장음표시 사용
321쪽
is sicuti conclusiones dentonii rabiles , ad quarum remotionem sequitur remotio pri. is morum principiorum. Et his intest cinis ex necessitate assentit, cognita conne is xione nece saria conclusionum ad principia per demonstrationis deductionem . ,. Non autem ex necessitate assentit, antequam huiusmodi necessitatem conne,, xionis per demonstrationem cognostat M. a. amvis intellectus tum principiorum , tum propositionum , quae ex ill is necessario consequuntur, certa cogniti e semel habita , eis non assentiri non possit; tamen in veritatem eorum tam intendere , quam non intendere potest :nam ut hanc, vel illam veritatem contempletur, nullus sane cogitur .r ergo necessitatem , quae assensionem inducit, ipse intellectus sibi constituit i ergo non est absoluta, atque antecedens , scd hypothetica, ct coiisequens, quae , ut de mons havimus , libertati non officit. 3. Si necessitas quoad assensionem principiorum, atque propositionum inde certo deductarum , ab luta cffet, atque antecedens , semel ac vel principia , vel propositiones cum iisdem necessario connexae, alicuius contemplationi proponerentur assensum illius extorquere deberent; sed hoc non contingit i .erm . Maior constat: nam iis semel positis, quae abselutam, atque antecedentem ne incessitatem habent, situm csDctum necessario producunt. Minor quoque mani se sta est, quia multa geometrica evidentissima principia sunt. quibus imperiti homines licet intendant, tamen propter defectum acuminis iisdem non assentiuntur.
atque hoe idem quoad illas propositiones, quae ex prunis principiis necessario Pendent, longe facilius contingit. Tandem tum primorum principiorum , tum propositionum ex iisdem necessario illatarum nulla veritas eli, quam intellectus non cognoscere non possit et ergo. Ant. constat: nam tectorum veritates ex se indisserentes esse, ut cognoscantur, vel non cognoscantur, nullus sane negaverit. conseque et manifesta est.
quia indifferentia cum abAluta . atque antecedenti necessitate pugnat. Dubitari ergo non potest , quin propter assensum , quem rei .evidenter cognitae intellechri praebere debet, nullum libertati praeiudicium afferati ira Ex histe autem insertur, libertatem neque etiam ex eo laedi, quia ultimum iudicium rationis voluntas necessario sequitur. andoquidem hoc ultimum iudicium rationis liberum est, sicuti usque modo demonstravimus t ergo quum tumi κdicium etationis, tum consensius voluntatis ab eodem principio di manent , hoc est , ab anima, inde consequitur, ut per ultimum iudicium rationis liber consem sus voluntatis hon impediatur. Nam . ut inquit S. Thomas I. par. u. 83. art. 1.,, Judicium istud non est ex naturali instinctu in particulari operabili. sed ex is collatione quadam rationis, ideo agit ex libero arbitrio potens in diversa sem
a. inando voluntas sequitur ultimum iudicium rationis , etiam contrarium illius prosequi potest: ergo nulla ab luta necessitate agitur. Prob. ant. Revera post aliquod tempus , immo etiam aliquando poli unum , vel alterum instans temporis, contrarium pros uitur. Deinde ratio est collativa plurium, ut inquit S. Thomas I. par. qu. 8a .ar. a. ad 3. , O ideo ex pluribus moveri potest appetitus, intellectivus, scilicet voluntas, O non ex imo ex nee Pate et ergo . Conseque a quoque mani sella est, quia nihil actii contingere potest, quod antea in potentia non fuerit. s. Ut ait S. Thomas I. par. qu. 83. an. 3. o Dicendum , quod proprium
322쪽
L I B E R I I. 287- liberi arbitrii est electo. Ex hoc enim liberi arbitri esse dicimur , quod poΩ
ri sumus unum recipere se alio reculato, quod eit eligere, re ideo naturam libe- ,, ri arbitrii ex electione considerare oportet. Ad electionem autem concurritis aliquid ex parte cognitivae virtutis, S aliquid ex parte appetiti . Ex parte ,, autem cognitio: requiritur consilium , per quod diiudicatur, quid sit alteriri praeserendum ex parte autem appetiti Ua: requiritur, quod appetenda acce-
ptetur , quod per consilium diiudicatur se. apropter quum ad electionem , in quae liberi arbitrii ratio consistit, tum cognitiva , tum appetitiva virtus conincurrat , di haec amplectatur quod illa bonum esse diiudicaverit, consequens est, ut per ultimum rationis iudicium libertati nullum pnaeiudicium asseratur ca) . Hisce praehabitis, quoniam quaestio laeti est, num homo sit libertate proditus, Materiali ilas , atque Fatalistas ad experientiam primum provocamus ,
