장음표시 사용
51쪽
intendo, antea in mente mea inerati qua ergo ratione tum motus in eo pore , tum cogitatio in mente mea excitatur , quamvis nihil horum antea es.set Profecto non alia , nisi quia movendi virtus in aliquo principio , visque cogitandi in mente mea inest. Quum autem virtus perfectissimi Entis longe 1ii-blimior, i seque perfectior sit, quumque id tantum impossibile illi sit, quod
repugnat, ctiam aliquid ex nihilo producere potest. Verum ut adhuc certius constet, quam male hoc principio Athei utantur, o Iam demonsista, hic repetenda esse arbirror e prius est ; materiam esse Ens valde imperfectiam ; alterum vero ; materiam esse Ens passivum . Qitibus ita constitutis, hae natione argumentor t ex nibilo nihil fit i ergo ex principio
non persecto , aliquid persectim produci non potest et ergo ab eo . quod agendi vim non habet , active aliquid produci non potest et ergo si materia neque perfecta est, neque agendi vim haiat; nec pei fictionum principium esse , nec aliquid active producere potest; & tamen haec omnia haberet, si ex se esset, su que Vi omnia produxi siet , ut Atheime contendunt . o ergo principio rem
omnem se consecisse putant, in manisesto errore esse convincuntur.
Cont. Hoe principium t ex nihilo nihil sit, etiam eo sensia verum est, ut ab eisicienti caussa aliquid ex nihilo produci non possit, quamvis eam infinitae vi tutis esse supponamus r ergo. Prob. ant. I. quia substantiae productionem ex nihilo intelligere non possumus. a. in naturalibus mutationibus; hoc ell, in generatione , di corruptione corporum, nulla substantiae pars destruitur, aut creatur. 3. si Omnia ex nihilo producta fuissent, in nihilum quoque iam redacta ementi ergo. R. contra rectam rationem pugnare eos , qui aliquid ex nihilo productum ii se ideo negant, quia non intelligunt, quomodo id fieri potuerit. Multa sane sint, qirae non assequimur, quomodo fiant; & tamen ea negare velle , extre mae insaniae , atque insipientiae esset . apropter semel ac materiam Ens neceΩsarium esse non posse, certissima ratione constat; & plurimum materiae existere , experientia ipsa compertum habemus; ab aliqua caussa eam ex nihilo productam esse, assi are debemus, quamvis non videamus modum , quo producta filii . Etenim etiam in naturalibus effectibus , qui sensibus nostris sibiiciuntur, Occurrere multa , quae intelligere non possumus, quomodo fiant, selus ille negaverit, qui physicarum disciplinarum imperitus omnino fuerit. Si ergo experientia edocti , haec revera di producta fui illa, et produci posse non negamus, neque etiam dinbitari potest, aut debet, vim quamdam existere, quae aliquid producere ex nihilo possit, quoniam materia, quae existit, neque necessario existere, neque a se habere , ut sit potius, quam non si, evidentissima ratio demonitrat. Nihil autem in qualibet naturali mutatione creatur, aut in nihilum redigi, tu , quia agens immediatum, quod operatur . neque periectissimum est, neque infinitam virtutem habet. Unde materiam, circa quam aga piiss ponat oportet, ne que eam in nihilum redigere potest , quia silperioris agentis infinita virtute ex nihilo filii educta . apropter ex hoc quoque aliquam caussam admittendam esse consequitur , quae materiam producere ex nihilo possit . Etenim naturale agens materiam praesiipponit , cima quam operetur r materia Ens necessarium non est, neque habet, ut sit potius, quam non siit ergo si existit, stam existentiam ab aliqua prima caussa recepisse oportet. Tunc autem res in nihilum redigerentur, si cassi, aut sonuito productae ex
nihilo fuissent. Riis vero sutae mentis casu, aut sertuito omnia pi licta ex ni
52쪽
hilo filissent . in is vero sanae mentis casu , aut Brtuito omnia produ sta ex nia illo nisse, assimare unquam poterit ρ Cuncta ergo ex nihilo quidem producta simi ; at virtute perfectissimi Entis , qua nulla maior esse , aut excogitari potesti oadusque itaque haec virtus conservabit, quae produxit, impossibile est, ut in
