장음표시 사용
161쪽
dictione desstere. Harum duarum virtutum bonum tanquam valde adhaerens bono virtutis Optimae , illius naturam aemulari videtur . eadem quoque virtutes eiusde Optimae virtutis imaginem utcunque referunt. virtus squidem ae virtutis actus quos prosequuntur, absolute sunt boni, ge malis omnibus aduersantur. Magnanimitatis & AEquanimitatis consummatio ex ea parte qua rectum propostum continent,ue communiori Iustitiae tespondent, deducenda erit ex irradiati nibus humans eatitatis ae e setarum virtutum praestantiorum ad aestimatiuam. hre enim ex propria vi recte
percipere non potest moralium virtutum naturam,pulchritudinem, structus , ae munia, licet obscurioli quadaconiectura utcunque vaticinetur. Quaproptet. nisi rationis vi accedente cogitati utque subministrante haec rectepetciperentur, constituta virtutum dileelio non consileret, seu cene omnino insima ac guet uati, eis ei:
non dissimili ratione partes, qui seu ad Ptudet iam, leuad Fortitudinem ae Tempe tantia pertinent,roboranda erunt: rationis enim adiit mentis deficientibus, imposit i/obile esset singula piudenter circumspice te, intueri,pensate, disternere ac cauere, nedum vii tuti ae humano bono deseruire nitimur ad vitia prolabam ut humanoq;
adversemur bono, eu magnanimum, aequani meu e propositum sortiter retinete, seu eiusdem impullus moderari,ne ex nimia acceleratione totum virtutis opus pet- turbetur. Prudentia vero, quae ad Magnanimatatis ac
Equanimitatis consummationem deiidetatur, Circum. spectio leu cautio decentissime appellati poterit Forti . t udo dicet ut constantia: Temperantia lo sati imitatis
C, o v et xl III. te titias Magnanim rati er Aestati u rari opposivis. AG Mi Mi i ii ac AEquanimitatin opponuntur plura vitia rectae etiam intentio. nis vis deflecti solet a virtutis habitu , ae ab
c Mi humani boni prosecutione, tam ob vehemctioiem intensionem affectus aestimatiuae deseruietuis, ouam ob nimiam remissionem. Vehementior intentio ut animalium affectuum mos est retundit vlum supe. 1 totum virtutum cognoscentrum, Cogitatiuae scilicetae Rationis, euenitque ob id vi dum vilius virtutisque
actus vehementius amantur ac appetiitur, virtutum natura ae partes plene non attingantur. Tunc igitur vir
tuti, dilectio continet quidem aliquod praeclatum, sed suctuantem agendi habitum patit, qui etiam nimiam Praesumptionem inducit, ob idque leuitatis ae Praesum. stioni, vitia fouet. Remissior eiusdem ainctus impulitis insus etiam Astimatiua perceptione labefaciat, plumaque animum vere infirmum reddit,ideoque licet vii tu tis pristantiam vicunque attingat,admiretur ae diligat,
nihilominus patum sibi in omnibus fides nihil molitur, nihilque aggleditur , atque eum prosequendi habitum coeipit,qui Pusillanimitatis nomiae exprimi solet. Hoeautem vitium qua nuis ex boni priuatione praecipue sit reprehens,le,ratd tamen Omissionis culpa caret e pote . Itaque non parum inuet extu soni vitia communio
ris, quod ad summam omissionem impellit ac desdiam
sumo detestandam inducit .Quanam veto ratione Vanit: ac Praesumptio, nec non Pusillanimitas ac Desidia, to ciant hominem incautum ac incircumspectum, si
mulque ad Inconstantiam ac Pixeipitationem impet lant, unusquisque iam demonstrata perpendens intueri C rvt X v.
En demons radum est, quonam pacto ex hu nrans caritatis totiusque Optims vit tutis pet-
ceptione, tanquam ex certi signi intuitu, hae virtutes recte parari ac retineti possint, opposta vero vitia vitati ae comprimi. Hae autem ex his
quae dicta sunt Leit E colligi potiunt. nam se uti optimae
virtutis ae ipsius humanae caritatis bono non percepi Ovirtutis ac viti celtiores tationes nos subterfugiut, ita si virtutis ac vitia lationes nos lateant, Magnanimitatis de AEquanimitatis opus ac bonum nos praeteribit. Econtra etiam, dum in vii tutum ae vitiorum natura non de-eipimur, in Magnanimitati, ,su fit iter insistimus,c sim praesertim hae virtutes humanae caritati immediate ad haereant,ae citetis impei sectioribus moderamen ac te gem imponant. ipsae veto ab Optima virtute ae humana caritate tantummodo componantur: illis si quidem
propriissime c5uenit eatenus virtutem ac virtutis actus
diligere quatenus ipsius caritatis totiusque Optim vir tutis bonum primo te si ieiunt. Nam s non intuetur hoc bonum,magnum aliquod non continent, sed ad vanitatem perducunt. Neque tamen ob id suspicandu est hahmotum virtutes virtuti Opii mi ipsique humans caritati leu inutiles esse,seu patum adiumeti illis astre: dum enim aestimatiuae affectus propria quadam ratione ad id impellit, quod lationales asse ius exoptant, illotu actio
longe firmior ae tutior redditui. Ipsi etiam Magnanimitati ac AEquanimitati praeeipue a1ctibendum est, vi nulla eventuum incertitudo agentem perturbate atque ab actione retrahere possit. coquiescit enim in solo virtutis actu, neque aliud piaeretea exposcitot praestanti otibus conue: m. Quapropter vehementiores etiam ac si miores reddunt tam cognoscendi quam prosequendi vites, smulque animum ab omni Perturbatione, vani tate,Praesumptione, ac pusilanimitate longὶ tutio temessiciuiit, neque ullam seu Incircumspectionem,seu Pre.
cipitationem, leu inconstantiam patiuntur.
Utici oratimur decens suamet amor ac Inaeenti. Ius,ne
non de Otiis stiae dulcss et musibus opponti tur. Ea irra et ivn affectio, quatenus sim plici affectui humano adhaeret ac quodam modo copulatur,enarrati, virtutibus & vitiisse decorari ac deturpari potest. Eadem qua . tenus Vettitur circa propria, hominesque intuetur non omnino in determinate edea certa conditione desiit tos, aliis virtutibus , variisque non paucis honestabilite seu dehonestabitur. nam ea etiam plura sunt quae perti nent ad tales hominum determinationes, de certa, leuamicitiae seu inimicitis rationes exposcunt. Inter hie
illud ptimum obtinet locum, quo hominu unusquisquet estetis dis ungitur ac seipsi in inspicit. Haec ab huma ni, amicitiis seiungenda non est, quin potius diligetius
attendenda nam vere praecipita est, At sicuti primam h u. manae ealitatis contractionem coi .ssiluit, ita dun, recte exercetui rationes omnes demonstrat quibus eadg caii tatis ad alios deceniet est extendenda. Huius affectionis duo fines videntur esse: quorum
nusquisque pioprius appellari potest, sed non eademiatione: altet squidem ex eo cemetur proprius, quoniain bonorum omnium prosecutione proprium commodum intendit. Alter vero non tant sim proprium com .
modum, sed illud etiam bonu piacipue attendit, quod ad aestimatiuς affectum propriissime pertinet. Eae fineptiori conii tuitur amor proprius. Hic quandoque Na tuis legibus conseniit, quandoque aduersatur. Dum Naturi legibus consentit, praestantioribus affectibus aemotum virtutibus aduersari non potest,quin potius illi, quam maxime satiet. nam, quemadmodum nihil obstat, illud, quod ex propria natura ac bonitate est amabile, amato tibus etiam maxime prodesse: ita inconueniensno est, aliqua a pristatioribus affectibus diligi absolute
162쪽
tat i quam opi me consulatur. Et haec quidem ipsi filii,
siue Matiimonia vinculo adhue sint soluti, siue iam maiariri atque etiam patres effecti parentum virique praestate debebunt, ii a tamen ut patii tanqua in pei sectiora bedientia piae ei pue exhibeatur, matri vero t/quam infirmioti, defenso. Ex his autem paternis filiorumque obsequii, decentet seu indecent et prastitis,constituent ut similiter certae potius proprij amotis ac Ingenuitatis
extensiones, ac vitiorum oppo litorum, nouae seu utitu-tes,seu vitia.
Ex diuina autem sollicitudine factum est, ut patentes
in filio tum edueationibus ac cura abertate nolint , di desectu, omnis qui paternas has di lcctiones concomi. tati tolet, pendeat potius ex ignorantia seu ex negligen. t ia, quam ex vita malitia. siepe etiam ob vehementiorem
quamuis stuliam filiorum delectionem in idem incidul.
Fiat tum autem ae soro tum coniunctiones ac dilectio
nes recte colligent ut, si in his quae peti inest ad consi lium seu etiam ad pericula atque ad labores, dum patuum est aetatum discrimen , devinxerinius ipso, si alie, ad vitiles partes sibi inuicem praestandas, eademque ratione sorores sibi inuicem v xotii, legibus astringemus sancientiisque, stat res erga sorores exercendos esse, ut
vii erga piopi iam uxotem. E contra vero sorores erga saltes, , t uxor erga virum. Sin autem in atrum ac soloiuatiates non palum distent, malo te5 patentu mutira imitabuntur, minores veto filiorum Harum tamen dilectio
num unaquae a te ex copulae dissetentia erit denominanda. nam, sicuti dantur dilectiones maritalis , uxoria, paterna,materna,ae filialis ita admittedae sunt dilectione, fratern ac sororiae. quarum unaquaeque eisdem te bu, seu moderationem retinet Au ob excessum desectumue ad vitiosam solitiam deducitur. Hi tamen excellus seu desectus ratius induci solent, Vixq; diutius tetineri pol sunt nam . sicuti tales hominum copulationes a Natura sunt, ita illatum leges eiu dem Naturae vi in uniuscuiusque an amo instae iunt, neque unqua in penitus diuelli
possunt. Ex quo factum est ut homine, in his, in quibus Irimo exeicendi sunt, ad virtutum snt magis proni,
isque diligentibus eas leges imbabant quae qua in maxime conducunt ad caetetatum societatum decente prosecutione ac vlum .du enim Natura duce homines certa quadam ratione alii ciui ut erga seipsos,erga coniugem, erga patentes, erga filios, erga sat res ac erga sorores, colligunt euidenter quidnam seu ab alii, expetendum resagiendi; mue sit, ad suimet, uxoris, parentum, filio Ium, fratrum ac sortitum commodum, seu ipsi aliorum unicuique, illotum a te coniugibus patentibus,filiis, sta it ibus ac sororibus praestate debeant.
