장음표시 사용
81쪽
physicum essecerit: si nilli etiam modo non valet rei, quae anima est, proprium susceptiuum,& immediatum materia prima est: ergo eiusdem animet forma liter sumpis eadem prima materia primum,& immedia- . tum erit susceptiuum: est enim aperta sallatia accidentis: variatur naq; ordo rei in Ordinem rationuin,& eX proposition Identica formalis inter tuta non enim solutia anima nostra anima est,sed Aletice sorma substantialis.Ob id duplici gaudet materia, ideli, clim una est secundum retri, duplex autem secundum rationem , ut anima scilicet
est,atq; ut forma est substantialis,& sicut sese antecedunt aut sequuntur a mima, Sc substantialis firma: ita etiam ct materiae illa-et. cor οἱ - rum susceptiuae. Secundu est,non esse multum philosoplaicum id, quod. . cap. lib. I. degenera.obiter.& perfunctorie uisi nuavimus, videlicet in unoquoq; ente naturali a principio non elle nisi unicam formam. V. g. in nobis anima rationalis sola semper
ri 3, ad fuit, nisi quod pro varietate dispositionum Dd. nunc vegetativam dura Xat ficultatem per embrionem ostendebat, deinceps sentiendi virtutem manifestabat,tandem persecta adepta organizationem , intellectivam se prodebat. Etenim quamus hoc sustentatu facile sit, a peripatetica scbola alienuest,ut nuper e X. 2.de gene .animal .cap. 3. &cap. I. prxcedunt enim ills forme, quanuis cum forma ventura in eadem materia non
sint permansurae, ut materiam ipsam persectiora sormae inducendae praeparent: ob idq; materiam informant,non permanentem,sed ad aliam formam tias euntem,atq; properantem. Quod autem materiam tras euntem constituit,cum actu, d quem pretparabat, non permanet , csim opus sit materiam, in quam substantialis rina est inducenda,omni actu denudatam esse, ita tamen quod prius ab alia sorma suo ordine
fuerit formata. Ineptum sane est, animam rationalem in embrione quasi sepulta ponerem unquam enim forma in materia sine accommodatis,& legitimis dispositionibus inducitur. Haec enim est agentium naturalium coditio, ut in materiam idoneam suos inducant actus: eorundem etiam perpetua lex est, ut sormam in materia non ponant,
nisi priori forma prius expulsa. Docet
hoc vini materia, quae non cuiuscunq; forsemae,sed aceti naturaliter est capax, ateria
sarinae respectu panis idem aperit. Qua de
re sortasse statim in interpretatione capitis sequentis sermo redibit, & cap. 3.teN. 32. Ex quibus omnibus aperta est propositae quaestionis respontio, nempe politam sinitionem legitimam et se,minime redundantem aut diminutam. Constat sane sex particulis,quarum tres priores generis natura describunt , reliquae vero tres posteriores dii serentiam circula loquuntur quare eri gianere & diuerentia, ut optima queq; desinitio,constat. ENactior autem huius conclusionis demonstratio ex argumentorum pQ
det solutione, ad quae oper pretium suerit suo ordine respondere. Primum autem ex secundo notabili satis est solutum,quo definitum est a iuni in desinitione annus, non indefinite pro primo
aut secundo, sed per se pro primo usurpari:
quandoquidem animae necessitio inest, deessentia liter actum esse primum, non secu-du: a secundo enim actu anima separabilis, etiam vegetativa, quatenus anima est. Primus igitur actus anima est: quia prima corporis persectio, quae hominem etiam iii specie hominis constituit, Sc separata eandem etiam rationem obseruat, non quod actualiter actuet,sed quod essetialiter actuatiua dc persectiva sit,est enim nostra anima adhuc separata incompleta: quare humanae Naturae pars totum,ut compleatur, deiid rat. Ad confirmationem Aristoteles tex. . respondet expresse,atque animam actum,& substantia in vocat: quare erit Sc substantialis actus. Secundum autem argunt etiam eX primo notabili dilues, in quo traditus est modus dissiliendi has formas tam substantiales, quam accidentales inter quas discrimina quaedam adnotaui imis: proprium sane est periectionem persectibile respicere, atque adeo per ipsum diuiniri. Huius autem argumenti confirmatio unum supponit,&alterum quaerit,supponit enim animam noesse corpus,licet Niphus hic tex. 8. A lexandro imposuerit, sensisse animam esse corpus: quom a pars corporis est , corpus enim eX corporibus constat: eX Alexandri. tamen sententia oppositum liniarius ostendemus. Interim tamen proposita ratio nil colligit: na vidim mus lib. l. de gene.c. 3. nil prohibet,corpus ex iton corporibus c sare, ut partibus essentialibus: neq; en in materia aut so a corpus sunt, e X arus t men tanquam en actu, ct potentia corpus consti-Glut A
82쪽
constituitur, sicut linea etiam ex punctis est
essentialiter,non tamen eX illis integratur: sic enim eX non quantis quantum non integratur. Quod quaeritur autem est de modo, quo corpus ipsum mouet: videtur tamen mihi dicendum,ipsam animam corpus non
mouere per solam virtutis indistantiam, neq; adhuc realiter & physice, hoc est,ad similitudinem agentium naturalium, solum per qualitatem aliquam realem,sed potius ut dicemus infra lib. 3. qui stione circa cap. 6. 7.ω8. intentionaliter per modum finis, per appetitum,& desideri u finis,quod
ingerit: quo etiam totum corpus comm uet, atq, ad propria munia propedit. Id autem,quod in argumento inuoluitur de corporum cognitione, lib. I. te X. r. ab Aristo tele soluitur, cum dicit contra antiquos,nil elemeta in anima ad res cognoscendas pro deisse,nisi rationes etiam insini,hoc est, ut anima omnia cognoscat,non oportet,ut sit omnia secundum rem: non sane sufficeret elementa, nisi rationes,& mi Ationes inese
sent,atq; earum habitudines: quod qua sit impossidite, dicere non est nece isse.Fit autem cognitio per assimilationem, non secudum reni,sed intelionem: lapis enim in anima non est, sed species lapidis,ut. 3. lib. di cemus teX. 3 8. Tertium vero diluitur facile,si aduertamus particulam,Phy sici, aliquam rationem supra corpus addere,nimirum quod determinet ipsum corpus ad naturale corpus. Particula altera,Organici,etiam addit,siquidem non omne corpus physicum organi cum est: nam viventia sola sunt,quae corpus eXigunt ad varias animae sumstiones obeundas, varijs etiam dispositum instrumentis, atque organis instructum .corpora enim persectiora a persectioribus sorinis exiguntur. Male igitur dicunt, qui a stirunt, partem illam definitionis ad disserentiam caelorum poni, quos,licet cum altera opinione.et. de caelo cap .et . a nobis interpreta-ta,animatos per animam insormantem dicamus. forma liter tamen organici non sunt,
ut illic latius exposuimus. Secus autem est in his viventibus, qui organa,id est, paries
quasdam instrumentarias,dissimilares,atq; diuersarum rationum eXi Sunt quibus anima ad opera vitae praeflada veluti famulitio utatur,cuiusmodi sunt os,caro, aeruus,
vena, sanguis, cerebrum, & id genus alia.
