장음표시 사용
241쪽
traheretur , neque repumaret , ut alii, atque alii sibinde contrarii motus in eoo poribus piaucerentur Usque ulla destructione, aut immutatione eorum motuum, quibus antea agebantur: quae Omnia tum experientiae, tum evidentissimae ratio.
Deinde si anima est extena, ea aut in unico , & minimo puncta consissit, quo nihil subtilius concipi possit; aut in pluribus huiusnodi physicis punctis imter se simul unitisi prius dici non potest, tum quia unicum iitud punctum tam diversis eontrariisque motibus simul agi non posset, tum quia propter sui tenuitatem motum partium diversarum simul recipere non possiet, nim quia , licet rite fieri possie admittantur, semper explicandum superesset, cur materia extensa ita in se diversa ellat, ut una pars illius cogitare posset, altera non posset,& inir una tantum atomus rationis particeps in quolibet homine daretur , atque semper perseveraret. Si autem anima constet ex multis physicis punctis . quae si iam operam ad cogitantam eonferant; tunc, dum de aliquo obiecto cogitamus, quodlibet horum punctorum vel tantum aliquam obiecti partem, vel totum obiectum percipiti fingamus quamlibet animae particulam ist obiectae partem percipere a ergo nihil an nobis erit, quod rem universun comprehendat, atque pamtes comparet cum aliis partibus, quia sicut motus partis A non est motus partis B , ita neque etiam comprehensio partis A est comprehensio partis B . Ponamus gulas mentis- extenta partes omnes obiecti partes simul perciperer ergo quot punctis animus constabit, toties rem unam percipiemus , sicut quot specula fuerint , quibus una imago repraesentatur, toties illa nostris oculis exhibetur . D nique neque dici potest, omnes animae extensae partes ad unum punctum conis fluere , quod anima & singulas obiecti partes, & totum obiectum simul perei piat , ita ut reliquae partes habendae sint ut lineae , quae ad hoc punctum tendantinam vel hoc punctum est mathematiciam, quod extensionem non habet , atque a mente nostra pendet: vel phy sicum et si mathematicum sit; partes materiales
in illud agere non possunt: si physicum ; impossibile quoque est, ut tam dive sarum partium diverses simul motus recipere , atque retinere possit, uti iam demonstravimus.
Tandem si tum horologii, tum animae materialis ratis agendi eadem esset,
de iis tantum rebus nos cogitare possemus , quae praesentes essent, atque in sensus , atque ccrebrum nostrum agere possent; & tamen non ibium ea etiam
materialia obIecta, quae nullam in nostros sensiis actionem habere possunt , d,stincte videmus, sed & alia quoque evidenter cognoscimus, quae sensibus subiecta esse nulla modo poliunt, uti saepius observavimus. Hisce vero omnibus necesse ion est ut alia superaddamus, quibus Ilo, besii commenta confutemus, satis ea quidem plusquam satis confutata.
Uamvis ex iis, quae usque modo differuimus, animam, sive substantia cogitantem spiritualem esse, abunde constet ; tamen , quo nullus omninoarii guttati locus in hae re si peresse possit, peculiari argumentorum genere id demonstrandum suscipimus. PROPOsIrio . Anima, sive substantia cogitans , est spiritualis .
242쪽
Prob. prop. Tale principium existere in nobis, ad quod reserandiu impreiasiones sensitum , repraesentationes imaginationum, cupiditatum nostrarum motus, perceptiones , intellectones, atque desiideria Noluntatis, negari a nemine potest; 1ed hoe principium spirituale cile necessario debet : crgo. Ι'rob. mi. quoad gulas partes. Oculus de seno , S auris de colore judicare non potest i ergo si i , coloris, iaporis , Maris etc. companationes lassituimus; atque unum cum altero conferimus ; oportet , ut illud principium , quo haec omnia fiunt .