deinde ad rationem .PRopost Tio . Homines esse libertate Praeditos, certissima, atque evidentissima experientia constat ἀPrchatur l. propositio eo genere argumentationis, quod tum MateriaΚ- stas, tum Fatalillas aeque urget. Communi omnium gentium conlim ne semper conititutum fuisse , ut , qui deliquerunt, punirentur, qui vero bene egissent , praemium obtinerent , longa annorum experientia novimus ν ergo longa experientia , quae fundanti ire in communi consensione omnium gentium, constat homines esse libertate praeditosi ergo de libertate hominis dubitare non licet homini s tiae mentis. Prob. I. eon. Non alia de caussa contigit, ut longa experientia noverimus apud omnes semper constitutum fuisse , ut punirentur, qui deliquerunt, praemium vero obtinerent, qui bene egissent . nisi quia nemini dubium fuit , non peccare etiam potuisse eum , qui peccavit, aut male agere , qui bene egit. Aliena con. etiam constat: nam si certissimum non sit, quod confirmat experientia fundata in perpetua consensione omnium gentium, non video sane , quisnam tandem certum esse possit b . Simul ergo consensione omnium gentium . atque
Quia ergo quod verum esse eogno- is autem vI- , honore prisata est vita , α
vilms, non possumus, eadem manente cogni- ,, fato pincedit ratio , ablata est laus eorum, Done , habere ut filium a & quia quod uti is qui se recte gesserunt, peccare cuivis Im- bonum amplectimur , habere ut malum non ,, pune lieet, viis instituendae discrimen aemus , voluntate eodem modo se habente , is nullum superest. Quis enim , ut est ratio-tati nulluvi affertur praeiudicium , 'uem. ,, ni consentaneum , amplius vel intempera admodum di in laudato opusculo Collitisius is tem reprehenderit, vel temperantem laud praeter Omnem rationem contendit, & Helve- is veriti quum quilibet in prumtu hanc M.tius in tuo Hrris Dilaut. i. ca. . rursus ob- ,, beat respontanem , quod nihil eorum , qux Irudere ausus fuit. is nostin arbitratu statuimus, in nostra est ρο- b Per leges ergo quum ex communi is testate t majori autem potentia humana consensione Omnivm gentium ii puniri non eoim , , traliantue inllitura , & proposita , ad id , sueverint, qui nolentes peccaverint, quo tan- ,, quod ilibet ei, qui dominarum obtinet ,, .dem ore Auctor lib. inscripti UELpris dea μκ Ex 1ane quidnam magis irrationabile , immotidia cap. t infirmare potest, ea ita Religione etiam crudelius fingi potes . quam ut seve- Ieges debere esse severiores , in qua necessiina rius in eum , qui celiquer It, inde agendummionum admittitur i ,, St manet autem ines. esse statuatur, quis non sua voluntate ductus. ,, scax , mquit S. Gregorius Nysseniis O M sed quadam ineluctabili necessitate eompulsus is risuis Cauefleticae cap. 3I. , & nullius usus deliquerit Id tamen rationi consentanelim esseis liberum animi institutum, & electio, ne- volunt ii Philosophi , qui non jam de leg ri cellario etiam abolita est uirtus, impedivi hiis, sed do iplo spiritu earumdem legum dic,, ta immortalitate liberi arbitrii. si noulit serrae sibi proposuerulit . Talis ergo quum sit
323쪽
:t aue cxperientia omnium iaculorum evidentissime constat de falsitate , S absurditate huius opinionis, quam confutandam suscepimus . Sane qui vi legum multos a criminibus avcreti negaret, quotidianae experientiae summa cum pertinacia contradiccret: ergo si vi legum homines a peccando retrahantur, eos esse libertatu praeditos, dubitari non potuit. Anti expertcntia constat. Conseque e probatur . Qui quadam nccessitate agitur, quamvis li-her csse sibi videatur , aliter agere non potest , ac ab ipsa necessitate cogitur rergo sive aliquae , sive nullae leges constitutae sint , unus , atque idem agendi modus in eo semper esset: ergo si per leges fit, ut homines a peccato avertantur, nullo modo dubitari potest, libertate esse praeditos, nisi contra evidentil-smam quotidianae expcrientiae rationem pugnare velimus. Atque, ut de hoc argumenti genere adhuc pressius agamus , per praecopia parentum filios a mala agendi ratione avocari ; praeceptoris si rasione , monitis, atque severiori correctione , pueros diligentiori cura , quam antea solercnt, litte. ris incumbere ; propter exemplum aliorum plurcs rcinam vivendi rationem instituere , si illud ad virtutem informatum sit , contra in transvorsum agi , si ad malum cxcitet; obcas leges, quae vel de ibi vcndis Vectigalibus, ve C de iebus ab urbe as, nandis, aut in eam invehendis , de quibusdam muneribus aetermia nato tempore ineundis, de ludis , de emptione , de venditione rerum , aliikiue similibus , a Regibus 1 ubinde feruntur , cives diversam , ac mica , agendi rationem sequi, quotidiana experientia compertum est et ergo omnes homines per. Restissima libertate potiuntur. Prob. con. Eorum omnium motivorum , quae nata dorccensuimus , nullum omnino Est , quod necessitatem imponat: ergo si ob ea homines inducuntur, ideo inducuntur , quia sunt sui juris. Prob.ant.Nemo per ea vim sitae v luntati inferri experitur: deinde multi sunt , qui a sua agendi ratione priapter ea non recedunt, patris, ac praeceptoris monita nihili faciunt, aliorum exempla contemnunt, servioresque leges transgrediuntur: eigo hac, vel illa ratione agunt.