C Λ ν V et X v I ILDe pasti tim causis ac ramnus ut de vir j se . tiae d. c. tir Humana fides,ue de tu is en urs. l irem io Nus , quae ab unoquoque exercerat di sunt citea seipsum,ctica coniuges , ica lit beros .circa parentes,circa stat res solo iesque: ae eitca v numquemque aliorum ut patet exsuperioribus) complectuntur duas diligendi rationes. altera s quidem contrahit thumanae caritatis affectum, altera veto oritur ex certis seu conditionibus seu telationib, illorum qui diliguntur. Prior omnes homines X- Ρ iter respicit: posterior vero in qualiter. nam , quoi .agis extenditur, magis infirmat ut Quanuis igitur illatum unaquaeque hominum societates firmiores exoptet, prior tamen quae caritatis vim continet, longe ampliorem societatem exquirit : possetior verὼ ex contractio,ibu ocietatibus acquiescit. Ea, quae ad pleniorem societatem humanarum doctrinam pertinent , qua que earundem species de moniliare possunt ae persecti is
mam sormam Obiicere suo loco explicanda erunt. Nunc illa videamus quae conserunt ad voluntatis institutio nem, itaque admonuisse sum ciet, hominum foetetas o maias quae ex sola Natura non oriuntur, necnon homi
num mutuos actus eiusdem ordinis,pectionibus inniti.
Sicuti autem hominu in unusquisque naturaliter conci pit tum propriae libertatis vim,tum paciscendi potestatem, ita neminem omnino latere potest, pactiones haud
secus deuincire quam Dei ac Natui a leges, ex quibus e siluit humana libertas,& omnis paciscendi potestas. In ipss veto pactionibus duo praecipue caueda sunt, ut se ilieet pactiones de hi . fiat quae sunt paciscenti ui & ut
virique commodum ail erant. Ne et rei ut in priori, certa
aliqua ratio statuenda est qua tute discernere nobis ii ceat quid nostrum & quid alienum vere eensendum sit. Haee veto ex ipsam et hominis libertate sumenda est. scuti enim illius usus manifeste est unii seu iusq; ita quae cunque ex recto libertatis usu elauunt seu acquiruntur, illius similiter erunt & in eius potestate conitituemur. Ad retium autem libertatis usum constituendum, tria pixeipue des derantur. Primum vi diuinae voluntati in Onimbiis consent; at,& in nullo aduersetur: liberta enim deficiens a diuina voluntate, a qua constituta est,nia nifetu alien arripit. ideoque, quoniam summae rectitudini aduersat ut, talis
libertatis usus non est tectus. secundum, ut neque alterius libertatis rectum usum perturbet, neque ea assumat, quae alii ex recto libellatis usu cotitet uti sunt. nam si hie vere unicuique sunt pro pria, patet ,haec inuadetem seu pei turbantem,aliena inuadere ae propria libertate abuti. Tertium, ut pactio prioribus pactionibus non ad uer se tur. iam entin constitutum est, pactiones naturalis aediuinae legis vim continete : ideoque unumquemque
pactionibus deuinciri,haud secus quam Dei ac Naturae legibus. Sicuti autem his animadueis, pactiones teddentur tutae a priori culpa,qua ad aliena extendi solent ita distabui a posteriori, quae paciscentiu operat ut ane amoduin, s ea attendani ut qui circa praestantiores motum virtutes sunt coiisti iura. nos imus squidem singula ex humanae caritatis bono perpendenda esse , 8e tale bonum fauete sngulo tum hominum bono, pro uniuscuiusque
captu, nulliusque intendere malum. Itaque pactio. ies omnes,ex quibus seu vietque paciscens seu alter illo i u, incommodum patiuntur, a tecta ratione recedent patet tamen dum altet tantam laeditur, a pactione recedendum non esse, praesertim s in alio paciscente nullus se dolus, sed pro inlisis omnino standum: omnis squid etias ponsio eorum quae in nostra potest aae constitui a sunt, neque diuinae legi aduet satur,vere tenet. Plaeterea magi, condueit humano bono ae hominum , nicuique, a liquem seu aliquos incommodum pati, quam humanas promissiones vitibus destitui irritasque reddi.
1 Et illi qti idem,qui stant pactionibus ac promissis,quael ad alietia seu alitet debita non extendutur, decorati et ut
illa virtute quae Humana fides appellatur, quaeque t i ius humanae lustitiae fundamentum censetur. Haec veto virtus scuti saepe summa animi rectitudinem exposci ita magnum Prudentiae acumen te quit it quo doceam ut quanta bona licet sero concomitent ut fidei firmitatem 5e quanta mala vitiis oppostis annectantur. In eade etiades de tantur summa sortitudo & summa Temperantiae saepe. n. maxima in comoda sustinenda sunt, de bona maxima desereda, ne a fide recedatur. Ea de fere des delatur in pactionibus ita exercendis ac firmandis,ut paciscetes undequaque commoda consequantur, neuterque seu laedat seu laedatur. Itaque iure optimo praecipua quadam pr rogatiua Homines appellari solent , tam illi qui in pactionibus haec pia stant, quam qui sponsonibus conis stantissime insistunt. Fidei vero virtus corrumpit ut non tantam ob desecto dum scilicet nulla habetur ratio pactionum .sed etiam ob excessum Auiti ne fides deseratnt etiam impia aggri di solent A qua legibus ad uel san r. sicuti autem spondentem decet sponsionibus state, ita illius qui non retum successus incertos, sed ex pti ino paciscendi actu plus aequo accepit, partes censendε sunt alterius paciscentis incommoda tela iste. Illi etiam qui exteris praesunt, curate debebunt ut tales pactiones habeantur irritae.
163쪽
CA XIX. Dὸ uis ira Iustu a ae Im Irtit. Uo magis hominum naturam decet libet δὲ agere ac promissis stare, eo niagis inconuenit, eam pati aliquid praeter pacta ae inuolunt a.
I rie. Hominum igitur unicuique ex Natuis lege eoidi est , ut sua singulis tribuantur ac permittantur,& quatenus ablata essent restituantur, nullusque inuo Iuntarie ac ultra pactiones damnum aliquod patiatur. Et hie quidem motum habitus, quo nullus praeter pro priam illius voluntatem damno asicitur, sed unicuique quod suu est, tribuitur seu restituitur, luctitis voce pro . ferri solet, contiacto quodam modo nomine cominu nioris iustitiae, quae impellit unumquemque ad sua age da ae nunquam deserenda. idque non incongruὶ nain, dum unicuique sua tribuutur, de qui tribuit & qui teci. pit sua agunt, & ad sua agenda prouoeant ut: dii enim
unusquisque sua recipit ia retinet, quamsacillima sua agere potestrio utra etiam dum haec subtrahuntur, snguli a pio. prii muneris usu diuelluntur ac perturbantur. Huiu, Iustitiae du sunt partes praecipuae, quarum altera sua uni euique tradit ae distribuir altera tua unietii que testituit. Ea velli quae sua umquique permittit,&tertia censeti posset, quoniam nullum actum patit, eer tam aliquam Iustitiae speciem non constituit, sed In tu nitiae carentiam simplicitet arguit. Iusticia, quae unicui
que sua tradit distribuitque,iniustitiam praecessisse non iupponit, ideoque prima Iustitia, atque et ii ex munere Distribui tua appellanda erit. Huius usus Se difficilioe
Ee aliquanto libetior est. nam recipientium tuta non adeo patent. saepe etiam non indecenter ambigitur qui
bus dandum . di quibus non dandum sit, nec non quod malo em di me ultatem continet) quantum unicuique dandunt tecte enim priuati non potest absque tecta di.
iudieatione rerum re personatum, decentique comparatione telum ad res re personarum ad personas,ex quo oritur ea proportio quae vocatur Geometrica Tt haec quidem eandem rationem continent, seu de
eommodis seu de incommodis distribuendis agatur. Iustitia quae sui unicuique restituit, Ob Hlque emeda tiuq vocem admittit, iterum erit bipameda : in quibusdam enim Distributivae Iustitiae naturam redolet: nam nullam Iniustitiam praecessisse supponit, ut puta dum mutuata restituuntur, & in cotractibus ipsi contrahen tes se inuicem iusto pretio seu debita mercede nulla ex parte defraudant. Quapropter Commutatiua propriori nomine vocati
solet. na ex eo tantummodo emedationi deseruit, quo
nia his o stat qus emendatione exposcunt. Ex quo mani festum est,hane Iustitiae partem ex eo a Distributivae na tuta quamaxima recedere,quoniam illius usu, nihil dis scite continet,atque ob id undequaque deuincit.
