장음표시 사용
111쪽
PRODUCTA FUIsSE, NONNULLI TRADIDERUNT.
ANtequam hunc mundum nonnisi Divinae Sapientiae opus esse posse, demonis
stremus , Stoicorum, Stratonicorumque figmenta , stiperest, ut detegamus. Uti huius quaellionis initio ex Cud orto observavimus, vim Genitricem , atque uectricem in materia ineme , qua cuncta , quae videmus , ex materia prodierint , Stoicorum nonnulli, atque Stratonici putarunt; illi tamen omnibus mat riae partibus hane vim communem, isti propriam , N peculiarem singularum materiae partium esse volucrunt. Hinc factum tuit, ut nihil farrilito, ed casu , sed quadam immutabili necessitate Stoici omnia contingere voluerint, quia hanc vim in natura immutabiliter dominari censiterunt ; contra vero Stratonici comi ueli
nem rerum om nium ad fortunam , vel casum retulerint.
PRIPosirio . Stoicorum , atque Stratoniconina opinionem nisiam omnino eia se , manifelle constat. Id autem primo obtervandum esse arbitror , plura in utraquc opinione supponi, quae sunt manifeste fala. I. Se movere naturaliter posse, quod materi
te eii, contra ac nos s. I. huius articuli denion stravimus. a. materiam omnium
perfectionum , quae in mundo sunt, principium, & originem eise ; qui Al fieri nullo modo potest Atet. 2. 2::xit. I. . Genitricem , atque Effectricem naturam, sicuti etiam ipsam materiam, in qua ineli, aliquid necetiarium ei se, quod etiam summoprpe repugnat Art. q. Qxiaest. I. ). Verum, his omissis, cum adversariis propius modo congrediamur. In iis omnibus, quibus haec liniversitas rerum coalescit, ordinis , atque rationis argumenta maniscita conspiciunturi ergo ab eo tantum prii cipio dim nam potuerunt, quod rationis compos esset ; sed , ut Stoici, atque Stratonici concedunt , nulla ratio, ideoque de nullus ordo in hac vi Genitrice , atque EIDiectrice aditivenitur et ergo principium rerum omnium esse non potuit. Deinde haec vis Genitrix, atque Electrix neque una esse poteti omnibus materiae partibus communis, neque multiplex, atque singillariim materiae pamtium propria , S peculiaris r crgo tum Stoici , tum Stratonici falluntur. Notti potest quidem ei se una, atque communis omnibus materiae partibus. quia inde seqlleretur, ut omnes materiae partes eadem vi agerenturi ergo nillil in iis diversum occurrere posset: nam materiam huic vi urbiectam esse supponituri haee autem vis, consentientibus Stoicis , atque Stratonicis , non est quoddam liberum principium, sed necessario agit; quando autem principium operans est necessi
rium , atque id , in quod operatur, illi omnino sibiicitur, semper idem esseditis
mansequatur oportet i ergo omnia inter se prorsis homogenea esse deberent; sed non omnia stat inter se homogenea, quin potius multa inter se omnino disserunt etiam in iis, quae spectuit ad intrini am naturam eorum t ergo. Neque etiam potest cile multiplex t nam si multiplex esset, & divisa in quibusdam materiae partibus, plura , atque diversa pi luceret i quomodo vero ex tam diversis, naultiplicibusque viribus, in quibus nullus senses, atque ratio inest , hic rennia o do tam apte dispositus consurgere potuit λ quomodo, aut qim principio factum fuit, ut in diversis niateriae partibus haec vis ita divisa maneret , ut hoc , i c
112쪽
non allo modo in una pane, illa, & non alia natione in altera parte eonstaniatissime operaretur 3 Deinde vero quum in materia praecipue si aetema sit , ut ipsi volunt tot, ac tam variae divisiones iam inductae , atque in pollerum indv. cendae sint, ut nullus earum numerus iniri possit; atque iuxta diversitatem di cvisionum , ct commixtionum non easdem, sed omnino diversas res , ut volunt, ipsa materia producat; etiam Vim et tricem dividi , de commisceri necesse
fulti atque ita in una materiae parte vel diminuta remansit, vel contrariae vires uectrices inter se mutuo pugnabunt. Verum hanc Geuitricem, Esectricemque vim materiae inesse demus ; tamen semper manebit mundum ab ea produci non potuisse. Ex nihilo nihil fit i e a Geuitrice, atque Assectrice Vi haec omnia produci non potuerunt. Prob. coii.
