장음표시 사용
101쪽
rit, ut euncti in aliquam Religionem consenserint, non Uem Omnes vel unam Divinitatem , vel eas lem Divinitates admiserint . IVosccta nulla alia de caudalioc contigiise arbitror , nisi quia illud nationis lumine ita peripectum est, ut a nemine non videri possit, quamvis mentem Variis erroribus imbutam habeati hoe autem licet rationis lumine perspiciatur , tamen ita QVidenter non apparet , ut nullum latere non p assit quamdiu , quos de Religione imbiberit, errores non exu rit . Hinc vero factum fit it . ut non solum multi plures Deos admiserint , sed etiam unam rem nonnulli, alteram alii coluerint . Nam id admitti debere quo omnia , tamquam a prima caussa provenirent, omnes quidem viderunt; tamen quidnam illud et set, plures ignorarunt pr ter pravitatem suarum opini . num, in quibus sua culpa obli inate permanserunt saJ .
Ex quibus Onanibus hanc contra Baelium argumentationem rursus instituimus. Consensio gentium tunc ad persuadendum maximam efficaciam habet , quando de re aliqua agitur, quae non idium lumine rationis cognoscitur, sed etiam pro. pter maximam evidentiam , quam in se C tinet, fieri non potest, quin cogno-
icatur ; sed Religio huiusmodi est, sicuti ipsa experientia novimus i eig firmissi
mum pro ca argumentum ex consensione cleducitur.
Deinde argumento a coniensione ducto eius tantum rei veritas evinci potest , de qua omnes unanimiter consentiunt lud in aliquam Religumem omnium Mnsensus unanimiter conspirat a in Polymeismum vero qui consenserunt, non unanimiter contenserunt , quia qui apud aliquos ut Dii habebantur, apud alios nullo in pretio fuerunt; immo quot natio aes, tot genora Deorum admitta suilla novimus t ergo argumentum , quod pro Religione a contensione ducitur, firmissimum Eli, quia in eam semper omnium conspiratio filiis; quod autem ab eruieno principio pro Polytheismo insertur, nullius momenti cile debet, quia tinius nationis consensus in has Divinitates, per consentiam alterius nationis in alias Ιχ- vinitates tollitur , atque destruitur . Unde quamvis multiplicitate , atque etiam
a Ipsa ergo ratIone utrumque perspectum esse tuemur , hoc est , & aliouam Religionem admitti, di iiivim tantuin Deum esse, ac coli debere . Uerum illud ita ipi a ratione per se perspicuum et se contendimus , ut a nemine ignorari possit , sicuti revera millus suit, qui ignoraverit: hoc autem non est aeque statim evidens, atque perspectum . Nam iuti,no quodam conscientiae testimonio, quod naturae vocem appellavimus , etiam sine adhibita a nobis diligentia, admonemur, Ens quoddam suprenium esse , a quo habeamus, ut limus, a quo adjuvati, di puniri possimus, unde sua sponte sequitiir , ut ad illud colendum , se deprecandum ultro movea
mur a cujus naturae vocis certa sunt argumen. ta conscientia intima uniuscujusque, di consenios omnium nationum. Iamvero si eadem
existentia primi entis eum illius uuitatis coin. paretur , duplex discrini en inveuitur: primum , ruod de unitate non admonemur intimo illocnsu , sicut admonemur de existeritia unde mirum non est, quum omnes natioues in existentia admittenda consinserint . nihilominus
multas de unitate erravi:se: alteriim autem
diserimen est, quod rati inando sacri ius co-
pnOlcitur existentia . quam unita primae caustae , tum quia unitas teqttitur post existentiain ,
unde tantiori argumentatione opus est , ut post cognitam existentiam perveniatur etiam ad coisgnoscend im unitatem . tum etiam quia Deilius est ex entibus cotuinguntibus , quae nostris sensibus subiunt, inserre existentiam entis ne.
cessarii, & a se, quam lit concludere hujus
unitate in ex ipsi ejus natura, ct indole, quae nonnisi ratiocinando eognosci potest . Eiqimmin longioribiis ratiocinatio libus, di de rebus obleurioribus Deilius si errare, ac imitto etian magis ii ad illationis aliqualem dissieultate naeeedat negligemia inq iit elidi , imperitia , tarditas, pravae institutiones, S praejudicia; ie circo etiam ex hac parte faciti m eii, ut quam vis nullae nationes inveniantur, quae aliquam Religionein proseliae noen fuerint, multi ea men extiterint, qui pluribus uuiarambus cultum perverse adhibuerint .