quia sunt sui iuris , & voluntatem , ad quae voluerint, applicare potiunt i ergo hos ines liberos eira constat, tum quia , siublatis praeceptis, consiliis, exemplis, aeque legibus, una ratione , iis lem vero positis, alia natione agunt ; tum quia nonnulli sumper aeque recte se gerunt. sive praecepta , consilia. Exempla , a
que leges urgeant, sive non urgeant, contra Ucro alii aeque male agunt 7 tum
demum quia siub praeceptis, consiliis, exemplis, atque legibus aeque ac sine , illis, neque una omnium , neque semper cadem in plerisque est agendi ratio ΓaJ.
l,ujusmodi Philosophornm ludlati pervet stas. tem amplectetur, nemo a vitio declinabit, , . anne aliquid recte constitutum ab iisdem e a) Fieti ergo per poenas , aeque seges, pectare quispiam potest i Et re quidem vera ut hamines bene a ant, di a malo retrahan- nonne hae sua prava opinandi ratione vitiis tur , quia ab eo necestario determinantur . omnibus viam latissimam aperiunt Quid quod prave , aut dulce esse putant , Collin- ,, enim aciliaet uti recte habet S. Joa. Chry- sius ablurde,ae suo arbitratu in laudato opustu-sostomus in illud: Domine zon es in M. lo instit . Quam multi enim sunt, qui pro-
,, mrne O nu. a. alu ui consulere . quum pter poenas neque a male agendo deterrentur,
, , nihil in ejiu situm sis potestate i aut quid neque ad bene agendum incitantur l qtiat
,, opus est ei proinittere, quI omni sit rerum multi, qui ut pinnam relative minorem evis gerendirum saeuitate privatus i Neque is- tem, bonum, quod relative majus eri esse o,, qui recte se gesserit, di mis est laude , ne- apparet, omnino deserunt i quam multi, qui ,, Que qui deliquerit, pinnae obnoxius , ac soli ut lila: Obligationis ducti ratione , quia ,, supplicio, nili arbitrii nostri fuerint, pcenas facile contem uere pollinis cum tui dam.
M sunt agenda . Quod si fuerit hoe i inmi- no lagibus oblequuntur bus persuasum, uenio jam amplius vir-
324쪽
se Multi namque se poenitentiam egerunt f inquit S. Ioannes Chrysollamiis in ,, Matthaeum homil. 3o. nu. , alias homil. 3I. J& probi facti sent, qui per-
, , versi prius erant, quemadmodum Paulus, publicanus, latror nam postquam Zi- ,. Eania fiterant, in triticum maturum mutati sunt. In seminibus certe jd fieri ne , , quit; in proposito. & voluntate id certo facile est. Non enim naturae terminis, ipsa alligatur, sed libertate arbitrii honorata fuit. Homilia autem ψr unis cis stolor ιm nu. 3. M QiiOt, inquit, in morbos inciderunt λ Quot surgentes se polliciti fiant se mores in melius mutaturos, & tamen iidem ipsi manserunt p,, Hoc maxime ostendit nobis naturalem nostram arbitrii libertatem , repenti-
Si autem contrarii reponant, uti revera faciunt, semper contingere , ut aliqua necessitate agamur, quamvis illam non videamus aJ i S contra quotidianam experientiam pugnant. S desperatae callisae patrocinium se sumpsisse demonstrant. Etenim quaenam tandem insania est. Occultas , atque ad arbitrium conficias caiissas contra id opponere, quod sentimus, experimur, atque certissime cognoscimusὸ Prosecto desperatae quaeque caulla hac una tantum ratione defendi pollunt et quamvis, si ad rei veritatem attendamus , revera non desendantur, sed earum falsitas manifella magis magisqtie fiat. Illud quoque advertatur oportet,
ad occultas cau:sas hic illos recurrere, qui dum de existentia entis perfectissimi. deque spiritualitate animae agitur, ut liberius negare utrumque possint, nihil admittendum eta assi ant, quod non distincte cognoscatur. Hoc autem evidenti argumento este potest, quanto in e re sint , & quam inconstanter, nempe quia falso , semper agere eonsieverint. Qiam Nuidem quamvis ens persectissimum existere, animam spiritualem esse debere, certissima ratione consset; tamen quia a nobis distincte intelligi non potest, quid sit ens perfectissinum , a que stibstantia spiritualis, utrumque negant. de nihil admitti debere, nisi quod
a nobis distincte cognoscatur, cum summa audacia reponunt i modo Vero ut ii bertatem , quae omnium interiori sensu, atque certissima experientia comprobatur , de medio tollant, non selum id admittunt , quod a nobis distincte cogno. sti non potest , sed etiam quod nullo modo cognostitur , immo quod omnium semni, atque quotidianae experientiae repugnat. Verum quum ἀontra rationem aper te desipiant, minandum non est, s sibi contradicant, atque non videant, de sua se libertate esse eonvinctos etiam dum talia effutiunt. A Datum est enim ani- ,, mae liberum arbitrium sinquit S. Augustinus in lib. de tuistitate anima nu. 8o. . ., quod qui nugatoriis ratiocinationibus labefactare conantur usque adeo caeci H fiunt, ut ne illa quidem vana , atque sacrilega propria voluntate se dicere i . is telligant , . Hinc etiam Eusebius Praeparat. Evangel. lib. m.6. Et - tam certa nobis. inquis, exploriataqtie est h. ec arbitrii noliri ratio. ut pN,, rinde ac dum aut dollamus ipsi, aut linamur, aut videmus quidpiam , aut ,, audimus. id a nobis re ipsa, non ratiocinatione ulla percipi sentimus; ita is nos grante consilioque nostro duci, ac . deleres nonnullis, ab aliis abhorrere,, sentiamus . Prorsus ut illam arbitrii libertatem penes naturam hanc nostramis ratione , & intelligentia praeditam esse, fateri nemo non debeat se . Haec , qtiae usque modo diiseruimus , tum Fatali ilas, tum Materialistas mque urgere possunt e nunc vero singillatim contra Fatalillas pressius agamus, dein m. I. Ο o de
