장음표시 사용
251쪽
per hoc neque extensio, neque divisibilitas a corpore tollatur, semper id in se habet , per quod repugnat, ut ei cogitatio conveniat. Deinde quum perspectum
sit corpora non cogitare , licet celerius , aut tardius agantur , eortimque partes
disse,sitionem di Ueriam acquirant ἔ rutari a Materialistis merito qiiaerimus, quaenam mensera tarditatis , aut velocitatis , crumam paritum disse,sitio esse debeat, ut materia vim cogitandi habere possit 8 Praeterear utrum per motum in plurimis materiae pareiculis, an in una tantum cogitatio producitur si prius; cogitatis extensa erit . atque divisibilis t si alterum ; divisibilis quoque . & extensa erit. nisi hanc paniculam quoddam punctum mathematicum ella velint, quod in re non existit. Unde vero haec panicula id privilegii habet 8 qua ratione omnes impulsiones ad eam terminari possunt pSed organi gatae materiae motus , dicet quispiam , ab aliis omnino differt. Hoc quidem verum est ; at quid inde pro se inferre Materialistae possunt ρ Hic motus nonnisi ob multiplices variasque combinationes dissere ab aliis moti si quamvis
autem hae combinationes multiplicentur, & variae diveloque evadant , uti in musico concentu contingit, nunquam fiet , ut cogitationem producant, quia materiae particulae extensionem , atque divisibilitatem semper ietinent. Deinde qua natione ea , quae non existunt, uti simi praeterita , atque futura , di sublimiora omnia metaphysica principia , aliaque sane multa, quae non assiciunt sensus, hanc in particulis combinationem inducere poterunt λ amvis ergo organico motu eam cognitionem , quae a sensibus tantummodo pendet, atque omnino materialis est. uti in brutis contingit, produci posse concedamus I tamen per eum nunquam profecto fiet, ut materia vim cogitandi aeqturat.
Ast ad pleniorem confutationem Materialistarum illud quoque adverti debet, maximum dii crimen interesse inter cognitionem sensitivam , dc intellectitatem , quemadmodum S. Thomas perspicuis evidentibusque rationibus demonstravit II. Contra Gotiles cap. S6. ,. Sen1us enim sinquit I. Sanctus Doctor in omnibus,, animalibus invenitur. Alia autem animalia ab homine intellectum non habent: quod ex hoc apparet . quia non operantur diversa , & opposita quasi intelle- rium habentia ; sed sicut a natura mota ad determinatas quasdam operationes , & uniformes in eadem specie i sicut omnis hirundo similiter nidificati nonis est igitur idem intellectus, di sensius. se a. Adhuc. Sensus non est cognoscitivus nisi singillarium icognoscit enim om- , , nis sensitiva potentia per species individuales, quum recipiat species rerum , , , in organis corporalibus. Intellectus autem est .cognoscitivus universalium, ut ,, per experimentum patet: differt igitur intellectus a sensu. ,, 3. Amplius. Cognitio sensius non se extendit nisi ad corporalia r quod is ex hoc patet, quod qualitates sensibiles , quae sunt propria obiecta sens um , se non sunt nisi in corporalibus i sine eis autem 1ensus nihil cognoscit r intellectusis autem cognoscit incorporalia, sicut sapientiam , veritatem , S relationes r , , rum : non est igitur idem intellectus , sensus. - . Item. Nullus sensus se ipsum cognoscit, nec sitam operationem r vi- , , sus enim non vidui se ipsiim, nec videt se videte . Intellecti is autem cogno-
is scit se ipsum , di cognoscit se intelligere i non est igitur idem intellectus , is S sensus. , , S. Praeterea. Sensus corrumpitur ab excellenti sensibilit Atellectus amis tem non comuni itur ab intelligibilis excellentia ; quin immo qui intelligit
252쪽
ri maiora, potest melius postmodum minora intelligerer est igitur alia virtus is sensitiva, & intellectiva Haec S. Thomas . Ex his vero semper magis
conita, Materialistas cognitionem brutorum cum cc itione liominum non minus impie , quam inepte comparare . Dices III. Una eademque tum animae , tum corporis est conditio e ergo. Prob. ant. Anima non agit in pueris, vi et in juvenibus , hebescit in senibus , easdem, ac nostrum corpus, affectiones subit , S diversimode mutatur et ergo. R. dist. ant. , S haec omnia contingunt, quia in praesenti flatu anima corpori unita est, con. , ex natura ipsius animae , quatenus est subitantia spiritualis , ne. Nos constare corpore neque etiam Materialiste negant i spirituali quoque substantia nos constare debere , quia cogitamus, non est, cur amplius contra nos in dubium revocent, quia rem illam iam abunde confecimus . in apropter quum lue duae substantiae inter se unitae sint, atque unum eumdemque hominem cor stituant, consequens inde est, ut una pendere ab altera debeat. Hinc si organa sensationum impedita existant, anima nihil sentire potest ; vicissim apprehemsione eorum, quae non assiciunt corpus, sed tantum mente concipiuntur, patitur