102쪽
ipsa diversitate Deorum Religionis consensus stabiliatur , atque confirmetur : t, men Polytheismi tollivir , & destruitur.
Ad a. neque suoriim maiorum , neque sitae civitatis , aut etiam provi ciete , vel nationis consensionem , uti certam regulam , quam in agendo sequatur, ab aliquo habendam esse dicimus: haec enim quum tantum aliquorum propria sit, non omnium , naturae vox esse non potest. Umle quod Baetius vellet, Ex argumentatione nostra non consequitur: nam illi tandem consensioni fidein ptaestandam esse diximus, quae universalis , constans, & immutabilis semper merit. Ad 3. respondemus , superstitionis , aliorumque nonnullorum erroriim nos principium finemque novisse ; imo illud quoque compertum habemus , Philosopho. rum , ac sapientiorum omnium maximam partem nullam fidem ii Llem habui ila, di imperitiores neque semper, neque ubique gentium consensile superstitionibus , aliisque erroribus ad eas pertinentibus. Ceterum Religio omnium animos semper occupavit; neque factum aliquando suit , ut consensus in eamdem vel imterrumperetur, Vel minueretur.
Dices II. Humanam naturam pravis inclinationibus assectam esse , nullus si
ne negaverit: ergo Deum existere , quamvis naturae vocem esse .concedamus , tamen uti verum habendum esse , inde non consequitur . Neque est , cur dica, tur, natum Vocem veram esse , quia verum quoque est Deum existere ; tunc
enim vitium illud eommittitur , quod peritionem principii Logici appellare consit Verunt . clacidus quoque , qui vitiosus dicitur, vitari non potest : quum veritas huius vocis per existentiam Dei, di haec per illam comprobetur saJ . R. & nos quoque concedere , humanam naturam pravis inclinationibus as sectam esse ; verum nihil minus inde deduci potest, quam quod Baetius vellet rex lioc enim peculiariter infertur necessariam esse aliquam Religionem , per quam homines in officio contineantur. Nam omni Religione semel sublata , pr vae animi passiones S vehementius insolescunt, & ad prava quaeque perpetram da facilius inducunt. Deinde a Bael io ipsis quaerimus, quonam tandem modo h
manam naturam pravis inclinationibus assectam esse cognoscamus p Prosecto non alia , nisi quia naturam in ea propendere novimus, quae mala sitiat : ergo naturae judicium in iis tantum contemnendum erit, quae rectae rationi adversantur: ergo ut hac quoque in re , de qua agimus, contemni possit, Religionum rectae rationi adversari, demonstrandum est. Hoc vero praestare nemo unquano terit I immo vero contrarium supra ostendimus r ergo. Et re quidem vera quamvis Baetius tum Christianorum , tum Atheistarum eamdem ad bene agei,dum facilitatem esse, propugnare ausus fiterit ; tamen Religionem quid penaiciosium , aut contra honestatem morum esse, nunquam di xit ; quin potius ipsa
rei evidentia coactus, modo Christianam Religionem honestatis principium sb', modo humanae societatis vinculum scJ appellavit , modo per Religionem hu-
. manum secietatem contervari affirmavit. N
Nullum autem petitionis principii vitium hic latet , neque vitiosus cisculis adhibetur quidem omnes homines in aliquam Religionem semper con-I a sensisse,
103쪽
sensisse , primum demonstravimus; deinde non metum, non ignorantiam , non Legislatorum astutiam, non ediscationem, sed interiorem naturae vocem, quam in hominum mentibus natura ipsa indidit, hu)us communis consensitatis cauit immisse, palam fecimus tandem hanc naturae vocem falsam esse non poste ; seu in communi consensiu gentium inesse plurimum efficaciae ad persuadendunt, comtissima ratione evicimus et hisce vero positis , tum denique Deum existere, mi sensione gentium firmissime constare conclusimus . iniam tandem ergo petitionem priucipii, aut quum .itiosam circulum, Vel apparenti quadam ratione , hic Aobis Baetius objicere potest Z
N Ullam intelligentem naturam esse , quae sit principium rerum omnium .