325쪽
de contra Materialistas. Antea tamen quid Fati nomine intelligatur , & quo se
su accipi possit, aut debeat, quo autem nec possit, nec debeat , explicandum est. Fati ergo nomine ea ordinatio intelligi primo potest, quae in omnibus rcbus ex Divina providentia inhaeret . ,, Secundum hanc ergo accep ionem inquit S. Thomas lII. contra Gentιles cap. 93. negare fatum, est providentiam Divi - , , nam negare. Sed quia cum Insideribus nec nomina debemus habere commu-- nia, ne ex consortio nominum possit sumi erroris occasio; nomine fati notiis est a Fidelibus libere utendum , ne videamur illis assentire, qui male de fa- ,, to senserimi, omnia necessitati syderum lubiicientes se. a. Per fatum significa. tur ordinatio caussarum secundarum ad producendos essechis iam praevita. Unde secundum priorem acceptionem fatum ad Divinam providentiam refertur, secundum hanc autem ad ipsas caussas secundas, quae Divina providentia ordinatae sunt. a. Fatum sydurum dis sitio esse dicitur , quae in haec omnia , atque
etiam in voluntates 1 minum , quadam necessitate agat. Fatum hac ratione acceptum , ut oblemat Ferrariensis sirper cap.93. lib. 3. contra Gentiles, duplicem illam fati notionem complectitur , quam Jo. Picus tradit lib. . adversus Astrologos cap. ; hoc est , fatum e se ieriem , atque ordinem caussiarum necet sario nexu cuncta producentem , ct syderum constitutionem, qua unumquodque concipitur , nascitur , atque inchoatur. Ex his omnibus tria constare arbitror, quae in hac quaestione observanda
sunt i i. si fati nomine Divina providentia intelligatur, illud admitti posse , i m.
mo debere ; tamen satius else , ut ab hoc nomine quis abstineat, ne, ut ait S. Thomas , etiam quoad speciem cum Infidelibus consentire videaturi a. nihil
quoque vitii in hoc nomine inesse , si per illud ea dispositio accipiatur, qua perrupremam atque primam caussam omnia praevisa sunt in caussis secundis r 3. Ω- tum pro ea dispositione syderum acceptum, quae in haec inferiora quadam necessitate agat, a nobis nullo modo admitti . Divina ergo voluntate quamvis omnia constinita sint , nihilque eorum , quae subinde eveniunt, Deus non certissime praeviderit ; tamen inde non fieri, ut hominum voluntatibus necessitas inferatur, ex iis constat, quae tum ci cH. quae.1. huius libri, tum ait. s. huius quaest. iam diiseruimus. Illud ergo tantum coci tra Fatalitas videndum modo superest, num dispositione sydemn. aliqua necesistas nostrae voluntati inferri possit. Hoc vero est, quod nullo modo fieri posse, demonstrare aggredimur. Oniam vero, ut ait S. Thomas in laud. quae. 83. I. par. art. 3. , ad electionem , ex qua liberi arbitrii naturam considerare Oportet , concurrit aliquid ex parte cognitiva Cirtutis, O aliquid ex parte appetitivae, quatenus per illam dijudicatur, quid alteri praeserendum sit, per illam acceptatur, quod ceteris omnibus praeferendum esse dicitur; modo demonstrandum est, nullam et dis siti ne sederum tum intellectui, tum voluntati necessitatem inferri posse. Intellectum ergo a coelesti corpore moveri non posse, certissime co stat. Substantia enim , quae intelligit, est spiritualis scisae. . suius lib. art. . ,α 8. t ergo per impressionem coe lestium corporum moveri non potest . Prob. cons. Fieri non potest, ut substantia spiritualis corporeas impressiones recipiat;
sed quod movetur per impressiones corporeas , oportet, ut eastem recipiat et ergo . Prob. ma. Qilod impressi es corporeas recipit, oportet, ut habeat pa
ees e nam in partibus impresso corporea recipitur; sed substantia spiritualis non
326쪽
habet panesi ergo a . r. Operari sequitur ad esse, uti cum scholasticis ceteri omnes consentiunt; hoc est, propria cuius,is rei operatio naturam ipsius con-1 quitur; sed anima, quia est spiritualis, a corporibus ccelestibus non pendet, ut siti ergo neque etiam in sui praecipua operatione pendere ab iis potest LbJ. 3. Motibus corporum coelestium ea lirbiecta elate non polssint , quae a tempore non pendent; sed intellectus in suis operationibus a tempore non pendete ergo.