quibus in plantis alia similia, ct proporti
nalia respondent, ut radix oris vicaria, fibrae,seu flamina,venarum aemuli, & sic de ali is . sunt igitur organicae partes officiariae. Nec requiritur,quamq; corporis parte organicam esse, sed sat est totum ipsum varias partes habere , atque organa,qus,ut Visus, atq; auditus,officio,& complexione diisserant, non tamen substantiali forma,cu ipsae partes non habeant diuersas formas substatiales,cum una sit posita sorma totius: qua-uis ob eius eminetiam,& dignitatem qualitatum, diuersa sit singularium partium te peratura. Vnde licet operatio propria , & omast ad quati totius persectibilis concludat spς iram unacificam sormae distinctionem , non tam Π est forma.
quando complerii Ones,& operationes partiales sunt. id enim e X eminetia forme pro manat,quae principium etiam est contrariorum,atq; ob suam excellentiam ad omnes commouet positionis differentias. Et licet calor cordis cerebri frigiditatem corrupere
appetat quoniam sic seorsum considerata, contraria sunt inter se tamen ut ab anima
continentur, in quandam veniunt teinperaturam,& unam totius persectibilis compleXionem: unde quandiu huiusmodi diuersi humores ab anima c5tinentur,& regulatur, nunqua alicuius partis corruptio comi )git euenit autem corruptio, non nisi alterius partis humore ab animae regimine exorbitante. Quare calor nunquam cerebrum ipsum corrumpet, qua naturalis est, sed qua praeternaturalis, id est,a totius consonantia discordans, atq; ab animae regimine substractus: sicut in fidibus musicorum
organorum euenire videmus,in quibus diuersa chordarum temperatura unam facit harmoniam , quae non ob id rumpitur, nisi a totius consonantia pars aliqua,atq, cho
da deficiat: aut certe si partium diuersae essent formae,eueniret id, luod fieri non potest,ut a priuatione ad habitum per natura esset regressus:quoniam membrum aridu, atq; mortuum vivificari contingit. Quam comentationem ne admittamus, magis est rationi consentaneum dicere, dutaxat una esse formam totius, quae poterit in aridum, atq; mortuum membrum extendi. Aduertendum tamen ,sanguine non esse a ctu partem animalis sed in potentia prori ima,tanquam alimentum ultimum, proXimii iam, ut in naturam conuertaturi ut dicitur enuntii paruis naturalibus, omnia dulci nutriuntur, id est,sanguine, quod ultimum est alimentum,
83쪽
mentum, uti 2. de partib. animal. cap. scri- cireus. bitur. Huius autem argumenti coiirmatiocri. I.&. q. notabili diluitur: nam si totum prius natura est suis partibus, phy sicu corpus, cuius est actus ipsa amma, non per alia in ordine rei, sed per ea iidem in Ordine rationis pratis conlideratae corpus physicum est. Neq; inde deducitur, opus este plurib formis in eodem: sicut enim quan uis lumeipsum transparentiam faciat, per transparcns,& diaphanu definitur, lumen est acius
diaphani,id est, quo aliquid diaphanum est: pari quoque ratione quan uis anima faciat ac tu physicum & organicum corpus, per ipsum definitur,ut per proprium subiectu actu,non tamen ut quidam contendunt idein per seipsum definitur,cum subiectum actu.& forma,quae est actus,no sunt idem, sed forma est in subiecto actu tanquam in ei sectu formali: ut si definias calore inlisiemodu.actus calefacti in calefacto calor est, pularius. ut in formali euectu,& ita lumen ita pellucido. Unde Palatius Granatentis desiimionem, dicit, ei se per posteriora, quoniani per essectum: S. Th. vero per priora, cum prius M' 'l' sit corpus animet capax. Melius tamen mea
7 sententia dicemus, per priora huiusino dito mini 1 definitionem dari,non quod detur per cor I η'ς ' pustia iura animet capa sed qui acium toture '' i suis partibus ordine naturae prius sit, desinimi tur ani irra, eius corporis phy sci actus,quod si Vel saltem simul natura est. Sententia haec
Aristotelta est. let. Meta. tex. I 6.quod etsi
mouetes cauta suis essectibus sint priores, tamd formatis,ut ratio, simul est quare per eliac u formalem non desinitur, ut per po sterius: quia eis non sit prius,est tamen simul secundum se.& quoad nos est notius, infra cap. r. ad finem quaestionis pri inae.