etiam corpus. vii in tristitia manifestum est. mapropter sicuti minari quisquam non debet, si inifex, quamvis nullam mutationem quoad scientiam iubierit , propter defectam instrumentorum sita praeclara opera perficere non possi t; ita quoque nullus admirationi locus esse debet, si , dum organa corporea vel nomdummam perfectionem acquisierint, vel agendi vim aliqua ex parte amiserint, vel impedita quavis ratione fuerint, anima quoque quoad ea potissimum, ita quibus ab iisdem organis corporeis pendet, vel nullo modo agere possit , vclcum maxima dissicultato agat. Unde quamvis mutatio non in anima, sed in cor poreo ordine contingat; tamen etiam anima ob unionem, quam habet cum or
ganis corporeis, particeps illius esse videtur ca . Ceterum quam multa sunt,
a Animam mortalem esse ne inde glii dem eolligi posse , quia alimenta de uderare videatur. Tertullianus in lita de Anima ca. 38. ita explicat . M Auserenda est enim , inquit, ainumcntatoris occasio , qui quod ,, anima desiὸerare videatur alimenta , nineis quoque mortalem eam intelligi cupit , is quo cibis sustineatur . demque derogatis is eis evigescat, postremo lubtractis interei- ,, dat. Porro non solum proponendum est ,
, , quisnain ea dc sideret, sed & cui, di si pro-ri pter se , sed di cur, di quando , & quoia nam usque i tum quod aliud est natura is desiderare , aliud 'ecessitate , aliud seeun. ,, dum proprietatem , aliud in caussam . M. is siderabit igitur cibos anima, sibi quidernis ex caussa necessitatis, carni vero ex natura ,, proprietatis. Certe enim domus animae ca-
,, ro est, ec inquilinus earnis anima . Desi ,, derabit itaque inquilinus ex eaussa , & ne,, cessitate hujus nominis profutura domuiis tino inquilinatus sui tempore , non ut ipseti substruetidus, nee ut ipse gloriandus, necis ut ipse tibiciameus, sed tantumnodo comis tinendus. quia non aliter eontIneri posse. ri quam domo fulta . Alioquin licebit animae. ,, dilapsa domo ex destitutione propriorum ,, subudiorum, incolumi abire a ha uti suari firmamenta , dc propriae eonditionis alimenis D ta, immortalitatem , rationalitatem, sensua. ,, litatem , intellectualitatem, arbitrii libet-ri tatem ,, . Anima tamen, uti recte observat . Gregorius Nyssenus in sermo t. de non est in corpore. ,. Ut in vase, aut utre, is sed eorpus potius in ea : quum enim a cor- ,, poribus non impediamur intelligibilia, ve- ,, rum per totum corpus abeant , εc libereri spatientur, fieri non potest , ut a corpora. ,, libus detineantur . . . ando igitur in coris
is pore dicitur esse, non ut in loco esse diei- , , tur in corpore, sed ut in situ , habitudine, M ia momento , ae dispositione ad aliquid eolia liparI dicimus a corpore animam , prout ,, dicimua ab amasia amatorem constrictum ,, vinctumque esse non corporaliter, dc Ioea,
is liter, sed ratione habitus situsque ι quippe ,, quum magnitudinis , dc molis , di paris cium expers sit, praestantior est omni ει- ,, stri.
253쪽
quae anima nostra videt, licet organa c rporea male affecta sint λ Anne duntamembra corporis patiuntur, de rubus si blimioribus, quae sunt positae supra sensus , anima cogitare non potest n ne harum contemplatione rerum dolorem mitigat, & lenit . atque contra eum se munit, di defendit λ Qiud p Honestatis
regulae sublimiores , quas semel noverimus, nonne Cifciunt, ut occurramus marilis omnibus, quae corpus, & organa corporea affigere polsimi , atque iis advenientibus etiam cum discrimine vitae resillamus Z Tandem quid non contra id , quod organa corporea vellent, saepe stituimus, dc facimus λ,, Qtium igitur his, ,, quasi nuntiis hoc ell sensibus , inquit S. Augui unus de Genesi ad luterum M lib. 6. nu. ao. accipiat anima quidquid eam corporalium non latet, ipsa vero, , usque adeo aliud quidpiam sit, ut quum vult intelligere vel Divina , vel Deum ,
is vel omnino etiam se ipsam , suasque considerare virtutes, ut aliquid veri certique comprehendat , ab hac quoque ipsbrum oculorum luce se avertat, eam- , , que ad hoc negotium non tantum nullo adiumento , verum etiam nonnullo im- , , pedimento esse sentiens, se in obtutum mentis adtollat; quomodo ex eo ge-
nere aliquid est, quum eiusdem generis sium mum non sit nisi lumen , quod ex , , oculis emicat, quo illa non adjuvatur nisi ad corporeas Hrmas colorelique se tiendos , habetque ipsa innumerabilia longe dissimilia cuncto generi corporum, , , quae nonnisi intellectu, atque ratione conspiciat, quo nullus camis sensus aspirat, erum mirandum non est, si Materialillae animam deprimere, ac corpari similem facere contendant: nisi enim hanc fallam opinionem induant, neque conscientiae stimulos, quibus aetema mala sibi parata esse monentur , aliqua saltem ex parte sedare, neque suis principiis secure acquiescere poliunt ca) . Dices ulte Per physicam sensibilitatem, quae est facultas recipiendi diversas impressiones causatas ab exterioribus obsectis, & per memoriam , quae eit facultas conservandi impressiones , quas obiecta in nos causant, Omnes ideae , de cognitiones produci poliunt; immo ut planius loquamur. sbia physica sensibilitate omnes cogitationes producuntur z ergo . Prob. ant. Reminisci idem est ac lentire rsimili ratione iudicare idem ac sentire et ergo. Prob. ant. quoad priorem partem .