At illud, quaese , videamus , num Athei me hac in re sibi ipsis constent. Ex nihilo aliquid fieri potuisse nolunt, quia hoc intelligi non potes tr ergo m teria la mper extiti se debuiti ergo saltem quoad siui prineipium infinita erit; sed
huius quoque infinitatis nullam notionem habere potamiis et ergo ipsi quoque a mittunt, quod intelligi non potest. Hoc ergo discriminis inter nostram , ct e rum sententiam intercedite ipsi quod intelligi non potest, admittunt, quamvis r ctae rationi manifeste repugnat ; nos vero probamus quidem quod comprehendi non potest, at ut illud admittamus, evidentissima ratio suadet Sed quid λ Nonne Lucretius Athe istarum patronus in hoc, de quo agimus, principior ex nihilo nihil fit, sibi manifeste contradixit δε ρ Denique Lucretius in. ,, quit Lactantius in lib. de Ira Dei cap. Io. quasi oblitus atomorum, quas in ,, serebui, ut rc dargueret eos, qui dicunt ex nihilo fieri omnia, his argumen- ,, tis usus est, setae contra ipsem valerent; sic enim dixit r . se Nam si de nihilo fierent, ex omnibus rebus,, Omne genus nasci poset: nil semine egeret. Item postea ris Nil igitur fieri de nilo posse fatendum est, is Semine quando opus est rebus et quo quaeque creataeis Aeris in teneras possint proferier auras. Quis hunc putat habuisse cerebrum, quum haec diceret, nee videret, sibi esse se contraria, , Haec Lactantius , qui etiam Lucretii deliria pluribus deinde eo,
ENtis persectissimi demonstrata possibilitate, nunc existentiam eius pinandam
aggredimur. Huius autem Entis perfictissimi nomine, quod supra omnia positum est. Deum intelligimus, sicliti ab ipsius animae testimonio edocemur . se Vultis inquit Tertullianus in .Apologetito ca. II. ex animae ipsius testi- monio comprobemus p quae licet carcere corporis pressa , licet institutionibus is pravis circumscripta, licet libidinibus, & concuplicentiis evigorata , licet fatis, , sis Diis exancillata ; quum tamen resipiscit , ut ex crapula , ut ex Rmno, is ut ex aliqua valetudine. & sanitatem Riam patitur, Deum nominat, hoe s lo quia proprie verus hic unus Deus, bonus, di magnus . Et quod Deusis dederit, omnium vox est. Iudicem quoque contestetur illum t Deus videt: &,, Deo commendo ; ex Deus reddet . O tetiimonium animae naturaliter Christi is nae. Denique pronunciam haec , non ad Capitolium , sed ad Caelum respicit. se Novit enim fidem Dei vivi r ab illo , & inde descendit is . Minucius Felix in Octaetio num. I 8. idem histe verbis confirmat: Ncc nomen, inquit, Deo se quaeras, Deus nomen eli r illic vocabulis opus eii, quum per singulos proinis priis appellationum insignibus multitudo dirimenda elt . Deo, qui selus eii ,
53쪽
, Dei vocabulum totum est et quem si patrem dixero , terrenum opinaris; si rue,, gem , carnalem suspiceris ; si dominum , intelliges utique mortalem. Austeis additamenta nominum , & perspicies eius claritatem . Quid ρ quod omnium is de illo habeo consensum . Audio vulgus , quum ad coelum manus tendant , is nihil aliud , quam Deum dicunt ; & Deus magnus est ; S Deus et erus est ;is de si Deus dederit . Vulgi ille naturalis sermo est , an Christiani confitentis, oratio p Et qui Jovem principem volunt, falluntur in nomine, sed una pol is state consentiunt , , . Tandem S.Cyprianus de Idolorum Vanitate, inquit is Nec n is men Dei quaeras. Deus nomen est illi. Illic vocabulis opus est ubi propriis ,, appellationum insignibus multitudo dirimeuda elt Deo, qui solus eIl, Deusis vocabulum totum est . . . Namque & vulgus in multis Deum naturaliter con-
,, fitetur, quum mens, S anima sui auctoris, dc principis admoneatur . Dici, , frequenter audimus et O Deus de Deus Sidet ; oc Deo commendo ; de Deus mihi reddat ; & quod vult Deus; Sc Deus si dederit. ,. Itaque Entis per stetissimi nomine Deum intelligendum esse, dubitare nemo potest.
