장음표시 사용
261쪽
, , fit, vides. Si ne id quidem: at quantum sit, prosecto vides. id igitur λ, , Utrum capacitatem aliquam in animo putamus esse, quo tamquam in aliquod is vas ea , qtiae meminimus , insundantur abstruum id quidem et qui enim ii indus , se aut quae talis animi figura intelligi potest λ aut quae tanta omnino capacitas p an ,, imprimi quasi ceram animum putamus, ct memoriam esse signatarum rerum ,, in mente vestigia λ quae porro tam immensa magnitudo , qua illa tam multari possit estingere,,8 Ciceroni ista omnia quaerenti re q)randeant Materialitiae, si possunt. Qia vero ratione tam multarum , diversarumque rerum in nobis reministentia fiat , inter se Philosophi disputant , quorum opiniones nunc a nobis distutiendas non ei se putamus t neque enim aut necesse est . aut initituti nostri ratio pollulat , ut hoc aggrediamur ; illud demonstrasse sussicit , reminisci idem , pc sentire, esse non pol se . Tamen quid hac quoque in re S. Thomas pro suo more acutissime constituerit , modo videamus , indeque etiam fiet, ut 1oluta remaneant , quae de memoria brutorum opponi possent. - od enim recipitur ,, cinquit I. par. qu. 79. art. 6. in aliquo , recipitur in eo secundum min. , ὸum recipientis. Intellectus autem eli magis stabilis naturae , & immobilis . ,, quam materia corporalis sa . Si ergo materia corporalis formas , quas reci- ,, pit, non solum tenet, dum per eas agit in actii, sed etiam poli quam agereri cessaverit; multo sortius intellectus immobiliter, de inamissibiliter recipit spe- is etes intelligibiles, sive a sensibilibus acceptas, sive etiam ab aliquo superiori , , intellectu effuxas . Sic igitur si memoria accipiatur selum pro vi conservati- , , va spectenim , oportet dicere esse in intellectiva parte . si vero de ratione,, memoriae sit, quod eius obiectum sit praeteritum , ut praeteritum . memoria se in intellectiva parte non erit . sed sensitiva tantum , quae est apprehensiva , , particularium . Praeteritum enim ut praeteritum quum significet else sub deter. ., minato tempore, ad conditionem particularis pertinet , , . casapropter quin cumque tandem ea sint , quorum reminiscimur , ct quacumque ratione eorumdem cognitionem acquisiverimus ; vis illa , quae notiones abstractas conservat , dataque opportunitate suppeditat , nonnisi intellectualis ei se potest , quia nihil sensitivi in se habent, quae in ea continentur . Unde recte Cicero memoriam vocavit thesaurum ommum studio- , ut tradit Tertullianus de Anima cap. a . At vero si memoria ad aliquid jam praeteritum , quatenus tale est , referatur ;quia praeteritum , quatenus tale est, determinato tempore fuisse significatur, ideo nulla amplius rei abstractae notio habetur , sed determinatae , atque peculiaris ;& hac de caussa memoria ad partem sensitivam tunc spectat , quae singularia tantummodo respicit . Haec vero memoria nobis , atque brutis communis est , non vero illa altera , quae conservat notiones abstractas , S data opportunitate
Tandem ex modo quoque, quo res sent in nostra memoria , eum materialem esse non posse S. Augustinus epist. Iq7. num. qῖ. , alias epis L IIa . , ita recte collegit e se Neque enim est , ut opinor , quisquam etiam talibus,, imaginationibus ita deditus , ut credat sic esse in memoria sua, vel in ipse cors. spectu cogitationis sitae , selem , lunam, stellas , amnes, maria, montes, is colim, urbes . parietes denique domus suae aut etiam cubiculi sui. N quid-υ quid
aὶ Hoe contra Μaterialistas Iam saepe tenti dist. 3. qu. 4. ar. I., & In IV. Sententis demonstravimus. dist. 4 qu. 3. M 3. quaestium. R. in A.