Eadem Iustitia emendatiua in quibusdam iniustitiam
praeeessisse supponit,vel certe an praecesserit animaduertiti ideoque Emendatiuae cognomen decentissime reti net. Haec veto quandoque rem potius quam personas respicit, aliquando potius personas quam res. Dum vellatur citca res ea cottigit quae iniuriam qui
dem continent , sed absque ullo crimine illius qui alie na retinet, accipit seu petit. hic enim ideo retinet vel accipere intendit, quoniam opinat ut se ea ietinere seu petere quae vel sua sint, vel sua esse rationabiliter suspi catur. Itaque iniusta sor lasse agit, sed no iniustὸ,nee ve. te iniustus est. Haec igitur Iustitiae pars Ciuilis appellati
solet, quoniam versa tui circa ea quae nullum volunta ti, desectum eontinent. Dum personae praecipue emendandae sunt,semper patientis incommodo adiungitur agentis crimen: errat e
nim non ex opinionis desectu , sed ex voluntatis praui tate. Itaque haec Iustitis pars Criminalis dieitur. Usus Iustitis ei uilic est faeilior,atque etiam minus solutus. si-euti ei, im non dissielle est sancire quae res ad unu quemque peti ineat, ita, uis omnia ad unguem relate iantur,
lniustitiae complectitur vim. rcontra, usus Iustitis eri minalis continet non parum dii scultatis. quemadmodum enim personae pluilinum inter se disserunt. ita pet. sonarum crimina plurimum discriminis habent. His ae
cedunt differentiae temporum,locorum , ac c teronam
huiusmodi, qus adiuu humanotu naturam quodam Odoimmutare videntur, sicuti etiam prens imponends easdem ob causas idem in omnibus non pi stant. Percussiones etiam, vulnera homicidia, tria, adulteria, seu aperte, ae violenter, seu clandestine perpetrentur,& reliqua qus crimen manifestum continent,plurimas admittunt differentias. Pitterea continent iniuriam ac dam
num non illius tantam qui passus est , sed etiam totius societatis,quod longὰ ardentius vindicandum est Patet autem,liane Emendatiuae Iustitis partem ex eo Distributius vim continete,quonia innititur differetiis
personarum,temporum,locorum,ae ceteroria huius moia
di. Existimare veto quis t,osset, eiusdem virtutis esse,scpsnas delinquentibus instigete & recte agentibus prae inia erogare sed hete plurimum inter se digerunt. Ideoque trimum conuenit Iustitis emendatius, s eundum vero Dist tibiit ius e prsmia nquidem erogate, nisi pacta promis, ione sue praecesserint, gratios non parum continet. Poenas autem infligere, sinplicis Iussilit
est. chm enim unusquisque recte agere ex lege teneatur, dum recto agit, culpam potius refugit quam pia
Quapropter dum praemia tribuuntur, id pertinet potius ad decentiam & ad illorum stimulum, quam ad lustitis debitum. quod tamen intelligendum est, du lixe sunt no ex lege sed ex sinplicis libet talis Eu. vitia quet opponiatur his Iusticiae speciebus, ae partibus oriri ponlunt tam ex excessu quam ex desectu. nam quandoque plus iusto tribuitur,quandόque minus.lia distributioni bus ae eommutationibus bonotum excessiis, minus reprehens bilis est quam desectus: alieno enim bono viiscunque deseruit. quod tamen intelligendum est, dum id alterius damnum non continet. In multiationabus vero econtra excessus visurimuin iustius accusatur quam desinus.
Sed aliqua dicenda sunt de partibus har5 virtutum,
qui b. virtutis c5munio iis palles sngulae cotrahuntur. Ptior quae comuniorem Iustitiam eoti abit ni fallimur animi tectitudo tetie appellati poterit. Quae contrahit comuni otem Prudentiam, tecta ae solet, diiudicatio dicenda erit Quae ad sortitudinem pertinet,Constanti nomine decorabitur. Quae veto Tempe tantiam hac ex parte pet scit, i ncontaminabilitas dicenda erit. In ipsius au te Iustitis usu ea semper attedenda erunt, tanquam certa fgna quae ad pisstantior ea virtutes per
tinent: piaecipue tamen illa qui in pactionibus ac n fide tetinenda destitantur. C a s v et XX.
De Discretione ae Mode 'i, necnon de oppositu vitiis.
O M tantum eatiendu est ne aliquis inuoluntarie patiatur damnum, sed curandum etiam pro viribus ut in debitis plastandis ac exige-di, absit desectus & excessiis,licet nullum in-
uoluntarium vadeantur continete.
Tune vero apparebit ills motii virtutes, ut Discretionis ac Modestiae voce proferti solent. Discretioc n- uenit superioribus, quatenus inferiores respiciunt, e .pol citque ut insitioisi ministeria ae debita exigitur po tius citra deeentiam quam vitia. Modestia econtra api
tui inferioribus respectu Superiorum, piscipitque ut inferiores tequitant a superioribus ea qus tibi dei etur.
potius citia quam vitta decentia: utraque tamen viri etiam inter aequales exerceti solet. Corrumpuntur hae
virtutes tam ab excessu quam a desectu. Quapropter duobus etiam oppugnat ut vitiis. Discretioni squidem opponuntur Indiseretio ob excessum , de Relaxatio ob desectum. Modestis aduersat ut ob exeessum Immodestia seu Artogantia, ob desectum Stoliditas. se uti enim itidisci
164쪽
Itidis et in D Arrogant; a, ultra deeentiam hete a supei libribuq illa al, inferioribus exquirit, ta relaxatio ac stolidita .una insitioribus, altera luperio bus omnia ce dit. Siquis autem has virtutes de haec vitia inDicem con setat,inter virtutes Discretionem pistantiorem perspiciet cohibet enim alius supelioris ae potestatem habenti , quod dissicilius est, cum Modestia retrahat altus in seriotism potestate carentis,quod est faeilius. inter vitia. Artoeantiam Indiscretione, Indiscretionem Rela. xatione, Relaxatione Stoliditate eisdemet rationibu detestabiliores inuenient ut . Deeentia velli,quae in Discletionis ae Modini e via attendenda est, spe tanda erit respectu lusitioisi ex uniuscuiusque munere, ex agendrvit ure & ex actionis fiuctu.dii enim ea imperatur,quae proprium munus excedunt vel propria imperat ut, dum ex labor . seu ex aegritudine vates desunt, seu etiam dunullii, ex artione si uetus elicitur, ad indecentiam de
uenatur, atque Indiscretio exercetur. Respectu autem superiorum,sorte etiam aequalium, eadem Decentia sumenda e it non tant&n ex agendi munere, ex agedi virtute.& Luctu, sed etiam ex agendi commodo, dignita. te. atque opportunitate. qui enim horum rationem non
habens superiorem vel aequalein grauat, lodestia limi
Siqui L autem cereius definire velit partes, qus com
muniorem virtutem contrahentes Discretionem ac Mo
de Iliam patisit, ei te ni fallimur) assentietur has ei tu .stitia intueti bonum tam exigentis quam illius a quo exigitur. Itaque dum concipitur bonum vel exigenii, tantam, vel illius tantum a quo exigendum est , citi et ut ea In iustitia quae oppostolum vitiorum est pars praecipua:
quotum alterum proprii. altetum alieni amoras excessum inducet. Simili ratione exercens Discretionem ae Modestiam ex eo piu detis apparebit quoniam proprium bonum non exquiret, dum conspicit eum , a quo exigitur,teneti ad maioris mali expulsonem. Quod s proprium etiam malum tepellendum est, tam proprium quam alterius perpendet malum , di id quod maius estptius repellendum decernet, idemque .n bonis prosequendi, Obseruabit. Quaproptet Discreti ac Modestis ipsos eousque abat ione cohibent, donec haee illis utcunque constent. Oppositae vero Imprudentiae vel in propriis vel in alienis pensandis deficiunt, vel etiam latui cie da decerniat, animumque vel omnino luspenum vel nimium celetem reddunt. Quod autem ad Portitudinis ae Temperantiae partes attinet, his proprium videtur esse, dum alii, pareendum non est ob illorum potius quam ob propria incommodico trapa. iduin aliis parcedum est, ob illorum potiusquam ob propita commoda laetati. At horum v nuin quod ue ex intuitu illius signi, a quo impersectiores afferti s omnes moderados diximus, certius definiri poterit pristitim si Magnanimitatis, aequanimitatis, inge nulla ii, , Fidei ac iustitiae tum distributivae tum emis
dativae lationes simul attendantur. Has omnes virtutes praestantiores attendendas dici .mus. quan uis enim decentissima virtutum latio ex sola optima virtute sussicient et sumatur, menti, taliae nnostrae infit mitas non patum adiumetiti consequitur, si
lixe attendantur etiam ex bono mediatum vit tutum, quod optimae virtutis bono consentite iam nouimus:
nam inuisibilium etiam prospectu dum sagnum . ex quo caetera sunt diligenda, longius ab oeulo distat plura interpi nuntiar, quae ad illud lecte diligunt, sicque oculi infi- iitati sie curtitur. at et autem id omne inde eens esse quod Fidei, ingenuitati , lustitisque aliquo pacto aduersatur, ac virtutis
Ipsa veto Diseretio ae Modestia des derati solet etiam
in viii custitiae. nam ab illis oriri videtur omnis ratio aequitatis, quae totius Iustitiae ornamentum ae consum
matio ieete appellatur. Qua nuis autem indiscreti liae immodestiae habitus non patum differat ab iniustitia diuit butiua , commutativa, ac emendaciaia, de quibus iam dictum est: illi, tamnia sunt quam maximἡ ploximi. Idem oppositis vitiis euenit, ideoque transitus ex Indi
seretione ad Iniustitiam est valde facilis. Ipsi etiam Inadiscretio saepim repetita manifestam iniustitiam eonti . met. nam dum stiperiores vltra decentiam ab inferiori bus debita exigunt, licet ob ilibuentium timorem seu verecundiam ea voluntarie tribui videantur, apparet tamen ipsos tribu ei tes interne angi, aereipsa inuoluntarie pati seu expoliari. Quamobrem tandem ad id de ducuntur , ut posthac se huiusmodi pra ilituros 14 genta pertε. His aute perceptis, nisi ab exactione destiatur, iniustitia seipsam mani sesepiodi Udem etiam,sic di uersa ratione, ex Relaxatione euenire solet: inferioi es enim dum animaduertunt debita no exigi , sed relaxati, saepe ad id deducuntur insaniae, vi rogati debita pia state nolint, iamque aperte dissideant. C A p v et Xxi. D AO li 'erit, Fa sarirare. Verit re, Comitiate, I uod ratione, Hu lata e, Ma sue nil te, da
πη Τ M N earitatis contractiones ac exten. V siones Fides, lusitia, Discretio, ae Modestia,
quas lia tenu explieauim iis, exercetur circa hominum actu certos homines respicientes,
quatenu seu Naturae legibus seu paci tomb. subiici uturi
Platei has illae mori, virtute, admittendae ei unt quae moderantur caeteros hominum iactus, quibuque essent aliter conuenit certos quidem homines ac aliqua tatione determinatos intumi, sed omnino libere. Hi duo tum sunt ordinum , tiam hi etiam actus -d totidem otia dines deduci videntiat.quidam nempe homini, in quem exercentur, ex propria vi nullum commodum asset uni, sed amicitiae indicia tantummodo continent ideoque
Osicia sinpliciora appellati pollet t. quida vero beneficium a sentis animum erga recipientem vel actu exereent, vel manifeste testatum reddunt. Osic a simplicio-ia d. plicein actum continent, exhibentis scilicet di te cipientis seu appetentis. quatiuis enim exhibens si peetia in simul tecipiat, horum tamen uti uinque propriis
Ex his omnibus oriti videtur quatuor morum virtutes, quae huin anain societate inducunt ac lanimὸ fouent,l quaeqtieeeita seriesbi inuicem associantur , videlicet
affabilitas, familiaritas, velitas,& comitas: nec non aliae quatuor quae eandem societatem confirmant ac tutis, i mam reddunt, animi scilicet moderatio, humilitas, ma. suetudo, & amicabilitas. Ailabilitas versat ut erica pri mos hominum congressus. Familiaritas, ius cogi essuum
sequentationem supponit, noloium associationes ac consuetudines regit. vetitas familiatibus sermonibus
praest, illisque piscipue quae circa familiaria versantur. Comitas e s let mones respicit quibus audienti si animi exhilarari seu comitari solent. Antini moderatio deceti uin ossiciorum exhibitionem, ipsumque praecipue honorem moderate diligit nis de lateque respicit. Humili tas veto pios te exhibet. Mansuetudo holum onciolum desectu facile condonat. Amicabilitas istat ut ex aliori bonis ae ex oppositis contristatur.