Sunt enim actus ipsius totius,in quo fiunt, ct a quo esse participant, quod non tantum verum est secundum rationem,ut Palatius dicit,sed in re: nam non aliter nais sunt sorrvae eme, quam in toto,non quod fiat in toto im inediate, sed in materia tanqua inpotentia. esse tame in toto habent,ita quo producuntur.& habent esse,unde de potentii materie dic ut ureducit unumquodq; autem
sicut se habet ad esse, ita ad intelligi, atque desiniri. Quod mihi magis placuit postquareperi hic teX. 8. in eandem sententia The in istiu descendisse, atq; his verbis diculem,sorma etsi in materia producitur, non tameipsi materiae sorma est, sed ei, quod eN duabus sacultatibus conditum est. Omne enim tale simul atq; formatu est,hoe aliquid est,eX. 7. Met. te N. 27. e X quot tum fit, partes ipsae generantur,sOrms enim negatur extra
lubiectu fieri. Tadem quartu argumentum soluendum est,atq; asseredum,ultimam finitionis particulam minime redudare, licet satini superfluam esse appareat: nam orgamcum omne, quod vitale est, ob id potentia vitam habere videtur. G rmanus quida Philosophus epitome ad secundum de anima, licit,particulam istam, propter semen, adiunctam,quod potentia dicit habere vitiam: Germano enim semina vivere probatur, non tamen actu vitam eNerceret. in qua sententiam Forti utenss,& Avicennas conuenere, quod causa sit,ut animatum producatur, atq; quod se agere,at'; mouere videatur: cuiusmodi omnia. 8. Phys.lex. 28. vitam habent, Sc. z. de gene. animal .cap. I.
palam dicit,semen vitam habere. Est tam εiententia salsa , ct contra Aristotelem hoc
loco iam nunc citato dicentem, semen anima.& vita vacare,his verbis, sed habeatne semen animam,raeciae, ratio eadem,quae de
partibus,reddenda est: nec enim anima ulla et Ie potest in alio , nisi iii eo cuius est, nec pars ulla esse potest, quae partici ps animaeno sit,ius aequi uoce, ut mortui oculus. Sed
parum supra eodem cap.diverat, qui uoce esse partes,carnem,aut os, no aliter acsi lapidea , aut ligne armouet autem semen illo motu,quo mam ut ibidem cap. 3. Aristot les dicit excrementum naturae est no ergo habet animam in actu , sed in potentia, aut sane semen non corrumperetur primo gradu animae, vegetatiuo scilicci veniete: nam quod Ioa. t r. c. dicitur,nisi semen cadens in terram mortuum fuerit, &c. hic teX. I Aristoteles clarius,quam inficiari liceat, dicit, tum distinguit id, quod potentia vitam habet,& dupleκ esse docet, alterum , quod abi jcit anima, ut semen,& fructus, qui possunt eam haberet aliud autem potentia vitam habet, quod animam actu habet,ergo semen vitam non habet actu: generat aule,& mouet quatenus generantis virtute concitatur per virtutem seminalem,id est, diu syderum,& calorem c lemni,vt.: .de lo
84쪽
particularis effectus particularis etiam sit causa , iuxta documentum Arist. ta Phys. teX. 38.traditum. cum radius ille, 'irtusve caelestis eminenti sua virtute causae particularis,quam continet, vicem suppleat. Dicedum iraqi coepus organicum potentia vita habere,quoniam est in potentia proxima
ad ecfendas viis functiories t nam cum sit in actu prim in actum secundum prodire potast, atq, nil prohibet respectu diuersorum idem esse in actit,atq; in potentia: quare de statio non redundat, cum corpus organi eum,quod actu vivit,adhuc intel ligatur potentia vitam habere.Nec absonum quidem erit, si dicamus alteram h rum particulam
superfluam esse atq; superuacaneam:quod T misi' Themistius ere Aristotele subtiliter adin altera par dum adnotauit: quoniam tex.6. Arist. in de Quia non finitione animae organicum non posuit, cumle m ' dicit, Anima primus factusterse hin; t ut a d - psis naturalis, tentia vitam habentis, subdunmoneam autem,unumquodq; tale corpus,quod p -- tentia vitam habetis orires ηmmet hoc enim intelligit per corporis inlinamenta )teX. autem. 7. vice verra organicum ponit,
ct omittit vltimam particulam,potentia vitam habere,dum dicit , Primus a rus estre
b definitio eadε bis ponitur tex. 6. sine organico, siue instrum Elarijs partibus: tem .une potentia vitam habentis, ut alteram lancere intelligamus:atq; adeὀ particulas Impli - eouerit,dc se eκponere. Nisi amplius sim rivi in P phoiςXpositio delectat dicentis,organicuutranque Vitale estς passiue , cum ab anima formaia pani v xur atq; cietur, sed potentia vitam habere admittit. actiuς ut intelligamus,animam,quae prima
est corporis periectio, & quae primo adiueorpori esse,& viuere tribuit, vim inde se- eum habere corpus mouendi, saltem motu secundum locum augmenti,& decrementi . ut temperat Philoponus.Vel di organici: P quoniam ad animam sat est esse actum primum utrius organi, quia per accidens sunt plurassii enim caelum si animarum, tamen non habet nisi unum organum,homo vero
rigi plura habςt organa. Vt aute intelligamus Rnimam mq; cadaueris,neque semini, essem μ' persectionem. illius quia vivere desiit: huius autem,quia licet vita sculpi possit, uiu re nodum coepit,ergo vel neutra particula superstua erit, cum utraq; Persectione am-
tria deseribatum vel altera, cilin conuertari tur, alterius est explicatio: organicu enim