Consentientibus Stoicis , nihil rationis in hac Genitrice , & Effectrice vi inest ;sed senti s , ratio , de intelligentia in pluribus entibus adinvenitur i ergo si ex nihilo nihil fit , hae Genitrice, atque Essemice vi huiusmodi entia produci non
potuerunt. Deinde quidnam de hac vi Genitrice, atque uectrice factum fuerit. ipsi Athei he explicare debent. Nam vel modo etiam permanet, vel omnino periit . Si periit: qua ergo vi nunc quoque tot, atque tam multiplicia genera rerum e terna erumpunt e Si autem Perseverat i cur alios mundos non est it pnovas constellationes non prodi cit λ diversi generis animalia . ae modo sint, non efformat 3 imo qua de caulla contingit , ut una res in aliam diversae speciei. non commutetur λ cur denique homines , boves, leones Sc. etiam modo e terra non progignuntur λ se Aiunt certis conversionibus coeli , inquit Lactantius, , lib. r. Div. Instit. cap. Ir.) dc astrorum motibus maturitatem quamdam exis,, titiise animalium serendori inas: itaque teπam novam semen genitale retinen- ,, tem tolliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse, de quibus is Lucretius t , crescebant inter; terrae radicibus apti iis eos, quum maturassent, natura cogente, impios, animalia tenera proditi se . , , Deinde terram ipsam humore quodam , qui ei sui laeti similis , exuberasse ,, eoque alimento animantes ei se nutritos . Qii into igitur vim caloris, aut m- goris, λrre , aut vitare potuerunt ρ Non erant , inquiunt, in principio miti di hyems, ct aestas, sed perpetua Iemperies, de veraequabile. Cur ergo i -- hil horum fieri etiam nunc videmus p inita semel, ait int . fieri necessiarium iuit, ut animalia nascerentur: postquam vero cile coeperunt, concessa his fa- , , cultate generandi , & terra parere desiit, & temporis conditio mutata est. Ο ,. tuam facile est mendacia redargueret Primum, quod nihil potest e se in his is mundo , quod non sic permaneat, ut coepit. Nec enim sol, ct Luna, de Mira , , tuinc non erant ; aut quum essent, meatus non habebant, ac non Divinam ,, deratio, quae cirritis corum temperat, & Dibemat , ctim ipsis simul coeperit. - Deinde, quod si ita eii, ut dicunt, providentiam esse necesse est; de in id , , ipsum incidunt, quod maxime iugiunt. Nondum enim natis animalibus ali ii .is, , utique pn vidit , ut nascerentur, ite Orbis terrae desertiis atque incultus horrori ret. Ut autem de terna sine olacio parentum nasci po: lent, necessu eli, ina- ,, gna ratione esse provisiim ; deinde ut humor ille concretus de terra in variasse imagines corporum fingeretile ; item ut e solliculis , quibus tegebantur . ac- cepta vivendi, lentiendique ratione , tamquam ex alvo matrum profi:ndcren- ., tur, mira, inextricabiliique provisio est. Sed putemus, id quoque caiii a F, cidi. se
113쪽
se eidisse ; illa certe, quae sequuntur, mrtuita esse non possimi , in terra ectimui,
is lacte manaret , & aeris temperies esset aequalis . inae s constet iceimo esse se facta, ut animalia recens edita vel haberent alimentum, vel non haberent pinis riculum, necessie est, ut aliquis Divina nestio qua ratione providerit is autem providere potest, nisi Deus p Videamus tamen an id ipsiim , is quod dictitant, fieri potuerit, ut homines nascerentur e terra. Si consideretis aliquis quandiu , & quibus modis educetur infans ; intelliget princto , non pinis tui lite terrigenos illos pueros sine educato e nutriri. Fuit enim necesse qua se pluribus mensibus iacere proiectos, donec confirmatis nervis', movere se, lo- is cumque mutare possent: quod vix intra unius anni spatium fieri potest. Iam ,, vide, utrum ne infans eodem modo , & eodem loco, quo est equitis, iaceis re per multos mensi s valuerit, an non de humore illo terrae, quem alimen- , , ti gratia ministrabat, & sui corporis purgameita in unum mixtis , obrutus, se corruptusque moreretur. Itaque nullo rata fieri potest, quin ab aliquo D se rit educatus; nisi sorte animalia omnia non teneria nata sunt, sed excretat, quod , ut dicerent, namquam venit illis in mentem . Omnis ergo illa ratiosi impossibilis, & vana est: si tamen ratio dici potest, qua id agitur, ut nulla se sit ratio. Qui enim dicit , omnia sua sponte esse nata, nihilque Divini pro