amis seriptione per partes locali. Etenim quod
,, paries non halur, quonam potest loco citis G eumseribi l Est enim loeus extremitas conistinentis, quatenus continet id , quod eo
a Pro suo more hoc quoque argu menti genus nostri Materialistae recentiores ab antiquis Ethnicis mutuati sunt. Nam uti ha bet Lactantius Diuinar m Inuitution. lib. 7.
cap.Ia. ita Lucretius a mentabatur. ,, Qv
niam crestit, inquiebas, sensus in pueris, ,, & in iuvenibus νIstet, & in seni et dimia
ri nuitur, apparet esse mortalem ,, . Huic au
tem diis euitati ita Lactantius respondit: is Priamum non est idem mens, di anima aliud ,, est enim, quo vivimus , aliud quo emi
,, ramus . Nam dormientium mens, non antisma sopitur a & in furiosis mens extinguis,, tur , anima manet , & ideo non exanimetiis sed dementes vocantur. Mens ergo, id est ,, intelligentia, vel augetur , vel diminuituris pro aetate. Anima In statu suo semper est,
x, ex quo tempore spirandi accipit facul-ri tatem , eadem usque ad ultimum durat; is donec ein ilia corporis claustro ad sedem is suam revolet . Deinde quod anima, quamis vIs a Deo sit inspirata , tamen quia tene- ,, broso domicilio terrenae earnis ii elusa est, , , scientiam non liabet, quae est Divinitatis.
ri Audit istitue, ac discit omnia, & sapie is tiam dilinendo, di audiendo capit; & --
is nectus non minuit sapientiam, sed auget, ., si tamen juvenilis aetas virtute Meuisa est.., Sed si nimia senectus Deserit membra s,, non est animae vitium , si visus evanuit, is si lingua torpuit, si auditus obsurduit, sed ,, corporis . At enim memoria dei ieit. id ,, mirum . si labentis domicilii ruina premiis,, tur mens, di praeterita obliviscitur , nouis aliter futura Divina, quam si carcerem.
254쪽
LIBERI I. t IsQuando per quamdam successionem mearum ideariim , aut per commotionem , quam quidam sbnus causant in meis auribus, imago quercus mihi repraesentatur; tune mea organa interiora esse debent fere in eodem statu , ac quando quercum conspicio oculi si hic autem flatus orsanorum sensationem necessario producere debeti ergo reminisci idem est , ac sentire . Prob. altera pars. inando de magni
tudine vel eolore obiecti mihi propositi iudico, evidens est meum iudicium esse
sensationem , quia illud resertur ad diversas impressiones , quas obiecta causarunt in meis ornanis r unde possum aequaliter dicere ego Iudico , ac ego sentio ; item. que possum aeque dicere , duo obiecta , unum album . nigrum alterum in me proeducere diversas impressiones. Licet autem iudicium de re aliqua ferendum sit, ex. cati: num in Rege ii stitia sit praeferenda misericordiae , semper verum est , iudicium esse sensationem . Nam ut Orator sit adeat justitiam esse in Rege misericordiae praelare am , imaginationi audientium tres tabulas pinget et in una Regem iusium repraesentabit , qui impios puniri praecipite in altera Regem , qui delinquentes a vinculis solvi iubeti in tertia vem delinquentem , qui vix dum vinculis solutus e carcere ingreditur. arrepto gladio, occidit quinquaginta cives t nonne qui hasce tres tabulas tune aspicit, statim iudieat iustitiam misericordiae in Rege esse praeferendam quia per iustitiam fit, ut unus, ct quidem impius , tantummodo pereat, quinquaginta autem cives, di quidem expertes omnis craminis , a morte liberentur λ Hoc vero judicium est sensitio. Nam si propter habitudinem uniendi ideas determinatas rebus determi natis dum ad aures, uti experientia demonstrat, quidam sonus pertingunt , etiam absentibus obiectis, eadem stre sensatio in nobis excitatur, quae excitaretur obiectis praesentibus; evidens est , propter repraesentationem harum trium tabularum iudicare in Rege iustitiam esse bonitati, seu misericordiae praelarendam , idem esse, ac sentire, & videre in prima tabula unum civem immolari, in alis tera quinquaginta : omnia ergo iudicia sunt sensationes . j mmo etiam iudicium , quo diversas methodos inter se comparamus , est quae . dam sensatri. Quandoquidem per methodum ea natio intelligitur, qua quis utitur, ut Oerveniat ad id, quod sibi p Osirit. Supponamus hominem statuere quaedam obiecta, seu ideas in memoriam sibi revocare , atque fortuito fieri , ut, dum alicuius facti, aut ideae recordatur, varia multiplicitas aliorum factorum , S id earum illius menti occurrat, atque etiam certa obiecta facilius firmiusque
in sua memoria impreisa retineat; tunc iudicare hunc ordinem esse meliorem . eique tribuere nomen methodi, est idem , ac si diceretur, minus attentionis ad .