id, quod est vitam habere,interpretatur a dem enim est utriusq; vis,atq; si si cattanquare optionem tibi facio candide lectos, ut utram malueris eligas,vel haee beneuo lis atq; cadido animo obsecroee eligM. EX G Maria quibus sequitur, positam animae finitioni φ ὐμ- omnibus animabus esse communem , atq; Ula ra deo nostret etiam rationali copetere, ui vorabatii quid Philoponus dicat,qui in opposita sen wα Dientiam cum Comentatore incidit,qui actu tat. non esse,atque formam secundum esse, sed nisi Drantum secedum operationem coniuncta: rur. inde prosecto sequeretur cotinuo,nhql nos vere homines esse, nee vete intellectivola Vnu quodq; enim per propriam formam, esse, denominationem atq; operatiori Eso
titur. Melius Themistius, qui hane defini- e tionem in omnes animas fusam esse docet, sivi. easq; suo ambitu continerem secus si Phil pono crederemus,insimul adus esset Arist. qui cum veteres Philosopho, superiori lib. repr henderet, qui de anima tractivites,node omni cosiderabant i Vterso idipsum vitio non detur , &ne eiusdem culpae Arist. redarguatur, uniuersm de omni anima prisens definitio interpreta da est,quam suauiesse mentem Arist. hoe cap.rex. t. apereissi
smis verbis exposuit,ubi quid sit anima,&quae eius communis ratio, inuestigaturiimpollicetur, raputq; atq; teκtum. i t. histe claudit verbis, me Din. DEB Ῥηiue subtrade anima detremma tu serjt Hst. Quarect methodi ration explanata ipsa Arist
telis intentio aperit.oni hi animae etiam rationali praesentem definitionem comi et re deberer quare erit etiam rationalis se ma primus amas nosteriatq; substantialisi non igitur operatione sola, sed etiam su santialiter umetur. Tandem, ut iam rece ptui canamus. attendendum,unamquanq; animam primum achium substantialem vocari, ut accidentia secludantur, quae no sunt actus priani. Pr*terea astus corporis dici
tur, ad holandum lite actum sumi pro sorma totius, hon profiscina piariis: quarum formarum considerati omis merita reiecito istotese in metaphysinam consideratio
In hoc eas e Arist.proposta intentione de
85쪽
de anim natura, finitionis genus tribus dis sis ilibus,totideinq; differentiam nancia Mur , quam compositione sibi comparat. deinceps lamis plicat,& trxplici filii ilitudine ad artificialia,atq; ad animalissat iaculas cκ planat, & quomodo ex anis ma Qui te unum so Dum seluit --, i tuum aq Munixsppax tisne,partian solvit,..t: PRrum ivis pendit,atq; viri; a uertium libra
DAium. Immamfestum est,si anima separabios sin pterea quia secundum partem incisi Elisam nullisu cormis actus isse a Itur. Nec rasia iussu corpora in sui; γα emat natus summIc niuersa iter deatum daescriptum es
ti uani non solum eta saerii fici re,Vt complures dicere des Mnes videntur, sed etia in ipsa causam inesse , ac apri rere oportet. Nupc autem delinii id num cqiqplures, ut conclusones esse videtur, veluti quid est quadrati 'issimo figurae DNrum squaliun
angulorum; rectoriim,aequalis altera ex parte longiori figurata
occupat locum in t ea, quae qua .d rationem, i nueptionem esse me
diis dicit, ipsius rei prose ad cau
nifestis fixi id notum hu6d est d luciduin ac lapii
ratione : eniten cluna esst rursus
. Hactenus Aristoteles animae sititionem oneralem, atq; omnibus animabus communem pro potuit iam vero propriam,qus per causas ad squatas ct specificas assignatur,inuestigare ediorditur:atq; cum ill tradita proximo cap. definitio duntaxat ostenderet,quod anima sit quoniam per cauiss motas componebatur 'nunc vero eam det finithonem costituere instituat,quae propite qui Lanima sit,ostedat. Et quoniam ' Dae atq; naturae ordine semper est eat wsi munioribus atq; notioribus philos0pb n-da,fit, ut cum esse stus notiores nos is sint, qu in causi,uniuersalia similiteriquam pasticularia,totu notius sit quam partes..du sob causas, qua nuis adducita animae desii-tionaturae clarior sit atq; nptior, nobis x quae ignotior est atq; immanifestior:quoniaeonside admodum animas omnes adunt
brat, potius quain desinit, quas possurios difirutio quam iam nunc Arist.tradet de vi u plana Lari; dis Missime in singula dissecat specie .In qua quam inqRixςm ,δtoxo nobis notiori ineboandum est: nam si una inquit Arist. Ex obscuris quid si nitam naturam, maras aurimam se os quoad nos, i io in pb, sicas disciplinis est intelligendληφει utem in athematicis, iii qui h siam nobis atque naxum no sunt: iraq; ab api m quatenus totum quo Mani potestatiu' est suis partibus no 'uexo ditur. Hμμ Rutem capitis propustum propones,sim ui 3ysam eius .iqi 0ςς -ς ςu 'dicti,
86쪽
dicit, Rutionem enim, .Cum animam e se actum aut endelechiain declaratum sit,non tamen quomodo aut propter quid oportet a manifestis incipiendo , quae in. unaquaq; animi facultate reperiuntur,eXplorare. Nosat est explicui ili,quod sit anima actus corporis, sed ereplorandum cur unaquetq; anima actus sit corporis, ut prioris definitionis causa eκ notioribus nobis investigata in medium producatur. Nucautem,c . tradit Arist aut insinuat potius documentu, quod in resolutoriis posuerat, videlicet quoties' contigerit,unius rei duas esse aut plures desinitiones,quarum altera secundum genus causae sormalis aut finalis,altera vero secudam genus materialis causae haec pet illarii alteram demonstrari potest sunt enim causae sibi inuicem causi. z.Phys. rex. 3o. & adhuc forma magis causa est, quam materia z. Phy s. teX. 23. poterit igitur una alteram ostendere , ct cum forma ct finis idem resint. et . PhysteX. o. quae formalis est desinitio .syllogismi demonstrativi erit principium quae vero materialis,finis erit eiusdeatq; conclusio: quae autem eri utroq;,syli gismus erit aut demonstratio , quae solo situ atq; positione diis erunt. I.Posl.c. I. tex. et et .vt qiii irascitur, is dicitur, qui vindictam cupit, atq; molestiam reserendo vices repει derem haec enim finalis est definitio,atq; demonstrationis principium: materialis auteerit illa,quae iratum definiet eum,cuius sanguis ebullit atq; circa cor seruet.Tunc sane colligemus ebullire,atq; feruescere sanguinem circa cor propter vindictet appetitum'. sic ergo in proposito, animam esse actum atq; entelechiam notum eκ eo saciemus,