inter se Atheillae consentiunt. Inertem eigo , atque omni sensu carentem materiam rerum omnium principium csse, nonnulli voluerunt, ita ut vel diver-Lae s ,rinae , aut qualitates, sicuti aliquibus placuit; vel variae figurae atomi nim . earumque differentes complicationes, atque evolutiones, ut ulli putarunt, diveris statis rerum caussa eslcnt. Etiam non defuerunt, qui vel communem vitam ,stu quamdam genitricem naturam per totam materiae mali mi aequaliter dissisam esse putarunt , vel propriam , atque singularem citili t materiae parii congen, tam crediderunt. Quapropter quadruplex Atheistarum genus distingitendum est , uti initio huius qiuestionis ex Cud orto observavimuς. Hos eigo omnes, ut malari qua fieri persiaicuitatu potest, confutemus , articulum quoque istum in quatuor paragmplios distinguemus. In primo, ut adversariis omnem viam praechidamus , motum materiae per se convenire non posse demonstrabimus i in secundo ut fictilium eum motum reiiciemus . quem suis atomis Athei tribuunt i in tertio Genstrice, Essectivaque vi, quam materiae inesse nonnulli falso sipposuerunt, hunc mundum produci non potuisse , evincere eo nisi muri in quarto tandem hunc mundum casias, & fortunae opus esse non posse , sed a sipientissimo artifice fuisse pmductum, certa, atque evidendi rationuollendemus . s. I.
SIne motu nihil a materia produei potuisse , nobiscum Atheissae consent um ,
sive motus in conchirsione particularam minutissimarum consillat. sive a vi quadam Genitrice , & Efectrice dimanet , uti Stoici, atque Stratonici contendere. Quapropter quum Athei nullam intelligentem , aut esDistricem caussam . praeter materiam admitterent, con1 uJuens inde etiam erat, tit motum naturaliter materiae convenire, eique essentialem cise assim arciat saJ. Hoc vcro est, quod modo confutandum aggredimur , atque ideo, data opera , hoc argumenti genus
104쪽
praemittimus, ut primo simili contra omnes Athesilas , deinde vero contra sitis gulos in sequentibus panagraphis pugnaremus.
I Ropos irio e Materia non potest a se habere motum .
Prob. prop. Materia motum a se haberet, Vel quia vi motrice naturaliter praedita esset, vel quia motus ab aetemo in ea impressus fuistiet, di impulsionibus successivis seni per continuatus permansi sui; sed neutrum esse potetit ergo. Prob.
mi. quoad priorem partem. Nihil sine eo perfecte intelligi potest, quod illi es sentiale est; sed quid materia sit, a nobis perfucte intelligitur, quamvis nullum
motum in ea esse praesupponamus et ergo vis motrix naturaliis , atque essentia liter materiae ion inest. Maior pmp. constat: ut enim rem aliquam perlaete e
gnoscamus , quid ei essientiale sit , s noscere quoque debemus. Minor evidens elli nam ut rem extensam , divisibilem , partit usque compositam, cuiusnodi est materia, intelligamus, nihil motus aut esse , aut praesupponi oportet saj. Deinde vis illa motrix, aut conatus, sicuti Tolandus loqui amat fbJ, quam Atheistae materiae particulis naturaliter incise Volunt, vel quaquaversium nititur .
vel ad unam tantum partem determinatur : si quaquaversiam nititur; plures materiae particulae simul unitae consistere non poterunt , neque rem aliquam continuam conitituere t si vero ad unam partem determinatur; nulla amplius reliquaerit motus certa lex , quae pollulat, ut corpora ad qii cumque motionis genus indifferentia sint. Etenim quia illa determinatio ellet naturalis , atque necessaria, fieri non pol siet, ut tolleretur; dc si mrte contingeret, ut in partem contrariam a vi Drtiori abriperetur, semper contra tenderet, &.prima occasione data, in pristinam determinationem sssu restitueret. Una demum contra omnes species motus restilentia semper ciliet. t ostremo si vis motrix materiae particulis naturalis , & essentialis emet, mimquam ab iis tolli posset ; sed revera tollitur: ergo neque naturalis, neque essen. tialis esse potest. Maior prop. certa est: nam nemo negaverit, quod rei alicui essentiale , ac naturale est, tolli non posse , quin res ipsa tollatur, atque delim
tur. Minor vero cxperientia constat.
Si autem dicant motum materiae essentialem quidem non esse, sed tamen materiam ipsam eum in se producere possie ; tunc vim motricem in materia ni ponunt, quam in ea impossibile esse adinveniri, iam demonstravimus . Hisce omnibus illud quoque accedit . quod si materia se ipsam moveret . necessario semovere deberet; imo quaelibet pars illius necessario moveretur. Hoc nobis da. re Atheillae debent, quum nihil libere contingere velint. Quo vero inde consequerentur, quae experientiae aeque repugnant et primo quidem etiam in minima materiae parte nihil quietis unquam cita poste: secundo autem possibile non esse, ut in materiae partibus motus contrarius induceretur. Hinc quia motus non
est essentialis materiae, ab idea primitiva corporis luges motus nunquam deduci tuerunt. scd
Prob. M Quamvis ergo actualis divisio par- pari um ; Ideoque ne motus quidem, qui ad
tum ipsus materiae sine aliquo motu fieri non actualem divisioneni, non vero ad divisibili- possit ; tanten divisibilitas , quae etiam in ma- talein requiritur , ad es lentiam materiae sp teria quiescente inest, quaeque secum non a se clare potest. sere actualem divi lionem , sed potentiales b Epist. 8.tantum . ut scholastici lo uuntur, nullum a- e Coiisulatitur Acta Acadmia Peria
ctualent motum exigit. Aa essentiam vero ma- nex ε. lomo 1 a. m.