hiberi debuisse ; hoc est , attentionem minus laboriosam sistinendam eme , dum huic potius ordini , quam alteri attendituri ergo si, dum laboriose sensationis reminiscimur, sentimus ; sequitur etiam iudicium , quod fit de duabus methodis , esse quamdam sensibilitatem . Qiiae ut propositis exemplis planiora fiant, sipis
ponatur Geometram in demonii ratione alicuius geometricae propositionis , ut eam discipuli fecilius assequi possint, lineam considerandam proponere independentera latitudine , S prosunditate i tune iudicare methodum abitractionis utiliorem esse, ut intelligentia quarumdam pmpositionum facilior evadat, eit dicere , sensatio nem minus laboriosim in hac potius methodo, quam in altera. e.se sellinendam. Rursus vem, atque ex adversse, stipponatur per examen separatum ibiarum propositionum , quae in aliqua veritate continentur , ipsam propositionem facilius intelligi ; tunc iudicare meth dum analyticam esse meliorem , est idem, E E a ac
255쪽
ae dicere, minus laboriose attentionis esse sistinendum , quando veritas alicuius propositionis analytice expenditur . Omnia emo iudicia sitnt sensationes o. R. Hisce omnibus nihil ineptius, aut absurdius fingi polla. Primo ergo illud a nolim Materiat illa quaerere pol sumus, qua ratione dicat tum physicam se sibilitatem. tum memoriam esse quasdam facultates . Nam nomine facultatis aliquod principium vulgo intelligitur, quod saltem spontanee , aut in linctu nanirae, ut dicunt, agit, non vero quini Omnino agit quatenus patitur: h. vc enim potentia , possibilitas , capacitas, quae in quapiam iubilantia ad aliquid patiendum inest, non principium vocari 1bleti quis enim unquam dixerit esse in lapidibus principium ad domum aedificandam 8 Atqui tum physicam sensibilitatem , tum memoriam
quid passivum essie. N agere quatenus patiuntur , noller Materiali ila ponit Discour. i. cap. i. ergo saltem contra communem propriamque loquendi rationem . physeant sensibilitatem, atque memoriam quasdam facultates esse dicit. Venim ignosce re ei possemus, si in hoc tantummotis peccariet. Illud ergo modo videamus , num physica sensibilitate , atque memoria o nes ideae.& eo nitiones Brmari possint. Physica sensibilitas, nolino Materiali ita definiente , eit facultas recipiendi diversas impressiones causatas ab obiectis ex terioribus i memoria vero est faculta conservandi impressiones , quas obiecta in nos eatis ant. Sensus ergo patiuntur impressiones, memoria quoque patitur ia is conservatione impressionum e nam secundum nolinam Materia ullam utraque s cultas est passiva, non activa et ergo quo tempore impressiones patimur , iud cium de impressionibus ferre tantummodo Pollamus: ergo de iis omnibus, quae ad sensum s ctant, tunc solummodo iudicare possemus, quando exteriora agunt iii sensum i hac autem re nihil quotidianae experientiae magis contrarium est. Prob. I. con. Principium , quod passivum est, in quantum tale eit, agere non
potest, nisi patiatur, alioquin daretur eiscelus sine ciuisar ergo Dei,
a Ita rati inatur, seu, ut verius di dam , ineptit Helvetius in suo Opere inscripto L Eorit Diseour. i. cap. I., qu, pr moquidem dicit par selisibilitatem , atque mem Iiam , qnae vult esse prinelpia passiva , media te organiaasone , produci omnes ideas i dei de vero sotam sensibilitatem piincipium idearum esse inde fortasse statuit , quia etiam me in oriam in qu idam sensibilitate consistere tuetur . Hoc fundamentum est , super quod ce
tera omnia superextruxit, quae non minus omnino absurda, atque temerariis ausu c h a,
quam lcandalosa , impia, atque communi lOcietati perniciosa sunt . At non solius Helv lii delirium est, cognitiones esse quasdam lamsationes, sed etiam aliorum Materialistarum, de praecipue Encyclopedistarum , uti constat ex I raefatione , quam ad Eneyclopediam prae mittunt . Idem quoque suadetur in pluribus Pneyctipesia Articulis , uti in Arti Euidentia ,
que aliis . Per ea , quae utoue modo disserui . quamvis has ineptas Helvetii, alioruιn- qite Materialistarum cavillationes satis refuta. tas esse videam i tamen ideo eas peeuliariterrenuandas agzredior, ut lasania istorum Philosopliorum,suo iudicio Muttismorum lui om
nia se certa ratione metiri, de communia a
praejudicia detegere profirentur , magis magisque manisestetur . aio autem liorum Plu-losophorum , seu , verius dixerim , inane commentam idem cum eo esse videuir , quod Ariastoxerius quondam propugnavi , de quo Arust eno ita Cicero T. seruanarum lib. r. ,, Proxime autem Aristoxenus musicus , idem-
,, que philosophus intentionem ipsuis eorporis is quamdam, hoc est animam, esse dixit ; v
is lut in cantu , Sc fidibus , quae harmonia ,, dicitur . sic ex corporis totius natura . α,, figura varios motus cieri . tamquam tu is cantu sonos . Hic ab aritheto suo non reis
is cessit , de tamen dixit aliquid , quod ip-ri sum quale esset , erat multo ante dc dictum , dc explanatum a Platone is . At vero , quemadmodum ipse Cicero reponit rHarmoniam ex intervallis sonorum nosse ,, post almis, quorum varia compositio etiam is harmonias essicit pluresi membrorum ve-M to situs, de figura corporis vacans animo,
, , quam possit harmoaiam essicere, non ubi, do is .