Illud vero, antequam Dei extilentiam omni argumentorum genere demo strare aggrediamur , commemorandum sirpem lset , scilicet quinam potissimum, quavis aetate fuerint, qui Dei existuntiam negarunt. Verum ab hoc labore ideo nobis sit persedendum esse arbitramur, quia tum vetus, tum recentior Atticismi historia nimis incerta est . atque duhia a nam nonnulli plus aequo Atheis lammis numerum auxerunt, alii contra ab Atheismi nota eos quoque purgarunt, qui hiΘiusce impietatis in sitis scriptis manifesta argumenta reliquerunt. Ne cui Ergo nos aut detraxisse, aut non iustum testimonium veritati reddidita videamur. a con texenda Athe illarum hillaria abstinemus, illudque potius inquirendum esse puta mus, num eorum , qui Dei existentiam negant, aut neganuit , eadem doctrina:
capita sint, aut fuerint saJ. atuor Atheis anim sectas distingui posse Cud wortus System Intest. cap. 3. I.3o.rcete observavit, , . Harum prima est , inquit ipse , Ηylopathica, sive Ana-
,, ximandrina, quae inertem, & sensit carentem matcriam rerum omnium assumitis esse principium, atque ex formis eius, atque qualitatibus, quas & gigni possie,
is & destrui contendit, cuncta, quae conspicimus , conflata esse affirmat. Altera se Democrito auctore nata , reiectis formis in figuras , & atomos materiam in- , finite secat, ex quibus cuncta deinceps esse comparata perhibet. iniam .in
,, micam non male dixeris . Tertia Stoicis debetur ingeniis, JJ qtae toti huic
Collinitus in Opere inseripio: Liberte de penset sere omnes Antiquos I 'hilolophos Allieistra fa
ciunt et eorum tamen imp eiula sese pec
liariter prodit , dum ille Moysem Pantheistisaeeenset , iste libere Nitanti tui Salomonem , de Prophetas . Verum non solum hi inipii lin-mines , sed etiam alii sane multi, sicuti Fabricius Biblioth. Graee. li. I. ea. 6. merito da let, o mis, quam par est, Atheistarum numerum auxerunt , di eos quoque virox uti Atheos traducere conati sunt, qui de Atheismo suspecti esse non poteran a b3 Stoicos ab Atheismo absolvi non
adnorationibus ad hune Citdvvorti locum,aliosque Eruditissi nos viros , etiam Briserus in Hist. Cris. Inius ph. par. a. u. a. ea. s. sect. I. β. manet, postquam ea Stoicorum doctrinae capita recensuit , quae ad Deum 'ectant: is Nec ab ea, riretur hoc est ab opiuione eorum, qui Stoleos Atheismi accusant ,, non alienos nos esse diffitemur , rationibus,, supra de Theologia Stoica adductis id eri vincentibiit , statuisse quidem Stoicos esseri Deum , dc de eo quoque magni hce pasi., sint. & elegantissime suisse loquuiox , pra-
is settini si extra Systematis nexum verba eo ,, rum audiantur, & intelligamur et ita vera
ri totam de Divinis docili in Physiologiae
54쪽
universitati, quam corporibus unice contineri censet, naturam quamdam areb., ficiose omnia machinantem , & ratione , sunsuque Vacuam praeponit. Qiure,, cosmoplasticam hanc non inconcinne vocaveris impietatem . Extremum Stra-- tonis Cccupat, sive H IOEoitarum sententia, qui materiam omnem naturaliisse ter & vita , S escientia esse pnaeditam itatuunt , S eamdem sensit, natio ia,, ne , S consilio privant . Plures Deum oppugnandi sermas nusquam litteris comis signatas reperi.
Et re quidem vera, uti ibidem s. 3 I. idem auctor prosequitur is i si quis itari secum constituat, quaectimque hac rerum universitate continentur, omnia ea . , a corpore , sive materia , sensus, atque rationis Omnis experte , profecta esse, , , eum istam materiam , aut pix sus mortuam, inertem , omnique vacuam esse
,, vita , oportet credere ἴ aut talem ei vitae sermam , qualem alii vitam sim ,, rem, seminantem, alii vitam naturalem , Vel perceptionem naturalem mri eant, attribuere. Superius si probet , rerumque omnium initium , cratam . M shipidam , & rationis inanem putet esse materiam , iterum vel formas , reis qualitates, ut expediat sese, adsciscere debet : quod quidem illi faciunt, qui ,, Anaximandri via Deum adoriuntur r aut vero ad atomos , ct figuras confiiis giat, necesse est: quod Democriticae Scholae alumni faciunt. Sin pollerius et L,, gat, atque materiam , unde Gineta prodierunt, vita valere genitrice tueatur, , , aut unam tantum huiusmodi vitam per totam materiae molem Esam esse, cre-- dere debet ; quod si faciat, ad eorum reserendus erit familiam , qui Stoicisse argumentis, di rationibus Deum oppugnanti aut vero sic habeat oportet, om- , , nem materiam per se Vitam quamdam continere , seu naturam operantem ,
, , sensii licet, S intelligentia carentem , nullamque idcirco materiae particulam, , esse, nullam rem, quae ob partium suarum continuationem totum vocari po-- teli, quin peculiarem sibi, atque propriam eius generis vitam ambitu sim eo. erceat et quod qui censent , ad Stratonis gregem adjungendi sint. Eae quibus
se omnibus apparet, fieri vix ullo modo polis, ut novum genus impietatis, pr ri ter quatuor illa, quae commemoravimus , ab aliquo fingi, aut excogitari queat ,, . His observatis , Atheismum pravam animi disinsitionem esse dicimus . ob quam, etiam repugnante conscientia, Deum exiliere quispiam negat. Nonnulli quidem Deum existere aperte inficiantur; contra alii quamvis hoc mani seste non audeant, talia tamen principia statuunt, per quae Dei existentia tollitur. Allieus vel Practicus est, vel Theoreticus r ille tanta cum improbitate vivit , ut certo prodat , se non credere esse Deum , a quo puniri possit i hie autem quamvis honeste vivere videatur, tamen nullum Deum esse , falsa argumentatione propugnat. Vos vero potissimum Atheos in hac quaestione omni argumentorum genere confutare aggredimur. Hanc ergo quaestionem , ut id , quod volumus. certius obtineamus . in tres Art. dividemus. In primo moralibus, in altero physicis, in tertio metaphvsicis pugnabimus argumentis.