teriae spectat divisibilitas, nua actualis divisio
105쪽
P . altera pars Absurdum est stipponere existere aliqtiem essestim sine sui caussit effcienti , vel actionem sine Passione ; sed hoc necessario admitti debet, si motum ab aetemo sine aliouo principio successivis impulsionibus conti
nuatum fuisse supponanaus et ergo. Prob. mi. Fingamus corpus A impellere cor
pus B, B impellere C, C impellere D Sc. i motus corporum B, C, D erit effecta, illius vis, quae est in A , S A erit primum movens. Jam vero si tollatur A ; & B , C, D moveri supponantur; eo ipse supponetur effectas sine
caussa. Semper autem id absurdi consequitur, licet corporum se moventium seriem infinitam em supponamus. Res exemplo declaratur . Sit catena ex indeia finita altitudine pendens, cuius annuli in terram gravitent i si ab aliquo quaer, tur, cur catena irati ponderis in terram non cadat , illi inepte responderetur, quia infimus annulus ab annulo immediate si periori suspensiis retinetur , S hie ab alio usque in infinitum. Semper enim quaerendum si eresset, unde contingeret , ut annuli suspensi remanerent; di nisi ad ultimum annulum deveniamuς, qui ceteros suspens s retineat, ipse autem nullo annulo retineatur, effectum si ne caussa poni semper verum erit, quamvis annuli pendentes infiniti esse pra, supponantur. Si ergo motum in corporibus sine aliquo principio silccessivis impulsioniblis semper continuatum fuisse dicamus, effectum sine caussa existere posse consequens inde fit. Hoc autem semper Verum est , quamvis motum ab uno corpore alteri, atque alteri in infinitum communicatum suisse praesupponatur, ut cum Epicureis Spinosa putaVit Ethices par. a. prop. 13. lem. 3. se Coo. pus motum, inquit, Vel quiescens, ad motum, vet quietem determinari de ,, buit ab alio corpore , quod etiam ad motum , Vel quietem determinatum fuit
ab alio , S illud iterum ab alio, & sic in infinitum , , . Imo in hac hypoth s id absurdi sequitur. quo nullum maius esse potest, ut non unus tantun , aut alter effectus sine sui caussa admittatur, sed numero infiniti ponantur saJ. Dices I. Motus includitur in idea materiae r ergo illi essentialis est . Prob. ant. Materia est sua natura divisibilis ; sed nulla divisio sine motu aliquando fieri
poterite ergo oportet, ut motus in idea materiae includatur.
R. dist. mai., S motus in divisibilitate includitur, ner, in astiali divisione, e . In idea materiae divisibilitatem contineri, & nos utique damus et materiam quoque sine motu dividi non possie. pro certo habemus et inde autem conis sequi , motum materiae essientialem esse, hoc Vero est, quod negamus . Diversas figuras materia successive induere potest et has autem figuras ut successive si perinduat , haec , - illa disipositio partium requiritur: ergo ne haec , vel illa disipositio partium materiae essentialis est isnam id unquam dederit ρ Non ergo,
ut nemini notum non est , rei cuiuslibet essentia per id constituitur , quod ei convenire poteii , sed per illud , quod ita convenit , ut non possit non convenire . Itaque quum materia tam actu divisa , quam non divisa esse possit; N non ad divisbilitatem , sed ad actualem divisionem motus requiratur; motum ex hoc capite materiae essentialem non e se , evidentissime consequitur.