tum a sensibus , tum ab eorumdem orgarizatione quam maxime disserat iergo si sensus, quia materiales fiunt, unam rem cum altera comparare non possitnt, principium , quod unum cum altero comparare potest, immateriale et te
debet. Repraesentatio duplici natione in materiali substantia fieri potelli aut quaelibet distincta pars obiecti in qualibet distincta subitantiae parte , ut in speculo contingit , aut quaelibet distincta pars objecti in omnibus subItantiae partibus repraesentaturi si priori modo repraesentatio fiat οῦ nulla comparatio inter obiecti partes institui potest, quia ea substantiae pars , quae determinatam , atque distinctam o lecti partem repraesentat, eadem non cit cum alia subitantiae parte , quae diveriniam , atque distinctam obiecti partem repraesentat. Polteriori autem modomulla repraesentatio in materiali substantia fieri potest . uti demonstravimus , di si fieri demus, sunma confisso, atque perturbatio inde consequi necessario debet: ergo si eorum, quae in imaginatione repraesentantur, nulla comparatio per subis 1lantiam materialem institui potest, quia materialis est 3 eam spiritualem esse oportet, per quam huiusmodi comparationes instituuntur. Etiam motiones odii, vel amoris. quae in nobis excitantur, existentiam substantiae spiritualis demonstrantinam in iram , aut odium nos exardescere , vel ad alterius amorem saepe pro. Pter ea excitari, quae knsus nostros nullo modo afficere possunt , experientia compertum habemus: crgo earumdem principium tum a sensibus, tum ab corum organizatione omnino diversum esse, di ratione omnino contraria ac sensus agant, agere debet. Tandem perceptiones, intelligentiae, atque desideria volum talis evidentissimum spiritualitatis urgumentum in se continent. Nam , ut ait S. Th mas II. con. Gentiles cm... num. I. is nullum corpus invenitur aliquid contine,, re , nisi per commensurationem quantitatis intellectus autem non com - ,, prehendit rem aliquam intellectam per aliquam quantitatis commensurationem,
is quum se toto intelligat, comprehendat totum , S partem, maiora in qua , , titate, & minora is et idem quoque de voluntate nostra dici debeti ergo intel lectiones , perceptiones, atque voluntatis desideria materiali ratione perfici non possunt ι ergo spirituali ratione perficiuntur r ergo 'principium eorum spirituale esse debet. Deinde, ut prosequitur S. Thomas in eodem cap. num.q. , , nihil se agit nisi secundum suam speciam seu supra sui virtutem nihil agere potet id , , si igitur intellectus sit corpus, actio eius ordinem corporeum non excedet r, , non igitur intelliget nisi corpora , i sed & intellectus sublimiores metaphysicas veritates intelligit, ct voluntas nostra tendit in ens si imme bonum , quod nihil corporei in se habet, sicuti etiam decorem , atque honestatem appetit, quae nullam in se materiae admixtionem habent : ergo. Tandem infinitas quae in nostra intelligendi. atque volendi facultate inest, eam supra materiae conditiones longe positam esse demonstrat. Hinc recte Origenes lib. i. de Privrip. cmp. I. nu. 7.M Si qui autem sunt , i rut, qui mentem ipsam animamque corpus et se arbi- irentur, velim mihi res raderent, quomodo tantarum rerum, tam dissicilium ,
243쪽
,, tanaque sit btilium rationes alsi Ttionesque recipiat . Unde ei virtus memoriae ρ, , unde ei rerum in .sibilium contemplatio λ unde certe incorporalium intellectu, , , rerum corpori inusi ρ Qtiomodo natura corporea disciplinas artium , rerum cono, , templationes . rationesque rimatur λ Unde etiam Divina dogmata , quae muniis seile incorporea sunt, i ntire , ac intelligere poteti λ Huc quoque Inotini ar. gumentatio tendit, scirii apud Euiubium legimus Pr. . Evang. lib. I s. num .aa. ., At vero, inquit , , ne ullum quidem , ii animUm corpus et se dicamus, intel o ligentiae locum relinqui, huiusmodi rationibus perspicue conficitur. Si enim ,, sentire aliud nihil est , quam corpore utentem animum , quae sub sensiim e ri dunt, percipere ; profecto aut intelligere non erit co Imris capcra comprelaen- ,, dere . aut idem ipsum crit, quod sentire. Si ergo intelligere est sine corpo o re aliquid purcipere, multo sane prius necesse vii, id, quod intella turiim se sit, corpus non esse , quandoquidum uti eorum , quae sentiencla percipiuntur, , , sensus eis, sic eorum, quae intelligendo comprehenduntur , intelligentia. Qi um,. discriminis rationem si probare imiunt, spiritualia quidum intelligi, et magnuis tudine carentia percipi fatebuntur. Qilomodo igitur quod magnitudo qilaedam se est. id . quod ni gnitudine careat, ct quod dividuum est. rem percipiet in- is dividiam ρ Utrem iba quadam individua facultate 3 Hoc si dicatur, id nimia.., erit, quod intelliget. Nam ut res attingatur, libet umire dumtaxat, toto i p. ,, sis nilest opus cli i pars vel una sui facit. Si vrgo, quod plane verum est, prin-- cipes illas notiones, singulas per sesἰ: ab omni omnino corpore liberrimus ec, , se concedant, id etiam , quod intelliget . ita demum si corpore liberum auto sit, aut fiat , cognos re necet se eli . Sin autum mi inanim , quae ad niate- riam adhaerusci int , notioncs. illas clite respondcbunt , eae tamen mani si 1eo cretis corporibus, mentisque adeo vi secretis, haberi pol sunt. Nec enim aut , , corporis, aut Omnino materiae quidquam patitur illa fieri silita circuli, trian. ,, gυli, lineae puncti lite secretio , proindeqLe animum etiam ipsum , qui eam