262쪽
M quid per oculos corporis tale cognovit . & tenet, ut locorum spatiis , atque ,, intervallis sive stent , sive moveantur . Porro si ea , quae in animo nostro se lunt corporibus locisque simillima , non tamen locorum spatiis , atque finibus se continentur , nec intervallis localibus in nostra memoria reponuntur ; quanto ,, magis illa , quae nullam gerunt similitudinem corporum , charitas , gaudium. ,, longanimitas , pax , benignitas , bonitas , fides , mansietudo , continentia , se nulla locorum spatia tenent , nulla intercapedine separantur, aut aliqua oculi,. cordis, quo radios suos mittant, & ea videant, intervalla conquirunt ρ Non- ,, ne omnia in uno simi sine angustia , di suis Ierminis nota sunt sine circuituM regionum M pEt re quidem vera, anne modus. quo theoremata etiam magis abstracta , Veritas propositionum , connexio veritatum , metaphysicae abstractiones vel suishlimiores , menti nostrae obversantur , materialis esse pote is p Prosecto ut materiali modo haec omnia intelligantur , atoue cognoscantur, fieri non potest; immo nisi quispiam ab omni materiali repraesentatione abstraxerit, haec, & alia simi lia assequi nullo modo valeti contra vero ad percipienda sublimiora eo magis idoneus redditur . quo fuerit acuminis subtilioris , per quod supra materiae naturam , atque qualitates affulgere possit. Quapropter si haec omnia, de quibus
mentionem fecimus, aliaque sane multa eiusdem conditionis, quae memoriae nostrae obversantur, talia sent, ut ex sui natura ab omni omnino materia , materialibuΩque conditionibus abstrahant O neeesse quoque est , ut materiali natione non in is snt in nolina memoria. Et sane eo modo, quo aliquid in nostra memoria continetur, nobis obversatur : hinc confiise recordamur eorum , quae in nostra memoria confuse , distincte vero illorum, quae in nolina memoria distincte retinentur , semperque reminiscentia rationi respondet , qua in memoria expressiam id habemus , cuius reminiscimur . At vero quando principiorum sublimiorum , &veritatum Attractarum reminiscimur , non selum materiali modo ea nobis non exhibentur , sed ἐκ ab ipsa materia , re ab omnibus materialibus conditionibus oportet ut abstrahamus i argumento ergo id est , haec omnia , ct cetera quoque alia eiusdem generis modo materiali in mitra memoria non inesse. Modo ergo expendamus num iudicia sint sensationes. Profecto si idem est iudieare . S sentire, inde necessario sequitur, ut dum iudico de sapore, sentiam saporem et emo ut plures sapores quisquam pro suo libito successive sentiat, sati, erit, ut de iistem iudicet. Percommoda stae res ista foret , quae permultis placeret. Qirod autem de sepore diximus, idem quoque de omnibus aliis, quae hunt obiecta sensuum, assi ari debeti nam quando duo inter se non distinguuntur, sed sunt unum , & idcm , quod uni convenit , alteri qltraque convenire deis bet: ergo qui iudicat de coloribus , videt colores ; qui judicat de odoribus, odo. res sentit ; qui judicat de duritie , ct mollitie corporum , tangit corpora dura , vel mollia. Cuinam tandem haec omnia risii in non moverent pDiversitatem igitur iudiciorum , quae formantur de rebus sensui nostro se tectis, licet ad diversitatem impressionum reserri re nos quoque concedamus ;tamen iudicium eis idem eum impressione , quae fit in nostros sensus, hoc veroeli, quod nullo modo dare possumus. Tunc enim nos iudicium ferre dicimur,
quando aliquid alteri convenire, vel non convenire affirmamus. Quare notio mitis , cui aliquid convenire, vel non convenite, notio eius, quod convenire , vel non convenire dicitur, & facultas, quae utramque notionem simul comparet, at F fit a que
263쪽
que determinet, quid alicui enti conveniat, vel non conveniat, ad Iudicium s ciendum sit nul conveniant oportet ; sed per impressionem senseum nihil tale haberi potesti ergo. I rob. mi. Impressio senseum determinata eli, atque peculiaris r quae namque vitionem assiciunt, ad aurem pertinere non possunt et ergo per impressionem sensuum unum cum altero comparari non poteli , neque determinari . quid alicui enti conveniat, vel non conveniat et nam per impressionem ,
quae fit in auribus , iudicare non possiimus de impressione, quae fit in palato ; per impressionem, quae fit in oculis, iudicare non possum de impressione , quae fit in naribus ; atque ita de aliis. Sed per impressionem neque etiam gradus unius eiusdemque sensationis inter se comparare, atque de iisdem iudicare pollum . Nam fieri non potest . ut idem obieetum simul. N eodem tempore levius, & fortius, dili inete , de
confute agat in nostros sensiis r ergo. Prob. con. ae inter se comparamus , ut