256쪽
Deinde si physiea sensibilitate omnes nostrae cognitiones perficerentur, sine sensibilitate ei respondente nulla cognitio haberi posset ; at habetur i nam dum
fumum video , ignem latere cognosco , quamvis ignis meos senses nullo modo assciati ergo. Immo eorum , quae patent sensibus, cognitio non ad sensius, 1ed ad mentem spectat i , , Quamvis enim ut recte observat S. Aligullinus epili. iq7. M num. 38. , alias epist. II a. in alia corpore , alia mente videamus ; ho- , , nim tamen duorum generum ipsa discretio videtur mente , non corpore ; dg ,, ea, quae mente conspiciuntur , non indigent ullo corporis sensu , ut ea vera ,, esse noverimus . inae autem per corpus videntur , nisi mens adsit , quae ta- , , lia nuntiata sidcipiat , nulla pol sunt scientia contineri ; & quae nuntiata quasi ,, iuscipere perhibetur, Bris ea relinquit se. Et re quidem vera quae per impressionem agunt in sensus, quositam eorum determinate afficiunt r colores non aures , sed oculos I odores non linguam , sed nares ; sapores non nares , sed linguam afficiunt i ergo dum ego iudico decoloribus , odoribus , atque saporibus , aliisque omnibus, quae ad peculiares sensus spectare tantummodo polliint , unumque cum altero , S graduS unius cum gradibus alterius comparo, oportet ella in me aliquid distinctum a sensibilitate
aurium , di narium , linguae , & oculorum ; S illud sensibile in se esse non e
test. Sola ergo physica 1etabilitate neque etiam ideae illarum rerum , quae spectant ad sensus , iamaari possunt . Prob. I. con. Principium , quod de coloribus , atque sonis, de odoribus , & saporibus, simul eos comparando, iudicat , &gradus unius cum gradibus alterius confert, quod , inquam . ut ita dicam , per c lares , senos, sapores , odores, omniaque alia, quae peculiares sensus assiciunt , aeque vagatur, non poteli esse sensibilitas aurium , narium , linguae , & ocul rum , aut alterius organi sensitivi , quia unumquodque eorum suam determina tam sensibilitatem habet relate ad suum determinatum objectum . Neque etiam
esse potest aliquod aliud sensibile principium diversum ab eo , quod elt in sensibus , ad quod velut ad commune centrum ea omnia reserantur , quae spectant ad sensus. I. enim quando, inita comparatione, fit iudicium eorum , quae spectant adsens is , non sbium sine ulla sensibilitate sit . sed etiam ab ipsa sensibilitate oportet , ut abstrahatur ; quia quando fit huiusmodi iudicium , de non patimur aliquid proportionatum iis , de quibus iudicamus, di de convenientia, vel non
convenientia unius cum alio iudicamus, quod quidem convenientiae , vel non co
venientiae iudicium est elevatum sipra coiecta sensibilia , de quibus iudicamus ra. Iudicium convenientiae, vel non convenientiae unius cum alio non poteli a
ficere sensibile principium: eli enim quid omnino simplex. atque indivisibile ;quae vero sensibile principium assiciunt, simplicia non sunt, nec indivitibilia. 3.
Ut unius cum altero collatio fiat , unum ad alterum , & e contra , ut ita di Cam , transferri, unum alteri seperimponi, cum eo unitum considerari , S adverti debet i haec autem in agente principio quamdam activinatem requirunt ,
de quoad ea quidem , quae sensiim non afficiunt , quia nihil materiale habent . Principium autem sensibile in se spectatum vel nullam activitatem habet, quia ipsum non est, quod asscit rem sensibilem , sed a re sensibili assicitur a vel si quam activitatem habet . in id habet, quod materiale eit, di principium se sibile asscere potest. Dubitari ergo non poteli, quin illud principium , quo iudicamus de coloribus , oduribus, saporibus , aliisque omnibus, quae spectant ad peculiares sensus , unumque cum altero, di gradus unius cum gradibus alterius ad
257쪽
iudicium faciendum comparamus . esse quid distinctum a sensibilitate aurium , narium , linguae , & oculorum , & in se sensibile non esse. o Quid quod i ,, quit Cicero Tumdanaraim I ast. lib. I. ) eadem mente res dissimillimas com.