, usi ciat, a corpore secumere , neque adeo corpus olfe of Virtebit . Enim erois pulchrum opinor, de justum , ipsique proinde amborum intelligentia ni agnitu- , , dinis habet nihil. Qitare ambo S indixidca quadam illius vi excipientur , de , , in illa sine partibus ullis sita remanc bunt ,, .et. Volitione , affrmatione, iacgatione, cognitione scilissima rima Vcritatena, desiderio iustitiae. S vindictae, holicitatis, atque decoris , nihil simplicius fingi aut excogitari ri tuli ; inanio si quid matcriae in eis eue pnaeli pron tur, corian
cicin notioncs omnino tolli necesse cilr ergo i jurituale principium habeant Oportet. 3. Sicuti ait S. Ilionias II. cov. cerit c. p. 39. ni. m. 8. ,, Actus cod o , , ris ad actkncm non terminatur, nec motus ad motum I adito autem ii ibis, , stantiae intelligcntis ad actionum termindituri inici luctus enim siclit intclligitri rem , ita intelligit se intelligere, S se in in sinitum i subli uitia igitur tutel-
, , lectus non eli corpus,, . Et re quidem vera si per hoc intellige naus, quod obiccta in organa notira agerent, non alia ratione im. gi Objectorum in nobis imprimeretur, ac ista , vel illa figura in cera impriiriatur r crgo sci ii cera sitae figurae coinscia non est; ita nos quoque eorum , qu cUgnoscimus, con scit ei te non pn iemus . . Evidenti sit mi in spiritualitatis argi mentum de simitur ex reste vicine n strae mentis. Tunc ergo nos reflectere dicimur, quando vis cogitandi a se eli. ei tam cogitationem sibi expendendam proponit, coiis idcrot , atque perpendit S
244쪽
immo & suam reflaxionem ad ea, quae cognovit, diligentius examinat. Si ani- 'a nostra ad obiectum extra se positum reflectat, ut sibi unitum , immo veluti intra se existens, tanta cum potestate illud sibi rep sentat, ut modo ex una modo ex alia parte ipsum aspiciat, modo secundum unam relationem modo secundum aliam expendat, illud, ut ita dicam , invertat, suaeque agit duo liberi , quae in eo sunt, contemplari possit. Haec vero actio mentis' quae inreMxione consistit. eo admirabilior evadit, quando mens supra se ipsam reflectit e tunc enim anima cum obiecto reflexionis , hoc est substantia , quae reflectit, eum substantia, ad quam reflectitur, unum idemque omnino sunt eadementitas, idem principium activum , & passivum . Hoc vem semel constituto ita argumentor. Implicat, ut reflexi mem inter ea corpora concipiamus, quae s parata non sunt et ergo reflexio animae corporea, ct materialis esse non potest si obsectum, ad quod reflectit, sibi intime, di indivise unitum detinet. Rur sus a reflexio corporum fieri non potest , nisi ob reflexionem corpora ab inviacem separenturi e si per resexionem obiectum extra se positum anima si-Di unit , renexto eius instar corporum eise non potest. Item e reflexio corporum m arbitrio corporis reflectentis fieri non potest, sed 1 cundum directiomm . quam habet, necessano fit et ergo si anima pm suo arbitrio , modo secundum unam , modo secundum alteram partem , miao securi dum unam relationem modo secundum alteram ad obiectum reflectit, reflexio eius corporea esse me potest. Item corpus reflectens, postquam in aliud impegit, ab eo abscedere ne- έessario debeti ergo si anima obiectum , ad quod reflectit , sbi unit, reflexio eius omnino diversa est a corporea . Tandem l corpora , quo fortius reflectuntur, eo longius ab se invicem recedunt r eigo si anima dum supra obiectum
aliques attentius. atque maiori vi reflectit, eo magis illud sibi unit . longo,
diversa ratione a corporibus in resexione agit. 'Modo vem ex alis capite. Corpus reflectens, & reflexum distincta esse debente ers u anima ad se ipsiam reflectit, reflexio eius materialis esse non potest. Rursus a correa reflexio nonnisi inter duo esse potest i ergo ouum haec duo inter se distincta non occurrant . quando anima ad se ipsam ρreMctit reflexio cIus corporea esse non potest. Item r repugnat, ut idem corpus simul 'ae eodem tempore, atque secundum eamdem rationem, in reflexione sit agens'& patiens: ergo. Tandem et unum corpus esse simul reflectens, S reflexum 'contradictionem mὶplicati ergo. Hinc recte S. Thomas II. Gentiles cap. o num. 7. M Nullius corporis actio inquit, reflectitur super agentem e ostensumis cit en ita Physicis , quod nullum coipus a se ipse movetur nisi secundum , partem, ita scilicet quod una pars eius sit movens , alia mota. Intellectus at se tem stupra se ipsuin agendo reflectitur 4 intelligit enim se ipsiim non solumis lec dum pariem . sed secundum totum: non est igitur co*us , , ca . Dices I. Spiritus, sive ens cogitans, neque partes, neque figuram habet
άπὸλ βμhi Mi , quid sit, intelligi non potest , eem
ulentia rei alicuius omnino certos esse posse, quamvis es sentiam illius non quoad omnia cognoscamus. Hoc vero non solum in substan-
ta Ex hisce veto ea omnia, quae dea lone, de reactioile , veluti qtiibusdam principiis intellectionis . Hobiasius tum in adem.'s. eap. as. a t. a. p. 1., tum Ioiathariis
cap. 3. inepte confiaxit, abunde consa in Aremauent.