Major constat: nam unum corpus eo tempore , quo alterum movet, suum es.fectum in ipso produciti ergo illi determinato tempori, quo movet , effectus spondere debet: ergo quum caelestia nonnisi per motum in alia agere possint ,
iccirco quae a tempore non pendent, motibus eorum non sunt subjecta. Minor experientia comprobatur: eteniri intellectus in sua operatione tum a loco, tum a tempore abstrahit, quum universalia, immutabilia, atque necessaria naeditetur. quae neque a loco, neque a tempore pendent sc . o Sciendum est tamen cutis, recte monet S. Thomas III. corura Gentiis cap. 8 . nu. 9. , quod licet cor- ,, Pora coelestia directe intelligentia: nolitae ciuisae esse non possint aliquid ta. ,, men ad hoc operantur indirecte. Licet enim intellectus non sit virins corpo- a ; tamen in nobis intellectus operatio compleri non potest sine operatione, , Virilitum corporearum, quae sunt imaginatio, & vis memorativa, de cogita-
δε tiva Ust i S inde et , quod impeditis harum virtutum operationibus propter ,, aliquam indispositionem corporis impeditur operatio intellectus, sicut patet in ,, phreneticis, S lethargicis, S aliis hujusminsit & propter hoc etiam bonitaso dispositionis corporis humani facit aptum ad bene intelligendum , in quantum
,, ex hoc praedictae vires seniores ex illunt ... Dispositio autem corporis hum , , mani subiacet caelestibus motibus . . . di ideo indirecte corpora coelestia ad binis nitatem intelligentiae operantur, S se sicut medici mi sunt iudicare de boni. is nitate intellectus ex corporis complexione, sicut eX dispositione proxima ; ita is altrologus ex motibus coelellibus, sicut ex caulia rcmina talis dispositionis o. Sed neque etiam voluntatem coelestia corpora moVere possunt. Nam omnis electio, atque determinatio voluntatis pendet ab aeprehensione intellectis, hine est, ut non sistum nihil sit volitum , quin praecognitum , sed etiam ut error , aut rectitudo in electione ei se non possit, nisi prius error, aut rectitudo in intellectu fuerit; sed corpora caelelita intellectum movere non possunt , sicuti usque modo demonstravimus r ergo ne voluntatem quidem se) . a. inae per impressionem corporum coeleIlium fiunt, naturaliter fiunt ergo nostrae electiones ab impressione corteitium eo Orum esse non pollant. Ant. conitat. Conseq. probatur. Qitae naturaliter fiunt, una eademque ratione sunt, uti in omnium piam tarum , atque etiam animalium species consideranti constabit ; sed non solum . diveribrum hominum electiones inter se diversae sunt, sed etiam unus idemque homo diversis temporibus diversa. atque etiam inter se contraria eligiti ergo f) . Tandem corpora coelelita nonnisi in corpora agere potiunt, quia corpus Oportet, O o a ut
a Thomas III. Gntra Gentiles ea.8 . res aeute disserit Ferrariensia in eo milientanti . 3. Lione laudati capitis . Ibi enim innuitur , quo bὶ Idem S. Doctoe nu. s. laud. cap. sensu vim Co ivativam inter virtutes corporeas c Idem s. Doctor nuai.6. laud. eap. tetulcrit sanaus Praeceptor . d) Consillantur ea, quae de liis e vi- eὶ D. Timuias III contra Genti es ea. Staribus iust disserit s. Thomas Il. Cons. Gent. nurn. a.
Ga. II., sicut etiam multa, qua pro λο -- f Idem s. Doctor Iaud. canum. 3.
327쪽
ui agat in partesii, Si igitur ita ratiocinatur S. Tliomas III. tontra Gentiles ea. ,, 8 . num. 8. sint caulsa electioni ina nostramim , aut hoc erit, in quantum iiii - , , primimi in corpora nolira, aut in quantum imprimunt in exteriora ; neutro is autem modo sufficienter pol sunt elle causta clectionis nolstrae: non enim usi si Dis ficiens caulla nostra: clectionis, quod aliqua corporalia nobis exterius praesenes tenturi patet enim , quod ad occursem alicuius delectabilis, puta cibi , vel se mulieris, temperatus non movetur ad eligendum ipsum , intemperatus autem ,, movetur. Similiter etiam non siviscit ad noliram electionem quaecumque im- ,, mutatio posset cile in corpore nolim ab impresione corporis c ullis , quum ,, per hoc non sequantur in nobis nisi quaedam passiones, vel magis, vel mi.
