Francisci Xaverii Patritii e Societate Iesu In Ioannem commentarium

111쪽

quendi praobila Christo sor lasso ost se luminibus quibus per dies sconopegiae tota uriis illustrabatur il . v. 13. Ε Christi responsiono intelligimus a Pharisaeis aliorum ex altero adduci, mendax esse Christi testimonium quia de so ipso testahatur. v. 14. Christus illud connexum resulat ostendit quo alierum ex altero non ossici. natio, quam Christus subiicit, prima specie non salis claro patet. Sod mox patebit ubi animadvertas his verbis caussam exponi, non cur res ita sit, sed rur Christus alIirmare queat rem ita osso, quo simul ostenditur , quod allirmat, verum esse. Sententia ergo haec est: Ouia scio unde venio et quo vado, qnia, inquam, scio Deum csse ex quo sum et ad quem vado s2 , et ine, quippe qui ex Deo sim, mentiri non Posse, pro corio amrmaro illud habeo, quod, etsi ego testimonium perhibeo de me ipso, testimonium lamen meum verum est. Ibs autem propi rea id negatis, quia nescitis unde venis aut quo vado.

v. 15. Neque mirum ost meam originem incomperiam obis esse, qui pro pravis animi vestri assectilius iudicium facitis. Ast Ogo non item; ego non iudico quemquam secundum earnem. Christus in v. 14 caussam aperuerat cur ipso qui reloam re in assirmare quam Iuda i negaverant, caussa autem Paerat ex qua Simul colIigebatur veram esse ipsam rom quan ipso assirmabat. - In hoc vorsu transilio quaedam Osi ad proximam causSam, cur haec ipsa res nequeat non vera esse, aperiendam. v. 16. Haec caussa aperitur, cur Christi iudicium, pr ploreaque et i stimonium, nequeat non Verum esse; nimirum

unum atque id in est ipsius Christi ac patris iudicium. Nota Christum una cum Deo iudicium forentem. v v. 17. 18. Conclusio, qua Christus consocium habet quod Iudaei in v. 13 negaverant. - Animadverte ut pari loco Christus suum ac patris testimonium Ponat.

v. 19. Priora Christi verba ita intellige, voluit si is dixisset: Quum me nescialis , neque patrem meum , id est,

112쪽

patrem meum. Hunc esse sensum tum praecedens inierrogatio, ium ea, quae sequuntur, nos docent. - Particula graecam , pro qua in hoc loco forsitan latinus interpres reddidit, alibi, velut in Io. XIV, T. 28, ab eo vertitur utique. Simplex

sensus est: Si me scireι is, et patrem meum sciretis, hoc est, quinam sit pater meus; si, inquam, sciretis me osso silium Dei, sciretis simul Doum patrem meum esse. Considera ut nosse Christum idem sit a nosso Deum esse Christi patrem. v. 20. Gazophylacium voeabatur Iocus quidam post porticus templi, in quo loco cistae positae erant excipiendis p cuniis quas quisque in usum sacrorum conserohat. Qui amrmant hunc locum fuisse in atrio mulierum, id colligunt ex

Flavii Iosephi verbis il ; e quibus an recie id colligatur, sa-cile sentient qui attentius ea legerint. - Postrema verba huius versus conser cum Io. VII, 30, utraque autem cum Io.

v. 21. Quaeritur utrum haec, et quae sequuntur, sint Pars unius atque eiusdem sermonis ac superiora, aut saltem

mox prolata, an alio loco et tempore. Verbis quidem Ego vado sententiam repetere Christus videtur quam oblique in v. 14 enuntiaverat; tum constat haec quoque, et quae POStea sunt, in templo, aeque ac superiora, dicta esse v. 59. Allamen versus re haec superioribus dividere ac tempore distinguere tantum non cogit. Potest nihilominus utrumque componi ita, ut Christus sermonem, qui sequitur, habuerit, etsi non in gazophylacio, neque conlinuo ut superiora loquutus erat, attamen non multa post hora in alio templi loco; captaque occasione ex iis quae protulerat v. 14 , iterum, ut ait Ioannes, Iudaeos docuerit de proximo ipsius abitu ad patrem , quod et paucis ante diebus i2ὶ secerat. Consor hunc et insequentem versum cum Io. VII, 33-3b, perspiciesque nunc a Christo repeti quae iunc dix orat. Ex qua collatione simul intelliges, quod hic legitur, in peccato vestro moriemin , Caus Sam esse eius quod illic enuntiatur verbis non invenietis,

113쪽

104 ix io ' 'EM COMMENTARlVM quodque utrobiquo verbis non potestis venire. Neque verologicus ileest horum diciorum ordo, qui sic osi: Ouaeretis me, eι non invenietis, quia , ubi ego sum , quo ego vado, vos non potestis venire, nam in peccato vestro moriemini. 0uum in peccato suo mori iuri ossent, non polorani illuc iro quo Christus ibat, quumque illuc ire non Possent, neque ipsum in v

nire poterant. Mali ergo origo , ut apparet, illa erat, quod

futurum esset ut in peccato suo morerentur; hoc tamen non

aliter nisi si, ut ipse Christus id paullo inserius v. 24 explicat, non crederent quia ipse est.