245쪽
tili spiritualibus eontingit, sed etiam in materialibus, quarum multas proprietates saepe ignoramus, uti etiam Materialistae consentiunt. Semel ac ergo hanc substantia in cogitantem, maturix expertem , evidentissilia ratione diri constet, inepte quit piam de ea dubitaverit, quia, quid sit , omnino perspectum man habeat Deinde an fortat se partes, figura, superficies, ta locus, in ipsa cogit tione dii lingui pa sunt 8 de tamen eam nihil male esse , quis inde inferat ρ Annon inde ab uno lumlue sὰnae mentis concludendum potius erit , cogitatione moeise aliquid, quod nihil commune cum materia habeat, ideoque de principium eius immateriale eise necelsario debere pCont intelligi non potest, quomodo corpus in animam agat, & anima in corpus,si
anima per siuam voluntatem , corpus vero per motum agat; quomodo corpus moveri Passit , non vero anima r si autem animam materiae particulam quamdam valde stib-tilem ei se ponamus , nullus tunc amplius huic dii scultati locus iupererita ergo. R., hic nos disputare non velle neque enim hoc instituti noliri ratio exigit qua ratione anima in corpus agat ; physice tamen in illud influere dicimus, quia
rem ita se habere, tum experientia, tum etiam ratione monemur. At vero
ineptissimum eise negare velle spiritualitatem animae, quia non perspicitur, qua natione agat in ipsi in corpus. hoc vero potissimum est, quod modo volumus. Nam quando de natura , & essentia alicujus caussae evidentissime constat, non eli, cur quispiam de ea dubitet, aut etiam aliam, ac ipsa ratione demonstratiir, eamdem esse contendat, quia assequi non potest , quomodo hic , vel ille eis eius ab hitiusmodi caussa producatur. Suam incapacitatem, S impersectionem sunusquisque tunc accusare debet, non vero pervertere, quias firmissimis nationibus constitutum est, quodque a nemine sanae mentis ignoratur. Quum ergo . uti iam evicimus, de animi spiritualitate nullus stiperesse possit dubkandi locus , Materialistae pro suo more preter omnem rationem animi spiritualitatem dubiam i de reddere contendunt, quia non assequuntur, qua ratione agat in ipsilm corpus. Et sane eorum quoque multa , quae non sunt posita si pra sensus, ignoratur a nobis quomodo contingant, quamvis naturam , cic eisentiam cauisae , a qua di manant , perspectam habeamus t quid ergo mirum si ignoremus modum , quo duae sibilantiae , quae diversam prorsus naturam habent, inter se agunt 8 Qitare etiamsi ponatur nihil certi eonstare posse quoad modum, quo anima agit in ipsum corpus, tamen nihil inde pro se aequo iure Materialistae concludere possunt. At illud modo videamus, num in hac re futurum sit, ut nullus dissicultati lacus supersit, si animam materiae particulam minutissimam et se admitteremus . Nam haec particula materiae vel sua cognitione, vel sua impulsione agit in compus r si cogitatione in corpus agere dicamus ; eadem dissicultas semper occurrit, quia cogitatio neque massam , neque extensionem habet e si autem impulsione ;multa consequuntur , quae neque fieri, neque intelligi possimi. I. enim sequeretur, non repugnare , quin materia motum a se habeat, quod impossibile est contingere Lib. I quae . a. ana. s. I. . a. anima hunc motum sentire , eiusque conscia sibi esse deberet. 3. qua ratione subtilissima particula materiae totum compus agitare posset , sicuti in vehementioribus desideriis contingere experimur pq. quomodo una sirbtilissima materiae particula motuum tam diverserum , atque etiam oppositorum , qui in corpore fiunt, principium simul et se poterit Z s. haec materiae particula , si quoad substantiam cadem est cum aliis partibus corporis,
unde habet, ut illas movere possit Sed neque etiam in hae hypotliesi minus
246쪽
repugnat, ut corpus in animam agat r nam necessario oporteret, ut ad hane subtilissimam materiae particulam omnes tam diversi , atque distincti motus corporis terminarentur: ergo in omnem partem oporteret ut simul ageretur; debiliores autem motiones , quae a fortioribus impediuntur , non sentiret et ergo propter distractionem motuum nihil unquam certo sentire posset. Deinde quomodo tam multiplices partium adeo diversarum motus ad unam subtilissimam materiae particulam terminarentur λ Quap ter tunc quoque, velint, nolint, Naterialista contra se agunt, quando, ut ea tollant , quae firmissime constituta sint, nonnullorum ignonantiam obtrudunt. Hoc Vero argumenti genere quum tam saepe uti consueverint , apparet nimirum quam falsa , atque desperata sit