,, nus vehementes. Passiones autem quantumcumque vehementes, non siint caussa
, , sussiciens electionis, quia per easdem passiones incontinens inducitur ad eas se in quendum per electionem ; continens autem non inducitur . Non poteli igitur, , dici, quod corpora caelellia sint caussa nolinarum electionum . Sciendum ta- men est ita prosequitur in fine laudati capitis , quod licet corpora caele. , , stia non sint directe caussa electionum nolinarum, quasi directe in voluntates nostras imprimentia ; indirecte tamen ex his aliqua occasio noliris electionibus is praestatur iecundum quod habent impressionem super corpora , di hoc dupi , , citeri uno quidem modo secundum quod impressiones corporum coelestium in ,, exteriora corpora sunt nobis caulla alicuius electionis, sicut quum per corpo- a coelestia disponitur aer ad frigus intensium , cligimus calefieri ad ignem , se vel aliqua huiusmodi facere , quae congruunt tempori r alio modo secundum is quod imprimunt in corpora nolina , ad quorum mutationem insurgunt nobis ali M qui motus passionum , vel per eorum impressionem effcimur habiles ad ali- ,, quas passiones, sicut cholerici sunt proni ad iram I vel secundum quod ex eo. rum impressione causatur in nobis aliqua dispositio corporalis, quae est oce se so alicuius electionis, sicut quum, nobis infirmantibus, cligimus accipere me- ,, dicinam. Interdum etiam ex corporibus coelestibus actus humani causantur , ,, in quantum ex indispositione corporis aliqui amentes essiciuntur usii rationis priis vati , in quibus propria electio non eii, sed moventur aliquo naturali instino ctu . sicut S bruta. Manisellum cst autem, S experimento cognitum , quod , , tales occasiones sive sint exteriores, sive interiores, non ilint caulla necessi, se ria electionis, quum homo per rationem possit eis resistere , vel obedire . sedis plures sunt, qui impetus tales natarales sequuntur; pauciores autem ; id est, se soli sapientes, qui occasiones male agendi, de naturales impetus non sequun-
M Ex his vero eonstat quam valde desipum sit Auctor operis inseripti l U FDeit Loiar
matis plus in nos posse , quam Moralem , im-nio istam nihil iere supra nos posse, di opinionem de metempsycosi elimati Indorum eodem modo proportionatam esse, quo est pro. portionata Ili spatiis Religio , quam prohiemtur. Cap. autem a s. dicit, pet se apparere, si humano more loqui velimus, a diversitate elimatis terminos praescriptos esse Religionitum Christim ae , tum Mali metatis. In hoc opere elima idem praestat, ae motus in hae
universitate rerum , estque cauila eorum , quae a nobis fiunt . Tale vero quum sit funda mentum huius operis , qualia e se opor- et, quae ex eo deducuntur verum per dive sitatem elimatis nullam intellectui, de vo luntati necessitatem inserti posse iisdem rationibus constat, quibus S. Thomas itinerum intellectuin εc voluntacem cogi non polle a coelestibus corporibus evidenter evicit ocea- sonena vero tantum aliquam nostris electio. ivbus clima dare posse coiiceditnus eo min
328쪽
Modo vem, consutatis Fatalistis, contra Materis istas ex incti tuto agamus. Diio autem probanda aggredimur: primum eit; agendi, vel non agendi vim , in homine in eise , ita ut omnino liberum ei sit, tam agere , quam non agere:
alterum vero , perspicuam eiie rationem . cur tam agere, quam non agere pocsit. Primum quaellio facti est, alterum Uero certa argumentatione conliat.
Libertas in agendi. vel non agendi potestate consiliit, sed hanc in suis ops rationibus homo habete ergo libertate praeditus est. Primo spirituales, deinde corporeas operationes expendamus. Dum quispiam rem aliquam meditandam Ghi pmponit, uti virtutem , qua magnes serrum attnahit, ita animi vires circa eam intendit, ut tamen possit non intendere , atque huius potentiae S. conscius sibi est, & clarissimum experimentum habet: ergo si libertas in agendi , vel non agendi potestate consistit, quum hanc homo habeat, liber est. Prob. ant. Quem
piam , dum magnetis virtutem contemplatur, ad alia contenplanda sese convertere ex sui intrinseca determinatione polle , puta ad marini aestus , gravitatis , aut cuiusvis alterius rei caullam , inde constat, quia ad alia contemplanda momento temporis sese convertit : ergo dum quispiam rem aliquam meditandam sibi pro ponit , ita animi vires in eam intendit, ut tamen possit etiam non intendere . Eil autem animadvertendum nullum argumenti penus ad adstruelidam certissime hominis libertatem esse , aut optari posse firmius, quam hoc, quo ostem ditur . hominem ita se determinare ad agendum . ut S prius, quam se ad unum determinet, possit aeque se determinare ad oppositum I & eo ipsis tempore , quo agit id , ad quod se determinavit, retineat eodem tempore simul cum tali determinato actu potentiam quoque ad oppositum. Nihil enim ulterius est, quo possit
pmgredi libertas, quam potestas haec agendi , si velit, & non agendi , si nolit . N erumpendi in actum , si velit, rursumque , si velit, ab actu cessandi, δύagendi oppositum. Nam quod unum ulterius excogitari potest, idest agere ali
quid , R id simul non agere , id quidem ex se impossibiIe est; quia in se ipsis
contradictionem involvit. Ita exclusa utpote impossibili simultate actuum contrariorum in sensu conposto, ut laquuntur Scholastici, manet simultas actus cum p tentia ad actum oppositum , quo nihil liberius fieri potes . Sane agendi, & non agendi virtutem se habere nemo inde sibi conscius esse potest, quia simul agat, di non agat ; sed ex eo , quia dum agit, etiam ad non agendum se simul paratum , atque expeditum sentiati ergo quia dum quil-piam rem aliquam contemplatur, ad alia quoque omnino diversa contemplanda se paratum, atque expeditum sentit, inde consequitur, ut agendi, & non agendi potestatem se habere, certissime cognoscat: ergo hujus potentiae sibi eviden
Aliquando quidem nolleae cogitationi occurrere fateor nonnulla, quae cur occurrerint, mulsam non novimus, in mo etiam s e contingere , ut quae non vellemus, occurrant; verum nihil contra humanam libertatem ex hisce inferri potest . iniandoquidem illud semper certissime conllat, non solum nos nonnisi volentes , sed etiam determinantes , ad hanc , vel illam rem c gitatione advertere do , quo corpora eoelestia dare eoncedit. s.