v v. 23. 24. Uuod Iudaei non intelligebant, id Christus

ipsis cxponit. Rem facile mente assequemur, si meminerimus ut Christus alibi suos, hoc est, qui in ipsum credunt, amrmaverit non esse de mundo 1 ; qui ergo de mundo sunt, in Chri , tum non credunt. Iudaei disputabant de sensu verborum quo ego Dado, vos non potestis venire, Praeteribant vero

illa apertissima atque horrenda in peccato vestro moriemini. Christus ergo dispulantibus ac dubitantibus respondens, non adeo illa, de quibus disputabant, quam haec altera ut probo Porciperent, curavit, quibus perceptis et illa priora nullo no-golio pereepturi essent. Vsus autem ost syllogismo, ut vocant, conditionato, cuius propositio est in altera parte versus 24, assumptio in versu 23, complexio in prima parte versus M. Assumptio quidem non expresse enuntiata est, sed implicita in ipsa rei caussa, quam Christus aperit; quum enim aiebat Iudaeos de mundo esse, sequebatur ut hi minime in eum croderent. Potius autem rei caussam quam ipsam rem ideo enuntiavit, ut quaestionis et responsionis quaedam analogia exstaret; quum cui in Iudaei quaererent de loco quo Christus iturus esset, cur ipsi illuc ire nequirent, Christus respondit rationem asserens petitam quodammodo o locorum distantia , videlicet eos de deorsum esso, se vero de supernis, eos de mun- , se non item. Sed quid illa quia ego sum Quinam ipso sit aut quidnam , Chrisius non dicit. Si huic verbo sum Simplex ea nolio Subesset quae Propria ipsius est, Stultus habendus potius is suisset, qui non crederet IcSum PSSe, quem ia-Dκi l E si s) io. XV, ls; XVll, 14. 16.

114쪽

cAPUT OcTAvvat 105men et pra sontem videbat et loquentem audiebat, quam ut ei haec res in crimine poneretur numquam condonando. N mo itaque non sentit την ἐμφασιν quam haec verba habent; Porro autem, quaenam eorum signis alio sit, quisque satilo assequetur qui ea contulerit cum his, quae in Exodo legum iur: Au Moyses ad Deum: Eece ego eadum ad filios Israel, et dicam eis: Deus patrum vestrorum misiι me ad vos. Si diserint mihi: Quod esι nomen eius p quid dieam eis p Dixit Deus ad Moysen: EGO suu uvi su M. Ait: Sie dices filiis Israel: Qui EST, misit me ad vos si .

v. 25. Ea, quae postremo loco Christus dixerat, occasi nem Iudaeis praebuerunt ita eum interrogandi: Tu quis es pChristi responsio graece Sic est: Την ἀρχηυ ὁ, τι και λαλο υμ tu. Constat την ἀρχm adhibitum hic esse loco adverbii, sed de eius deque totius enuntiationis significatione disceptatur. Duidam aiunt την ἀρν19 idem valere ae principio, int- ιιο, alii idem ac omnino, prorsus, alii deniquo ita litem diiudicant, ut haec vox nequeat significare omnino, prorsus, nisi

in propositionibus negantibus. Itaque Christi verba quidam ita vertunt: omnino sum id, quod et loquor vobis, id est: Is Pro PS IS Sum quem me esse profiteor. Alii vero ita: A principio quod et loquor vobis, ut sit verborum transpositio pro: Quod et loquor vobis a principis, Is sum quem principio VO- bis dixi; sed transpositio haec satis inconcinna esse Videtur. Ceterum Christus salis de se dixerat e quibus, quinam ipse

PSset, quisque intelligore posset, non tamen apertius rem enuntiandam esse huc usque putaverat; quare nunc quoque, quum illa Iudaeorum interrogatione urgeretur, ita respondit, ut iis, quae alias de se dixerat, nihil adderet. Consor v. m. Perspiciebat enim quo animo Iudaei de ea re ipsum interrogarent, certe non ideo ut crederent quae dicturus esset, sed ut ea lumniandi occasionem nanciscerentur, sicut paullo post apparuit v. 5 9. v. 26. Vos quid om velle illa ut plura de me dicerem; ast ipse e contrario multa habeo de robis loqui. Iis, quae sequuntur, Christus Iudaeorum animos ante occupavit, ne sorte ne i Ex. III, la. 14.