se videntiae tribuit, hic prosecto nationem non asserit, sed evertit is . Haec quam- .vis longiora, exscribere tamen omnia voluimus , quia ad rem nostrana plane faciunt. . '. Dices I. Terra sui initio mollior esse potuit; quum vero successu temγ-rum omnis humor stadiis solaribus extractus ab ea fuerit, mirum non est, s amplis ea producere non possit, quae semel produxit et ergo Genitrice, atque Ese fectrice vi omnia e terra producta misse inde negari non debet, quia modo etiam
similia non producat aJ . R., haec omnia ad arbitrium quidem fingi p. sse , non tamen vel levissima ratione sit aderi. andoquidem si virtute Solis esseetium est , ut humor , qui ad
gignenda corpora requiritur, e terra extraheretur, quomodo nunc tot varia genera herbarum e terra prodeunt λ qua ratione arbores tantum alimenti e tcrra
trahunt, ut & in multos ramos protendantur , S altius assii ant λ Itaque om--nem humorem a Radiis selaribus extractum e terna fuit se , saluina omnino cli. si autem non omnis humor extraetiis fuit, vi Genitrice , atque uectrice modo etiam nonnulla saltem corpora, non secus ac antea , terra producere deberet. Dices II. Plures mutationes in ipsa terra indiletas et se , negari non potest rita mare in nonnullis locis ad multa milliaria recessiti insidiae aliquot modo a paruerunt , modo dispanierunt. Sed & in caelo quoque plura mutata fuisse m stat i quot enim in eo corpora observantur, quae antiquitus ignorabantur λ quam multa aliquandiu apparuerunt, quae non diutius perstitere ; & modo etiam apparent , quae citius evanescunt 8 ergo sicuti primo omnia a vi Genitrice , atque vis Lirice prinlueta tuere ; ita nunc quoque haec alia producuntur. R. quod
O Homines e terra erupisse non secus,
ae mures ex luto Nili erumpunt , quondam nonnulli delirarum , uti Diodotus tradit L/.MιMecta lib. r. Ab hac autem absurditate opinionis fion valde distat Auctor operis inscripti Telhamia ou Fneret. Huπ-DHo i Si ieme Dor. Nostri estim hujus temporis male philosophantes homines , qui eo
tra Religionem audacter pugnam , nihil eorum non refrixerunt, & cum quodam super.eilio uis nova , & a se inventa proposuerunt , quae jam ritin antiqui Athei impiissime , atque absurdis lime excogitaverant.
114쪽
R. quod dicunt, omnes mutationes, quae tam in coelo, quam in terra conis tigerunt , a vi Genitrice, atque Effectrue dimana se , id oro non solum probi. ii nullo modo posse, sed etiam manitate repugnare et idque argumentatione d monstro . Haec vis Genitrix , atque Esse Dix vel una est, quae in omnibus m teriae partibus dominatur ; vel eii propria , atque peculiaris singularum materiae partium di si una sit, quae in omnibus materiae Partibus dominetur; cur non semis per eodem modo agit, quum libertate ,eatque ratione destituta sit 8 cur non facit , ut numina, maria, montes , regione , pr Vincta , atque regna e territa, erumpant λ cur alia, ac modo sint , syllemata planetarum in coelo non prod cit , neque efficit , ut alii Soles . Lunae, imo & stellae e coelesti materia prodeant λ lyrosecto non intelligitur, quomodo haec omnia semel potuerit. modo vom non possit. siquidem a te est, ec necessario extitit, ut Athei contendunt a . Si autem singularum materiae partium propria est, atque peculiaris ; cur in tam paucissimis coeli, vel terrae partibus modo operatur , ut nulla natio earum habenda sit, si cum reliquis comparentur Z itaque in plerisque partibus mortuam esse , dicendum erit. Quomodo autem hoc contingere potuit, si a se , & necessario existit , atque in onaci materia dominatur bVerum paucioribus quod vo. Io . Eadem manente caussa naturali , cumdem essectum produci, si nihil impodimento sit, lyhiloli horuni omnium consensio cli I sed i ae vis Genitrix, alisque uectrix est cautia naturalis, quae domi iratur in omnem materiam , a qila tantum impediri poliat, quia procr materiam nihil aliud existit,i ergo iidem essedius ab ea produci semper debent; sed non producuntur,r ergo milia omnino est.