quod principium sit vegetandi, sentiendi, atq; intelligendi. Obijciet tamen quispiam antequam pergamus,& positum exemplum Arist. explanemus, ne aliquid, quod lectorem offendere possit, a tergo relinquamus quod operationes, quarum est anima principium, notiores nobis sint,quam ipsa anima,quae ut actus est, definitur3 Ob idq; cum prius sit animam actum esse quacuq; eius operatione,prima definitio non demostrationis finis, sed potius principium debet es limicendum illam quidem definitionem per communiora atq; adeo per rem tiora nobis tradi: ob id enim notiore posteriori non negamus. Ere quo tamen nihil, vel contra nos , vel contra Arist. sequitur, cum quo ineptiorem dicimus priorem illa definitionem ad concludendum propter quid de singulis: siquidem causa remota ut
autor est Arist. lib. i. de Post. resolutione cap. I O. negative talaim, non ostensiue demonstrat,ut non est animal paries,non igis tur respirat,quod est Ar .exemplum. S-cunda vero definitio valet non tantum negative colligere, vertam affirmative etiam: quoniam si principium vitae est, erit actus primus,atq; si illud non est,neq; erit istud. Quam ob causam Graeci omnes expositores,illam finitionem priorem,an est,presentem vero,quid est, explicare, dixere. Quocirca notandum est,animam veluti res m- frumentarias per actus & operationes, in quas deflua atur, definiri : ut si quaeras cur oculus tot habeat tunicas atq; humores,
apte respondebis, quia est videndi princispi insicuti quaerenti,cur terebra tornata sit, apposite dicitur, ut terat ad perforandum. Itaq; cum vnuquodq; natura propter sua
operationem fecerit. 2. C li.tex. i . ab operatione tanquam a fine.qui unum est causisenus demonstrandi, sumitur principium. Habet sane anima duplicem relationem atque habitudinem,unain ad corpus,cuius aest principium:vnde hqc habitudo,t aquam nobis notior,illam alteram ostendi imam licet executione sit posterlor, est tamen initarione & ipso naturae instituto prima,atque adeo per hanc illa a priori demonstratur. Σκ quibus soluitur Caietani quaedam re pugnantia,quq in Aristotele statim sese offert,quod si ex incertioribus nature procodendum est, processus iste certe non erit adesinitione propter quid dicent: siquidem ipsum propter quid naturae certius est: atq;
si ab ipsa definitione propter quid praesens
methodus sit,non ergo erit ex naturet incertioribus ad certiora naturae. Ex eo ergo Omnem tolles dubitandi occasionem,quod cuprimam definitionem Aristoteles via ac ordine naturae per diuisionem a prioribus desuperioribus inchoando,u uectigallit,rationabile utiq; fuit,ut alio ordine atq; causae genere a posterioribus alteram definitione exploraret. quae licet quatenus est ab operationibus, a posteriori sit atque adeo as lusquae stini naturae incerta, tamen nil prohibet,in aliquo causae genere principium esse demonstrationis,quatenus finis est naturae, in quem tanquam scopum vnuquodq; dirigit atq; destinat. quod Arist. hic docet,eia se quidem illam secundum naturae proceia suma Munda
ratio, ob qua secunda demiario notior
87쪽
sum atque ordinem quoad nos priorem. Quam ob causam ab illa a nobis inchoatu est, quae per hane secundam desinitionem demonstrabitur : ob idq; ab Arist. in calce superioris capitis postremis verbis descriptio appellabatur:qusrenda igitur est ali ra animae finitio, quae totius praesentis methodi principium sit: idcirco repugnantia tollitur,quoniam ad diuersa comparantur. Themistius distinguit, quod si ille animae procellus consideretur,quatenus est ab essentia, est sane ab his, quae nobis ignota sui: at vero si quatenus ab essentia non simpliciter & nude conside rata, sed ut per accideria eXploratur,atq; quatenns lotum quoddam potestativum est & viuuersale , est a nobis notioribus,quod primo libro cu nostro Arist.diXimus,ab essentia primum in-xhoandum,deinde proprietates considera- , atq; in excutienda substantia ab uni uersalioribus & nianifestiorib' semper esse procedendum. Seruatur isitur philosophica methodus, quoniam ab anima prius i tentione, ab accidentibus vero prius e Xecutione:ob idq; hic ea traditur definitio,quae futur e disputationis principi im sit, per proprias scilicet passiones & operationes,qui bus ad notitiam substantiae ducimur ut patebit. Fateor quod. S. Th.breuius se expedit dicens,quod priorem desinitionem per
posteriorem demonstrare contendit, no curans de modo ct genere demonstrationis: sed hoc teX. et . et s. 26. discutietur. Idcirco
mentatio, ut explicemus Arist. eNemplum, quod ex mathematicis disciplinis mutuatur. Qua de re Euclides lib. Io. elementorua propositione. 27. Vsq; ad. 36. tractat, &.6. lib. propositione. 16. S. II.&. et . lib. propo. II. haec tangit atq; probat:tu vero loca vi' sita, inuita enim huc traherentur minerua,