de iisdem Iudicare deinde possimus , nobis simul praesentia esse debenti ergo si fieri non poteli, ut idem objectum simul , S eodem tempore levius , & G tius . dilline e , de confuse agat in nostros sensus ; ne illud quidem fieri poterit. ut per impressionem gradus unius ejusdemque sensationis inter se comparemus, atque de iisdem iudicium seramus. , id nos manus cita recte ad rem nostram S. Gregorius Nyssenus in ,, Dialogo de Ocnima, O Resurrectione non multo poli ab initio) ab se ipsa, docere potuitat, nisi cogitatio mentis, S intelligentia ad subiecti cognitiori nem laetiim deduceret 8 Quid item auditus a mente seiunctusὸ aut oculus, aut se nasus, aut aliquod aliud sensuum instrumentum ad cognitionem rei quaesitae, , adiuvaret, si per sese itum horum unumquodque ellet Sed omnium citia verissimum , quod quidem externis litteris , ac disciplinis eruditus praeclare ,
, ac recte dixisse memoratur , mentem esse nimirum , quae videat, mente mori item quae audiat. Nam nisi quis hoc dederit cise verum , quo pacto, dic tu, , , quum selem intueris, quemadmodum a magistro intueri didicisti , non quan- ,, tus vulgo hominibus apparet, tantum eum eise ais, sed amplitudine, ac ma-- gnitudine orbis multis partibus superare terram universam is p Postquam au tem aliis quoque exemplis idem confirmavit, ita sapienter concludit i , , Videnis ne qualium rerum tibi visus magister sit, qui per sese talium rerum conside. . , rationem, atque cognitionem tibi non praebuisset, nisi aliquid esset, quod per ., oculos cemeret, quod in iis, quae sensu percipiuntur, tamquam ducibus qui- ., busdam utens per apparentia penetraret ad ea, quae non apparent id opus,, est addere instrumenta geometrica, quae per sensibiles figuras ad ea, quae sit-- pra sensiim sunt, nos quasi manuducunt λ ac praeter haec alia sexcenta , qui-
, , bus ollenditur, ac probatur, per ea , quae Corporaliter in nobis operantur, com-
prehensionem , atque perceptionem fieri intellectualis . N invisbilis etantiae,
is quae in natura nostra infusa , immixta, contemperata , atque abscondita eis se pHinc est etiam, ut S. Thomas I. a. quaest. I 8. art. 3. docuit, quod cognoscere., colorem, & sonum, per se disserunt per comparationem ad sensem, non au- , , tem per comparationem ad intellectum , , .
inrod autem ex tribus tabulis , quas Orator audientium imaginationi depi git , Helvetius deducit , ineptum omnino est, atque contra ipsum ficit . Onator enim sita artificiosa dicendi ratione pietas tabulas imaginationi audientium s lummodo repraesentati ergo organa imaginationis picti 2lummodo tabulae as
264쪽
cere possunt i ergo nullum Iudicium auditores serre possunt, num misericordia in Rege bonitati praeferri debeat. lyrob. a. con. Iuxta Helvetium iudicium in sensibilitate consiliit: ergo de eo iudicare non mi Tumus , quo sensibiliter non assci-mir: ergo quum in hoc calu organa imaginationis a pictis selummodo tabulis a Dfici possint, de iis tantum auditores iudicare poterunt i ergo quamvis Helveti demus, quo stae nihil magis abiurde, atque impie dici potest , iudicium iiL sensibilitate consistere, tamen in nostro casu nullum Iudicium auditores ferre ponsent, num in Rege misericondia iustitiae praeferri deberet. Deinde notio misericordiae, di iustitiae organa corporea assicere, aut per sensus una cum altera com parari non potest, uti iam demonstravimus r nullum ergo de misericordia , atque
justitia a nobis iudicium ferri polset, si iudicium in sensibilitate consisteret. Consequ. constate nam si Iudicium in sensibilitate consistit, semel ac nihil est, quod nos sensibiliter affetat, nullus iudicio locus datur . Illud autem ab Helvetio nunc quaero, undenam proficiscatur illud principium , quo vocibus determinatis ideae notionesque deterininatae a nobis iunguntur , qua de caulla contingit, ut ad sonum quarumdam vocum obiecta absentia nobis repraesentantur P Pilaeeto a sensibilitate proficisci non poteti: notio enim quid abitractam est, quod non assicit sensus; sed voces tantum, quibus notiones exprimuntur, sensus assicere possunt: etro ab alio principio silpra sensus posito, quod etiam ablinacta attingere possit, procul dubio proficiscitur r ergo Helvetius per eam habitudinem uniendi vocibus determinatis ideas determinatas , de qua in sui defensionem ipse mentionem facit , semper magis magisque de suo eπ re convincitur . Quamvis autem Helvetio concederem quod quidem falsum esse supra evicimus, quum iam demonstraverimus , organa nostra intcriora in eodem statu non esse dum rei alicuius reminiscimur, ac quando res illa in nos sensibit, rer agit quamvis, inquam , concederemus, propter quosdam senos , qui ad aures nostras pertingant , eamdem sere sensationem in nobis, obiectis absentibus , excitari , quae, iisdem praesentibus . excitaretur a tamen nihil inde pro sie con cludere polset . Nam , sicuti modo urgebamus , pietae selummodo tabulae imaginationem assicere poliunt i de eo autem iudicio hic agimus , quod non circa pietas tabulas versatur, sed circa id, quod significatur per pictas tabulas. Illud autem , quod per pictas tabulas fgnificatur , aut significari intenditur , neque selisias assicit . si tabulae pietae revera obversantur oculis , neque imaginationem, si per . Oratorem imaginationi audientium eae exhibeantur ἔ misericordia enim , di iustitia , quae in quibusdam abitractis notionibus consistunt, per nullum pham