plo per se activo in omnibus substantiit Iaistente disseruit, ita concludit, is Quo citca sa- ,, pientem egie mundum necesse est, natu-M ramque eam, quae res omnes complexa te. ,, neat, persectioite rationis excellere, eritieis Deum esse mundum, omnemque vim mun ,, di Divina natura contineri. ,, sensum quia que , atque rationem mundo tribuit.
ti suae intexulta, ut non peius sorte de Deo,, potuerint disserere . Talis enim StoIeorum ., Deus est , qui deterior , hocque non Ine., indignior esse nequit. ,, Id autem pluribus deinde demonstrat. Consulantur ea quoque, quae Q. Lue ilius Balbus Stoicus ama Ciceronem lib. a. de Λω. I r. tradici post multa
im, quae de ignea vi, uti quodam princi-
55쪽
TH Eo L. NATURALIS ARTICULUS I.
M Oralia argumenta ea potissim lina dici consueverum . quae vel ab utilitate
hominum , v l a consensu gentium ducuntur . Haec vero duo sitnt , quia bus N nos quoque contria Atheos primo decertare comiti uimus . Ut autem l ta h. ec disputatio certo ordine simul , atque evidenti perspicuitate progredi tur, tam grave arg:maznti gentis quatuor paragraphis exponcmus. In primo de utilitate , quae , ad inlisa exiitcntia Dei. in unumquemque redundat ; in iecundo de consensu g ntium quoad religionem aliquam admittendam : in tertio de maxima vi ad perstiadendum , quae in consentia gentium inuit; in quarto tandum de otigine hujus consensus disputabimus . ς. I.
DE UTILITATE, QUAE, ADMISSA EXIsTENTIA DEI, IN UNUMQUEMQUE HOMINEM REDUNDAT .
IN triplici statu vitae homo considerari potest a vel in privata conditione a
communitate hominum divisus ; vel in f,ietate naturali per eamdem natu ram cum ceteris coniunctus ; vel in civili confideratione cum multis unitus. Contra Cardanum urgo , Baelium , di Hobbestim, Deum existere , Omnium hominum , quovis in statu ii sint, plurimum interesse demoni rabinius .PRomstrio. Per Dei exilientiam de cujusvis privati hominis bono , SA cietati naturali ,& statui civili recte prosp icitur . Proba. I. pars p . Admisso supremo Numine , sapientissimus rerum omnium moderator. atque rector, cuius stinctissimis legibus cuncta primum constituta , certo deinde ordine regantur , unicuique exhibetur i contra autum si nullum supremi:m Numen existat, statuendiim est vim quamdam infinitam, quae te inere , εἰ sine consilio agat , obtinere principatum rerum omnium ; sed longe melior cuiusvis hominis conditio est, si potius quam casus nihil certo Ordine dis ponentis , sapientissimi, providentissimique rectoris dominatui sit sie debeati emgo cuiusvis privati hominis bono recte prospicitur . s Deum admittatur existere. Deinde S illud quoque certum unicuique , planiimque cli r ex persis.isione , quam quis habeat alicuius supremi Numinis, qui virtutem praecipiat, S uitia puniat, ficile fieri, ut avocetur a vitiis , virtutem coiis Metur, secutam vitam agat . atque Veram felicitatem consequatur; sed haec omnia unicuique valde I tilia sunt: urg . Mi. constat et nasi. vero probatur qiloaci sit gulas partes . Certa praecepta in Religione conliituta sunt, quae prohibent , quod turpe , impurant , quod cum hone ita te conjunctum est LaJ : Supremum e sic Provisorem , qui re-
a Aliquid ex sui natura turpe , aut
lionestum este , contra Atheistas modo non o
pugnamus , sed illud solummodo sume Ie, ut uene, quod non lare non possunt, per Re - 1igionem ea praecipi, quae honesta , prohibe -ia autem a quae turpia sunt, sive talia sint ex institutione Ilom Inum, ut ipsi salso putant, Q
ve ex sui natura , quemadmodum iista de monstratiiri sumus . Semper enim aeque cor stat per Religionem liomines a malo Eviaca
ri , atque incitati ad bonum .