Terraemotibus ergo , alluvionibus, exustionibus, fermentationibus, atque di ablutionibus , sicuti etiam aliquando quibusdam artificialibus caussis, factuni est, ut te, facies aliorbi immutaretur. Quae autem in coelo phoenomena aliquando visa suerunt , sitas , praeter vim Genitricon , atque Effectricem , caussas habent, de quibus non cit, cur modo diueramus; atque illud a nobis demonstratum es.se , fatis sit, nihil horum a vi Genitrice, atque L fectrice produci potuisse. Est quoque observandum , per Ailroncmiae scientiam , quae nostra actast plurimum perfectionis. quisivit , multa a sapientissimis viriti in caelestibus syil malibus depreliensa suisse , quae antea ign irabantur. Qitapropter huiusmodi compora , quae permanentia fiunt, non producia succedentibus temporibus, sed studio , diligentia , atque perlaesiorum: instrumentorum ope detecta tantummodo
Dices III. Manus imperfectas in terrae visceribus inventas fuisse , Diod rus Siculus in lib. I. reserar hoc autem argumento esse potus . vim genitricem materiae inesse , qua tu iusmodi corpora pro lucta merint. Deinde quomodo fictum est, ut insulae ab aliis regionibus unae quaque longe diistae incolerentur ab hominibus λR., manus impersectas, aliaque membra in terrae visceribus aliquando inventa , in hoc tantum cum humani corporis partibus comparari posse , quod figuram iis similem , non vero quod eamdem strii iuram haberent .e Etenim Aquis
a) Ipsa namque materia, quamvis in de se alia , atque alia ratione disponeret laeu divella composita jam coaluerit, tamen, quum dum necellari uiu agendi moduin , quem lia. ad lianc uini Genit Dem , dc , , mirem bere supponitur .ve te habeat, eam impedire nou pollet. quin
115쪽
quis haec coqvra dissecuisset, neque ossa , neque mustulos, neque nerum, ne. que quidpiam aliud deprehendisset, quod ad humana membra constituenda n cessario requiritur. Deinde cur non integri homines in terrae visceribus inventi sunt. si terra membra humani corporis producere potest 3 Et re quidem vera si materia hoc semel praestitiiset, multo facilius etiam nune praestare deberet, quiaci eadem materia sirppetit, di mortua corpora aliorum producendorum semen
esse miscnt. Ut autem insulae a terra undequaque dissitae incolerentur ab hominibus, navigatione videlicet faetiim fuit: nam navigandi artem valde antiquam esse constat. Illud quoque assi mari potest, eas insulas, quae modo a terra undequaque longe diliant, vel non semper ex omni parte maris aquis fui me circumitisas puel saltum non ita longe remotas a reliqua terna stilla, ut facilior ad eas a Celtas non pateret. Demum quum certissima demonstratione conIlet, vim Genirricem, atque Vectruem producendi homines materiae inesse non posse , nihil Contra nos evincitur , etiamsi incertam esse concederemus, qua potissimum ra tione factum fuerit . ut insulta incolerentur ab hominibus. Vcrum etiam Lactantium ita di Terentem in lib. de Ira Dei cap. Io. Athei Me audiant, quo plenius de suo errore convicti reman .e possint. is Si , inquir, na- tuna mumium feeit, consilio, & natione fecerit necelle est. Is enim facit a-
liquid , qui aut voluntatem ficiendi habet, aut scientiam . Si caret sensu, dcri figura , quomodo potest ab ea fieri , quod & sensium habeat , ct figuram pis Nisi iste quis arbitretur, animalium fabricam tam subtiliter a non sentiente, , tamari, animarique potuisse, aut illam coeli speciem tam providenter ad OG tilitates viventium temperatam . nelcio quo casia, sine conditore, sine artifi- ce , si:bito extitisse . . . Homo autem non potest facere coelestia i emo illud , is quod haec effciet, vel effecerit, superat hominem arte , consilio , prudentia, ,, potestate . Quis igitur potest esse , nisi Deus p Natura vero . quam veluti , , matrem eo rerum putant, si mentem non habet, nihil essiciet unquam, n, is hil molietur. Ubi enim non est cogitatio, nec motus cst ullus, nec effcacia. - Si 'autem consito utitur ad incipiendum aliquid , ratione ad dis urendum , adi,, te ad effciendum , virtute ad consummandiun, potestate ad regendum , deri Continendum I cur natura potius, quam Deus nominetur λ Aut si coneursus,, atomorum , vel carens mente natura ea , quae videmus, effecit, quaero , curis facere coelum potuerit, S urbem. & domum non potuerit 3 cur montes mam, , moris secerit, columnas, S simulachra non fecerit λ. . . ini id ergo est λ Ut, . , que Deus quum inchoaret hoc opus mundi, quo nihil potest eise nec di siposi- ,, tius ad Oniinem , nec aptius ad utilitatem , nec ornatius ad pulchritudinem ,ri nec maius ad molem, quae fieri ab homine non poterant, fecit ipse ; in qui- ,, bus etiam hominem ipsim , cui particulam de sua sapientia dedit, & initru-- xit eum ratione, quantum fragilitas terrena capiebat, ut ipse sibi essiceret, is quae in usus suos euent necessaria. Costo P