1sai titii omnium via tutum ratio sumenda est expissantio tabus motum virtutibus: illaru squidem unaquae. que tunc recte exeiccitat .cum non aduertatur humanaealitati, magnanimitati, seu aovatumrtati, caritatis conitatis Ombus ac exictionibus,tidei, iussitis,ac discretioni, sed fauet potius. Ad idem saciunt Natuis duectiones, quibus unusquisque admonetur, quid palenti-bii, si iis, nati ibus ae sototibus pristandum sit. Itaque
eaedem motum virtutes iacile leti eiu ut, dum incon gressibuς ae iii familiari usu iuniores venetantur lenio. res tanquam patres , aut Hores habentur θ senioribus
seta tototes . ex dem quoque animi dispositiones manifeste colliguntur ei sermonibus tam domestici, quam aliis, qui ieuconiti stati seu exhilatate solent , necnon ex
communium ossiciorum piosecutione ac condonatio ne, precipueque ex vatia amicorum ac extraneorum
165쪽
fortuna. nam talia ut emeentur seu a senibus seu a Junio libus,& seu sine seu iuuenestes piciunt, eum ulum exposcunt qui singulo tem aetatem decet. Sciendii tamen est, tunc tantummodo solius aetatis rationem habendam esse,cilin caetera omnia patia sunt .c stetis vero inaequalibus existentibus discrimen sumenduerit ex moralium virtutum habitibus, & ex his ouae hos habitus consequuntur, idque ea ratione ut singesta attendant ut ex ipsarum virtutum dignitate. Itaque, quicunque Pietati ac Sapientiae patum incubuere , neque etiam pile latum aliquod caritatis humans specimen exhibuete,dum incidunt in vitum seu pietate, seu sapientia , seu caritate in senem, eum tanquam patrem venerati debent, fortasse etiam tanquam beneficum. nam
qui omnibus prosunt sugulis prosunt In his vero diiudicandis communis hominum sentu.
tia attedenda erit, ae praecipue commune te stimonium. eum enim qui in Saceidotio est constitutus pium etiam existimare debemus: de qui cateris docendis praeponi tui, tanquam sapiens veneratione est dignus.
θtium quo homines Nimis appellari solent , exr defeetu Rusticitas.
Familiai irati aduersatur ex excessu nimia Familiaritas,ex desectu insociabilitas. Veritatem quantum ad propria, destruit ex excessu lactantia ex desectu sui depressio, uanium ad aliena ,si in praesentia sat . ex excella respectu bonorum Adulatio,ex desectu Compressio , respectu malorum ex excessu Nimia improperat ira , ex defectu Nimia praei et ira o : si satin absentia, respectu bonorum ex excessu Extollen, tia, o desectu Alieni boni depressio. respectu malo. um ex excella Maledieentia, ex desectu violenta defensio. Comitati respectu oblectantium ex excessu tepugnat Scurrilitas, quae indecore exhilarat, ex desectu insipiditas: respectu contristantium ex excellu Motostas, quae immoderate contristat, ex desectu Praeteritio, quae nimium contiis latiouem vitat. Animi moderationem eortum p t ex excessu Elatio, quae indebita ossicia ac honore, ex ii iiit, ea desectu Abiectio, quae debita non recipit,seu refugit. Humilitatem te pellut ex exe essu vilitas, quae indebita omelo ae honores praebet: ex desectu Supeibia, quae debita ossicia denegat. Mansuetudini opponunt ut ex excessu iracundia, qua
homines exardescunt cam ea quae indecentet expetunt, vel nullo modo conceduntur, vel non,prout expetunt,
simulque vindictam appetunt & exercent: ex deiectu Stoliditas, qua homines illatas iniurias non percipiunt neque perpendunt. Amicabilitatem oppugnant inuidia Se Insensatio. in uidiae siquidem propitum est, contristati ex alienis bonis,quae ipsa exoptat & non obtinet,licet otiantur ex Iustitia, seu certe nullam contineant iniustitiam: Si ex alienis malis laetari,insensatio veto sensum tune etiam omnino comprimit, cum ea quae sibi negantur indignὰ a liis concedunt ut indigne. C, ovi XXIII. De his,ex quibus minarum moderamen ei 3 colhgendum. Τ I quis autem virtutes,quq moderat Ionem ani- miae humilitatem retinent, recte perpendat, facile an maduertet Mansuetudinem 5e Ami ea bilitatem nihil aliud esse, quam illarum ex tensiones ac via Quapropter, si ea a curatius animaduertantur quae pertinent ad animi moderationem ac humi sitatem , facile occurrent quaecunque scu mansuetudini seu amicabilitati fauete possunt.
Ea vel δ, quae animi moderationem ae humilitatem tutantur, duo vident ut esse, metitum scilicet illius qui honores,dignitates,atque obsequia respicit, de volun talia tribuentium exhibitio. Quicunque igitur exoptat dignitates seu vitta debitum voluntatiὸ,seu pro debito inuoluntarie. seu ultra debitum & inuolunta ite, hiemanifeste excedit : aduersatur enim bono humanae caritatis,uel quia indebita expetit, vel quia indebite, vel quia in utroque peceat. Idem non dissimili ratione Ma gnanimitatem 5e AEquanimitatem dei tuit, Ingenuitatem, Fidem, Iustitiam,Diseretionem , ae Modestiam cppugnat,simulque Affabilitatis, Familiaritatis, Veritatis ac Comitatis rationes petiuibat. Ille vero qui sbi debita ac volutarie exhibita refugit,ob desectum aduersa tui
bonis eisdem, primo quidem priuatiue pollias quam postiue consequenter veto etia positive: quicunque enim
dignitates sibi ex metitis oblatas refugit, hic eas non
merentibus talaxare videtur. Alii maduertendum tamen
est eu qui dignitate, sibi debitas ac voluntarie exhibitas ideo recusat,quoniam maiori alicui bono si in eum ben- dum vere iniuriosum non esse seu sibi ips, seu dignita tem offerentibus, seu hominum vniueisitati, sed hune inma in veneratione habendum esse, ut piastantiori-l bus virtutibus obtemperantem ac incumbentem. l illi veto qui honores etiam ex meritis debitos prosequ5tur vel obsequiis .vel elargitionibus,a virtutis ita
mire longe distant,sed longius admodum ab eode aberiatant,qui has ob causas honorant, atque eo magis, si in dignis dignitates tribuant, seu obsequia praebeant. Quaestioni vero, quam aliquis ni ouete posset , qua se ilicet latione uniuscuiusq; merita sint spectanda,recte ni saltim ut siti inciemus,eadem repetentes quae ad virtutum limites constituendos conducunt nam qui humanae caritati vehementius studet, atque etiam Magnanimitate,AEquanimitate insenuitate,side,Iustitia,Discretione, ac Modestia necnon ipsa animi moderatione caeterisque motum vii tutibus clarius illustratur: hie vel εhonore dignitatibus atque Obsequiis dignus censendus
est magis autem ac minus, pro virtutum,quibus praeci
' pue incumbit, seu ordine seu gradu digniori. Ex his
qui dicta sunt circa animi moderationem ac humilita tem tute colligere licet, san suetudinem tunc constitui dum ita nunquam telaratur ob honores atque obsequia non prastita : iam enim constitutum est , haec recte admittenda seu etiam exoptanda esse, quatenus libete exhibentui & nihil violeti continent: dum autem aliqua ratione extorquentur , semper vitiose appeti Nulla igitur adest ita scendi ratio, tu ea non exhibentur quae unusqu)ique libere exhibere debet,Tales etiam indignatio nes ex eo reprehensibales conuincuntur, quoniam humanae earitatis bonum expellunt, simulque aduersantur Maenanimitati, aequanimitati, Ingenuitati, tu .itiae, Discretioni ac Modestiae, At non tantam irascendum non est dum honores diobsequia nobis subtrahuntur. sed neque dum patui penis di murae despicimur, nisi id ob Magistiarum, quem soria te iustinemus , vel alia ratione communi bono osse iat simulque iniustitiae contineat vim. Tunc autem ideo eontemptus serendi non sunt,quoniam ut ea iam con stitutis patet)mutuae caritatis bonum perturbat, simul que eontinent quodam vile indiscretum,atque iniust 5.iectὰ tamen irascimur, dum seu vis aperta insertur, seu aliquid si audulentet adimitur : horum enim unumquodque non tantium participale, sed commune etiam pertu ibat bonum, manifestamque arrogantiam a. in iustitiam continet. Sed huic excandescentia, simi modus adhibendus est na Mansuetudinis virtus mitiora se moer expetiti iubet, omninoque cauendum prscipit,
ne,dum nostris medemur, communiora detrimentum seu perturbationem aliquam patiantur.