56쪽
LIBERI. 2Ibiis omnibus recte consulat, S p mia bonis, improbis mala, vel statim , vel
opportuno tempore retribuat, Relisionis primum, atque praecipuum caput est rquo fit, ut i cum vivere possit, qui bene , temper autem metuat, qui male agit; demum Religio vetat, ne putemus, belluarum, S hominum eumdem interitum e .se , sed ibi idam perpetuamque felicitatem honis . infinitas aerumnas malis poli hanc vitam luperella traditi itaque plura commoda in Religione continentur, quae ad uni msuumque pertinent i nam boni inde habent , unde in lira honesta vivendi ratione confirmentur; mali vero, unde ab impia agendi ratione resipiscant faJ. Unde apposite L: etantius libro de Ira Dei ea. 8 ,, Quod si , , negotium Deus, , nec habet, nec exhibet, cur non ergo delinquamus, quoties hominum conis scientiam fullere licebit. ac leges publicas circumscribere λ Udicii inque nobis,, latendi occasio arriserit, auferamus aliena, vel sine cruore, vel etiam cum famis suine, si praeter leges , nihil est amplius . quod verendom sit. Haec dum sentitis Epicurus Religionum inditus delet, quasi blata, eonfiisio. & perturbatio vitaeis sequitur ... Multum enim refraenat homines conscientia , si credamus nos in se conspectu Dei vivere , si non tantum quae gerimus . videri desuper, sed etiam is quae cogitamus, aut loquimur, audiri a Deo putamus, , . Prob. altera pars. Certis quibusdam ossiciis constat humana cietas, quae oportet ut homines pro diversa conditione sibi mutuo exhibeant , sed haec Omnia tolluntur , si nulla Religio admittaturi ergo. Pstob. mi. Sublata Religione unusquisque tauri interius , tum etiam exterius, quando hominum poenas se fa cile evadere pol se eonfidet, nullas leges sibi constitutas habebit, quas in agendo sequati ir et ergo nulla amplius certa ossicia reliqua erunt, quibus humana secietas consistat, . Eos autem LasseehisJ , inquit Lactantius libra de Ira Dei ea. I 6. se qui sunt virtutis. id est, ira in malos , charitas in bonos, miseratio in ami-
s , quoniam Divina potestate sint digna , pmprios . & justos, & veros
se habet. ae prosecto nisi habeat, humana vita turbabitur, atque ad tantam is confusionem deveniet status rerum , ut contemptis , stiperatisque ii gibus , i bla et audacia , & nemo denique tutus esse possit, nisi qui viribus praevaleatari ita quasi communi latre,cinio terna omnis depopulabitur ,, . Et ca. I 2. eluidem
libri Diximus , inquit. Religione sublata , nec sapientiana teneri polite, necis iustitiam , quum divinitatis intellectus , quo differimus a helluis , in homine sis ibio ruperiatur: qua nisi cupiditates nostras Deus. qui filii non poteti, coer- , , cuerit, scelerate impieque viveremus. Spectari erga actis mitros a Deo, non se modo ad utilitatem communis vitae attinet . sed etiam ad veritatem . quia se religione . iuilitiaque detracta, vel ad itultitiam pecudum , ami: sa ratione, de- , , volvimur , vel ad bestiarum immanitatem . Imo vem ampliust siquidem be-- lliae fili generis animalibus parcunt. Qiud erit homine truculentius , quid imis mitius, ii, dempto metu i iper ori , vim legum aut fallere patuerit , aut con se temnere λ Timur initur Dei ibius est, qui custodit hominum inter se seciet, , , tem , per quam vita ipsa suilineti ir, munitur, S gubernatur se .Pmb. tertia pars . Si nulla bona fides sit in hominibus, omnia iura civilis
cietatis oportet ut corruant: sed si Deum non ponatur exidere , nullus bonae fidei locus relinquitur: erga. Mai. maiiat: nam civilem quamcumque con
mae excitari homines ad virtutem etiam Hob- viat etair ca. I. coucedit . besias, imine uror eorunt, quae de iuutilita-
57쪽
sc crationem , tamquam praecipuo fundamento , bonae fidei inniti certum est. Prob. mi. Sublato Deo. nemo alius superest , cui homo sitorum interiorum actuum ra tionem reddere debeat: ergo unusquisque moderari eosdem poterit , prout sibi maxime collibuerit; sed pravis cupiditatibus interius nos sepe agi . experientia novimus: ergo eiciem obtemperare quis poterit: ergo quaevis avaritia, propria
utilitas, ambitio, dominandi cupiditas , atque invidia suadent , sequi unusquisque poterit. Hoc autem semel posito , si non tollatur bona fides , non video sane qua tandem ratione tolli possit saJ . in inde Relisio ad observationem legum civilium certius inducit, atque
efficacius r ergo. Ρrob. a t. Religione potissimum , quae Deum omnia videntem nobis exhibet, vel ab interioribus occultis criminibus , vel a pravis animi affinctionibus deterreri possumus r ergo.