lasma repraesentari possunt . Quoniam vero Helvetius eo quoque audaciae progressus fuit , ut contende ret etiam iudicia , quae ferimus de duabus methodis, eise quasdam sensibilitates, quαrimus ab eo , ut respondeat . qua ratione methodus sensius assicere possit, quemnam sensum percellat. aut in quae organa imaginationis agat. Hoc autem non selum nunquam determinare valebit, sed etiam nihil sensibilitatis in meth do inesse , per quod organa corporea assiciantur, vel nolentem eum fateri oportebit. Quandoquidem recta methodus in eo posita est, ut prae ceteris magis certa, ataque facilis natio seligatur, qua quis ad id pervenire sine errore imisit, quod si bi pta fuit. Quo ni, ut in electione rectae methodi media cum fine sint coae paranda , videndumque sit quamnam cum illo proportionem habeant, aut habere possint . Haec vero comparatio , haec disculo proportionis , an ibrtasse in se aliis
265쪽
aliquid habent, quod sensibus subiiciatur Prosecto neque tangi , neque videri, aut sentiri possunt . sed quid ab omni re sensibili abstractim in se continent ,
quod per eam solam facultatem attingitur, quae iupra sensibilia elevatur . amautem sit pra omnia sensibilia elevationem habent comparatio mediorum cum fine . & inquisitio proportionis inter media, atque finem ἔ eamdem quoque reperire est in comparatione . quae inter duas , aut plures methodos instituatur in . ordine ad finem , sive in inquisitione proportionis , quae sit inter duas , aut plures methodos, atque finem . Nam hic quoque nihil sensibile, quod aures, oculos, ceterosque sensus , aut quaevis organa corporea asscere possit, occurrit . Quare iudicium . quod a nobis de duabus methodis instituitur, quid sensibile esse inepte, atque per summam imperitiam Helvetius effutit. Falsi ini est autem, eum ordinem esse meliorem , eique nomen methodi tribui possie, quo si quispiam utatur, minus attentionis adhibiturus sit. Nam licet fieri aliquando possit, ut methodus , quae prae ceteris maiorem certitudinem habet , minus attentionis requirat; tamen plurimum attentionis in iis piaecipue m thodis adhibendum eta, quae prae ceteris sunt certiores, saepissime contingit. Sicuti vero methodi ratio neque auditur, neque Videtur, neque tangitur, neque aliquo sense adverti , aut organo corporeo sentiri potest: ita etiam ad
senius, de organa corporea non spectat maiorem , vel minorem attentionem ,
adhibere , prout ipsa methodus postillaverit. Hinc autem est, ut, si sinum di- sinete excipere velimus, aurem attentius porrigamus I si objectum aliquod clarius videre , oculos acutius intendamus ; si odorem aliquem inconfuse sentire , aerem , in quo odoriferae particulae interspersae sunt, sensim , maiorique advertentia naribus trahamus ; tangamusque attente , di leviter illa corpora , quae partes subtiliores habuerint. At vero nihil tale sensibus, organisque corporeis conis nitimur, dum vel duas methodos inter se comparamus , vel aliqua methodo, quam nobis proposuerimus , ad veritatem investigandam utimur. Hoc autem uniis cuique , qui sana ratione utatur, evidenti argumento esse debet, per sensus. aut organa corporea maiorem minoremve attentionem , pmut ipsa methodus postulaverit, non adhiberi r quod sane requireretur, ut dici polset , attentionem effeidem eum sensibilitate. Cur autem contingat, ut corpus etiam patiatur, spiritusque animales detacere videantur, dum anima etiam in sublimionim meditatione rerum occupatur, in responsione ad praecedens argumentum satis exposuimus. Per methodum autem abstractionis, sicuti ctiam per methodum anal viteam
semper magis magisque de suo e re Helvetius convinci potest, s modo omnem prorsus rationem non exuerit. Quid ρ Anne si linea independenter a latitudine , & pmfunditate consideretur, non dicam sensibus, sed etiam ipsi im ginationi patere potest λ Anne sensibus, vel imaginatione veritates, quae in aliqua pmpositione unitae , di colligatae continentur , separari possunt, ut deinde ipsa pmpositio facilius intelligatur λ Profecto superior, quam sensus, di imaginatio sint, ea facultas esse necessiario debet, quae haec Omnia praestat. atqtre naturae omnino diversae , quum aliquod obiectum materiale non respiciat, sed si quid in iis, quae contemplatur, materiale deprehendit , ab eo abitrahat. atque