prehendimus , ut calorem , saporem , colorem , odorem , sonum p Quae nun- quam quinque nunciis animus Cognosceret , nisi ad eum omnia referrentur ,
se ut idem omnium selus iudex esset se . P clare quoque in hanc rem ita di Dierit S. Gregorius Nyssenus de Hominis opificio cap. 6. o Est enim in nobis,, una quadam vis, ac facultas, nimirum mens , quae singulas sensuum sedesse permeando universa efficit. Haec oculis quidquid offertur , videt; haec qui , , quid dicitur, aurium ope percipit ἔ haec , quae gnata fiant , amplectitur . im, , grata vero aVersatur ; haec manu sinistra, quamcumque ad rem visum fuerit , se utitur , eiusdem ut initrumenti ope res vel continet, vel reiicit , prout ex
is usu fore statuit se . Hine etiam S. Augustinus i , , Sensibilia dicimus cinquit,. Sanctus Doctor de civit. Dei lib. 8. ca. 6. quae visu tactuque corporis sen is tiri queunt et intelligibilia , quae conspectu mentis intelligi possunt . Nulla ,, enim est pulchritudo corporalis, sive in statu eorporis, sicuti est figura , sive, , in motu , sicuti est cantilena , de qua non animus iudicet. Quod profecto non pollet. nisi melior in illo esset haec species sine tumore molis , sine strepituis meis, sine spatio vel loci. vel temporis ,, . Quapropter sicut idem S. Augultinus Epist. Iq7. num. 6I. alias epist. II 2. Paulinam compellabat; ita nos Helvetium compellandum esse censemus i , , Num ergo iis oculis cordis tui , quibus is haec omnia vera, & certa esse contueris, tibique praessentia invisibiliter cer- nis . atque disternis, ullo modo corporeos oculos comparabis p inum etiam , , de ipsis rebus visibilibus, quae eorporalium oculorum acie quodam modo ra- ,, diantur, di de ipsis corporeis oculis, eorumque acie , qualiscumque, S quan- tacumque sit, quantum diltat ab invisibilibus . non excellentioribus, quibus eis tiam non visis fidem debes, sed ab iis, quae commemoravi, quae non credis, , absentia, sed praesentia mente contueris, non iisdem ipsis camis oculis, sed ,, illis interioribus iudices. Quum ergo interiores oculi iudices sint oculorum, is exteriorum , isti autem illis quodam ossicio nuntiandi , de ministerio famulen. , , tur, multaque illi videant, quae illi non vident , nihil illi videant, unde non , illi tamquam praesides iudicent; quis non illos istis incomparabili aestimationeis praeponat se pQuid ρ Anne ea sensibilia eorpora , quae a nostris sensibus sunt omnino remota , atque in ea nullo modo agunt , per sensus attinguntur λ Ritum ergo etiam ista , licet spatio locorum inter se omnino disiuncta sint, attingamus I Per aliquam vim, quae sit supra sensibilem, atque ab ea omnino diversa, Oportet ut attingamus t quae sane alia esse non potest nisi spiritualis . neque circumscrip ta spatio locorum , neque alligata impressioni sensibilium . ,, quoniam , inquit, , S. Gregorius Nysseniis in Dialoro de Anima , umrrenione , etiam nuncis mens simul S coelum contemplari, & ad terminos mundi curiosa inquisitio- ne extendi poteti; ac non divellitur contemplativa animae nolim pars , dum ,, ad tantas distenditur longitudines se . Tandem sela physica sensibilitate non silum perfici non possunt omnes ideae, atque cognitiones, quae circa sensibilia versantur, scd multo minus inn murae aliae ideae , atque cognitiones, quarum obiecta non sunt sensibilia. Quan
258쪽
sed rei veritas , atque falsitas, honestas, & turpitudo, scientiarum sublimionime videntissima principia, connexio propositionum, quae a se invicem mutuo pendent , vis ratiocinationum, evidentia demonstrationum , sexcentaque alia , quae abltracta ab omni materia nostrae quotidianae contemplationi obversantur , neque in sensus agere , neque aliquam impressionem in iis caulare possunt δε ergo nihil horum cognosci potest per impressionem sensuum. Maior conitit, quia, Materialistis consentientibiis, quod cognoscitur per impressionem sensuum , in eoidem agere debet. Minor etiam manifesta est, quia haec omnia sunt abstracta, neque sub aliqua ratione, quae sensibus convenire possit , puta itib ratione tactus, odoris, saporis Sc. ad eos pertingere possunt. Hinc recte S. Augustinus de Cicit. Dei lib. II. cap. 27. num. a. se Habemus enim, inquit, alium inte-
rioris hominis sensum , isto L hoc est corporeo J longe praestantiorem ; quo iussa, di iniusta 1entimus a iusta per intelligidilem speciem , iniusta per eius
is privationem. Ad huius sensus ossicium non acies pupillae, non foramen au- ricii lae , non spiramina narium . non gustus faucium , non ullus corporeus t is ctus accedit is . Verum de S. Gregorium Nysenum eadem tradentem audiamus . ,, Quid
, , igitur, inquies, natura si a mens hominis est inquit de Hominis opificio cap. II. , quae per sensisum diversas se facultates dividens, & per has sibi rerum notitiam comparat λ Hoc vero est, quod noster Materialista vellet). Diverisse sim sane quiddam esse mentem ab ipsis sensibus, qui ambigat , fore nemiis nem, qui quidem sapiat, arbitror. Nam si idem esset, quod sensus, omnino,, uni ex sensibus esset assinis: quando mens ipsa naturae simplicis est , in quari nihil statui varium potest. At vero compositis omnibus, quum aliud sit conis tactus , aliud odoratus , ceterisque itidem sic inter se diversis, ut nihil quiri dem inter ipsia commune sit, mens tamen singulis pariter ratione quadam is conveniente adsiti omnino censendum est mentem aliud quiddam ei se, quam is sit natura sensilis, ne simplici rei, di quae intelligentia ci)mprehenditur , inis elle diversa quaedam statuamus , , .