Tandem per Religionem tollitur desectus, qui in sanctione legum saepe lotetr eigo. Per humanas leges saepe fit, ut vel non iustum praemium ii consequantur, qui bene , vel non debitam poenam ii sustineant, qui male egerunt, indeque accidit , ut illi, prout deceret, ad bene agendum non confirmentur, re isti a male agendo non omnino deterreanturi huic vero incommodo per Roligionem tardequaque provissim eii, quum bene agentibus perpetua bona, male agentibus vero infinita mala in altera vita reposita esse tradati essio . Hinc recte S. Iustinus in sua A IN. a. num. I a. ita Ethnicos alloquebatur: Vobis au , , tem , inquit, adiutores omnium hominum maxime, S auxiliarii ad pacem se mus , qui haec docemus , fieri omnino non posse , ut Deum lateat maleficus, ,, aut avarus , aut insidiator, aut Virtute prirditus , ac unumquemque ad aeteris nam sue poenam , sive salutem pro meritis actionum suarum proficisci. . .
, , Neque enim qui peccant, ii propter positas a vobis leges , & poenas latere,, conantur: sed quum se consequi posse sciant , ut vos, iit pote homines, la- ., teant, inique faciunt. At si didicillant, & perseasum haberent fieri non muri se . ut Deum quidquam lateat , non modo factum , sed etiam cogitatum , , , saltem propter impendentia supplicia honestatem omnino colerent ; id, quod is & a vobis concedetur, , . Vel si non omnino, saltem facilius, essicaciusque
colerent et quod ad rem nostram susscit. Dices con. primam partem. Vinculum religionis est metus t ergo per religionem bono cujusvis privati hominis non prospicitur, quia metus tristitiam as
Rec dist. ant. vinculum religionis unicum , aut potissimum, ne. . hominibus
nece L. eupἰditates M Ita Hobbesus Imia 1. cap. 6. de
Homine, δέ cap. I a. de Relii; εe Auctor Opilla. inseripti re res Gilosoph. s. Hoe etiam ab antiquis I picureis apud Cieeronem tib r. de Miti ea Deorum hisee verbis objectum suin se legimus iar Itaque impositistis in cervici
., bus nostrix sempiternum dominum, quem , dies noctesque timeremus. Quis enim nonis timeat omnia providentem , & cogitantem. , , di animadvertentems & omnia ad se per- ,, tinere putantem , ciuiosum, ec plenum
mere contendit, quando in suo Ad AEdam'. e .a I. ait,, quod non Deum profecto ere.., dit steterum ultorem Atheus ἔ non vindiri ces inferorum exhorrescit flammas; nee sa- ., cra jusjurandi religione, sed civili tantumo, promissorum reverentia cohibetur, , . Qiue enim erui Iis reuerentia in eo esse potest, qui secundum situm systema etiam Dei timorem exeussit' qui quum nihil ex sui natura turpe .
aut honestum putet, violationem, aut ob se tantiam promistariam atque indisserenter re.
Dieere debet i qui demum nullam legem habet, qua interius obligari possit, praeter Lu
58쪽
necessarium , & salutare, con. t ergo per religionem bono cuiusque privati non prospicitur, ne. consequens, i consequentiam. Imprimis, etiamsi daretur, timorem bono communi, non privato utilem, esse ; tamen ivllissimum esset, commune bonum privato anteponi ; utilisque adeo religio esset. itemque utile eiusdem vinculum in timore positum, per quod mala privatorum voluntas impediretur, ne communi bono nocere auderet. Mal rum enim operum, non bonorum caussa, metus ins situtus est tum ab religione.
tum etiam a civilibus legibus; unde Paulus vita om. cap. I. v. 3.&q. se Primis cipes non liint timori boni operis , sed mali. Vis autem iton timere potella, tem bonum fac , & habebis lavdcm ex illa. . . . Si autem malum feceris , time ; non enim sine causa gladium portat .... vindex in iram ei, qui malum agit ,, e Et Horatius Epistolar. lib. I. ep. I 6. A Oderunt peccare boni virtutis amoreris Tu nihil admittes in te semidine poenae. Venim non ilum communi, sed etiam privato cuiusque bono timor, quem religio incutit, plerumque necessarius est, semper autem salutaris . Ex quo enim religio proponit hominibus Deum probis , ec improbis histe retribuentem ;inde consequens est, ut qui simi sita spante ad bene agendum animati , eo magis incitentur spe praemii ; & qui sunt in malum proni, mem poei AE a male