Quanuis autem haec ad unumquemque pertineant, vereque extendenda snt ad caetetos omnes, qui aliis deuinciunt ut seu ex Narviae , seu ex ciuili lege, seu ex approbata consuetudine,pater tamen *pe aliorum potiusquam sui rationem. habendam esse: id namque commi ni eatitati fauet. Tunc
166쪽
Tune autem ipsi etiam Mansueti qua minaximῖ . eande cere atque ad indignationem deduci debet,cam propria Ciuitas aut Res p. hostilitet perturbatur: nam quammaxime decet commune bonum vique ad sangui
rν Axitit x ae Familiaritas, Velitatis ae Comitatis virtutibus una cum animi moi de ratione, Masuetudine ac Amicabilitate ae cedentibus,Amicitiam patiunt. Haec plurium fradus est.tuncque pleniore incolummationem admittere solet,du tecta simu latio intercedit. Ipsa veto recta aemulatio ideo ad summam amicitiam dirigit, quoniam dum ad virtutis decentem aemulationem in pelvissimul se ipsa in in alio constitutam aemulatur. Animae igitur eandem tectam aemulatione simul e et centes ac sustinentes, his similibus vehementioribusae gratissimis motibus undequaque exagitatae necessatio eale sunt, liquescunt, ae admirabili quadam ratione sibi inuice conglutinantur. Quapropter iam non duata, sed unius animae seipsain intuentis,atque in seipsa conquiescentis, specimen eontinet, cam presertim hic set uestentis amotis calor ex luce carere non possit quet veheme, Dot Eealorem ex Naturae ordine concomitatur, suaque,dum vitique animae huius mutui ae tu limae dilectionis vimeoni picuam ac apertam reddit, vitiusque amorem vehementiu5 exagitat. vetae tamen amieitiae
plures gradus dari maui stulti est , hos que recte colligi
posse ex gradibus quibus animi affectus magis ac minus lutendi ae remitti dixi in ii seu animaduerte indum pil-terea erit, summam erga amicum intensionem amoris summam eiusdem respectu illius qui diligit temissione complerat. dum enim amico tu alter amicum vehementis i me diligit, nullam in seipso quatenus ad propita attinet amoris retinet vim. itaque uterque ex alieni amii , affectu sunt me diligitur, de a proprio amore penitus destituitur. Et hie quidem intensionis ac temissionis radias persectissimam amicitiam parit, quae quanto estatio tauid diuinior censenda est, in is praestantioribusnio tu virtutibus aduersetur. Huic amicitiae illa erit pro xima, in qua intellius uniuscuiusque amici amor, licet non omnino emotiatur, sed proptiorum etiam saepest sollicitus, attamen amici comoda ac bona semper pro- ptiis commodis ac bonis anteponit,idque ea ratione vidum aliquid occurrit,quod ad amici commodu ae bonurettinet. omnem meditationem , sollicitudine ac vires in id, etiam non rogatus sed sponte, reiiciat. Tenius amicitiae gradu, tune constituitur, eam amici bonum vehementet quidem est cordi, versim eo pacto des letatur, ut circa ea quae illi conducere possent saepius meditetur,proptiaque negotia ob illius commo dum libent et in tet mittantur, sed bona iam adepta non facile ob id relaxentur. Quartus ae ultimus verae amicitiae gradus tunc constituitur cum amicus ab amico togatus, sedulo quidemae fideliter pro posta meditatur, operamque suam illiam; citit ut, sed ob id neque ulli uni incommodu seu da num recipere intendit, neque in tetne vehementer an. gitur. Et hic quidem amicitiae gradus si ideo erga singu.los te mittatur,quoniam ad plures extenditur, satis lau dabit , et i t. nam communi bono non parum fauet. Sin aut .m id accidat,vel ob amicitiae infirmitatem, vel ob
intensorem proprii boni sollicitudinem, reprehensbilis quidem non erit, sed parum laudabilia.
Amici veto actus, . aibus primo exqui titur a sentis seu honor,seu luctum, seu voluptas,veram amicitia non patiunt: in his enim agens nisi ecipientis,sed proprium tutendit bonum, idque eo minus,si qui in amicorum re
bii, agendis non amicum sed se ipsos primo diligunt se ipsos indecent et diligant. Vitia quae tam tectae Amulationi quam Amicitiae ad uersantur,propriis nominabus fortasse calet patet tame
rectae aemulationi opponi ex exeo si a vit 7um illud quo
nonnulli, dum in aliquo praeclarum quid intuetur, illius incessus ac voces imitati conantur i ex desectu illud vi lium, quo hominum nonnulli nullum alienum adnaria tur nec aemulantur. Amicitiae virtus ex excessu corrumpitur, dum altero ab Amieitiae debito saepius ae aperti desciente alter amicitiae intensionem retinet atque ad . auget: seu etiam dum amieus,ut amico gratificetur, aduersatur diuinae legi ae optimae virtuti, nec non aliis de quibus iam dictu est. Ex defectu, du seu absq; vlla causa abamicitia receditur,seu laudabili, amicitia oblata stulte reiicitur,seu etiam quod loge detestabilius est dum aliquis et Inimicitiae actibus quam maxime delectatur. Rationes vero, quibus virtutes hae retinendae sunt, ac vitia declina da vi ex superioribus patet ex optima vir tute de ex aliis communior ibus deducendae sunt. Recta
tamen aemulatio, ex veritate ac coni 1 tate, tanqtiam ex
proximioribus virtutibus praecipue specianda est. nam scistis, seu valde morosi, nec non qui male audiunt , ac vetitatis virtute eatent, tectam aemulationem non enuisitiunt, etsi aliquid fortasse boni operentur. Ipsa etiam virtus,quae si minae amicitiae nomine decoratur desini da praecipue etit ex tecta aemulatione, ex qua Oritur: natata, amicitia recte non exercetur, eu certe diutius non retinetur: nisi aliquid utrinque adst, quod mutuam ac laudabilem aemulationem foveat, di nisi vietque ad de-.centem aemulationem si pronus. C o v et XXV.
De seu sentia partitus ac geo ἔπι.V 4 M v i a amicitiae, illae ue praesertim quoesunt ordinum pias nitorum, hos maxime in cumbant quae amicis prosunt, illarum tamen habitus eas virtutes non pariunt, quibus homine, Benefici appellari solent. Illi enim qui hi amici lii vinculis deuincti sunt, non duo homines sed unietishoino censeri possunt. Itaque dum unus alteri prodest, sibi ipsi vere pio dei . nam in amici bono ta quam in bono proprio conquiescit. Praeterea homines talibus ami citii, iti ei se deuincti ut plurimam squales sunt, & vietque aequalitet quodam modo beneficia coseit ae te eipit. Itaque ne ut et vete beneficus censeri potest. Ha bitus igitur ex quibus homines benefici appelladi sunt, Amicabilitati potius quam Amicitiae videntur annecti. quan uis enim Amicabilitas ad plures se extendat quam Beneficentia, & absque ullo Aeneficentiae via proprios
actus extet ne exerceat, ut puta dum vultu ad verbis te statur internam istitiam quae ex aliorum commodis oti tui , di interia si niceiorem quem pro hominum aduersis expetitur: patet tamen homines, qui hac virtute dec tantur,optime dispostos esse ad eos habitus quibus beaneseia prompte conserti solet, quique ad pauciores extendi consueuerunt , ac ut plurimum exposcunt usum
illius affectus qui respicit bona uritia, a quo simplex Amicabilitas omnino seiungitur. Ipsus autem Beneficentiae illa virtus primum germen recte censeri potest, qua homines suam operam se sua, prout vites suppetunt, unicuique pro uniuscuitis que dignitate ex animo offerre solent, quSque etiam non togati arripiunt libenter deseruiendi gratificandi que occasiones. Mute adiiciuntur virtutes, qus firmiorem benefacie di, sum inducunt, di seu admonitione. seu doctrina seu eonflio ad actum deducuntur. Eiusdem ordinis viden tur esse prompta retum utilium mutuario, quae iecipienti commodum, danti autem damnum non aget ea elargitio , qus cum paruo dantis damno ad aliquod egenotum hominum suffragium exerceri solet , liberalitas , qua cum dantis damno inseruitur amicorum commodo atque honestati, di magnificentia, quae eum dantis damno non paruo piosequatur amicorum limnorem potius ac dignitatem, quam commodum ac ho nestatem.
167쪽
Et hi quidem posteriores virtutes otiuntur ex dece-
qui Memoriae aptat ut , simulque ex huius cid illum ete.
stione. bona eniin quae mutuantur, qui pauperibus par-cὰ impertiuntur, quique ex liberalitatis ac ni gnificen tiae impulsibus dispertiuntur ae erogantur, ut ex iam constitutis pateto pertinet ad Memoria affectum. Priori virtuti opponunt ut , ex excessu vitium quo nonnulli ea offerunt quae non possunt, seu te ipsa pristare nolunt. cxcedunt ei iam, qui neque personatum neque locorum rationem habent . ideoque, dum animum beneficum ostentate cupiunt, ridiculi seu molesti icdduntur. Ex desectu etiam peceant, qui nulla benefici animi tectandi sollicitudine tenentur. Exceditur in admonitionibus, doctrinis, ae eotistiis, dum ab his e, eleem ut qui admonendi . docendi ac regendi potius sunt, Si erga eos qui sapientia, prudentia ae experientia excellunt, seu, licet his indigeant, haee tamen manifestu spernunt. Exceditur etiam nonnunquam ex importunitate temporis, loci, occasonis, ae petronarum praesentia. Dum vero horum nullum obstat, si nulla sit admonendi, doces i. ac consulendi sollicitudo, benefici an uiri desectus recte
Virtutes, quibus mutuationes ae erogationes recte exercentur,corrumpunt ut potius ex defectu,qui homi. nes tenaces reddit quam ex excessu. Exceditur tame i, saliena mutuentur,seu propria habetibus si elargitio fiat non indigentibus, atque cum indigentium ac tibi cori. iunctorum ineomino Jo. Liberalitati opponitur ex e cessu Prodigalii as,ex desectu Auaritia. Magnis centiam desiluit ex excelIu bonorum utilium
Dilapidatio, ex desectu Tenacitas. Sacuti aute omnis Bene metia ex Amieabilitate oritur,smutq; tum ab ea tua esteris virtutibus pistiani a ribus definienda est: ita illjus paries posteriore, a prioribus moderamen accipient. tunc siquidem Magnificetitia ieese exercetur, c sim liberal talis viam non dei ivit. Iibet alicas tuc retinetur, cum paupersi erogationes seu debitae mutuationes non repelluntur. In his etiam ex ercendis pollicitationu memoria retine da est,ac singula consilio aget id : nam pitu, promissa pia standa sunt, pol mod im vero labete pio viribus erogandum. Oriuntur autem polietioles Benescentis partes a prioribus. nam qui ex animo propriam osseat ope iam. svites ac facultas adst, sin ulcis libeter admonet, docet, ac consulit neque utilibus parcit,it omnibus,prout cois uenit, beneficu, st. Quemadmodum autem Beneficentiae usus certa moderamina exquirit, ita beneficio tum receptio, si vitio carere debet,eertis legibus deuincitur. Hae vero facile colligi pollunt, his animaduersis quae ad Beneficentis virtute pertinent raro enam aliqui6 Beneficentiam exercet,dum recipiens vitiose recipit. Illud tamem ex Natura ae virtutum Omnium vi in recipiente
Priori ex excessu oppon tur Insat Idibilitat .ex desectu bonorum utilium ne letius. Posteriori aduersatur exeaee isti Effuso, ea desectu Angus' i a. Ipsa velo bonorum utit uni solueitudo eateniri sortasse te cie extendenda erit,quatenus iam accepta sum-ciunt, tum ad liberalitatem ex ei cedam, tum ad aliquod pronatu magnis eum pix san 'um. elim enim ingenuus animus a liberalitatis .su desilete libenter non possit, neque absque tubore, dum oce so offertur, 1 Magniti centia recedat, eiusdem etiam animi erit hucusque terum utilium cura teneri.