omnino praescindat. Deinde per methodum abi iractionis fit saltem quoad istud exemplum, quod Helvetius affert). ut quae unita sunt, & n nisi physice unita stare possunt. separentur, atque divellantur: ita quamvis in linea pitysice , de
266쪽
realiter unitae esse debeant longitudo , latitudo , atque profunditas ; tamen vel longitudo , vel latitudo, vel profunditas separatur r at vero haec separatio per quaenam tandem ossiana corporea, vel per quem sensum fit λ Simili modo peemethodum analyticam simul unitae, atque connexae veritates separantur, unaque ab alia veluti divulla expenditur, & consideratur r haec quoque operatio anne sertasse alicuius sensus , aut organi corporei esse potest, quamvis neque sit circa aliquid sensibile , neque sensibili ratione fiat, immo quodvis sensibile , materiale . atque corporeum excludat λ Tandem dum dividitur , quod sensibus obnoxium et , minus sentitur: ergo quum tam in methodo abstractionis, quam in analytica , quod simul unitum est, dividatur, per hanc divisionem rei veritas minus cognosci debet: sed per utramque methodum rei veritas magis magisque cognoscitur. de potissimum per analyticam multiplicium veritatum unita connexio in aliqua propositione deprehendituri ergo. Rursus quod sensibus successive, &divisive degustatur, simul totum degustari non potest, ita ut sensus simul, atque uno eodemque tempore Omni ea oblectatione fruantur , quam per partes , atque divisive degustiarunt: Berae inter nos convenit, ut opinor, inquiebat S. Augustinus cpist. a. alias a I num. I., omnia, quae eo orera sensus attingit, ne puncto quidem temporis eodem modo manere posse,sed tali. Umere, O praesens nihil obtinere ; sed tum per methodum abstractionis , tum per methodum analyticam fit, ut tandem simul cognoscatur, qiDd per partes cognitum fuerat: ergo. Prob. mi. Per methodum abstractionis, ut in laud to exemplo semper sistamus , modo longitudo tantum , modo sistum latitudo in linea consideratur deindeque hac ratione ex is omnia simul perspecta fiunt, quae lineae convenire possunt, aut debent: similiter per analyticam methodum veritates simul connexae in aliqua propositione divisi-Ve expenduntur, deindeque uno veluti aspectit in eadem propositione simul unitae, connexae, atque colligatae conspiciuntur, ita ut quod per partes antea cognitum erat, simul totum cognoscatur: ergo. Haec vero . quae usque modo diiseruimus, susscere putamus, ut unusquisque cognoscere facile possit. Helvetium in suo Esprit non minus impie , quam absurde , inepte , atque praeter omnem prorsus rationem effutiise, cognitionem e sequamdam sensibilitatem . Tale vero quum sit fundamentum istius operis , qualia sint cetera omnia , quae superilnixit, unusquisque coniecturam facere facile
Verum Helvetius hic non sistit: quum enim animadverterit sibi reponi posse, Bre , ut etiam bruta intelligerent eodem modo , ac homines, semel ac cognitio in quadam sensibilitate consistat; ideo huius quoque diversitatis varias nationes afferre conatus fuit, quas, licet ineptae omnino sint, atque futiles, nunc refutabimus, ne aliquid praeteriisse videamur. Id autem observandum eli, hunc Materialis tam diversam a cetera turba Materiat illarum quoad rem illam inii se rationem . Nam plerique Materiat illarum , ut animae nostrae spiritualitatem depri-
. Inant, quemadmotium jam observavimus , operationes illius Operationibus brut rum exaequant ; hic autem cum nonnullis aliis excellentiam operationum hominum supra operationes brutorum agnoscit, verum eam profluere dicit a pers ctione organietationis, nonnullisque aliis, quae habent homines, non Vero bruta . Age ergo etiam quoad istam partem eius deliria exponamus. Dis
ca Absurda milita, & impia, quae in di, videri aliqua ex parte possunt apud liaumeix eo opere continentur , contradictiones, sal- Refutat. Facy Ap. tom. 3. Examen Crisique duce divisione , atque obscuriores explieandi mo, Libre da TZ pris par. I. lib. I. ch. I. dc seq.
267쪽
Differentia , inquit, quae est inter nos, atque bruta, in quadam exteriori organizatione posita est. Quapropter si natura effecitat, ut brachium nolitum in-nu pedis equi terminaretiir, neque in sui extremitate haberet manum digitosique flexibiles, dubitari non debet, homines sine artibus , sine tecto , absque ulla defensione contra bruta. unice occupatos in parando sibi cibo, atque in sui dela
sone a brutis ferocioribus in desertis locis instar fugitivi gregis fuisse remansuros ta .