Colat Tam terrestribus, quam eoelest Ibus
corporibus motum per te convenire non pos se , quae usque modo disieruimus , evidenter evincunt. Hac vcro de caussa corpora cuc lestia, quo aguntur 1 3otu, per se agi lyon
posse, peculiariter de inoustrandum non aggredimur. Id tamen nuper summa cum emidiistione, atque copia solide piaesitit , cujusvis tandem systematis ratio habeatur, Valsechius in suo Opere dei fondamenti deua
106쪽
Conti Materiae qualitates sensibiles inesse intelliguntur; sed qualitates sensebiles sine motu esse non possunt: ergo. R. dic ma. , actu , & necessariu , ne., in potentia , & contingenter , con .,& dis mi., omnes qualitates sensibiles , ne. , aliquae, n. Quae in materia semsibiles qualitates cum motu conitinctae adinveniuntur, ita illi conveniunt , ut e tiam non convenire possint ; nullaque eanim Cli, quae in idea materiae ita contineatur, ut sine ea intelligi non possit, quia ipsa materia sit . Perspieuum id fiet, si omnes sensibiles qualitates br iter percurramus. Quae enim spectam adsensum tactus , uti est mollities , soliditas , esperitas , laevitas , caliditas , frigiditas Sc. materiae, ut materia est, non naruraliter, & necessario eas inesse . nemo , ut ego arbitror, negata poterit. Idem quoque esto iudicium de iis , quae ad odorandi, S gustandi sensum spectant: nullus namque dixerit, essentiale materiae esse, ut hunc , vel illum odorem emittat, hunc, vel illum saporem habeat. Demum nihil eorum, quae visus, aut auditus Gig.inum assiciunt, materiae essentiale est e po se, inde constat, quia S mutari polluut , & revera mutantur. Si ergo eisentia per id constituiti: r, quod semper acto , dc immutabiliter inest, non vero per illud, quod cuntingenter rei ine: se potest , sensibiles qualitates ad materiae essentiam pertinere non podunt idcoque neque motus, qui cum iisdem
At vero licet plures sensibiles qualitates sint, quae sine motu nostris sens,
bus non communicantur, uti ex praecipue sunt, quae ad odoratum spectant: tD. men aliae quoque occurrunt, quae absque motu illius materiae, a qua di manant, in organis noliris excitantur, uti in tactu potissimum contingit. Dices II. Omnis materia moveturr ergo motus materi. x essentialis esse debet ; quia si omnem materiam extens ina esse, recte inde insertur, quia omnis pars illius est extensa ; ita quoque ob eamdem rationem ex motu singularunia materiae paritum , toti materiae illum elsentialem esse recte infertur. R. . in hac argumentatione supponi , quod certissima ratione comprobandum esset; hoc est , materiae paries in continuo motu esse . Etenim tam ad quietem , quam ad motum materiam iudisserentem esse , ita ut sua natura non magis ad motum , quam ad quietem propendeat I nec minus resistat, quando a statu quietis ad statum motus , quam quando a statu motus ad statum quietis transire debet, Philosophorum consensione receptum est. Plures deinde esse materiae I artes, in quibus aut nullus omnino motus insit, aut pnaesupponi possit non inesse . negare nemini licet , quia hac de re ipsa experientia edocemur . Si autem motus materiae essentialis ei sui , cuilibet eius parti convenire semper deberet.' At fingamus , motum materiae 1emper inelse ; inde tamen confici non poGse contendo, motum eadem ratione , ac extensionem , materiae convenire. Quandoquidem si omnis extensio auferatur, omnis quoque materia simul tollitur ; at vero quamvis materiam in quiete omnino esse intelligamus, nilliloni inus quid ipsa st, revera cognoscimus.
Oe sola ergo materia tam diversa multiplicitas rerum produci non potuit. Si enim materia motum a se habere non poteli , & nihil ex materia sine motu fit; contra Atheillas inde insciti certo potest, a sela materia tam multi. plicem diversitatem rerum produci non potui ise. s. II.