Dices II. Etiam quod non est extentum , materiae convenire potest r ergo nihil implicat . cogitationem extensiam non esse , & tamen materiae convenire. Prob. ant. Motus non elt extensiis in longum , latum , atque pmfundum , nul tamque figuram, aut superficiem habet, & tamen materiae convenit: ergo. R. , dist. ant. , ct tamen est modificatio materiae , mn. , a materia non pendet, ne. Motus licet non sit materia, sive substantia in se extensa, tamen est materia mota. sive modificatio materiae t unde longus . latus , atque presumdus in se quidem non est . sed semper requiritur, ut sit in re longa, lata, atque pmfunda. Idem ergo motui, ac figurae convenit; sicut enim figura , quam-Vis materia non sit, tamen omnes materiae pmprietates participat, ει nonnisi in materia esse potest; ita quoque motus materiae pmprietates participat , et in materia esse necessario exigit, licet quid materiae in se non habeat. At vero , cogitati nem non selum quid materiale eme non posse , sed etiam repugnare , ut materi conveniat, tam certum est , quam quod maxime, uti iam demonstravimiis. Conti amvis cogitatio quid materiale non sit; tamen in materia inesse ipsa experientia deinonstrat: ergo. Prob. ant. Bruta cognoscere, cogitare , atque ratiocinari, quotidiana experientia non sinit ut dubitemus 3 sed bruta animam spiritualem habere nemo dixerit r ergo. Materialistis brutoriim exemplum obiicientibus respondent, bruta nonnisi me ra esse authomata, multi quoque eorum , qni eosilem solide confutarunt. Et requidem vera si bruta nonnisi mera authomata elle , ita inter omnes conveniret, ut nullus hae de re dubitandi locus superesset, atque ad insensibilem mechaniasmlim omnia opera eorum evidenter referri possent , nihil certius occurreret, quod Materialistis reponeretur. Verum quum res ita non st, ct multi septentiorum,
Philosisphoriim quibus quidem alitentior contra sentiant , hos saltem nare pro
sua parte reponere Materialillae semper po:sent . apropter ut nullum subter figiendi locum habeant, alia ratione contra eos pugnandum elis ego puto. Num ergo bruta cognoscant, vel non cognoscant , in utramque partem a
sapientissimis PhilosAphis displitatum esse , S modo etiam disputari, etiam Materialistae concedere debenti itaque dubia adhuc res est , num bruta cognoscant, vel non cognoscanti ergo ad adiimendam possibilitatem cogitationis in materia inepte utuntur Materialistae argumento petito a cognitione brutorum . Probo con- se l. Nulla certitudo ei , quod dubium sit, per aliud ad icitur , quod dubium .inque fueriti ergo, quamvis dubium esset , num materia cogitare , vel non cogiatare possiet, tamen ex cognitione brutorum , de qua in utramque partum dispu-D D a latur,
247쪽
tatur , nihil certi de materiae cogitatione definiri potest ; atqui materiam eo tare non posse . & ratio evidentissima demonstrat. S omnes Philosephi sapienti
res consentiunt r ergo quum rem manifeste falsam dubia , atque incerta consim mare Materialistae contendant . consequens inde est , ut sita agendi ratione d speratae cauisae patrocinium se suscepisse de montirent. Deinde illud quoque advertendum esse censim , in hac quaestione . qua di putatur de cognitione brutorum , locum praecipue esse illi effato , quo Materialitiae 1 epe abutuntur; hoc et , materiae proprietates nobis incognitas effe . Nam varia, atque mirabilia Nera brutorum, qua poti ssimum ratione . quomodo, quo principio sensibilitatis, quove ordine, nexu, dispositione , artificio, atque ma chinatione fiant, nemo unus aliquando assequetur: ergo si per incognita non licet ea tollere, quae evidenter perspecta sunt; non est cur ex principio cognitionis brutorum , quod licet ut certum admitteretur, tamen maxima tui parte ineu-gnitum nobis semper manet, evidentiores metaphvsicas rationes, quibus mate. riam cogitare non posse constat , Vel obicurare , vel etiam evertere Materi listae conentur.