Et r. quidem pedes omnium animalium vel cornu terminantur, ut contingit in bobus , atque cervis. vel ungulis , ut an canibus , & lupis , vel obtortis unguibus . ut in leonibus, ct fetibus. Propter hanc ergo differentiam . quae inte cedit inter nostras manus , ct animalium pedes , fit, ut illa , sicuti Butanus m nuit, non tum sensia tactus maxima ex parte destituta sint, sed etiam necessi, ria agilitate ad tractanda instrumenta, atque ad id detegendum , quod requirit
ministerium manuum. a. Vita animalium quum prae nostra brevior sit, non patitur, ut plura ob servare ea possint, atque tot ideas acquirant, quot nos acquirere facile possumus. 3. Quia animalia ab ipsa natura desensionem,atque tegumentum habent, minus, ae nos. indigent, ideraue etiam minus inventionis habere debent. Quod autem animalia voracia prae aliis audaciora sint, inde contingit, quia fames callidas machbrationes ad praedam capiendam imaginationi eorum semper repraesentare debet. . Animalia secietatem ineunt latenter ab hominibus, qui propter inventi nem armorum brutis vel serocioribus timorem incusserunt. s. Homo est animal magis multiplicatum sit per terram , quam bruta , quum ubique nascatur , atque vivat; at vero animalia soc non habent. anto autem
aliqua species, quae in observationes intendere potest, est magis multiplicata , plus idearum , atque spiritus acquirit. At quispiam , addit, mrtasse qitaeret, cur simiae quamvis habeant pedes similes nostris manibus, tamen aeque , ac homines, in inventione non proficiant.
Η ait, contingit, quia homines sunt magis multiplicati ; quia propter diversas sip cies huiusmodi animalium vis eorum cum vi hominum comparari non potest; quia quum alantur terrae frietibus, minus indigent. quam homines, ideoque & mi nus inventionis habent ; quia vita eorum brevior est, & secietatem inter se sineunt furtim ab hominibus ; quia demum organica dis, sitio non aliter, ac imfantes , in tarpetuo motu ea tenet , sicuti etiam quia, postquam assequuta fiunt, quae postulat naturalis necessitas , obnoxia non sunt taedio , atque fastidio , quae
haberi debent sicuti quaedam principia periectionis ipsius sipiritus.
Si ergo ad has differentias advertatur , quae intercedunt inter physicam structuram hominum , atque brutorum , explicari , inquit, facile potest , qua de caulla sensibilitas. atque memoria , quae sunt facultates communes hominibus , atque brutis, in illis steriles sint. At vero ideae numerorum, pergit, quamvis & facile acquiri possint, S simplie is
snt, tamen apud nonnullas nationes itini ita diminutae, ut in numerando nonnisi ad numerum ternarium pertingant, eum autem numerum , qui temarium excedit, per vocem plus exprimant. Iales sunt populi, quos Dani pierre in quadam insula invenit, quae neque arbores , neque amulla producit: hi autem piscibus vivunt .
268쪽
quos in parvum insulae sinum mare proiecerit. Linguam vero nullam aliam habent , quam indici pulli crocitationem LM . R. ad r. , plurimum videlicet nos Helvetio dehere , quia, contra ac eramus firmissime convicti, propter manus, atque articulationem digitorum supra bruta nos excellere , multaque detexiise, quae bruta nunquam detegere . aut assequi potuere, nobis manifestum fecerit. Verum illud ab eo primo quaerinius, qua de caussa non omnes homines , licet manibus , & articulatione digitorum aequaliter instructi sint. tamen non selum nihil novi excogitare, & principia sublimiora assequi non possint , sed etiam in quadam stupiditate kpulti esse videantur p quare fidicines, qui , articulationem digitorum expeditiorem habere debent , tum ad nova excogitanda, tum ad sublimiora assequenda non sint promptiores p cur cui una , vel ambabus manibus deliitutus est , aeque, ac alii homines, cognoscat, i telligat, & ad siblimiora quaeque pertingere possit; vel qui sipiam non amittat id cognitionis, quod habet, si eum aliquo casti una, vel ambabus manibus privari contigerit 3 nam si quis aliquo sensiu dellituatur , ea sentire amplius non potest, quae ad sensum illum spectant. Quomodo tandem dum studio scientiariim incism-himus, manus articulationesque digitorum non exerceantur, non fatigentur , non perficiantur ; & sine ullo ministerio manuum s blimiona quaeque contemplari possimus p Quis ergo non videat, quam , non dicam , pueriles , sed omnino abiurdae istius nostri acutissimi Philos hi coniecturae sint ρ factu ergo, ministerio manuum , atque articulatione digitorum quamvis h mines praecipue utantur, dum aliquibus scientiis praeticis , atque mechanicis incumbunt ; tamen non alia ratione iisdem utuntur, quam faber malleo , & serra utatur ad sua artefacta construenda . Sicuti ergo constructio hujusmodi artefaciorum ipsis in striimentis , & non scientiae , ac industriae artificis , nonnisi ineptissime tribueretur ; ita etiam tactui, ministerio manuum , & articulationi digitorum cognitiones , quae quoad scientias practicas , & mechanicas acquiruntur , tribui non posisent. At vero ut sublimiora methaphvsica principia assequamur , tactu. mantias, articulatione digitorum utimur Per tactum , manus , & articulationem digitorum altissimae ne contemplationes perficiuntur λ anne tactu, manibus, ct articulatione digitorum palpamus rerum ordinem , relationes, conVenientias , honestatem , t pidinem actionum , sexcentaqne alia, quae sennui tactus subesse non malint λ a. re etiamsi omnia bruta sensit tactus prorsus destituerentur , haec tamen omni assequi posse deberent , si ad ea acquirenda impedimento esset deficientia sensius tactus ; sed , consentiente nostro Materialista , nunquam assequia