107쪽
A Tomos in infinito spatio ex alto in profundum deIatas esse , atque isto sertuito motu contigisse , ut haec rerum uni Uersitas varia atomorum complicatione constaret, Democritus, atque Lemippus arbitrati sint. Epicurus vero,
quia animadvertit fieri non potuisse , ut atomi inter se complicaretur , si recta tantum linea deorsum tenderent, iccirco alterum declinationis motum iisdem asfinxit, ut ita facilius complicari inter se misent . atque hunc mundum conisi- tuere. Verum hisce opinionibus nihil absilesius esse potest PRO sirio . Fictilius omnino est uterque motus . Prob. prop. Altitudinis nomine locus superior, profiinditatis autem locus la-ferior intelligitur: S ut una res alta, profiιnda altera dicatur, inter se invicem comparari debenti ergo altitudo , S profunditas nihil certi significant, quod in rerum natura sit , scd obiecti situm tantum repraesentant i ergo voces istae nihil significare possunt , quaruo in infinito spatio vacuo atomorum motus praestippo nitur , quia nullum aliud corpus ibi ella fingitiis. Deinde altitudo, & profunditas mutari possiunt et ergo aliquid fixum non asilat, quod in rerum natura per se existat . Prob. ant. Qtiamvis B rela- Ar
te ad A inserius sit; tamen relate ad C. N D, superius est i simili ra. Btione quamvis C relate ad A , & B inferius sit ; superius tamen est Cretate did D t ergo altitudo, & profunditas mutatur relate ad situm il- D lorum corporum , quae invicem conseruntur I sed in infinito vacim spatio nulla corpora sunt, cum quibus atomorum altitudo comparari post . ergo hanc altia tudinem ad libidinem confictam esse conitet. Postremo atomi secundum Atomistas a pondere habent, ut deorsiam seram
tur ; sed in infinito vacuo spatio nihil est, quod deorsum consistere diei possit ressio pondus in eas agere non poterit. Neque est , cur quispiam reponat, Opponi posse , deorsum esse punctum illud, in quo haec renim universitas collocanda erat a quandoquidem ante hanc constitutioncm rerum, ptaeter atomos sese moventes, nihil aliud in infiitito spatio extitisse supponitur ; & hoc punctium , quod est terrae locus , deinceps ex fistulta unione atomorum constitutum fuisse supponiturr ergo antequam unirentur, hoc punctim neque determinatim erat, neque vcro determinari poterat et ergo
ad libidinem confingitur. Fictilium quoque esse motum declinationis, paucis ita demonstratur. Solum pondus principium motus in hisce atomis esse potest , uti etiam Atomitiae asso runt; sed hoc principium motus cuicumque declinationi opponit tir , sicuti per se manifestuin elli ergo frustra confingitur hic declinationis motus. Huic autem argumentationi plurimum firmitatis accedet, si advertamus, iii immense spatio Vacuo nihil esse potuisse, a quo atomorum motus deorsim recta tendentium in hanc, vel illam partem deflecti pollat. Dices. Negari non potuit, inter infinitas revolutiones , quibus atomi ab aeterno flicteque actae filere , possibilem esse etiam illam , qua hic mi indus conili tutus eIl ; scuti in infinita litterarum coagmentatione utiam illa continetur, qua Homeri
108쪽
Πomeri Ilim e Bit ergo atomorum concursione hunc mundum 'diisse . omnino improbabile non est . R. , in hac argumentatione plura supponi, quae sunt manifelle falsa. Primum eiit atomos absque ulla caussa a se ab aetemo extitisse , quamvis nihil materiale a se esse possit, di necessario existere Art. aest. I. . Alterum rmotum hisce atomis comaturalem , S essenticem esse , licet materia motum a se habere non possit f. p ced. . Tertium e eam speciem motus atomis convenire , quae iisdem tribui nullo modo potest , uti usque modo demonstravimus. Haec ergo tria contra fieri posse , Athei demonstrare prius deberent, deinde vero ea .
quam retulimus, argumennatione uti.
Verum liberalius cum iisdem agamus, & nulla horum omnium Dicta mentione , illud tandem videamus , num ex Drtuita concussione atomorum hic mundus effici potuerit. Ad mundi productionem, atque conservationem aliae ab iis, *iae in atomis reperiantur , motus tmes requiruntur: ergo . Prob. ant. Auginnientatio, & diminutio , cohaesio, & divulsio non fit motu gravitatis, aut d clinationis ; sed augmentatio , de diminutio , cohaesio, divulso entium in hae
universitate rerum . revera contingunt et ergo. Item atomorum concursione pro