116쪽
hae universiitate rerum existentiam inius prima , atque increata caussa minci nonposse suadeant. Nam haee vis aut effectrix , aut genitrix esse deberet; sed haec vis genitriae, aut effectrix per se in materia non inest & etiamsi inesset, niundus per eam produci non potuisset, uti jam demonstravimus z ergo frustra cum summa a daeia , & temeritate ad hanc Vim occultam Atheissae recurrunt. Deinde materia neque ens perscctissimum esse, neque a se . & necessario existere , neque perfectiones, quas habet, a se habere Potest lib. I. qu. I. art. 1., ct q. tergo ex hac universitate rerum oportet , ut prima , atque universalissima caussa admittatur. S. IT
DE PRIMA CAUsSA , A A UNIvERSITAS RERUM OMNIUM PROMANAmr . Ρostquam disiputavimus de iis, quae prima caussa rerum omnium esse non possunt; supereti, ut quaenam tmdcm haec prima caussa sit, definiamus. Deum ergo eam esse dicimus , idque physicis argumentis, quae desumuntur ab ordine , atque structura rerum omnium, quae in mundo continentur, demonstram dum a dimur. atuor ergo praestabimus contra Atheos, unde nullum ne quoad speciem quidem esiugiendi locum habeant . i. praecellentem ordinem in hac rerum universitate esse. a. eum non esse necessarium. 3. aliquem ejusdem auctorem esse debuiise. q. nonnisi Deum esse potuisse. . - , .Pm sirio . Physica orbis terrarum eiusque omnium partium eonpositio .ct ordo certissime ol idiuat omnia. eata esse a Deo, neque ullo modo edus,& Brtunae opus esse posse. Prob. p . iam universerum ordinem praeclare descriptum a Cieemne fuisse , lib. a. de Natura Deor. legimus , ideo verba illius hic a nobis exseribenda esse putamus. G Ac principio terra universi cematur, locata in media
is mundi sede, selida , & globosa , & undique ipsa in si se nutibus silis congloba.
,, , vestita floribus, herbis, arboribus, Pug bus ; quorum omnium incredibilisse mullitu la insatiabili varietate distinguitur. Adde huc Entium gelidas perenni- ,, tales, liquores perlucidos amnium , riparum vestitiis viridissimos , spe larum, concavas altitudines , saxorum asperitates, impendentium montium altitudinesis immensitatesque camporum et Adde etiam reconditas auri, argentique venas infinitamque vim marmoris. Qitae vero, & quam varia genera bestiarum, velis cicurum, vel serarum ρ qui Volucrum Iapsius , atque cantus qui pecudum is pastus p quae vita silvestrium p Qii id iam de hominum genere dicam 8 qui qua si cultores terrae constituti, non patiuntur cam nec immanitate belluamin est is rari , nee stirpium asperitate vastari; quorianque operibus agri, insilia , lit- Tom. I. , L lora in
117쪽
is toraque collueent, distincta rectis, & umbrat quae, si ut ' animis , sie oeulisis Videre possemus , nemo, cunctant intuens terram, de Divina ratione dubita- - .ret. At vero quanta maris est puIchritudo quae species universi λ quae mus-- titudo, & varietas insularum ρ quae 'amoenitates oratum, & littorum p quotis genera, quamque dii paria partium submersarum , partim fluitantium & i , , natantium belluartim , partim ad saxa nativis tellis tithaerentium p Ipsiim auri tem mare sic terram appetens littoribus cludit , ut una ex duabus naturis is conflata videatur. Exinde mari finitimus aer die, & nocte distinguitur: isqueri tum iusius, & extenuatus in sublime fertur I tum autem concretus in nubes ,, cogitur; humoremqtie colligens terram auget imbribus; tum effluens huc , α,, illuc ventos incit. Idem annuas frigorum, de calorum facit varietatest idem- is que & volatus alitum sustinet, & spiritu dircius alit, & sustentat animantes . . ,, Rest it ultimus , S a domiciliis nostris altissimus , omnia cingens , re coercens,, caeli complexus , qui idem aether vocatur, extrema ora, & terminatio mu ,, di r in quo cum admirabilitate maxima igneae formae cursiis ordinatos definiunt r, , e quibus Sol, cuius magnitudine multis partibus terra superatur, circum cam, , ipsim volvitur : isque Oriens, S occidens, diem . noctemque conficit ἔ α,, modo accedens , tum autem recedens binas in singulis annis reversiones abis extremo contrarias facit et quarum intervallo, tum quasi tristitia quadam com, , trahit ternam. tum vicissim laetificat , ut cum coelo hilarata videatur. Luna
, autem . . . iisdem spatiis vagatur, quibus Sol r sed tum congrediens cum S le , thim digredions , re cam lucem , quam a Sole accepit, mittit in terras, &,, varias ipsa mutationes lucis habet i atque etiam tum subiecta , & opposita , , Soli , t ullos eius, & lumen obscurat : tum ipsa incidens in umbram terrae, ,, quum est e regione Solis, in erpositu , interiectuque terrae repente deficit tis iisdemque spatiis eae stellae, quas vagas dicimus, circum terram feruntur , is eodemque modo oriuntur, & occidunt ; quarum motus tum incitantur , tum, , retardantur, saepe etiam insilliinte quo spectaculo nihil potest admirabilius esse se, nihil pulchrius. Sequitur stellarum inerrantium maxima multitudo r qu se rum ita descripta distinctio est, ut ex notarum figurarum similiti dine nomina, , invenerint. s