si pro dignitate explicare vellemusridcirco ea ratione duntaxat exponemus, ut locus nil difficultatis adferat, Aristoteli aute plurimum lucis addamus. Et ne in nominum fgnificantia hallucinemur,nomulum significationes sunt prius interpretandae, Ut non solum hanc traductionem, quam id terpretamur, quae latinis utitur nominibus, sed alias etiam,que Graecis,simul exponamus. Tetragonus igitur idem est quod quadratum. tetragonasmus idem est quod quadra- Ito,quadrare vero est in quadrum redigere consciendo aequalem figuram quadratam et,quae erat altera parte longἰor: Ortliogonium figura est habens angulos rectosaquadratum autem non solum rectos ct aequales habet angulos,sed latera etiam aeqtralia possidet quadrangula siue parallelogiam-nia,cum angulos rectos, non tam n latera omnia aequalia continent, sed opposta solum , est enuri idem quod quadrangulum, id est, figura altera parte longior. Quit,' sic politis Arist. duplicem tetragoni sinitione insinuat, vitam,quae signat, quod est ipsius
quadrati, quae demonii rationis est conclusio, ut quod quadratum quadrangulo sit
aequale: a materia enim accipitur rectangulum facere aequi laterum aequale altera par
te longiori, conficiendo figuram equaliumla rum aequalem ei quae est altera parte logior. Alteram vero, quae continet causam, atq; dicit propter quid,estq; dei non strationis principium, ut meais lines inuetio,h cςκ forma petitur & radice , quae est mediae Iines inuentio, iis c autem a forma sumitur. Si tamen utramq; iunxeris,aequale altera parte logiori rectangula secisti,ct per in dii inuentionem ex utroq; sin ut completa desinisti definitione, quae a demonstratione sola postione distat: nam dicit altera parte longioris quadrationem per sola ni diae lineae inuetionem fieri posscisi sidem quadrilaterum omne metimur per lateriseu latere multiplicatione : quapropter qui cupit quadratum quadrangulo aequale re
perire, mediam liueam inuestiget,oportet. Ponamus autem nos in numeris mem Plu,
quae sunt notiora ct familiariora: nam vim pr dica inentis memini me dixit se quot sunt sigurarum genera in cotinuis, tot sunt in discretis: quare in numeris crit quadratus, quadragulus, numerus triangularis,circularis, cubus,&c. Etenim quadragulus est cuius opposita latera aequales continent numeros . non opposita vero inaequalia sum latera , ut figurae eNemplo pate quadratus autem, culus omnia latera squalia sunt: si et autem quadratum squale altera parte longiori , si linearem numerum sumpserimus medium,id est,qui eandem habeat proportionem ad latus maius ipsus quadranguli, quam minus latus ad ipsum numerum medium habet: verbi gratia, latus maius atq; longius continet octo, minus autem atque breuius duo: medium autem inter duo , ct octo proportionale quatuor est, ex quo ducto in seipsum quadratu certe siet aequa: equadran-
88쪽
nu. IS quadrangulo sue altera parte l5giori:nam qua in habet rationem quatuor ad octo, duo habent ad quatuor, est enim utrunq; dimidium maioris: ob idq; quoru dimidia sunt aequaba,ipsa tota aequalia quoq; crut. nam quotus numerus resultat ex minori ducto in maiore,resultabit ex medio ducto in seipsum: quia sicut bis octo sunt dece & seX, sic enim quater quatuor costituunt dece ct feta Perpetuu enim est in omnibus figuris siue cotinuisi siue discretis,ut omne, quod resultat ex aliquo medio proportionali in s ipsum ducto,sit aequale et,quod resultateX ductu unius extremi in alterii quod Euclides obscurioribus verbis. 6. lib.elementorurropositione. 6.aperit atq; propositione. 9. I tur inquit A rist. vi ab initio textu subobscurii sed tame optimum repetamus, citdubitatum esset de animae finitione, si esset
una omnium anunaru comunis,an uniuscu
iusq; propria,in prooemio teN. S.& cap. pretcedeti eNplicatu sit, ii una est comunis animae ratio, ius qualis sit, expositum e simu cprcsenti cap. z. cur sit illa definitio comunis ct causa hui' unitatis inuestigatur: iuia nisias ignetur propria cuiusciiq; aniliae definitio,nunqua intelligetur, quamobrem una-qusq; anima actus sit corporis Sprij.Vult ergo Aris .et cum eX obscuris naturaein bis aute manifestis methodii animae coiit Plari oporteat in tota enim animae doctri 1ia tradeta lisc methodus obseruatur,es retinetur perpetuo generalis disserendi ratio, vi subiecta ex sitis causis explicetur, causae aute ex notioribus nobis,&c. ut infra c. Q atq; clim tradita desinitio tantum, quod cia sit ala, liceret & materialis crede la sit alteram, ius cur ipsa sit, ostedat &quq propria atque sormalis sit, e X plorare oportet: sicut praeter quadrati Se quadraguli sinitiones altera ponitur,quς,cur sit quadratu quadrangulo equale,ex medis lines inuetione ost dit.Quainobrem priorem definitione diuisione atq; copositione venatus est,posteriorem aute demostratione: traditq; unam animi definitione, ius re una est, ratione vero tres , sicut totidem sunt animae . latur enim di si ictim, ut sic per propria cuiusq; animae finitionem coinu ne ira illa,que una est om- ait m,eκ actiore ira esse percipiamus; animae enim essentia ex suis causis illustratur.
Dicamus igitur hinc considerationis initio sumpto, animatu ab inanimato vita seiungi. Atq; cum multifariam viuere dicatur, etiam si unum tantum istorum insit, vivere illud dicimus, cui inesti ut intes lectus, sensus, motus loco ac status,& insuper
motio nutrimento accomodata,& accretio,decretiovθ.