adet amε animus animadue tet bona utilia esse propter aliud bona, Et eo scilicet quod humanis necet, ita tibus subsilia asserant: idesique hanc silli itudinem intendere potius maloium fugam, quini adeptionem eo- tum quae vel δ sunt bona. Frugalita, itidem tune retinebitur, cum in domestico viti uid intenditur quodlibet alitati conuenit, neque magnis ei animi semina
repelluntur. vitius velli qua Phalasae affectus qui postremus rationis vim iecipit in te decorandus est,erit illa quae de sidiam omnem abominat ut simulque externam coiciationem refugat, sed lationis ae pia stantiorum , it tutum legibus iere quamlibentissime subiicit. Virtutes autem quae pertinent ad eundem asseclum quatentis associantur affectibiis, sensius communis Asuu extetiorum, ac impetr et iis imi sensus, tres videtur esse.
Ptam a proprii corporis sortitudinem Se agilitatim in
tendit,eademque per motus ac corporis usus prosequitur. Secunda eiusdem proprij corporis sanitatem inquirit, cibosque ac iomnum,nec non vcstimenta & domos ex lolitis ianitatis seu tu metitur. Tertia venereos actus vel omnino cohibet,vel illis ad legitimam tantum filio
virtuti quae desidiam abominatur se coarentionem indecentem rc iugit, ex excellis illud vitium aduersatur quod licent iet nomine prolem sidet: ex desectu Acedia. Illi, quae corporis sanitatem per corporis motum equirit, Pponit tit ex excessu Nimia corporis defatigatio ex deiectu Soco, dia. υ quammaxime desideratur ut scilicet statum se erga be
neficum exhibeat. id dum rectὰ praeitatur, oritur Gratitudinis virtus, qui Fidei vinculum aemulari videtur: coriumpitur tamen non tallina ob defectum, sed etiam ob excessum,s piae lamiotibus virtutibus aduersetur. C a se v x XXVI. De decenti sonorum sol cuiatne. de frugalitateri a sitia Aminatione: de curia et luato at M
de opposuis et rus. Iam viri, quibus Memoriae affectu, in se atque absolute perficitui untduae .dee A scii licet rerum .i ilium sollicitudo ad propriam,
ad suo tum atque ad amicorum pio ut unius cuiusque statui conuenit commoditatem ae honestatLEt sugalitas, quae eisdem bonis ad eo idem usus libetEac modeste utitur. Illam , quae sanitatem interdem cibos ae reliqua in deratur,desiluit ex excessu Gula de quae Guis adherent: ex defectu inedia. Illi demum qu s veneros actus cohibet, opponitur cessia Luxui ia: ex defectit Debiti a coniti e tetra ι, excessia Luxuria: ex defectu Debiti i eo iniuste i et tactio illa vero virtus qus desidiam abominaturae rationis impulsibui promptu paret, tune maxime viget clim rei iam iliaris premit angustia. ingenui quippe animi estomnes labores libenter sustinere, industriaeque ardenter incumbere, ut aliquando tibi ac suis nec et Iaria abun dent At longe illuit tuis splendet,cum necessaria o abundat tunc siquide non necessitate sed volunt: re ad bona longe praestantiora imo illi fercetui, atque ad bona longe praestant tota impellit. Virtus,qus corpus per multiplices motus a Dile ae firmum teddit, nec non illa 'lus cibis estimetis domibus,
ac somno moderati: utens, sanitate ac vitam tuetur, ea bona piost quuntur quae Naturae potii s quam industriae censeta pollent . eatenus enim prosequenti prosunt quatenus mi mitrant adeptioni , ac inclemcto bono tu pixitantiorum . qux arte atque industria parari tutarique possutit. Eadem etia ex ea parte, qua non sunt posta, in potestate hominis rationi obtemperantis mala potii erunt exist ima da qua in bona meque enim alit et sentire
st suti nariis, i me dirigit, campini erram compertum iri, Uta ram
ipsius bonitatem de hominis bono sollicua es Ie , 5e . osthuius vitς curtum longe praestantiora te cie merentibus
t et tia veto eiusdss ordinis virtus, quae venereos actu. vel omnino cohibet, vel ad legitimam tantum *liorum
procreationem exet cet, constituitur ocello moderani ne ex ea parte latum modo qua generationi filiorum assentitur, talis q. moderatio ex ipso prxcipue fine designa da et t. ex ea parte vero, qua tales aci' omnino colli. beta audat ut ea abominatione illius voluptatis quae omnino brutilis est, de ex copressione illi' appetitus qui
168쪽
filiorum generatione excepta, malum tantummodo opera ur. ideoque non ex certo moderamine, sed omnino comprimendus est.
V 4 hactenus dicta suete continent omnisi. moralium virtutum digerentias ac species,s: mulque demonstrat quanam ratione illarum: unaquaeque ab Optima virtute di ab humana
caritate oriatur ae essiuat. Obitet ut etia vitia omnia qus virtutu unicuiq, seu ob excessuseu ob desectu opponutut . sed ea ratione ut quantum ad illorii ortu seu emit. xus, doceant tantummodo vitia omnia pendere ab im- rei sectioribus animi assectibus rationis moderamine desΤitutis Nune igitur ea explicanda et unt,quae plenius docete possunt hosvitiorum emuxus, totamque illorum seriem ae eonstipationem: conducunt enim non parum ad habituum motalium doestinam. Sciendum itaque est, vitiorum omnium exordia ad ternarium ge ad septenarium numerum, recte deduci possemam si attendatur numerus affectuum quibus haec vitia 1seribenda sunt, tria tantummodo mundi nouimus enim totidem esse affectus inseriores, quorum solutio vitia omnia inducit Sin autem ea attendantur, quae ab eisdem affectibus primo expetuntur . erunt septem : id
squidem quod ab Aistimatiuae a se tu primo appetitur, triplicem vim manifeste contineti idemq; illi euenit ad quod Phantasiae appetitus est pronus. Hors igitur affectus unusquis ue ad tria vitia capitalia impellit. Addi to eruo eapitali vitio quod Memoriae affectum dehone
stat septenarius numerus eonstituetur. ideo autem capitalia vitia colliguntur ex his quae hi affectus impersectiores primo appetunt, quoniam inordinata dilectio, quae eottumpit omnium agendorum principium, ae vi liorum omnium est stipes, dum ad eorundem vitiorum consummationem impellit, ea necessatio intuetur quae ultimi Finis partes exercent, cuiusmodi sunt quae a se. ctuum vis omnino soluta primo intendit & appetit. Siculi igitur ex finis constitutione pendent ac modum re cipiunt omnia quae ad Finem pertinent, ita ex inordina. ta proseeutione ipsus finis oriuntur illa vitia ex quibus pendent extera vitia, quae inhonestae Finis prosecutioni deseruiunt ob idque Capitalia appellara sunt. Id quod primo optatur ab .Es linatiuae affectu, si siti. gulatitet concipiatur, para et virium sui obiae, seu Amabitionis communiter acceptae. Talis enim affettio omnino i luta omuibus hominibus ac in omnibus praeesseue ρr etri appetit. sin autem ttiplex illius vis distinguatur,ex priori parte homines , in quibus haee assectio est
vehementior,appetent coli ab omnibus, ex quo oritur contractior Superbia seu Ambitio. Ex secunda exoptant timeri ab omnibus, ex quo oritur iracundia. Ex tertia eupiunt snsulariter di bonis frui & malis carere, ex quo olitur Inuidia. Memoriae appetitus,tieet plurima prosequatur, illius tamen ultimus Finis ex bonorum utilium copia deduci
videtur, ex cuius appetitu otitur Auatilia,communio- ii quadam ratione accepta.