Verum sensit tectus bruta destituta esse quis unquam eoncesserit λ μ) Multa quidem Eorum suos pedes corneis ungulis terminatos habent r at nonne & in ipsis
notatione, in qua etiam nonnulla alia habet stiluendam proponiti ,, Quod si quis dixerit, contra evidentiam veritatis, quae instituti no- is inquit, animalia moveri dilpositu, di anstri non est , ut refellamiis. is sectu quodam rationi congruenti , sed fi- b S. Gregorius Nysenus sermone de ,, gmentum corporis capax in ipfis neutiquam Anima postqua in in brutis noti esse animam ,, esse artiseloia actionis ; idque probaret ra- rationalena inde intulit, quia quum nulla eli- ,, tione ab hominibus ducta r quippe quum ciant opera, quae ab ipsa ratione dirigantur, is concisis tantum digitis manuum pleraque inde consequeretur , ea frustra a Deci ani- ,, artes perirent, minime solvit , quod quae . mana rationalem recepisse , eamdeia fere o, is situm est ri . Postquam vero demonstravit,
269쪽
ungulis corneis tactus sensim aliquem habent λ nonne sentilint , uti experientIacompertum eli, si eae pmcidantur, aut aliqua natione offendantur λ ergo si propter imperfectionem senses tactus sita inventione eo pervenire non potuere , quo homines pervenerunt, aliqua tamen faciliora detegere debuissent . Deinde anne sensim tactus nos h:ibemus in solis manibus, bruta autem in solis pedibus p Pomm nonnulla bruta habere etiam in pedibus sensiam tactus delicatiorem , uti sunt pleraque minutiora , alia in aliis partibus , Omnia denique in partibus sui corpor saliqua ratione sentire , contra evidentem experientiam nemo negaverit . inici pNonne multa bruta propter immutationem aeris , quam sentiunt , nos vero non sentimus , pluvias longe ante pnospicit mi , aut serenitatem praenoscunt Z inrod sane evidenti arζumento esse debet , sensim tactus in illis perfectiorem esse . quam in nobis r ergo si per tactum multa detcguntur , nulla species brutorum e. se deberet , quae alia , atque alia saltem imperfectiora non detexiiset ; immoe multa eorum propter malorem persectiorem sensus tactas plura , quam homines, detegere debuissent . Postremo illud quaero , num ad minutiora , S siubtiliora conlimenda delicatior sensius tactus requiratur et pmsecto quo minutiora , si
tiliora sunt, quae fiunt , minutiores , atque subliliores quoque partes tangi , &sentiri debent; sed quae per aliqua bruta conficiuntur , sent subtilissima , atqnem iniitissima , eaque mirabili artificio disposita, connexa , di inter se colligata tergo ista bruta tactum delicatiorem habere debenti ergo illa secundum Helvetii
principia maximam aptitudinem ad nova excogitanda habere debent r ergo, non aliter , ac homines , multa sua inventione detegere debuit seni ; sed omnia bruta unam eamdemque agendi rationem semper tenuerunt: ergo ad defectum sensus tactis Helvetius ineptissime recurrit , ut ex eo rationem asserat, cur bruta nihil novi detexerint .
At vero quam multa sint in ipsa figura hominis , in dis 3sitione membrorum , ac potissimum manuum , evidentia argumenta illius dignitatis , quam hinnio cipra ipla bruta obtinet , quoniam Helvetius de diversa ordinatione membrorum , quae est in brutis, S in hominibus, mentionem iniecit . ex s. Gregorio Nyiseno modo commemorandum esse arbitramur . is Conveniunt & illa
se Imperatori inquit S. Pater de Hominis opificio cap. 8. regiaeque dignitatis is indicia sunt, quod recta homini figura tributa sit. Nam quod selus homo inis
mam minime congruam eorpori connexuist ,
cuique animali ea a Deo data fuisse recte concludit, quibus praestare possent . quae se cutidum inditam inclinationem sibi convenirent. is Natu species quaelie brutorum , D. is quit , secundum propensionem suam . ad is quam a principio rata est, movetur, Ec,, usum . M actionem z ae praeterea dijposuis tionem aptam obtinuit . Haud quaqua ais certe opifex ista auxilio omni destitutar ,, liquit e verum unicuique naturalem . non ,, rati alem solertiam inseruit et quibusdam is etiam calliditatem , & astutiam indidit , is tamquam artis imaoinem , & umbram is duabus istis de caustis, tum ad urgentes,, insidias declinandas , & suturas praecavenis das , tum ad connectendam omnem crea
., turam sib metIpsi , ut antea dictum est. ,, Quod autem non ex ratione ista faciat , ,, perspicuum est ex eo , quod animal quosa, que pMiter eadem saeiat: & quod non
is varient ipsorum animae operationes in mul- ,, titudine, nisi intensione . vel remissione ,
,, sed seeundum unam proclivitatem tota ,, species concitetur. Omnis enim lepus si- militer in latibulo iacet, & lupus omnis ,, similiter versutiis est , di omnis simia Pis,, riter imitatur . Hoc veto in homine noari constat: sexcentae enim viae sunt actionum ,, humanarum . Nam ratione praeditum libriis rum quiddam , di sit ruris , atque arbi. ,, trii est. Unde non unum , & idem Dinia ,, est omnibus hominibus , ut cuique brut is rum speciei ,, .