Quamvis autem Materialistis demus bruta cognoscere , ea tamen vel cogitare , vel intelligere , vel ratiocinari, vel quidquam aliud eorum facere negamus , propter quae animam spiritualem en debere, nos demati stravimus . Multa opera brutorum admirabiliora quidem esse fateor, & quoad speciem iis quoque praestantiora , quae ab homine peraguntur, uti ex constructione nidorum , quos aves suis pullis parare solent , ex favis Fertissime constructis ab apibus , atque ex similibus aliis passim brutorum operibus constat: at quum animalia ab origine mundi nihil novi usqite modo invenerint, sed unaquaeque eorum secundum suam speciem constanter, atque invariabiliter agant ἔ quum quae fiant viliora , ει minus virtutis ad agendum habent, uti araneae. Drmicae &c. prirdentius , at que sapientius sese gerere videantur ἔ quum omnia sensibilibus tantum rebus abripiantur , illorumque industriam eo tendere videamus, ut solummodo fugiant , quae noxia sensibus, consectentur autem , quae opportuna sunt; quum unaquaeque species stam peculiarem agendi rationem habeat, a qua si avertatur , in quamdam supiditatem incidit , aut non diutius era perseverat ἔ quum demum libertatis , cognitionis sublimiorum principiorum, honestatis , aequitatis , turpitudinis , atque certae rationis, quae vel per reflexionem , vel per inquisitionem agat, nulla vestigia in iisdem occurrant I bruta neque cogitare, neqtie ratiocianari , neque aliqtaod horum agere posse, quae homini propria sunt, evidenti a gumento esse haec omnia debent. Hinc origenes Celsem comparantem naturam brutorum cum natura hominum lib. q. eontra Celsum num. 87. sta recte confutat t is Sed esto, alia quoque remedia cognoscant bestiae ; an inde consequens,, est, non naturam esse , 1ed rationem, quae bestias illas docuerit λ Nam in- ,, ventrix eorum si fultat ratio, non unum , aut, si vis , duo , aut tria invenis
, set in serpentibus, ct aliud quid in aquila, sicut in aliis animantibus a sed totis in eis invenisset, quot in hominibus invenit. mum igitur singulis animantiis bus pro sui cuiuique natura remedia definite concessa fuerint, evidens est il- ,, las nec sapientia, nec ratione donatas fulta , sed naturali quadam erga easse res, quae saluti cuiusque aptae sunt, dis Mitione , cuius Verbum auctor esto Haec quoque alia , quae in eodem lib. q. num. 8 I. contra celsum praemiserat,
248쪽
observanda senti is Ex his liquet , illiim ignorasse hoc est Celsim quido sit discriminis inter rationis 1 tertiaeque opera, di ea, quae natura rationis exisse perte, & simplici machinamentorum constructione fiunt. Quorum operum cauΩ,, La non eli ulla ratio, quae operantibus insit . . . Itaque apud homines multarum artium inventione, & legum conititutione constant urbes ; & inter illos ,, haec nomina, regimen, magiitratus , imperium, aut proprie significant bonas ,, animi affectiones , actionesque ; aut iis abutuntur homines ad exprimendum, , quidquid ad earum , quoad fieri potuit, imitationem factum est . Illas enimis pnae oculis habebant optimi LegisIatores, quum iustissimas leges tulerunt, in gistratus crearunt, duces praefecerimi. Qiorum nihil apud bestias invenire est. is tametsi Celsum formicis , S apibus accommodet urbis , regiminis , magiitratus , is de ducis nomina, quae rationem innuunt, & nonnisi ratione praeditis conve- , , niunt. De iis nequaquam. laudandae simi Drmicae, aut apes, quum haec sineo ratione facianti sed admirari oportet Divinitatem , qtiae etiam brutis animan ,, tibiis quamdam quasi imaginem rationis largita est, idque Brtasse ad incutien- dum hominibus pudorem , ut tormicas intuiti de laboriosiores fierent, & re se rum sibi utilium parciores ἔ apes vero contemplati inde discerent & potesta. tibus parere, & in partem operum Venire, quae ad civitatum conservationem, , necessaria simi se . Quae tamen bruta faciunt, absque certa ratione faciunt. od autem nonis ex ratione illa faciat s inquit S. Gregorius Nylfenus in serm. I. de ma perspicuum est ex eo, quod animal pariter eadem faciat r di quod non ubri rient ipsorum animae operationes in multitudine , nisi intensione , vel remita ,, sione i sed secundum unam proclivitatem tota species concitetur. Omnis enim si lepus similiter in latibulo iacet, & lupus omnis similiter versutus est , S om- nis simia pariter imitatur. Hoe vero in hominibus non constat r sexcentae eis nim viae sint actionum humanarum a nam ratione poeditum , liberum quicudam, & sui iuris, atque arbitrii est. Unde non unum , & idem opus est ominis nibus hominibus , ct cuique brutorum speciei: quandoquidem haec natura selati movetur. Atqui ea, quae natura constant, similiter apud omnes se habent r, , at vero actiones, quae ratione fiunt, aliae apud alios sunt, non ex necessi-
Cur autem in brutis multa conspiciantur , quae Veluti a rationali principio
derivare videantur , rationem hanc affert S. Thomas I. a. quaest. I 3. arti a. ad 3.., Dicendum, inquit, quod sicut dicitur in III. P sicoram . motus est actus
is mobilis a movente et re ideo virtus moventis apparet in motu mobilis: & prop. , , ter hoc in omnibus, quae moventur a ratione , apparet ordo rationis mori ventis, licet ipsa , quae a natione moventur, rationem non habeant: sic enim
se sagitta directe tendit ad signum ex ratione fagittantis , ac si ipsa rationem se haberet dirigentem i di idem apparet in motibus horologiorum , dc omnium
, , ingeniorum humanorum . quae arte fiunt. Sicut autem comparantur artificia-- lia ad artem immanam ; ita comparantur omnia naturalia ad artem Divinam.