id quod Phantasiae appetitus exquirit, sngulariterace plum, Licentiae communis vitium parit: nam in age diseu non agendi licentia conquiescit. quod s at . tendatur triplex Licentiae usus seu vis. ilia illius vitia reddentiat conspicua, Gulae scilicet, qua Licentiam exercet circa cibos ac potus Luxuriae , quae debaechat ut circa oluptates venet eas. Se Acediae , quae ex ea licen
tia oritur, quae nihil agere intendit, & omnem omissio nem inducit. ranui, autem eadem agendi licentia versetur non
tantum circa cibos ae potus, venerea que voti tales,Culam tamen ac Luxuriam, quae perpetrationis lunt viti,aantummodo fouere videt utinam alia ves ex propria natura sunt talia vi eapitale v Itium non sustineant, ut
pura constructio ae eo in post in , nec non corporis mOtus,vel pertinent ad appetitus Memoriae seu AEstiniatius qui ex proprio sine dehonestant ut Euenit autem admirabile quoddam circa sex vitia capitalia, quae perpetra,
tionem inducunt, vi scilicet eo firmius inuicem copulentur,quo magis intenduntur. itaque quan uis remis
sol Superbia Iracundiam,Inuidia Auarititiam, Gulam,
atque Luxuriam comprimere soleat, idemque videatur conuenire caeterorum vi cuique respectu aliorum , nihilominus horum aliquo ad summam intentionem deducto,caetera illi consequenter aisociant ui atque arctis sime deuinciuntur: summa squidem superbia summa in Iracundiam summam inuidiam, summa quaritiam, so lasse etiam Gulam, atque Luxuriam,vnicum summa Liacentia eaercet. Eadem ratione aliquorum unumquod a propriae malitiae culmen attingens, dum reliquis tanquasatellitibus seu soriis uti intendit, eadem consequenter ad summum perducit. ex quo ipsum vitium,quod in pessina omnin5que detestabili tyrannide constitui compertum est, unde quaque inflatur ac turget. Sicuti autem perpetrantium vitiorum intentio animum procliuem reddit ad quodcunque scelus perpetrandum, tyrannidem pesimam exercendam, ita summὰ intensa Acedia animum ad mala omnia ferenda. atque
ad ipsam tyrannidem sustinendam disponit. nam scuti 'summa Aeedia plures ad summam licentiam prouocati ita aliquorum summe intensa licetia plures ad Aeediam impellit. Haec igitur vitia, licet in eodem reperirinor possint,vere tamen se ipsa amplexantur, hominesque peiducunt ad coniugium quoddam summe detestabile abominabileque, cuius fiuctus ac foecunditas costituitutan consui rimata bonorum omnium auulsone ac compressione. Hie vero ideo euenire solent, quoniam eapi talium vitiorum unicuique commune est, clariora rationis lumina necnon cogitandi vim , tanquam sbi maxime aduersantia maximeque suspecta oppugnare. Hanc autem oppugn tionem sprout v muscuiusque natura coniae nil tribus praecipuis rationibus exercete consueuerunt Prinali enim, dum propriis intendunt boianis, ipsam cogitandi virtutem ab absolutorum p aestantiorumque boacitum intuitu diuertunt. Secundia ean. dem intentiis; inam reddunt ad ea perscrut .nda quae fauent adeptioni apparentium bonorum ac perperam exoptatorum. Tertio, ipsam indies mauis ae magis Obrundunt infirmantque. It primum quidem ab uno. quoque capitalium vitiorum aequaliter pendere videtur. nam illorum v numquodque animam iam ex inde
eenti sinis constitutione brutalem effectum impellit ad illorum omnium neglecta ac obliuionem, quae pertinet ad pietatem,ad deuotionem,ud philosophi alii ad ae comunem caritatem ipsus videlicet diuinae legis, necnon
Naturae, societatis,atque debitorum omnium.
Huic autem obliuioni,neglectuique, ex quibus constituitur primum ac summe detestabile consequentiae vitium, duo detestabiliora adiungi solent, internae videli cet conscientiae caecitas ae silent tum,necnon sollicitudo assiduaque meditatio illorum quae aliqua ratione dirigere possunt ad pinem perperam constitutum. Et haec quidem piacipue ascribenda erunt sex capita libus vitiis, quae ex peti citatione delinquunt licet non unicuique aqualiter nam horum unumquodque, dum ptoptia bona prosequitur, ad media etiam,quibus hia. iusmodi bona attingi possnt, inquileiada ac proseque i
Acedia veto ita a bonis diuertit,ut nulla ratione videatur impellere sed diu errete tantum a sngulis tu bonis .ium malis, quae ex perpetratione procedunt. hoc s- quidem vitium,licet uete unicum sit, plurium tamen viatiorum sustinet viees. dum enim plene consum triatum est, omnes cognoscendi,appetendi, ac exequenda vires obtundit. summa autem huius vitia malitia ex eo maianifesta est, quoniam prima illius exordia contra praest tiores virtutes exercentur, nam primo ab harum usu diuertit. Anima igitur iam legum omnium obliuisosi, ptopriaeque conscientia reprehensionibus destitutabeae
169쪽
inhon stae huiu, sollicitudinis vi seeundae oppugnarioni aditus apertos prabet. nam quatenus alia latione perpetam exoptatis fiui non datur, anima se affecta sa-cile ad id deducitur, ut decernat eligenda amplexati
daque esse seu violenta, quae ab A illi tuae cii eiu vi. dentur suggeri, seu fraudulenta, quae Memoriae appe. litus obiicit . seu indigna , quae , Phantasiae affectu soleat subministrarit seu etiam, dum horum nullum seiunctim sume it, omnium copulationem, ipsam lamali nitatem seu tyrannicam di positionem libere ex.ercendam esse.Tune aditibus ut aiunt parentibus turmatim vitia egrediuntur : quatenus enim eliguntur violenta,qua Superbiae atque hae videntur quam maxime consona , emutant ea consequentiae vitia quae exercere solent limos intuitus, minas,iniurias percussiones, vulnera,occisiones rapinas, atque hominum rerumque
extirpationes, smulque ita piaecipitatio, ita perseue. tantia , ipsaque seritas ae inhumanitas. Dum eliguntur siaudulenta, qua suggeruntur ut plu.rimum ab inuidia, atque ab Avaritia quandoque etiam ab ipsa Supeibia praebentur aditus hvpoctis, inobedie. tia cum obedientiae simulatione, adulationibus, salii, amicitiis, mendaciis, deceptionibus, surtis, saetilegiis, caeterisque huiusmodi monstris. Dii eliguntut indisna a d. quoe impellunt vi plurimum Gula ae Lututia, ἱερὸetiam Avaritia & Supeibia, huic enim proprium est etiam per propria mala propria bona pro tequi ea con .sequunt ut vitia, quae inducere ac exercere solent visi talem, solditiem, dehonestationes ae in uerecundiam
Dum eliguntur maligna , quibus praecipue utuntur Supeibia atque inuidia, prosiliunt det tali iones,mut
murationes,petuet seruili nominum tute is, eru,natum
inhonestae acceptiones, iniusta iudicia,calumnia, in iii. stae accusationes, iniustae inhonestaeque vexationes, l- istes illeat iones, salsa iuramenta, proditoria defenso. nes, viduatum pupillorum atque peregrinorum prodi. toriae tutelae, apertae proditione, in his quae pertinent taad facultates honestatem,ac dignitatem, quam ad vita,
α libertatem. Haec autem sicut caritatem in an humani talem conuertunt, atque etiam ad Pattiae proditionem
pessimamque tyrannidem deducunt, ita impellunt ad
incantationes ac veneficia,quae Devotionem perueti sit:
demumque ad d monuiti cultum,qui propriori quadam ratione aduersatur Pietati. Existimandum tamen est, homines absque pia uotum spirituum impulsu ad huius
modi monstra non deuenire. Tertia vitiorum victoria, qua mens re cogitatio iam a propriis bonis deflexe de a a mala conuersae obtunduntur aede primuntur quamuis unicuique vitiorum iecti ascribi possit , Itae tamen Gulae, Luxuriae atque Acediae decentius accepta setiui. lia enam sanquinem spiritusq;
vehementer accedens,eosdemque violentet ae inordi
natὸ impellens, discuirendi vim quam citi si me per
Gula & Luxuria, dum eosdem spiritus ad inferiora
retrahunt detinentque,densiores reddunt,sim lque co-
itandi vittit: i ineptissime obtemperant. Acedi' autemum nihil tentat, inhilque molitur, sed inertiae tali tum modo studet, ipsam cogitandi vim tubigine unde quaque obuoluit penitusque deuincit. Cogitandi igitur virtute ad id iti firmitatis deducta, ea consequat ut vitiane eelia est ex quibus oriti solent consito tum praecipita tio , iudieiorum temeritas, in deliberando inconstan.
tia,in exequendis nulla attentio, nulla ea utio, nulla a. nimaduersio, incapacitas , obliuiositas, mentis vagatio plena inscitia stupiditas, rusticitas, fluctu atro neglige n. tia, impelle uetantia, impatientia, inobseruanua,ureue. rentia 3t smilia
At flentio demandandum non est ex eisdem sontibus
miti alia consequentiae vitia quae tune insurgunt. cum vitia vel per petam optata adipascunt ut, vel ab illo tum adeptione te pelluntur Talia videntur esse illa vitia ex quibus es fluunt vana gloriario vana exultatio, platan- pDo,iactantia, insolentia, multiloquia,turpilo uia .risus
immadetati,scuttilitas, cibi cenitas, noua quadam vili
tas itaque vacuitas,prodigalitas , utili simque bonorum
hi sio. Accedunt etiam summe seu excedens seu defieiens sollieitudo proprii corporis, vestimentorum, ciborum,
do inciturn, ac extet notum omnium: decet squidem, effuso a capitalibus vitiis omnium vitiorum vitia, ut anima illis imbuta, vitii vitia omnia completient is de-sormitatem Detolemque vade quaque te setat atque exhalet.
V . citea vitiorum progressus enarrata sum, demonstrate possunt dari plutes status ac vissus vitiorum capitalium . ni veto ad ternatium numerum te te deduci poterunt: quandoque enim vitia ita instina sunt, vi nisi circumposta omnia ad malum impellant & singula tetrahentia absint, in erro te no perducant. Tunc itaque absunt tam plurium affectuum inordinatus consensus, qu 2m unius ait eius sumina intensio. nam vitium in exordio potaus
quam in consummatione eonstar ut uua est.