270쪽
,, ter alias res ematas huiusmodi sit, reliquis omnibus corpore deorsum vergenti. ,, bus ς clarissime demonstrat , quanto potestas naturae silpra cetera eminentis, , prestantior illis sit, quae se huius imperio submittunt . Horum anteriora comis poris membra pedes sunt, quod ea, quae deorsum spectant, omnino quodam ., quasi fulcro indigebant. In hominis autem opificio manus horum loco sint fa- ctae . Nam in figura erecta unum quasi fundamentum sussciebat . quod utri vi que pede stantem firmiter fulciret. Erat di ceteroqui manuum opera ad elo. quendi vim adiuvandum necessaria. Itaque si quis dicat natum loquenti manus, , sermonis caussa esse datas , non is quidem plane a vero aberraucrit . In quo ,, non ad hoc tantum animo respiciendum est, quod venire cuivis in mente po- ,, test , nimirum quod litteris exprimi sermo a nobis manuum silertia selet r,, quamquam hoc ipsum non a nulla rationis praestantia prosectum est, homines,, per litteras loqui, ac prope modo quodam manibus inter se disserere, littera- , rum notis V es ipsas comprehendentibus .... Homo igitur quum animal sit, , sermonis facultate praeditum , necesse erat corporis instrumentum parari, quod is ad sermonis usium esset aptissimum . Perinde atque Musicos videmus diversis ri in instrumentis diversas artis effectiones ostendere, neque ex barbito tibiarum ,, senum edere , neque tibiis citharae cantum exprimum. Eodem pacto ct se ri moni accomodata fabricanda erant inlinmenta, ut ille scilicet a partibus co poris orationi formandae destinatis expressiis, elegantem sonum ederet. Hac ,, igitur de caussa manus corpori additae sunt. amquam enim infinitas alias, , commoditates , S usus, quos in vita nobis manus Γ instrumenta perprofecto ,, expedita , multasque ad res efficiundas idonea J in omni artis , ct operis ge- ,3 nere praestant, recensere facillime possit. qui rebus pace belloque gerendis , exercitatus est, , . Legantur etiam quae tradit idem S. Pater de structitra hominis cap. s. eiusdem libri, & cap. 3 o. Ad a. respondemus , vitam diuturniorem in caussa per se non esse , cur alia , atque alia detegantur, ει variae cognitiones semper acquirantur , alioquin homines, qui diutius vixerunt , quoad inventionem aliis praecellere debuissent , qui 'itam tam longam non habuerunt. Videmus autem multa , atque praeclara ab iis inventa, ct excogitata fuisse , qui non diutius vixerunt ; contra nulla ab aliis , sui vitam longaevam duxerunt. od sane evidenti argumento esse potest, Vitae diuturnitatem per se in caussa non esse , cur plures observationes fiant, &aliae , atque aliae ideae semper acquirantur . Deinde esto vitam aliquorum an, malium vita hominum esse breviorem ; an fortasse omnium breviorem esse dici potest Z o ad eam vero aetatem , in qua homines multa meditantur, nova in-Veniunt , tuamque mentem omni genere idearum imbuunt , quam multa sisnt , quae perveniant ρ Postremo cur omnia animalia , sive sint vitae longioris , live brevioris , unam eamdemque agendi rationem semper sequuta fuere , Sc neque castores sua cubilia artifieiosius . neque aves stos nidos omatius conitruxere, neque alia animalia commodius , aut ingeniosus silae vitae necessitatibus providerunt pProfecto si non multa, saltem aliqua spatio plurimomm annorum detegi possitnt: G ci a quod
a Delphinos vivere 3oo. annos Pli- aoo. annos. di nonnullos 3 Ο. Iuventa eorum,nlus Hist. Nasiarat. lib. s. eap. 8., 8c piscem inquit PlinIus, a Sexaee o incipit. Strabo Conjectum in piscinis Caesaris post Go. annum Georrv irerum lib. I s. visunt. Inquit, quam pirasse eiusdena lib. eap. s 3. tradit . Idem eum Detoi hominea i quicia in etiam ad dueen- Auctor Ma. t turia. lib. S. cap. Io. ex Ati- tesistim perveniunt annum. stotele narrat , quociam elephantes vivere.