At nonne ipsa e Mnitio ab impressione sensuum. atque a physica sensibilitate , quae peream causatur, ut ita loquar, in infinitum distat λ Impressio namque , quae fit in sensitis , si fuerit fortior , quam par est , aut diuturnior, sensiis debilitantur, S languescit physica sensibilitas r contra clarior profundiorque cognitio ipsium cognostendi principium , ut ita dicam . extendit, dilatat, atque ad ponetrationem quoque aliorum magis magisque idoneum semper reddit; impressio sensuum cuilibet sensui propria est , atque peculiaris ; cognitio autetia cuncta complectitur ι impressio senseum sensibilia tantum respicit; cognitio etiam supra sei sibilia elevaturi impressio sensuum passiva est, quia sensibile in sensus agit ; c
gnitio vem est activa , quatenus cognoscens agit etiam in cognita et impressio sensuum praesentia respicit ; AEognitio de praeterita complectitur, de futura prospi- .cit. Hisce vero omnibus, aliisque tam multis, de quibus usque modo sermonem fecimus, illud mani seste constat, nihil magis absurdum dici posse, quam n stras cognitiones esse quasdam physicas sensibilitates n.
a De disserentia, quae Intercedit Inister phylleam sensibilitatent, di principium eo. snosciti viam, ita naeclare disserit s. Gresortiis Nysenus in lib. de Opifieia Hominis cap.
Io. ,, Quae res niihi, inquit, maxime in es nobis admiratioue digna videtur, quaenam
259쪽
At, inquit noster Materiat illa , reminisci idem est, ac sentire, quia quat
do mi alicuius reminiscimur, tunc interiora nostra organa sere in coclem statuelsu debent, ac quando res illa in nos sensibiliter agit. Hic autem 1 latus organorum necessario prodixcre dc bet seruationcm . Ita ne vero ρ At urclenam n
Vit , nolira interiora organa , quando ali uous rei reminiscimur, fere in eodem , natu cise dc bere , ac quando res illa in nos sensibiliter agit λ I secto tolerati doloris saepe cum voluptate reminiscimur, atque de contemplatione illius eo magis gaudemus , quo graviora nos pertulisse recordamur, si inde contigerit, ut nos magna consequuti fiterimus: si autem organa interiora, quando rei alicuius reminiscimur, in eodem statu essent ac quando res illa in nos sensibiliter agit, patistium modo deberemus, quando reminiscimur eorum, quae graviter pertulimus τnam hic status membrorum interiorum nobis ingratus, atque molestus ei se , &sensationem, uti vult noster Materialilla , necessario producere deberet: ergo do larem dumtaxat causare potest. Similiter recordatione voluptatum , quas degustaverimus, non semper cum gaudio pascimur. sed tape etiam cum triisti , atque dolore, di tiinc potisiimum , quando ex iis plura in nos mala conseql iura esse videmus. Voluptatis autem degustatae recordatione fieri semper deberet, ut laetaremur, si tunc organa nostra interiora eodem fere modo sese haberent, ac
quando sensibiliter voluptate fritimuri nam dispositio organorum talis esse debet, ut nobis sit suavis, atque dulcis, & sensationem sibi propriam necessario producere debet. id vero continget, quando multorum simul reminiscimur, quae e tiam contraria inter se sint, uti sent dolor, de voluptas λ quando plura nost
memoriae obversantur, quae, si sensu experiamur, aliam, atque aliam sensibilitatem in nos inducunt ρ anne tunc quoque interiora organa nostra in eodem fere statu erunt, ac quando res istae omnes in nos sensibiliter agunt λ Profecto ad id requireretur, ut interiora organa nostra contrariis inter se motibus agerentur, in deque
is mirum illa sit InterIoris nostrae capacitatis G amplitudo, in quam Omnia per auditum ,, insula conssuum e qui lint quasi a commen-m rarius, quorum opera consagiuntur ea, quae is in aures pluetrant e quae receptaeula sinta, rerum auditu pereeptarum: quo pacto se- , ri possit, ut quum adeo nullia, & varia ,, immittantur, non in collocatione rerum M aliarum super alias confusio, ae perturba- ,, tio quaedam contingat . Idem di in saeul-- late vidente in admirationem venit. Nam
M & per hanc modo quodam consimili mens,, extraria prehendit , receptisque rerum apri parentium simulacris . formas eornm , quaeri cerni possunt, apud se gignit . Atque ut, , in ampla quadam urbe, quae per diversos is aditus homines advenientes recipit, non ,, unum quemdam ad locum omnes concuris,, runt: sed alios videre est ad forum, alio, ,, in aedes, alios ad comitia , plateas, anis., ziporta , theatra , que aeque sui ex animiis sententia, tendentes et ita di mentis oppiis dum , quod est intra nos exstructum , di- δε veis quidam sensuum aditus q si eo inis., plent et mens ta yen de singulis , quae in. is prediuntur, iudicium faeiens, di in quae- ,, smet inquitens, sie deinde proprias ea ve M lut in sedes notitiae colloeat. Ac quemada, modum usuuenire potest i libet enim uesis eadem, qua scepimus, ab oppido sumptari comparatione γ ut tribules, vel etiam coins, gnati, eadem urbem porta iisn ingredian is trir, alio sorte lartuna per alium aditum M ad urbem intrante, qui nihilominus post
ri quam intra moeniorum ambitum venerunt,
s, conveniunt , di neccssitudine sibi de .inctiis sunt: contraque fieri potest , ut homines,, peregre venientes , interque sese ignoti, e ,, dem ad urbem aditu contendant, quos ta- ,, men communis in urbem inpressus nullo ., modo conj ingit , quando urbem ingressi pro
., libitu quisque se ab aliis separat, singulis
,, lucis ouaerentibus: non d .lsimilem intellige- re videor etiam mentis ametitudinem esse. ,, Nam saepenumero ex divertis sensuum odi, , tanis unius rei cognitionei a paramus, ip-
, , A ra diversis modis sens bus sese iusinuan ,, te . Cυntra videre est , uno eodemque sen- ,, se multa variaque percipi, quae ceteroquiri natura inter se non conveniunt .