Quandoque licet multa aduersent ut bis quae vitium
prouocant, multaque pet petrationem impediant, nihilominus anima deprauata humana omnia experitur ut male concepta posciat, ita tamen ut nihil conixa pictatem,contra caritatem, seu etiam contra fidem da
tam moliri intendat. Quandoque vel 5, licet humana nullam spem afferant i celeris concepti persciendi, vitia vehe inentioris vis ita viget ut homines se correpti, incantationibus ac proditionibus inniti audeant quod vitia culmen ma-tiiselle arguit, neque absque prauorum spirituum impulsu Videtur dati. His vitio tum statibus te spondent totidem status aevsus virtutum moralium: nam quandoque ad petiiciendum id quod ratio suadet virtusque intendit adsunt vires ac agendi rationes, neque ali uod operis consummatio ira obsitit. Quandoque adsunt quidem nonnulla
quae virtuti satient, plurima tamen desunt, 'lutaque Obsistunt. Quandoque omnia adiumenta deficiunt & cuneta vident ut obsistere. Dum in promptu sunt omnia quae ad actioiias consummationem pertinent, neque aliquid aduersatur, appa i et vis communiori, virtutis quetiolam viiij carentiam arguit. Dum plura desunt plutoq;
obsuunt. heroica virtutis robur conspicitur: tunc squi dem des letani ut pluitum inuentio vehementi εrque agendi ratio. Itaque anima verὰ soler s. talion ab i aliqua violentia, seu noua aliqua industria , seu maxima aliqua humilitate,seu etiam his omnibus utendum pet-cipit atque ut percipit, utendit ac peificit Violenta autem quae eliguntur vi tationis ac vitru tum praecipua tum , smi lque ex vehementiori cominu ni, boni desiderio, saepe ipsum in et agentem tespierunt:
quatenus veto ad alios extenduntur , diriguntur ad c inodum eorundem qui patiuntur, ut in emendationibusae disciplinis accidit, seu commune bonum intendunt, ut in bellis di in multationibus euenit. Singulatis quoque industria multipliciter exercetur:
quandoque enim petficit ut ex sola prudentia quae exitimium aliquod in qui tit: quandoque continet sum , amEloquentiae vi me aliquando honellam dissimulatio . . madiungitia liquando noua inustataeque alicuius machi ni utitur constructione: aliquando horum omnium, pto ut res postulat,atque etiam aliorum coniungit usum. Humilitas vel bis, donis , atque externis aetior, us exerceri potes. Hic autem saepe hone istissime eligitur, ut puta s mater stium a Patriae retrahat auersone, vel styranni debacchantis impetus ab inermibus compit- mendus sit. Dum veto tes quae obiicitur ira ardua est, ut nullae hominum vites nullaque industria adiumentum afferrepos.
170쪽
possint, sed humana omnia instina sunt, effundi soleti plendor summae earitatis veraeque pietatas ranima namque transcendens heroicam vit tutem , habitumque diuiniorem, ac praest antiorem adepta usum asum et quatuot, quae longe firmiora sunt, di superioribus proportione respondent.
Primo enim firmitet insistens dἰu nis adiumentis quae
omnium vites atque artem excellunt, decernetsbi incumbendum esse orationi vehementiori, humiliori, ae prolixiori, intentae ad Deum Opt. Max. haud quaquam ignorans saepe summam Dei bonitatem citationis vi ita inflecti , ut propriam omnipotentiam in orantium ob sequium exercere velit, ipsosque reddere non tanti im aquae unque vi externa tutos, sed etiam ad ardua quae que aggredienda & perficienda firmos ac sortes. Secundo diligenter animaduertet diuinas admoni. tiones ae directiones, nullatenus ambigens quin diuina praecepta re consilia,quae ex summa Dei sapientia pedet atque ex eiusdem summa bonitate ad hominum te .gimen proseruntur,totius humanae artis atque industrie
vim excellant, ideoque illos, qui huiusmodi praeceptis
constiisque teste innituntur, licet telum cutium interius concipere non possint, summam ac piaclatissimam artem industriamque vete exercete . Se idcirco tutissimos esse a qua uix arre ac in Austris huic aduersante. Tettio, leae sua omnia libere offeret ae deuouebit Deo Opt. Max tanquam omnium domino, ae decentihun iliatione iis . tetur. Decet autem deuouentem paratum esse non tantum ad diuitias ae facultates omnes in Dei obsequium expendendas atque erogandas, sed ad se etiam holocaustum sortiter constituendi ina, licet per cruciatus tormentaque acerbi uim a moliendum esset. Credendum autem est talem oblationem annuente Dei bonitate animam aptissimam reddete ad certam a deptionem bonorum omnium praestantiorum . neque enim summa Dei bonitas aut huiusmodi oblationes spe nere potest, s tecte exerceantur, aut eos quis ita amplexatur non undequaque tutari. Quattu,quod ex itium horum copulatione otiti,san.ctitatis nomine recte insignita poterit. Ex superioribus
autem recte coniectare licet, hanc non tantum cateia
humana excedere, sed ipsum etiam humanum captum. Animaduertendum tamen est, Naturae quidem vim ad horum unumquodque aliquo pacto impellere, ut ex mmnium populorum teligione conuincitur sed extra verum Dei etillum,& absque diuina gratia, holum nullum recte exerceri posse.
EMoti si MnvM nune est quanam ratione morum virtutes quas explicauimus,commu-
niorem virtutem quam respectu aliarum se minis partes sustinete diximus) ad summam persectionem deducant,ipsaeque se inuicem amplexantes, ae sbi inuicem consentientes, unicae virtutis undequaque consuli malae vim assequantur de reserant. Vt
id recte satianimaduertendum est singulasquidem mo. rum .ittutes complecti Iustitiam quanda, nec non Ptu dentiam, Fortitudinem ac Temperantiam sibi proprias. quatum aliquae e etto nomine pro tripossant, aliqui nomine eatet sed pio affectuti quibus inhaei et natura,
in quibusta Iustitiae vim summe splendete. in quibusdaptudgi a quamaxime essu di. similiq; ratione in quibusdasortitudine, in quibusda temperantia singulariter apparete. Astectus igitur dum communem dilectionem ex et cent erga hominem appetentem inter se logi aictius conglutinantur , si gulique a singulis ea colligunt quae
sibi utcunque deficiunt, & sngulis ea impartiuntur in quibus caretis praestant. Itaque sicuti singulae, Iustitiae,
Prudentiae portitudinli ae Temperantia partes invii;-cam iustitiam, in vilicam prudentiam , in unicam sor
titudinem,ae in unicam temperantiam concurrunt, ita hae quatuor vitrutum partes smul coniunctae unicam virtutem pariunt, in qua virtutes omnes pei sciunturae illustrantur. Hae vel 5 moralium virtutum partes, pro maiori minorave dignitate quam obtinent, vigent in virtutibus
dignio tibus seu minus digni 1. Itaque Iustitia, cui pro prium est ea bona intueri quae pii mo appetenda sunt,ac caeteris partibus comparata mimum dignitatis obtinet locum emicat praecipvh in illis virtutibus quae caeteriasmiliter lonρὰ digniores sunt, pietate scilicet ae deuotiones nihil enim est seu magis debitum , seu magis tu stum,quam Deum diligete Deoque insciuire. Prudentia veto, in ipso diuino cultu, ad id tantummodo valet, ut in diuina lege a non diuinis discernenda non decipiamur, neque ignoremus sensus nostios
diuinae legi prompte subiiciendosae illius praecepta
diligentisti,ne obseruanda esse. Fortitudo quoque ac Temperantia, quantum ad ea quae his affectibus praestantioribus sunt propria, in his .irtutibus nullum locum habent. nam mala quae declinani sunt absolute &essentialiter mala neque unquam sustinenda. bona sint, litet sunt bona absolute & essetitialiter, di nunquam spernenda. itaque portitudo in his affectibus latum in do desdeiatur ad propositae intentionis conseruationem.Temperantia vero, ut eatenus propriis boni, pii-uetur,quatenus impersectioribus affectibus, assentiendum est .dum illorum mala repellenda sunt. . Eisdem rationibus Prudentiae vis , quae versatur praecipue circa bona no ptimo sed consequenter appetenda, ac inter alias virtutum pait, s respectu dignitatis secunda censenda est,quam maxime viget in duabus motum virtutibus, pietati ae deuotioni proximis, philosophia scilicet ae humana caritate: hae si quidem ratioe inationem & cogitationem indes nenter exercent, neque in propriis prosequendis absque certa ratione, humano lumine attingenda,acquiescete possunt. Ideoque id iustum ali erunt quod rationi est consonum, in quo summel differunt a pietate ac deuotione, quae prudentiam ex sola diuinae legis obedientia ,spectandam decernunt Fortitudinis vero ae Temperantiae vias , in his ac duabus f praestantioribus virtutibus eandem rationem habent. Fortitudo quae vellatur circa mala, quatenus boni vim admittere possunt. se respectu dignitatis est tertia,
necnon Temperantia,quae respicit bona, quatenus mali naturam adepta .vigent in virtutibus Oidinum i rupei sectiorum , ita tamen vi sortitudo praecipue desideret ut in virtutibus quibus Est tinatiuae affectus est moderandus Temperantia vero summam vim habeat in virtutibus , quae phantasiae assecius respiciunt, quatenus inserioribus sentibus aptatur. Ratio est,quoniam .Ei imatiuae proprii si me conuenit futura cognoscere: phantasa veto,ut his sens bus praeest,uellatur citc prasentia. patet autem,pt seipuum Fortitudinis opus esse,incommoda ac pericula piae uisa ae imminentia sponte subire, de
temperantiam tunc apparere cam spernuntur tib lecta. utenta praesentia sicuti enim sustinete malo non praeuisa neque 1 ponte suscepta necessitatem potius quam virtutem arguit, ita oblectamenta non pia sentia spernete aut nullius aut impersectioiis virtutis est opus. Memoriae assectus fortitudinis quidem ae tempe tantiae usus
exposcit,sed gradus impellectioris. Quod vero ad iustiti ε ae pludentiae partes , quae des derant ut a morum vi tutibus hos impei sectiores a nectus moderantibus, est superioribus satis apertum est, eas ex sola obedientia ae praestantiores affectus deducendas esse. Solentio autem demandandum non est, portitudinem ea affectuum in tiorum sui tentia summe quidem relucere sed prima illius exordia vere summi a fortitudine affectui in piaestanti atum. his enti ta proprio actu persistentibus, allectus inseriotes illis omnino 1 tibii ei untur. itaque lapienti stimu quidam ,eam opinionem respiciens,quae rectis aerionibus pix est, dixit fortitudinem nihil aliud esse quam conseruataonem opinionis.