agendo arceantur. Quo metu compressa audacia, sit blatoque virtutis impedimemto , dis nitur homo ut etiam bene agere velit. Ita quum bonum etiam privatum cujusque in rem in dine , malum autem in deordinatione consistat; idcirco timor utilis est non selum quia impedit de dinationem , in quam quis, sublato timore, pneceps rueret, se d etiam quia ad conservandum ordinem , hoc est ad bonum etiam proprium, di privatum praeparat. In quo religio civilibus legibus longe praeitat, tum quia hominum leges tuentium vigilantiam mali et dere possunt. religionis , hoc est Dei, non possunt ἔ tum quia legum humanarum metus externas selum actiones a malo prohibet, S uni secietati directe considit; religionis autem metus ipsum hominis animum intime assicit, & a m a. lo avocat, atque ad bonum inclinat, ut cupiat revera bonus, hoc est felix, esse. Praeclare autem Lactantius duplicem hanc metus utilitatem, quarum alteria ad communem hominum 1bcietatem refertur, altera ad proprium cuiusque bonum in rationis, di veritatis ordine situm , lib. de Ira Dei cap. I a. persecutus est. A Spectari, inquit, actus nostros a Deo non modo ad utilitatem com-
,, munis vitae attinet, scd etiam ad veritatem; quia, religione, iustitiaque deis tracta , vel ad stultitiam pecudum, amissa ratione, devolvimur, vel ad be- ,, stiarum immanitatem ; immo vero amplius , siquidem bestiae sui generis an, is malibus parcunt. Qi id erit homine truculentius, quid immitius, si, demptori metu superiori, vim legum aut fallere potuerit, aut contemnere Θ Timoesi igitur Dei sistus est, qui custodit hominum inter se secietatem , per quem is vita ipsa sui linetur, munitur, gubematur. Is autem timor ausenur, si Heritis homini persuasum, quod irae sit expers Deus; quem moveri , & indignari, is quum iniusta fiunt, non modo communia utilitas , sed etiam ratio ipsa no-- bis , & veritas perluadet. Est quidem adiunctus timori tristitiae sensus aliquando; at hanc tamen tristitiam compensat I. gaudium comitanti spei coniunctum ; a. quies bonae consciem
uae I cui oppcnuntur magnae & continuae argulliae animi ex mala conscientia pn
59쪽
venientes. is sua quemque statis sinquit non minus vere, quam eleganter C I. se cero in Orat. pro Sex. Rricio Miner. I re suus terror maxime vexat et tuum is quemque scelus agitat, amenti ite assicite lae malae cinitationes, conicien-
,, tiaeque animi terrent. Hae sunt impiis assiduae, domesticaeque furiae Sc. is E e tra tiomo religiose timens Deum , & custodiens legem nihil tale experitur , ut experientia constat. Itaque ille quidem timor tristitiae plenus eii , quem impiis , improbisque hominibus religio, di religionis testis natura incutit ; is autem , qui a male agendo arcet, siquam trillitiam , levissimam quidem , gaudium vero, quietemque magnam habet: ille turbulentus est, ec ninori similis ; is placidus , S similis pudori. Denique etiamsi is timor, qui vinculum est religionis,
tristitiam quamvis magnam afferret ; nihilominus non modo non repugnaret , si dmaxime conveniret privato etiam uniuscuiusque bono, nimirum quia liberaret per eam tristitiam a maximo deordinationis malo et eo modo, quo non repugnat , immo maxime conven t saluti corporis sumptio amarae medicinae , aut membri corrupti incisio , per quam ab interitu totus homo liberatur. itaque Atheis hoc argumentum obiicientibita fatendum cli, recte facere infantes, aut amentes , qui . sui ipsis relicti neque medicinam amanum sumerent, neque membri incisionum ferrent, & praesentcm tantummodo molestiam vitantes in morthm incurrerent. Sed mirabile dictu est, Atheos , qui siro syllemate mortalium , itam tristissimam essiciunt, repente delicatos ei se facios , ex tantula religiosi nactus tristitia invidiam conflare religioni, secum ipsis pugnantes. En moralis doctrinae
capita. quae tradunt Nob sius in libris de cRe, ct in lalbane, Si,inosia in
Tra I. Theolog. Folitico, cpp. I 6. . aliique hujus gencris homines. , , Omne ius in potentia situm esse . obligationem in imbecillitate r unicisique licere quodcum- que, & in quoscumque voluerit et omnem Virtutem rem vanam etse , nec fi- , , dem perfidiae , clementiam crudelitati praecellere , nihilqtie propterea esse , se quod laudi aut vitio verti possit i voluntatem lxdcndi omnibus a natura nobisse ineme , ideoque securitatem anticipatione meliorcm neminem invcnire po.le, ,, quia homines ad se invicem Daude , vel vi prae occi pandos intenti sunt , , . Quis vero non meticulosam , mesellam, S curis End que plenam semper vitam cogatur agere, si h. aec vera eta ponantur λ Qtiis non solum ab extraneis, sed etiam a familiaribus satis sibi cavere unquam poterit λ Ex quo liquet, praeter omnem rationem , imo summa cum impudentia, Athei stas vitae metum nobis obiicere . Verum hoc mirandum non est: ita enim fert conditio caussiae , quam defendendam susceperunt. ,, Qitapropter nihil est in vita ut apposite ad rem no- ,, stram Lactantius lib. I. Div. IV. cap. 18. concludit quo ratio, quo conditiose nostra nitatur, nisi Dei, qui nos genuit, agnitio, di religiosius , ac pi .s cul-ri tus r unde quoniam Philosophi aberraverunt, sapientes utique non fuerunt.