Et ideo ordo apparet in his, quae moventur secundum naturam . sicut & in is his, quae moventur secundum artem , ut dicitur in II. P cori . Et ex hoc , , contingit, quod in operibus brutorum animalium apparent quaedam sagacitates, is in quantum habent inclinationem naturalem ad quosdam oesinatissimos pro-M cessus, utpote a summa arte ordinatos. Et propter hoc etiam quaedam anima-
249쪽
M lia dicuntur prudentia, vel sagacia, non quod in cis sit aliqua ratio, vel e- , , icctior quod ex hoc apparet , quod omnia, quae sint unius naturae, sint iliteris operantur is . a
Sed bruta sita Materialistae reponunt instructionis capacia sunt , atque
multa per eam addiscunt, quae antea non noverant i ergo etiam ratione praedita asse debent.
Verum duo in instrifctione distinguenda esse non advertunt: unum. quod .a consorinatione organorum ἴ alterum , quod pendet a refluxione priaeceptorum illius artis, in qua quispiam initituitur. Prius instructionis genus quum in conforismaticine organorum potissimum consistat , cogitationem , atque reflexionem non requirite alterum vero sine his e se nullo modo potest . illud vero tantum brutis convenire posse, non vero istud , multa sint, quae ostendant . Et re quidem vera , an ne in iublimioribus scientiarum morumque principiis bruta institui pos sunt , quae sine cogitatione, atque reflexione non apprehendi uatur λ immo an ne bruta cuiusvis mechanicae instructionis capacia sunt 8 Profecto si brutorum singulas species percurramus, nonnulla eorum cuiusvis inlimetionis incapacia esse ;quaedam in una determinata re institui posse, non vero in alia ; aliqua ex sui natura facere, quae etiam longa institutione cetera praestare non poliant , evidenter comperiemus. Haec Vzro omnia abunde demonstrant, institutionem brutorum ab organica consermatione pendere. Hinc vero est, ut in institutione hominum verba potissimum adhibeantur, quae non a sono . sed a significatione suam vim habent ; alioquin dum puer instituitur, etiam lingua ei ignota uti qui Dpiam posseti a vero in institutione brutorum res corporeae adhibentur, quae sem
siis incere possunt, & si verba adhibeantur, ut quidam seni, non ut signa , adhibentur. O
ont. Per motum ea fiunt in corpore brutonum , quae nullo modo eaen
stimus qua ratione fieri possint et ergo impossibile quoque esse non debet , ut per motum cogitemus, quamvis qua ratione id fieri possit, non intel ligamus. od quidem nobis probabilius apparebit, si motum, qui est in organi Zato corpore, & ab aliis motuum speciebus differre, di iisdem longe perfectiorem esse , advertam . R., nos non negare ea, quae non cognoscimus quomodo fiant, aut fieri
possint; sed ea tantum , quae impossibile est, ut fiant. Hinc licet, qua potissimum ratione bruta cognoscant, dillincte non videamus; tamen quia cognitione
η Materialissae, uti legere est apud
Enereiopedilias voce Beliuae, argumentum , quod ducitur ab uniformitate operandi ipse iarum brutorum , nullius momenti esse contendunt , quia etiam bruta non semper eamdem agendi rationem ieciliantur r nam hirmido,
inquiunt, si in anpuIo domus nidificet , nidus ejus habebit pro circumferentia spatium illud , quod est intur latera anguli ; si autem
super planum parietem, habebit pro circum inserentia semieirculum et castorea quoque cubistia sua diversa ratione s. pe construunt . ALuniBrmitatem operandi, quam bruta servant, non in eo esse positam dicimus, ut oppor tinitati locorum vel quoad nidi dicationetu, vel quoad alia opera sese naturaliter non accommodent ι sed quod constructionis genus tu suis operibus ab uno servatum , ab altero quoque ejusdem speciei servetur, neque unquam factum Rerit , ut bruta unius speciei . quae alterius speciei brutorum propria, specifica sunt, operata Rerint.