duci non potuerunt, quae in muriso sunt et ergo. Prob. ant. Tunc ordo, & sp cies a non ordine , N a specie esset; vita a non vita I ordinata connexio a sum ma perturbati et ergo esset effereis sine causis i ergo. Deinde licet tam multa , atque diversa sint, qliae in mundo continentur, ut nemo animo illla Cominplecti possit ; tamen si totam universitatem rerum eodem modo . ac nostrum corpus , perscrutari possemus , futurum eiset, ut in ea idem p stantissimae rati nis artificium observaremus. Ex maximis namque corporibus coalestit, quae ain te inter se cohaerent, sibique mutuo respondent. Rursus haec magna corpora
ignitis prope partibus constant, quae tanto ordine, tamque mirabsit artificio inter se unitae, Ad complicatae sunt, ut nihil praeclarius, ct ordinatius fingi, vel excogitari possit. 'apropter si atomi suis fortuitis concursionibus hanc universitatem rerum pmduxissent, tum in minutissimis, tum ctiam in aliis omnibus co raribus ordinem, atque proportionem constantissime nimiriani servaviisent; modo illam , modo aliam pro diversitate corporum Ilauctitram texuissent ; istae , N non plures atomi in uno. loco arctius conglobatae fitillant, in alis autem latius se extendit-sent; nune unius rei induissent naturam , nunc alterius ; omnia demum apte s , compositeque ordinassent. Himc autem tam praeclarum ordinem quis adeo stolidus ut perturbationi tribuat, tam constantem incinantiae atomorum , tam accura-nim , dc aptum caeco casui , dc Drtunae λ aut quis sine certa ratione facta esse inietur, quae ne intelligi quidem possunt sine ratione pDeinde illa hypothesis falsa est, uti Philolbphi omnes consentiunt, quae iis phoenomenis repugnat , quae per eamdem explicari debent ; sed talis est haec
Atheorum hypothesis r ergo. Prob. mi. si, quaenam fortuitae coagmentationis natura sit, inquirendum aggrediar, eam ' incuriam , inconstantem , inonlinatamque esse, neque diutius perseverare, statim deprehendo ; & quamvis aliquam spe .ciem ordinis in. ea quandoque videre mihi videar, tamen hunc ordinem neque multa complecti, neque longo tempore perdurare polse , experientia ostendente, cognosco. At quae in mundo continentur , licet tam varia, diversa, atque multiplicia snt, tamen S admirabili ordine inter se connectuntur , S eum constantissime servant et ergo repugnat, ut ongo eorum a sertum, atque casu repetatur. Con- m. I. Κ tra
109쪽
tra autem enti persectissimo , cujusinodi est Deus , ut sapienter , & ordinate ,
agat, quam maxime convenit: crgo quum haec omnia sapienter ordinata, atque disposita sint, omnino eadem opus illius csso aptissime convenit. Sed cleganter Cicero lib. i. de Finibis universium Epicuri syllema I aucis verbis refutavit ris finiae quum tota res, inimi, ficta sit pueriliter , tum ne efficit quidem quod , , vult. Nam S ipsa declinatio LatomorumJ ad libidinem singitur ait enim de
, , clinare atomum sine caulla : quo nihil turpius physico . quam fieri sine causi,, 1 a quidquam dicere .... nec tamen id , Cuius cauta liaec finxerat, aisequin, , tus est. Nam sive omnes atomi declinabunt, nullae unquam cohaerescunt; sive, , aliae declinabunt, aliae sito nutu recte ferentur et primum eri hoc quasi pro- ,, vincias atomis dare . quae recte, quae oblique ferantur e deinde eadem illa ,, atomorum, in quo etiam Democritus haeret, turbulenta concursio hunc mundi
, , Ornatum csscere non poterit is . COROLLARIUM.
mzis atomis , sive Mementis , aut materiae motum impressum a Deo fuisse Iipponatur tamen neque atomi, neque. Hemcura, nequc ma
teria hunc ordinem ipsa per se deinde fortuita concursione producere potuissent . Helvetius in sto opere inscripto I' Esprit praeter alia multa absirda, atque omnino impia , quae in eo tradit, illud quoque assi are ausus fuit Discur. 3.
cap. s. motum a Deo quidem materiae imprellum , indeque ilatim omnia elementa mota fuisse ; tamen ab iisdem elementis in spatii immensitate errantibus, atque confiisis alias , S alias irregulares, inordinatasque conabinationes futile tumero constitutas , quousque tandem sese in aequilibrio posueriint, atque in e physicum ordinem , quo renim univcrsitatem nunc dispositam esse 1 upponitur , per se coaluere . Hoc crgo syllema aeque abserdum , S impium ei te uicimus , ac syllenia Atomistarum . Quandoquidem ex eo quoque consequitar a non ordine S sipecie , ordinum S speciem : a summa perturbatione mirabilem connexionem ἔ a casu , ct mrtuna opus in suis partibus vel minutissimis undeqtiaqisepe istum extitilla. - id ego de animalibus loquar, sita recto contra Epiri curum Lactantius lib. de Ira Dei cap. Io. in quorum corporibus nihil sineo ratione , sine ordine , sine utilitate , sine specie figuratum videmus, adeo ut ,, selertissima diligentia omnium partium membrorumque descriptio casum , ac , Drtunam repellat ρ Sed putemus, artus, de ossa , ct nervos , & sanguinemo de atomis dicere nos possiimus de Hementio polia concrescere . inrid senis si is , cogitatio , memoria , mens, ingenium , quibus seminibus coagmentariis potiunt λ ... Q modo ergo sne ratione cocuntia possunt aliquid uiscere ra- , , tionale λ Videmus enim nihil uisu in omni mundo , quod non habeat in se