Thomas . Deinde uero quam diversa climata sunt, in qli ibi is vel una eademque Reli. pio servatur, vel modo una, modo altera Re
ligio , vel subito vera, a iacta antiqua, atque patria, aut e eontra, in pretio fuit
Nonne in uno eodemque climate omnino in
ter se diversas Religiones liomines constac. tissime profitemur l
329쪽
tere ; immo sepius qtioque accidit, ut contra quamdam naturalem inclinationem , qua nos alio abripi sentimus , rem certam , atque determinatam meditationi nostrae proponamus, atque in ea etiam diutius immoremur: ergo tantum abest . ut
Naterialitiae aliquid proficere possint, dum hujusmodi cogitationes, nobis insciis ,
atque etiam invitis , obrepentes opponunt , quin potius ex iisdem manifeste redarguuntur. Fateor ergo. ut aiebam , nobis incontultis, imaginationi mitra: ea obiecta quandoque reprae lentari , de quibus non cogitabamus , immo etiam quae non vellemus, ut repraesentarentur, uti potissimum contingit , quando spiritus animales a vehementi passione aguntur: rursus admitto , in nostra imaginatione quandoque ita unum alterum consequi, ut eorum nexum , atque caussam, nullo modo videamus. Verum anne semper nobis liberum non est, ut respuamus , Vel amplectamur , quod imaginationi nostrae repraesentatur λ Profecto , uti experientia constat, quamvis acceptae iniuriae, ii Obis invitis , memoria recurrat, quamvis animi inonii natae passiones eontra rationis imperium inliirgant. licet quas non vellemus , cogitationes recurrant; tamen iisdem obsequi , vel non obsequi , integram nobis semper manet i ergo S in iis quoque liberi sumus, in quibus libe tas impedita et se videtur. Et re quidem vera in exercitati in virtutis perspicuum , atque praeclarissimum libertatis nostrae argumentum occurrit. Sensus nollros quam maxime commoveri . si id eis proponatur, in quod naturaliter inclinant , spiritus animales exardescere , si vel sensibus pateant, vel in imaginatione repraesentctur , quod appetit natura animalis, neque etiam Materialista negare poliunt ; sed licet vel susibus pateant, vel in imaginatione repraesententur, quae animalis natura ain petit, atque inde fiat , ut ipsa quoque vehementer accendatur ; tamen quot, diana experientia compertum est, vim in nobis inesse, qua ista omnia vel pro sequi , vel rejicere possim iis r ergo. Prob. mi. Qtii incumbit exercitationi vim tutis non Dium obiecta turpia, quae sensibus offeruntur, sed etiam quae in imaginationem irrepserint, reiicit, atque aversatur, quamvis animali natura ad ea incitatum se esse sentiat; contra tamen agit, qui flagitiosam , atque turpem Vitam ducit: ita quoque qui iniurias acceptas non persequitiir, quamvis eum sibi obvium habeat, a quo contumeliam accepit, indeque natura animalis in vindi, ctam exardescat; tamen non selum de ultione non cogitat, sed etiam inimico be. facere, irrationali appetitu omni vi contra pugnante, alacri magnanimitat: statuita ita vero se alius non habet, qui ultionem de accepta iniuria meditatur. Idem Vero experientia constat etiam de omnibus aliis passionibus , quae vel per sensus , vel per imaginationem , vel per naturae corniptae depravationem in ninbis excitantur: ergo in nobis esse vim , qtia vel prosequi , vcl reiicere psis mxis , quae vel per sensius, vel per imaginationem proponuntur , CX perientia compertum est sa). Hoc vero certius constabit, si animo advertamus . non selum alios a ,, Quod si quIs eiusnodi esse aἰt.