tb Plura quidem in Dictionario Milo.
ruoκγλho Art. Rorari in Adnotat. E , S F. BElius disputat, ut eamdem vim rationis tum in brutis, tum in hominibus inessa demo
stret; verum quum nihil tale eo loei habear, quod non ex iis, quae diximus, Deile solvi possit, ideo hae in re diutius immorandum
250쪽
praedita esse, evidenti, atque quotidiana experientia monemur ; aliunde verosiua cognitione illa tantum complecti mantisthim cli , quae sensis afficere
sunt : ideo b uta cognoscere concedimus, quamvis modum , quo cognoscunt , di itincte exponere non valeamus. At matcriam cogitare nullo modo pol se ex
iis, quae ulmie modo diu critimus, evidentissime conlut e quapropter ne contra evidentiam pignemus, consequens cit, ut ais are debeamus , nunquam fieri Polla , ut materia cogitet. a At hoc quoque , quod Materialitiae de motu opponunt, serio expendamus . Per motum materia vel locum mutat, vel partes eius diversa ratione disponunturi ergo quoties materia vel locum mutat , Vel partes eius diversa ratione disponuntur, cogitare deberet, si pcr motum cogitaret. Motum peculiarem ei
des e , ut materia cogitare possit, mrtasse Materialislae reponent. Sed quid tamdem peculiare hic motus habere debeat, ab iisdem aequo iure petere milumus,
quoniam S communem errorem in omni re se detextile iactitant & occultas qualitates oderunt, atque dere stantur. Ceterum neque per generalem ; ut cominus agamus, neque per peculiarem tum materia cogitare potest et non potest per generalem , quia , ut diximus , quaevis materia , quae moveretur , cogitare deberct et neque etiam per peculiarem ; quia diversitas motus in hoc consistit, ut velocius, vel tardius, aut versus plagam diversam corpora aganturr quum autemper
Brutorum ergo cognitio quum t ta in sensu consistat, mirandum non est , si
quamdam veluti ratiocinationem In iis adhibere videantur , quae sensum aifieiunt, quamvis nullam veram ratioc nationem adhibeant, quae consistit in comparatione idearum , atque in illatione unius ex alio . Hinc ista ratiociis natio, quam Auctor FPM. Tudaicar: tom. r.epist. Io. in cane ponit et si salto a domInus meus me bene habet: si non salto ' me percutit et ergo melius est, ut saltem : vera ratiocinatio non est. Nam quod antea per sensus novit, emeit, ut sine ulla comparatione idearum , quam instituat antequam saltet, ad imperium domini statim saltet . Et re quidem vera etiam in iis , quae naturali imstinctu prosequimur , atque sensus afficiunt,
anne ratiocinationem adhibemus, licet unum,
quod nobis magis utile est . prae alio seligamus 3 Ljusdem generis, ae superius, illud quoque est , quod ex Montagne idem Auctor reseri; hoe est , boves Arithmeticam novisse, quia postquana , prout consueverun squosdam puteos determinatis vicibus circuminierint , subsistulit , neque ultra suos gyros prosequuntur . Quid i anne idem quoque faciunt, antequam hunc laborem experti tu rint, & mn potius percutiendi, ut cireum ire incipiant i vel semel, atque iterum graviter percussi , nonne diutius circumeunt i sicini ergo hoc in casu arithmetica tituntur secundum proportionem percussioni in λ ita
etiam secvadum proportionem laboris, quem se si istinuisse sentiunt, ad Arithmeticae regulas subsistendo, neque amplius circumeunco recurrunt . Quae quidem impressio tauto foristius . 8e vividius tu brutorum organit fit , luod omnis eorum operatio in corporea seninatione perficitur, & terminatur, di propterea quum ultra non pergat, atque, ut ita dicam, alio non distrahatur, ibidem in organis vivae issima est. Bella sane Arithmetica, quae ex sublimioribus, atque universalibus principiis certas veritates deducit . is Sed interis hominem, de belluam ita recte Cicero,, intorum lib. I. hoe maxime interest, is quod haec tantum , quantum sensu move- ,, tur, ad id solum quod adest , quodque
M praesens est, se accommodat, paululum M.,, modum sentiens praeteritum , aut futurum ,, Homo autem, qui rationis est Piticeps, per quam consequentia cernit, principia, , , ac caussas rerum videt, earumque progres. ,, lax, dc quasi antecessiones thoii ignorat, si- ,, militii dines comparat, rebusque praetenti. bus adjungit, atque annectit futuras 3 iaci- ,, te totius vitae cursum videt, & ad eam ,, degendam liraeparat res necessarias D. Quis
ergo Rotisseaujum ferre poterit in opusculo iu- seripio: Sur hommes non tot uni effutientem nihil discriminis inesse inter ii mines & bruta quoad metaphysica . di moralia principia , sed etiam magis dister te unum liominem ab alio homine, puta impe.