erra aeternam illam legem comprebendere non possimus, vibilominus ipsam per varios suos sectus possumus coπ-gnoscere , si ut aliquis non videns solem in sua substantia , ipsum per irradiationem , diffusum lumen deprebendit. Notandum a. Duplicem Iegis aeternς causalitatem erga caeteras leges posse disi insui: Alia enim est in genere causae efficientis , quatenus videlicet Deus concurrendo cum intelle tuali natura per rationis lumen, quod proximum censetur legis creatae principium,& applicando intellectum Principis ad judicium praeceptivum, dicitur esse causa mniversalis omnium legum. Cum enim in omnibus movcntibus ordinatis, virtus secundimoventis derivetur a primo moventer climque Deus sit causa universalis influens esse in omnes enectus, hinc per legem aeternam, quae est in ipso suprema ratio gubernati nis, & administrationis, censetur ad aliarum Iegum constitutionem concurrere: linia namque lex aeterna est veluti causa quaedam universalis vim influens in omnes leges . Altera vero causalitas pertinet ad genus caust exemplaris, quia omnis lex creata catenus censeri potest habere vim diligendi. di regulandi actus humanos, quatenuSconformatur legi aetetnae, ut supremo ac persectissimo suo exemplari in regulando.

70쪽

De Lege divina.

Notandum 3. In qualibet lege distingui

posse triplicem statum . Primum quidem quem hanet in intema dispositione Legi latoris, quatenus in ejus mente jam illa I ex censetur esse descripta, & ejus absoluto decreto ac firma voluntate stabilita . seundus vero status est quem habet lex exterius constituta, & proposita subditis a quibus est implenda. Tertium denique respectu

rerum, quae per eam legem praecipiuntur. Priori o spectata aeterna lex est internus Dei actus, quo nempe decernit ab elerno, quae a creaturis implenda sint in te pore: Posterioribus autem modis censetur esse quid externum . Quonam autem ex illis modis censeatur invariabilis, & multiplicabilis, hic erit determinandum .

CONCLUSIO PRIMA .

LEx aeterea , respectivi ad Legislatorem ,

es immutabilis : mutabilis alitem per respectum ad subiectum eui imperat, bi ad materiam circa quam versattir. Haec conclusio tres partes complectitur, quas tradit, &confirmat S. Augustinus. Primam quidem lib.3. Confessionum cap.7. ubi ait, Ignoraham Iustitiam veram interiorem non ex consuetudine judicantem, sed ex lue rectissima Dei

e Gerum Uo regionibus, is diebura eum ipsa ubique ae semper esset, non alii alia nec alias aliter. cJuod autem est tale, inquit Alen lis membro s. est simpliciter immutabile :Ergo lex aeterna est simpliciter immutabilis. Confirmat id ipsum idem S. Augustinus libro de vera religione ubi sermonem δε- ciens de ea lege aeterna; ait, suis dubitat istam legem intervallis locorum ,-temporum, nec rem esse, nee minorem, cum potentia superet omnia λ me est lex omnium artium , cum sit omnino immutabilis . Tres autem Conclusionis partes simul cxplicat, & probat lib. I. de libero arbitrio cap. o. ubi ait, Lex illa , quae summa ratio

nominatur , cui semper obtemperandum est :per quam mali miseram , tini bonam vitam merentur; per quam denique illa quam temporalem vocandam diximus, rectὸ fertur , remque mutatvr ; pvis ne euipiam intelligenti non rncommvitabilis aeternaque videri λ Quasi diceret: Lex aeterna, quae est summa ratio rerum agendarum a Deo, est omnino immutabilis secundit in se ; licet effectus ejus sint mutabilcs, quia sunt temporales . Probatur patiter conclusio ratione The logica . Omnis actus internus divini intellectus, & divinae voluntatis , est omnino invariabilis secundum se; variabilis autem penes diversa ob ista intrinseca ad quς terminatur; sed ipsa aeterna Dei lex est actus, tum intellectus tum voluntatis ; siquidem

est summa ratio, absolutumque Dei decretum quo Deus ab aeterno stituit, dc ordinavit, quae a creaturis in tempore sunt implenda Scc. Major constat ex iis quae diximus de immutabilitate divinae voluntatis . Minor pariter patet ex supradictis . Dices: Omnis lex praecipiens contraria , est mutabilis; variatur enim lex iuxta mutationcm praeceptorum: sed lex aeterna contraria praecipit . ut indicat S. Augustinus in libris confessionum dicens , Domine simoia imperas quia aliquando votasti , qvir dubitat Le esse faciendum pDistietuit mriorem Alensis : Omnis lex

prςcipiens contraria secundiim rationes contrarias, est mutabilis, concedit; secus, negat. Similiter distineta minore, negat cori- sequentiam: lex enim aeterna nunquam diversa praecipit, secundum rationes contrarias , sed secundiim rationem unam , & immutabilem, nempe secundum id quod judicat congruere sapienti rerum ordinationi juxta lcmporum varietatem. Unde tota mutatio in res ipsas temporales, non autem in legem aeternam, est refundenda. Sicut enim, inquit Alensis , ars medicinae cum eadem

maneat, nec ullo pacto mutetur, mutat tamen praecepta languentibus, quia mutabilis est nostra valetudo : ita divina Providentia, cum sit omnino incommutabilis, mutabili tamen creaturae varie subvenit pro diveis-tate morborum; aliis alia jubet aut vetat :unde varietas est in effectu temporali. Dices g. Omnis sententia quae sertur sub conditione, & non absolute , mutabilis est, de maxime illa quae dependet cum hoc a libero arbitrio: sed sententia legis aeterne sertur sub conditione. & non abli lute, & maxime dependet a libero arbitrio: Ergo se ir-tentia legis plernς est mutabilis; subindeque etiam illa lex est mutabilis. Minor patet :uoniam lex aeterna nusquam judicavit ne

ixit absolute, iste damnabitur: sed sempcrsub conditione hac; si fuerit malus fi haliterisimiliter non dixit absolute, iste salvabitur; sed sub hac conditione, si fuerit finaliter bonust sed haec utraque conditio bonitatis, aut malitiae finalis pendet a libero ar-