Nec vero haee plum admirabilia, sed nihil malas. quam quod ita sta, vilis est mundus , atque ita coliae et ad permanendum , ut nihil ne excogita- . , , ri quidem possit aptius . Omnes enim partes eius undique medium locumis capellantes , nituntur aequabiliter . . . Eademque ratione mare , quum stipra, , terram sit , medium tamen terrae locum expetens, conglobatur undique aequari liter, neque redundat unquam , neque effunditur. Huic autem continens aer
,, fertur , ille quidem levitate sublimi , sed tamen in omnes partes se ipse
,; fundit et itaque & mari continuatus , & iunctiis est, & natura fertur ad ec lum I cuius tenuitate, & calore temperatus, vitalem. & falutarem spiritum is praebet animantibus. Qitem complexa silmina pars coeli, quae anher dicitur, is de si uni retinet ardorem tenuem , & nulla admixtione concretum, di cuntis aeris extremitate coniungitur. In aethere autem astra volvuntur, quae se N n, is su sito conglobata continent, & forma ipsa , figuraque, sila momenta sustentant;, .HM Vem omnia, multaque alia , quae Cicem pro suo more praeclare pro- 'sequutus fuit, si omnino admirabilem ordinem in hac rerum universitate inesse non demoni ant, nihil sane ordinatum esse dem lirari poterit . . . Et
118쪽
Et re quidem vera rerum ordo in eo positus est, ut plura, licet diveris speciei, ad unum aliquid coniti tuendum aptissime convenianti quo fit, ut ordo eo admirabilior sit, quo plura rem aliquam perstete , maleque componunt; sed& incomprehensibilis est multiplicitas eorum , quae mundum componunt, & hic munia diis praecellentem ordinem in se habet, quamvis insitita prope varietas in eo occurrati ergo. De incomprehensibili multiplicitate eorum , quae in mundo stat, nemo dubitare poteti i non solum enim animalium , plantarum , sessilium , aliorumque omnium infitiitae prope si ecies occurrunt, sed etiam nihil eit, quod ab altero . licet eii isdem speciei, in aliqua re non differat. Neque de horum omnium praeis cedenti ordine minus constat: quandoquidem in tanta , ac tam diversa multiplici, late rerum omnia ita inter se mutuo connexa , S ordinata sunt; unum alteri itate Omdet; quae praecessierunt cum subsequentibus, & subsequentia cum iis, qliae
praecesserunt, tantam conformitatem habent; tandem tam Ute , eleganter , atque omnino perfecte inter se commixta sunt, ut re eonum , quae componunt, sit sumna a varietas, & nexus, atque conjunctio omnino admirabilis, et sempere stans 'ae indeficiens earumdem rerum in continua successione persi verantia. Munc vero ordinem, qui in tam multiplici varietate rerum simul unitarum e sipicitur, necessarium non esse , multa convincunt. Et I. quidem materia ne que ens necessarium esse , neque perscctiones Art. q. quaest. I. , neque motum a
se habere potuit g. 3. huius articuli) : item vi genitrice, atque emetrice ni hil ab ipsi materia produci potuit g. 3. huius art. CTO Ordinem, quem, habet, necessario non habet et nam quia materia zst ens contingens , haberemue contingenter debet, ut siti ergo etiam potiori iure ut hoc , vel illa mo.t, illi contingens sil cportet; quia producta materia iit.hoc potius . quam illo modo sit, non conflauitur ad essentiam illius. Ita quoque si materia periectiones, atque motum contingenter habet, idem etiam de ordine illius sentieniadum erit; quia ordo S quaedam persectio est, & sine motu in ipsa materia indi ci non potest. Tandem si vim productivam materia non habet; consequens inde fit, ut ordinem ab alia caussa habeat, ct quidem contingenter, quia nulla videlicet est materiae pars, quae alia , atque alia natione dii ista eise non possit. a. Illud simpliciter necessarium quoad olainem esse dicitur , quod neque aliter esse neque aliter concipi potest; sed materia quoad ordinem S aliter eme, di aliter c cipi potest i uigo . Prob. mi. Nulla est materiae pars, quae aut aliter disti mi nequeat , ut quidem experientia constat , aut aliter , atque aliter dia. sita concipi non possit . quemadmodum unusquisque conscitis ses est i e
3. Necessitas ordinis in eo posita est, ut talis , S non alius ordo esse possit; sed or rerum successive mutatur: ergo non est necessiarius . Minor p . constat, quia infinita prope entia in mundo ii ccessive oriuntur, ta pereunti etiago etiam eorum ordo immutatur. Si quis autim res at , ondinem generalem necessarium esse, non Vero particularcm ; mP et nimirum quod manifeste fa sum est, nam ordo reri in universalis ex peridiaribus earumdem ordinibus eo si it ; quo fit , ut, si peculiares rerum ordines necessarii non sunt, neque etiadi universalis. Quap pter sicut eorum , quae homi sium componunt, oiuinem imi.