Qiraesierunt illi quidem si piem iam , sed quia non rite quaerebant, prolapsi luntis longius , di in tantos errores inciderunt, ut etiam commu Em sapientiam nonis tenerent. Non enim tantum religionem afferere noluerunt, verum etiam iu-- 1hilerunt, dum specie falsae virtutis inducti, conantur animos omni metu liberi raret quae religionis eversio naturae nomen invenit M. Dices contra alteram partem saJ Semel ac apud apud Atheos nonnulla
- Triplex genus Atheorum Paelius d- Oper. par. t Iis,As diserg. . I . qui a dubistinguit: nonnulli iunt, sicuti ipse habet T. s. latinae incipiunt; alii veru, qui in dubit
60쪽
LIBERI. aspimiantur, quaedam Vero in honore sint, nihil facilius eontingere potest, quam
ut ad gloriam assequendam bene agant, a malefactis autem abstineant , ne inreprehensionem aliorum , neve in damnum aliquod incurranti ergo sine Reliu
R. I. Qui ita in se comparatus est , ut propter gloriam assequendam bene agat, ab omni autem turpitudine abstineat ad mala vitanda , fieri nullo modo posse , ut is suam vitavi secundum rectam rationem instituat. .andoquidem gloriae cupiditas Deile in siperbiam vertitur, timor vero poenarum, si Ahis sit, voluntatem a peccato non retrahit , sed ut a pravitate actionis destamus propter impendentia mala , lummodo enicit. Qiid Vero ab eo non metui debet, qui extolli supra ceteros cupidissime quaerit ρ quid ab eo expectari potest, qui voluntatem ad quaevis perpetranda promptam Paratamque habet 8,, Ac per hoc , ,, inquit S. I S. , alias Iv. , in ipsa voluntate reus est , qui se vult facere, quod non licet fieri; sed ideo non facit, quia impune non potest fieri se . Et Cicero lib. a. de Legibus t is innocentes ei , inquit, & verecum,. di simi. ut bene audiant, S uti rumorem bonum colligant λ. Qii id enim ,, possumus eos. qui a stir pro arcentur infamiae metu, pudicos dicere λ An eor. ,, poris pravitates si erunt perinsignes, habebunt aliquid offensionis, animi de formitas non habebit, , λ Et lib. I. de Legib.,, Si non ipse honesto moveis mur, ut viri boni sinuas, sed utilitate aliqua, aut fructu ; callidi sumus . non se boni. Nam quid faciet in tenebris , qui nihil timet, nisi testem , vel iudicem is pDeinde illud quoque advertatur oportet, gravissima incommoda sequi, semei ae admittatur , gloriae assequendae cupiditatem , dc timorem poenarum caullas sit cientes esse pol se, cur homines in ossicio contineantur. Et quidem quoad gloriae cupiditatem attinet, illud primo a Baetio quaero , num de ea loquatur, quae apud improbos, an de alia. quae apud honestos homines comparari potest λ Si de ibIa loquatur , quam apud improbos quis sibi comparat; ob hane homines ad mese potius, quam ad bene agendum excitantur I nam apud impios turpia sepe e lebriari , nemo non novit. Si autem de eius gloriae cupiditate loquatur , quae ex pro rum, Iullorumque hominum laude proficiscitur ; tunc illud primo eo inuitur , ut qui hoc gloriae genere ducitur, contemptum multorum simul sisti.
ne e quieseunt de quamvis istos praeel pue iiii vitiorum generi deditos , di ad quaevis scelera patranda inelinatos esse concedat; tamen etiam illos , etsi ratiociniis potissimum se intendere, & voluptates despicere fingant, esse motibus valde ditalutis , atque inlignes prevaricatores divinae legis libens assentit ut . Rursus sint alii, inquit ipse Dia. Crit. Art. T s Barreatis Ram. F & quidem graves h minea, in omni genere voluptatum. Ec te renis vanitatibus alieni , qui in alistam lm. pietatis irruerunt proptet longam seriem meditationum , quae male ordinatae fuerint. Hos vocat Atheos is missis , qui neque a v luptatibus, neque a saperbia eortu i , sed
vi alterius principii inreliciter illecti , eique
nimia serie consequutionum adhaerentes, tan.
dem propter illud quamdam periuationem sibi imi uetunt. Pro hisce ergo Balius pugnat,
atque eontendit esse eos morum honestate prae dI-. Iuxta eum ergo omnes plerumque Αωthei in vitia effusi sint. Deinde Atheos Θμ-
marisor comminiscitur , quando constat co
ruptionem morum Athei sint eaussam esse, quod praeter allos ereditissimus Ualsechivi nuperis rime dilueide inprimis ostendit Lib. s. De nudamoti d Lia Rent ea. I. die. Postremo ei si hoe Balio daremus ι tamen nunquam conintingere posse , ut quis recte honesteque agat .s Atheiuni principia sequatur, nos contendi. mus . Hoc veru est , quod contra Baelium a semper urgemus, ut illud constet , societati hominum nihil Atheismo perniciosius esse posse. b Ita Baetius Tom. s. opp. Par. 1. in ιμ drversea svr ia Comet. TM,178.,179.