260쪽
deque fieret, ut in quadam continua perturbatione Versareinur, immo sepe nullius rei certo reminisci possemus. Nam semel ac a motu orgamrum interiorum pendeat reminiscentia eorum , quae mentem subeunt I quum unus motus respondens determinatae sensibilitati alterum motum determinatae sensibilitati respondentem, propter siti contrarietatem vel tollere , vel impedire , Vel saltem perturbare debeat ; consequens inde et , ut etiam reminiscentia , quae sequitur ad istos motus .
vel auferri, vel impediri, vel saltem perturbari debeat. Quid ergo sensiti interiori convenire possit, ex S.Augiistino modo videamus. qui eo, quo pollebat, ingenii acumine hoc detexit. is Arbitror inquit de ., Arbitrio lib. a. nu. Io.) etiam illud esse manifestum , sensum illum interiorem ,, non ea tantum sentire, quae acceperit a quinque sensibus corporis , sed etiam, , ipsos ab eo sentiri. Non enim aliter bestia moveret se vel appetendo aliquid. ,. vel si 1giendo , nisi se sentire sentiret, non ad sciendum ; nam hoc rationis est; se sed tantum ad movendum ; quod non utique aliquo illorum quinque sentit . se mod si adhuc obscurum eis, elucestet, si animadvertas , quod exempli gratia . , sat est, in uno aliquo sensu , velut in visu. Nam aperire oculum , dc move- , , re adspiciendo ad id, quod videre appetit, nullo modo posset , nisi oculo cla is sis , vel non ita moto se id non videre sentiret . Si autem sentit se non viis dere , dum non videt, necesse est etiam sentiat se videre , dum videt , quia
se cum eo appetitu non movet oculum videns , quo movet non videns , indicatis se utrumque sentire . . . Manlisita enim sunt, sensii corporis sentiri corporalia; ,, eumdem autem sensum hoc eodem sensit non posse sentiri ; sensu autem in- , teriori S corporalia per sensum corporis sentiri, & ipsum corporis sensum: se ratione vero di illa omnia , & eamdem ipsam notam fieri, di scientia
is contineri se . Interior ergo sensis ad ea se tantum extendere potest . quae sensus externos assciunt , aut ad eos spectare possunt. At vero quam multa sunt, quibus nullo modo sensibiliter assici possumus. & tamen eorum reminiscimur ρ Anne se lasse , uti supra dicebamus, veritas, vel falsitas asscit sensus nostros p turpitudo. vel honestas, quam aliquibus actionibus inesse videmus, assicit laetium, oculos , palatum , vel nares p an connexio ratiocinationum , vis argumentationis , evidentiae certitudo, in nos sensibiliter agunt λ an demum multa, quae elapsis temporibus contigisse novimus, in sensita operantur p ergo quando horum omnium reminiscimur, fieri non potest, ut nolira interiora organa sint in eodem statu , ac
quando iisdem sensibiliter asscimuri ergo illorum memoria sensibilitatem excludit i ergo si horum quoque reminiscimur . memoria intellectiva , quae in sui principio sit expers omnis sensibilitatis , admitti debet. , Non quaero inquit Cicerose Tuscidana R aestion. li. I. J quanta memoria Simonides fuilla dicatur , quan- , , ta Theodectes, quanta is, qui a Pyrrho legatus ad Senatum est mi illis, CP
neas , quanta nuper Carneades , quanta , qui modo filii, Sceptius Metrodorus . , quanta noIter Hortensius et de communi hominum memoria loquor, & eorum is maxime , qui in aliquo majori studio , S arte Versantur et quorum quanta mensis sit, dissicile est ex illimare r ita multa meminerunt. Qiorsum igitur haec spe- ,. ctat oratio λ Quae sit illa vis, di unde sit, intelligendum puto. Non es ce
ri te nec cordis, nec sanguinis, nec cUrcbri, nec atomorum ... Qi id enim ,
, , obsecro te, terra ne tibi, aut hoc nebulosb, ct caligit Usa c O aut sata, autis concreta videtur tanta vis memoriae λ si, quid sit hoc , non vides , at quale