versilem necessarium esse, licet unaqtiaeque pars illius aliter omni posset, ins e quispiam diceret; ita etiam mundi ordinem universalem necessarium esse quamvis in entibus , quae illum Gamponunt, immut tiones contingant, nonnisi per summam insipientiam affrinari potest. I. a Neque
119쪽
Neque fieri umquam potuit ut tam admirabilis rerum ordo casu, atque R tuito contingeret , sed aliquam intelligentem caussam eius principium e Te neceΩsario oportuit. o Cene ita temere de mundo emittunt, sita acute Cicero lib. a. ,, de Deor. ut mihi quidem nunquam hunc admirabilem coeli Omatum , is qui locus est proximus , fusi xiise videantur. Praeclare emo Miliciteles e si in is sent, inquit, qui sub terra semper habitalsent, bonis. & illustribus domic o liis, quae ctant ornata signis, atque picturis , instructaque rebus iis omnibus
quibus abundant ii, qui beati putantur; nec tamen exissent unquam supra , , terram ; accepissent autem fama , & auditisne , esse quoddam numen , &- vim morum I deinde aliquo tempore , patefactis toriae faucibus, ex illis ,, abditis sedibus evadere in haec loca , qtrae nos incolimus, atque exire potuisis sent; quum repente terram , & maria , coelimaque vidissent; nubium magni- , , tudinem , ventorumque vim cognoviisent; aspexiisentque selem, et iisque tum , magnitudinem , pulchritudinemve , riim ctiam efficientiam cognovissent; quod
, , is diem essiceret, toto caelo luce dissula ; quum autem terram nox opaca is set, tum caelum totum cernerent astris distinctum , ct omatum , lunaeque sis luminum varietatem tum crescentis , tum senescentis , eorumque -- , , nium ortus , & occasus, atque in omni aeternitate ratos. immutabilesque cur- , , sese haec quum viderent, prosecto di esse Deos, S liaec tanta opera Deo. , , rum esse se itrarentur. Atque haec quidem ille . Nos autem tenebras cogit , mus tantas, quantae quondam eruptione AEtnaeorum ignium finitimas regiones,, obscuravi: se dicuntur . ut per biduum nemo homo hominem agnoscereti quum, , autem tento die Sol illuxisset, tum ut revixisse sibi viderentur. si h
,, idem ex aetemis tenebia contingeret . ut sebito lucem aspiceremus; quaenam ,. species coeli videretur ρ Sed assciuitate quotidiana, ct consuetudine oculorum ,, almescunt animi, neque admirantur , neque requirunt nationes earum rerum , , , quas semper vident i perinde qua si novitas non magis, quam magnitudo rerum , ,, debeat ad exquirendas caussas excitare . is enim hunc hominem dixerit , ,, qui quum tam certos coeli motus , tam ratos astrorirm ordines , tamque o
nia inter se connexa, & apta viderit, neget in his ullam inesse rationem , , , eaque casu fieri dicat, quae quanto consilio gerantur, nullo consilio assequiis possiimus Et lib. 2. de Legibus t id enim verius, inquis , quam neminem
., esse oportere tam stulte arrogantem , ut in se mentem , de rationem putet , messe; in coelo , mundoque non putet 8 Aut ut ea , quae vix silmma ingenia r tione comprehendat , nulla ratione moveri putet is p . 1 'Demum certum qiioqtie est , selum Deum auctorem huius ordinis esse potuisse t nam materia neque ens perscctissimum est Ari-Σ. quae. I. , neque a se ,
re necelsario existit, n-ue perfectiones, quas habet, a se habere potest Are. eiusdem quae. I. itemque motus illi essentialis non est f. I. hujus ari. r haec vero omnia habere deberet , si ipsa illius praestantissimi ordinis , quem in se habet, sibi principuim et seir ergo auctor eius ordinci seliis Deus esse potest. Prob. eon. Nihil sine sui caussa , atque principio admitti debet , ne dicamus , quod non erat , caussam fuisse, ut aliquid esset et ergo aliqimi aetemum principium, quod perseelionum omnium , atque cuiusvis ominis prima caussa sit, Sc necessi rio existat, admitti debet; sed hoe est Deus i cit'. Primum principium incre,
tum , aetemum , atque' necessarium quoad omnia, contingenter existunt, a