Iam hinc Arist. secadet finitionis coagmetationem exorditur, quod est huius capitis propositum,in cuius rei gratia quatuor po nil luppositiones.Prima est, a tui Daltim ab inanimato vita atque anima scilingia. quaenim methodo lib.Phys. r. naturalia ab artificialibus natura secreuit, eadem hic tentat inanimata a praesenti speculatione res ,re, quod anima,quae animatorum est principium, careant. Sed Arissi animam vita circunloquitur: quoniam vita non est sine anima,& vita notius nomen est,quam anima : viuere autem statim partitur inultifari.imq; dici ostendit , nimirum in quatuor vivendi gradus distinguit, ut vivere vere dicatur, cui intellectus, seniusve aut motus in loco aut status horum conuenit: notissimum igitur est, principium vivens per animam , quae est vivendi principium, destingui. Quare quatuor e ste animatorum genera, vegetati in videlicet, sensitiuum imperfectum & sensitiuum perfectum, quod secundum locum imotivum appellatur seu ambulatori u aut progressi-uum, postremum autem est intellectivum. Quocirca aduertendum cst, Simplicium. 2.Phys.lex. I 6.cotendere,animam naturam
non em,tum quod in subiecto non sit ipsa
natura,tum etiam quia naturalia ab externo principio cientum verum enimueros Simplicius sapientissimus alioqui Philosophus
hic contendat,quod verba externo auditu sonant atq; presse significare videntur,au die lus non est: cuius autoritas quavis grauissima tata iis st,quaerem adeo claram ct euidentem gare atque diffiteri cogate praesertim cum illum suum primum argumentum superius suerit a nobis solutum, cum proXimo cap. doceremus, an m ratione anima actus sit corporis physici;&c. Alter v verissolubile est: nam naturalia. norer moueri interno aut externo principio
Iholus. Simplicii repreb iis su potius declara
89쪽
LIB. II. DE ANIMA.definiuntur,sed per hoc , quod principium
& causam in se habent mouendi atque quiescendi,quod etiam animatis arvina ipsa
conserta si tamen voluit anima in non naturam appellari, sed aliquid natura ipsa sublimius, gratia sagimus: sine dubitatione enim N is mo- anima natura est,cum mouendi atq; qui scendi principium sit, do supra naturam addit, quoniam non est unico mouendi genere contenta. Quod idcirco dixerim,rie hoc sumpto principio quispiam existimet, ani mam neq; actum esse corpori, neq; forma.
Propositum autem Arist. est,hac suppositione sese supra antiquos eX tollere,qui lib.
minabant: quo nomine non solum de ipsismuphat, sed etiam simul determinat quaestionem motam lib. i.tex. 89. quod erit sa-cile intellectu illum locum visitan inanima ergo vita potius quam sensu aut motu esta natura discernenda. Idcirco cum Ari ' n. tuum re, Metaph teX. 3. motuum tria sunt sepa. -
da initia: Primum & insimu est, quod a Katura ipsa proficiscitur, quo ad unum simpliciter motum determinata est,ueluti elementa atq; adeo & ipsa miXta , cum motu pret dominantis elementi moueantur.' itimum autem atq; supremii est,quod ab ipsa ratione nascitur, quae cum natura pupnat, .stq; oppositorum, modo unum modo alterum pro consilii sui conditione qua gaudet, Operaturri anima vero inter naturam &rationem medium sortitur locum , illa altiorem ,hac autem inseriore neq; enim tan- tu extollitur,ut rationis libertate gaudeat, neq; adeo deprimitur , ut naturae limitibus contrahatur, sed ut medium quoddam,eX- tremum sapit utrunq; , S est utriusq; mirabile commerciuim unde nutriri ad animam non in naturam est reserendum, secus ex duobus absurdis alterum incidere esset necesse, aut scilicet neminem nostrum vivere quotiesmo sentimus,aut sane duas nobis viras in elle: quare elementa, cu simplici natura costent, haud viuere dicurum platas enim animata no animalia dices quonia vivendi tantum non sentiendi principium habentequauis Plato pomiscue pet ata & anim lia vocet Stoicis autem n. animata neq;
QVAESTIO.. De numero 30imatorum.
Est tamen dubitatio,quod pauciores sint animatorum gradus,quatuor enim esse docet Arist. hoc loco. Qua in re in primis salius este videtur: quoniam si tres tatum animae sunt, vegetativa videlicet, sensitiva &intellectiva quomodo igitur tribus latam existetibus animabus, quatuor erui animator u genera' Dei inde sibi aduersus videtur: nam si animatum ab inanimato anima secernitur, si plures animae tribus non sunt, non poterut plura esse animatorum generaritam quae distinguuntur, plura no sunt, quam sitit distinguendi principia. Tum etiaquoniam si a numero animarum sumatur, tres tantum sunt,atq; adeo pauciores quam posuit Arist. si a numero autem potentiara plures sunt qua quatuor:quonia appetitiuum suum etiam gradum vivendi constituet , quemadmodum & secundum locum motiuuin , atque adeo 'uinq; erunt animatorum gradu, nia oppositu ui tamen communis est Plii losophorum schola,atq; Aristotelis praesenti textu autoritas. Principio aduertendum est, Aristotelem
prima hac suppostioue diligentis,ime dixisse , animatum ab inanimato prima vita distingui: primum, ut haec mortalia Scaduca ab illis immortalibus seiungat, quae licet vivant potiori vita nempe intellectiva , tamen non nutriuntur, cum nil ex propria substantia possint amittere, quod alimento & nutritione reparetur .vita inquit non anima, ut non vitaim ipsam ei tentialem , sed operationem intelliis gamus: ut sicut ab anima tantum sumi tur ternarius animarum numerus, se a vlta, quae operationem dicit, ut a notioribus
nobis deprehendamus quatuor esse gradus animatorum , Zoon , Graece vita diti-
tur operatio propria viventis,quasi serueat intus Sc ebulliat substantia , duni vitale, actiones producit. Deinde, ut omnis 'raesentis' dubitationis difficultas tollatur', insinuat, non ab animarum numero sui Veiida animatorum genera, sed a modis vivendi, cum vita ipsa vivendi genus & modus vitae ab operandi modo & genere pi o- uenit no anima hos gradus distii γ linguauigitur vegetatiuum primum est via generan .nis,ob idq; infima quoq; est vive si gemis.