x, quod extrinsectis movet inquit Origerie ,, ae Principiis lib. 3. nu. 4. , ut ei impulis sioni nemo contra resistere possit, is in ii osis est ius, & motus intendat, dc videat, an non consensio , dc praecipuae animi hartis ,, inclinatio, in hane reni his probabilibus is ducia argumentis propendeat. Non enivi, ,, verbi gratia , ei, qui temperate vivere , Ω
,, eontinere se a coitu decrevit, conspecta mitis
o iter , atque ad aliquid contra propositum is agendum invitans. periecta caussa est, cur ,, a proposito deflectat. omnino enim dele- ,, elatus titillatione, Ec illecebra voluptatis . M quum noluerit ipsi resistere, atque institv- ,, tum firmare,in intemperantiam incidit. Coa-M Gal
330쪽
alios respuere , allos vero amplecti, sed unum , eumdemque hominem modo pros qui, modo avertari obiectum illud , quod per sensus, aut imaginationem , si ibeadem natione repraesentatur ; immo aliquando illud respuere , quamvis vivi dior cius repraetentatio fuerit: contra vero aliquando Voluntate prosequi , licet repraesentatio valde debilis extiterit. Qitapropter se eiusmodi pn tecto sn,e est sicuti Eusebius Praeparat. Evang. li. s. num. 6. concludit arbitrii nostri vir ,, tus , atque robur, ut in plerisque rebus & naturae corporis, & occurrentibus se aliunde casibus opponere sese, ac reluctari audeat. Quippe hominem ad re-
rum venerearum appetentiam corporis natura trahit; animus Vero temperantiae, , ductum , di consilium 1equutus, iniecto cupiditatis seceno, corporis naturam , impe- , , tumque frangit. Eadem fame , siti, stigore, aut ceteris id genus incommodis dumis urget, ac premit ad ea , quae naturae conVeniunt, exquirenda remedia , Ω-- tisique ventri faciendum, hominem excitat. Voluntas contra severioribus adiais ducta rationibus, ric religiosis quibusdam cohortationibus sponte sitsceptis, na- , tivam illam corporis cupiditatem plurium etiam dierum inedia . tolerantiaqueo vincit, ad eam subeundam vi ratiocinationis, ac suopte instinctu consilioque se permota . Similiter natura sua corpus omni voluptatum genere, ac levi, molisse lique corporum commotione delectatur: at voluntas studio virtutis impulsa dis, , ficile, atque asperum vitae genus arripit a is .
Tandem , scuti observavimus lib. I. quae. 2. an. I. s. I., h unum inter Mlia est moralis doctrinae caput, quod Spinosa, & Ηλbesius tradunt: voluntatem Ddendi omuibus a natura nobis inesse. Profecto si aliqua sunt . quae necessario agimus, ea potissimuni esse debent, quae ut agamus , habemus ab ipsa natura tergo saltem , data opportunitate, fieri non pol set , quin unus alterum laederet; sed hoc a maxima parte hominum alienum est: ergo si neque ad ea cogimur, quae secundum Spinosam , de Hobbesitim ex ipsa natura habemus, ut appetamus, potio ri iure dicendum erit, ad alia quoque omnia nos liberos esse et ergo ipsa suorum
principiorum falsitate adducti, hominem liberum et se , Spinosa , ct Hob sitis
oportet, ut fateantur . Exo tra steti, qui pluribus distiplinis est Insitu.
,, eius, in eisque se exercuit, eaedem quidem is titillationes, & illecebra contingunt ; at ,, ratio, quippe quae est vehementius robora- ,, ta, di in meditatione educata, atque inia virtutis studio doctrinis confirmata , aut pro is xime ad eam perducta firmitatem , illece rasis excutit . di libidinem dissolvit Num .s . . . . ., Diseiplina, quos intemperantes, di agre, stissimos apprehenderit, eos, si monita is ejus sequantur, ita convertit, & mutat in se milius , ut saepe , qui ineontinentissimi eis rant, meliores sant iis, qui natura prius ., non videbantur esse hujusmodi. & qui agre- ,, tussimi erant ad tantam mansuetudinem is perveniant, ut qui nunquam agrestem viis ram egerint pm illo, qui ad mansuetudiri pem est immutatus, agrestes esse videan- ,, tur. Contra alios cernimur compositissimos, is de honestusmos a composita de honesta se vita ad deteriorem consuetudinent ita d M sectere, sit in uite erantiam lucidant me-
,, dῖa iam aetate, postquam iuventutis instabi-
, litas, ut fert natura, praeteriit. Ex his igi- ,, tur liquet extrinsecus incidentia non esse in nostra potestate ; hoc autem, vel contrari rio modo his uti, ratione duee Bedisce nente ae dijudicante, quomodo extemis uti,, oporteat, in nostra situm esse potestate ,, . M Inepte ergo contra libertatem ad e petientiam Collinitus in indieato saepius Opus euio inde provocat, quia nonnullae ideae me ii nostrae necessario obversentiar . Neque mi nus insanit voltaereus , quando Dictolarum
Philosophiearum ep. 2 s. nu. s. affirmat ad alte rationem alicujus organt non minus necessario consequi mutationem impressionum in cere bro, quam novas cogitationes, atque voliti nes, ita ut nos eodem modo, ac bruta,
lamur ab iis , quae sunt molesta , aut deleia: abilia . Nam vel ipsa quotidiana experie
tia eontra docemur, uti iam observavimus. Experientiam autem evidentissima ratione ς--