,, maximam mirabilemque rationem ... Omitto usum videndi, audiendi, odorandi, , , cuterorumqtie membrorum vel apparentium,vel latentium mirabiles utilitates. iis ,, artifex potuit aut cor hominis , aut vocem , aut ipsam fabricare sapientiam pri quisquamne igitur sanus existimat, quod homo ratione , S ccuasilio facere non ,, possit, id concursit atomorum passim cohaerentium perfici potuisse λ Vides, in is quae deliramenta inciderint , qui ivblunt essestionem curamque rerum Deo da- , , ru Θ Concedamus tamen his, ut ex atomis fiant, quae terrena si int; nuti H etiam
110쪽
se etiam caelestia 3. . . Q ro igitur consilia , qua ratione de eonfus5 acervo st
, , atomi congregaverunt, ut ex aliis inferioribus terrae conglobarentur, coelum, , desuper tenderetur, tanta syderum varietate dii linctum , ut nihil unquam eY-
cogitari possit ornatius 8 Tanta erga qui videat , & talia , pote it existimare se nullo effecta esse consilio , nulla providentia , nulla ratione Divina , sed ex is atomis, subtilibus, exiguis concreta esse tanta miracula λ Nonne prodigio si- ,, mile uti, aut tiatum ei se hominem qui haec diceret, aut extitisse qui crederet At vero a nostro Materialista illud quaerimus, cithisnam generis fuerit ille motus, cui elementa primo subiecta fuerunt λ Si dicat suisse talem motum.
qtio elementa perturbarentur, atque inordinata confusi me agerentur a time illud quoque fateatur oportet, Deum in mundi partibus nihil aliud praeter inordinatio. neni , atque conii: sionem induxisse et nam ordinem , quem videmus , ab ipsis et mentis post repetitas sortuitas concursiones dimanasse ipse constituit. Si vero mo. tum impreisum elementis ordinatum , ct regularem fui se velit ; tunc concedere debet , tantam fuisse vim elementorum, ut huic motui , quamvis iis a Deo impressus ille esset, restiterint, alioque omnino contrario per se acta fiterint rergo vel Deus est auctor perturbationis , atque confiisonis , insensibilia vero elo
menta ordinis , ct pulchritudinis ; vel elementa & Dei' legibus resistiant, Sm tum ei contrarium , qui ab ipsb Deo in iisdem productus fuerit , in se excitant,
eoque ordinatissimam compositionem multiplicium diversarumque reriura constituunt. Qi modo vero hunc in se motum excitarunt ρ qua ratione tantum per se potuere , tit Deo moventi restiterint Z Ludit ergo, di iucum imperitis facere conatur, dum Dei mentionem facit, quum revera id constituat, quo nihil magis rem exilientia Dei pugnare potuit. Poth emo anne quidquam insipientius fingi potest, quam ex Drtuitis concursionibus materiae partes dii 3ni ita potuit se, ut non selum totum aliquid constiti ercnd aptissimc undequaque colligatum , Ordinatum , atque disposituni in omnibus sitis partibus vel minutioribus, sed citam ordinem conliantem, si xum, invariatiim , quamvis divors brum ordinum numerum fere infinitum contineret pHoc vero est, quod cum Epicureis rubiler quoque Materialitia admittere debet. Venain non est, cur in tanta absurditate , atque impietate opinionis confiitanda diutius immoremur. Solummodo ergo Lucilium Balbum apud Ciceronem lib. r. de Deorum ita di .lerentem superest, ut audiamus t , , Hic ego non mi-- rur cise quemquam, qui sibi persuadeat corpora quaedam selida , atque i se dividua, vi , S gravitate ferri, ni tardumque effici omatissimum, S pulcher ,, rimum ex corum corporum concursione Drtuita ρ hoc qui existimat fieri po- tuisse ; non intelligo, cur non idem putet, si innumerabiles unius viginti se se ae litterarum vel aureae , vel quales libet, aliquo conjiciantur, posse ex is his in terram excussis annales Ennii, ut deinceps legi possint . eisci i quod
is nescio, an ne in uno quidem versia possit tantum valere Drtuna. Illi autem se quemadmodum asseverant, ex corpusculis non colore , non qualitate aliqua, is quam Giaci vocant, non sensi praeditis. sed concurrentibus te-M mere , atque casu mundum esse perluctum Z . . casia si mundum eiscere po- ,, teil concursus atomorum ; cur porticum , cur templum , cur domum , cur L
in non potest ρ quae sunt minus operosa , ee multo quidem ficiliora. Ce te ita temere de mundo utatiunt, ut mihi quidem nunquam hunc admirabilem coeli Omatum