Vegetativa enim anima,quae omnium prima ct communis est.& quae a reliquis sepa' rata reperitur & seiungitur,vita priana costat, qua ad varia loca ct contraria omnie, parte nutritione & -ccretione seimbuet:
90쪽
s o. ergo iam dissat.a natura,quae ad unum tantum locum mouetur. Constans ergo est &sirma conclusio,quod si planis ad contraria Ioca simul feruntur, non sunt tantum natura , sed aliquid amplius habent,iii mirumrrimum gradum vitae:intellectivum enimvllimum atq; supremum habet, sensitiuum medium est,quod accelsu ad alterutru eX- tremora in duos secatur. Sut enim qu et damsensitiva imperfecta petris astixa, que len
sus habet initiu,non tamen motus'. alia ve
ro sensitiua, quae magis in alterum extremum declinant, quae cum progredi valeat, non tantum sentiendi sed mouendi etiam
principium habet : quam ob causam alium habent viuedi modum, non ob distinctuin animae genus atq; gradum, sed ob distincta anui perfectionein & operandi diuersum
senus,atq; ita ut nouum vivendi genus,no
ob diuersas animas aut vitas ei Tentiales, ob idq; gradus animatorum appellantur: igitur secundum locum motivum gradus es lanimatorum a reliquis tribus distinctus. Primo, ob sensibilein anime noua persectionem:deinde, Via in secudum locum in otiuis mouendi principium est atq; adeo nouum vivendi genus:tuin etiam, quia perfectorum animalium principiu est,quod non in omnib' promiscue reperitur: postremo, a sensu, re& ratione ita separatur, ut nemo sit qui inficiari audeat,aliud esse viuedi institutum. Quamobrem extrem et duet animς singulos faciunt vivenssi gradus, ut vegetatiua unicum talum,intellectiva viaicu etia,
sed sensitiva quoniam media est non simpliciter unum facit, sed duos, ut persectam
inedij ratione assequatur, quod cum extremis participat, & modo in unum modo in alterum declinare videtur: & quia extrema animalia,quae sentiunt quidem, sed assim petris sunt,plantanimalia nuncupantur, cum ambigua sint inter plantas ct anima Iia,parum sese extollunt supra plantas, &obscure animalia sunt, ut conchyliorum genera,quae tantum sentire videntur. A t sunt alia persectiora anima lia,quae eXcellentiori sensu praedita non tantum sensum sed &motum secundum locum eXercent,ideo viuendi modum persectiorem & gradum di-
sinctum habere dicuntur: apertior enim est in illis &illustrior animalis vita,quae nodebet cum aliis confunduTandem senti ei di duo animatorum gradus ita mapte natura cotulauuntur,ut alterum pro initio sensus sit,quo primo a vegetatiuo secernitur: alterii vero pro sensus cissumniatione, qu vltimo iam intellectui appropinquat. Verum ab Arist. gradus animatorum pulchriss militudinibus appellantur: & quia sicut in gradibus realibus fit ascensis, de status est in inferiori atque supremo,sic etiam in his animatoria gradibus : pr terea sicut sieri non potest in gradibus alaesus nec desce sus nisi per medium , sic in his: unde fit,ut
supremus gradus sine aliis infimis non reperiatur. Insuper sicut superiores continent aut supponunt inferiores, inferior autem potest a superiorib' separari ut innumeris unitas sine qua no est numerus, ipsa autem sine numero esse potest ita intellectivum non est sine vegetatiuo ct sensitiuor vegetatiuu autem sine alijs reperitur, ut patet in plantistat senstiuum quoniam medius gradus est, per quem fit ascensus S descensus ad utrumq; extremu accellum habet. Potentiarum autem numerus quinario numero comprehenditur : quia potentia non est actu semper ut anima , quae per actu in est definita, sed quandoq; est in potentia,&ita potentia dicatur, quia per eam apti sumus ad operandum, estq; operationis remotum principium anima, pro Nimum autem ipsa potentia: ct cum potentiae eκ obiecto distinguantur infra te X. 3 3.& S. Tho. I.p. q. 7 . art. I. sc. 3. si hoc obiectum sit comunia Eium,sumitur vegetativa, quae in alimenti transmutatione versatur: si autem sit seiunctuin & fertur in i sum, ratione similitudinis singularis & materialis est sensitiva: si aut e ratione similitudinis uniuersalis & im- materialis, est intellectus: si vero non fertur in ipsum ut obiectum, sed ut terminum de finem motus,est appetitus oui semit in aprpetibile: quare quinarius est potentiarum numerus.quo fit, appetitiuum gradum animatorum dii linetum atque adeo quintum
non constituere,ut plures contendunt. Primo , quia appetitus potentia quaedam est non animatum constituens, sed quae iam e statutum animatum sequitur & ipsam apprehensioneni , per quam propenditur in tuum obiectum ad prosequenda vitae neces laria , & quae fuerint nociva declinandum : non potest ergo vitae genus conserte distinctum a sensu vel intellectu autum attuor se qua re S.Tho. I. p.qusu. 78. astic. I. & in corpore & ad tertium. Appetitus enim non datur ad cognoscendum,