mittendum esse, quamvis in sistem inuasta siccessio praesupponat , iam supra
120쪽
demonstravimus a , & manifestum per se est , quia insinita siccessio non esseit, ut aliquid sine sui cauisa esse possit, sicuti contingeret, si quoad res, quae neceΩ
sario non sint, quamvis infinita siccessione propagatas, non admitteretur primeipium , quod a se , re neccisario existeret φ . Hinc recte Cicero lib. 1. de
tura Deortim ait r o An , quum machinatione quadam moveri aliquid videmus , is ut sphaeram, ut horas, ut alia permulta non dubitamus, quin illa oper se sint rationis i quum autem impetum caeli admirabili cum celeritate moveri , ,, vertique videamus, constantissime conficientem vicissitudines anniversarias eum se sinima salute, & conservatione rerum omnium ἔ dubitamus, quin ea non ς tum ratione fiant, sed etiam excellenti quadam, divinaque ratione , , Ultimo tandem S. Joannem Damascenum ita disserentem , atque paucis omnia complectentem audiamus : ,, Porro ipsa quoque rerum creatarum compages cita ipse is de Fide orthodoxa lib. I. cap. I. in conservatio, atque gubernatio, nos docetis Deum esse , qui universiim hoc coagmentarit, sustentet, & conservet, eique se provideat. Qui enim fieri potuisset, ut inter se pugnantes naturae , ignis i is quam , α aquae, aeris. re terrae ad unius uuandi constitutionem coirent, tena. A cique ad rem cohaererent, ut nulla ratione selvi possint; nisi omnipotens vis albis qua ea compaginasset, ac perpetuo a ditatutione servaret λ Quid est , quod ,, ea , quae in coelo, & quae in turra existunt, quaeque aerem pareagantur , Sis quae in aquis degunt; immo Ctiam quae his anteriora sunt, coelum, terram , M S aerem , ignis quoque , S quae naturam certis disi fuit locis P a quonam ,
is commixta tac sint, de distributa 8 quid cit, quod motum his impressit , pe-
se remique, nec ulla re cohibito cursii ea versat 8 An non corum artifex , quiis rebus omnibus rationem modumque, quo universem hoc agatur, & regatur,
is indiderit λ At quis horum artifex Z An non is , qui ea condidit, inque rerum
naturam produxit λ Nec enim τφ αυτοματα , seu casui, eam vim facultatem is que tribuerimus. Sit enim sane casus, quod extiterint et aut cujus tandem
is erit ea dispositii se Verum illud quoque , si lubet, concedamus t cuius vero se erit, eadem iuxta illas. quibus primum condita sunt , leges conservare , &- custodire λ Alterius profecto, quam callis: atque hoc quidnam aliud sit, nis
Dices I. Licet nonnullae res easii, atque Drtuito contingant; arte tamen, atque industria hominum ad certos usus accommodari, cepe videmus: sieri ergo quoque potuit , ut quae sui initio Brtuito producta fuerunt, successu temporumo certos usus accommodarentur et itaque ex rebus physicis nullum certum argu-
ca Pet eaussam in infinitam seriem , quariam: una alterius proximum principium it , non esset , quin ad aliquam primam caussam deveniri debeat, quae a se existat , di non existere non possit, i. hujus art. Σ. evicimus, dum illud demonstravimus , materiam a se habere non posse motum , qui ab aeterno in ea impressus silerit, sue uvisque impulit ovibua semper perseveraverit. b) Prosecto si rectam rationem consulamus, nillil magis repugnare posse perspici rum , quam infinitam serient entium contii gentium , quae sine ullo sui peimo neeessatio Frincipio euiterit. Nam repugnat, h ω vel Illud ent eontingens ; quatenus tale est ,εc ex sul iiamra tam habet , ut sit, quam
ut non se , fine aliquo sui primo principiost: millis magis itaque tepugnabit, ut quatuor squinque die. entia contingentia sne sui priunio priueipio sint: nihil ergo magis repugnare poterit, quam ni infidita entia contingentia line sui primo primipio, & a se existini. aevis itaque entium coni etenturm successio confingatur , semper deveniatur oportet ad aliquod primum principiu n , quod a se sit, &