115쪽

106 ire io ANNEM COMMENTARI Mgarent vera esse quae de ipsis loqui ha bobal; quam ante oecupationem particula adversaliva sed manifestam efficit. V. 27. Graeca sic sonant: Non cognoverunt quod de patre ipsis loqueretur. Animadvorto ut Ioannos Deum appellatione patris Christi simpliciter designo t. v. 28. Superius v. 24 Iesus haec loquobatur: Si enim non credideritis uui A EGO SYM, moriemini in peccato vestro. L quentem Iuda i in torpellaverant v. 25. Duum interpellantibus respondisset, ita interruptum sermonem repoliti: Cum eaealtaveritis filium hominis, tune cognoscetis uul 1 EGO SUM. Lege quas diximus de Io. III, 14. Fac mominoris eam solum fidem in toto hoc ovangelio commendari quae per caritatem operatur, intelligesque longo aliud esse cognoscere ac credere. - Illud ergo, a Ioanno adhibitum in hoc loco, non modo supe Vacaneum non est, sed ita versus 27 et 28 connectit, ut novum inde lumen verba Christi haheant; ostendit enim propterea haec a Christo addita esse, quia Iudaei, quae loquutus erat, non intellexerant, eiusque sententiam hanc esse: Quod nunc non cognoscitis neque intelligilis, tunc intelligelis et e gnoscolis, cum eaealtaveritis filium hominis; sequitur ut vorbis quia Patrem eius dicebat Deum verbisque quia ego sum ana logus sensus subsit. Confer Luc. XXIII, 48. - Νoque modo

cognoscetis quia ego sum, verum etiam eorum, quae nunc sa-cio aut dico, nihil me neque arbitratu meo neque Per m ipsum sacere aut dicere, sed sicuι docuit me Pater, nimirum Deus, que in Patrem meum esse nondum cognosellis, atque una cum patre. Verhiq a me ipso utrumque significari, arbitratu meo et per me ipsum, id est sine altero, apparet ex Propositione adversativa, quae continuo subiungitur, et ex prima parte versus insequentis. Quo autem indicio id tunc e gnituri Iudaei ossent, quum cruci Christum fixissent, ipse docuit in insoquentis versus parte altera. v. 29. Quae sunt in prima huius versus parte, ea uir vis modo dicta intelligi possunt; vel ita ac si haec quoque Iudaei dicantur, ubi Christum cruci fixissent, cognituri osse, vel ita ut quae caussa sit eorum quae Christus proximo dixerat. Hoc alterum pracstat. Vol enim ea significant coniunetionem Christi et patris in una numero natura, vel Patrem

116쪽

cAPUT OCTA vn 107 Christo iugiter favore suo suaque ope adesse. Si primum, sique haec a verbo cognoscetis proxime dependerent, non ea a verbis quia ego sum separanda suissent aliis interpositis quae, non ad Christi naturam, sed ad eius lacla ac dicta pertinenl. Si alterum, supervacanea foret horum mentio, de quibus honio, qui iam cognovisset quinam Christus esset, dubitare posset. Neque sequitur ut supervacanea dici illa quoque debeant. et a me ipso Deio nihil et eetera; ut enim verba quia ego sum divinam Christi naturam, ita illa distinctam a patre personam significant. Concluditur verba Et, qui me misit, meeum est, et non reliquit me solum, non dependere, saltem proxime, a Verbo cognoscetis. Itaque in prima parte versus 29 caussa est cur Christus a se ipso faciat nihil, videlie et eius et patris contu cito in una natura; quumque propterea altera huius versus pars Ia queat ratio esse primae partis, sed eorum quae sunt in altera parte versus 28, concludimus primam partem Vc sus 29 esse quasi παρενθεπου. - Postremis ergo Verbis quia ego, quae plaeita sunι ei, facio semper Christus indicium Iudaeis praebuit, quo, ubi ipsum in erucem sustulissent, cognoscerequirent ut a se ipso faceret nihil, sed, si ι docuis eum pater, haec loqueretur; quod enim Christus semper ea secerit quae patri placerent, iunc potissimum apparuit, quum oblatus est, quia ipse voluit, et tradidit in mortem animam suam it , tunc, inquam, quum humiliavit semetipsum, facιus DBEDIENS usque ad mortem, mortem autem crueis M . Sontonii a subiecta versibus 28 et 29 ita exponenda osse videtur: Cum exaltaveritis filium hominis, tune cognoscetis quia ego sum, nimirum Deus, ex signis quibus tunc divinitas mea manifesta fici. Noque id modo cognoscetis, Verum etiam, quod Consequens est, quia ... a meipso facio nihil, ergo nec loquor, sed sicut docuit me pater, haee loquor, i pater namque, qui me misis, mecum est, et non reliquit me solum , propterea quia ego, quae placita sunt ei, faeis semper; id quod tunc compe tum habebitis, quum, ut patri obtemperem, mortem subibo. V. 30. Nota clausulam Ioanni usitatam. Is. LIII, 7. I 2. 2ὶ Pbilipp. ll, s.

117쪽

v. 31. Sic Manere in tenebris si , nauere in lumine se , Manere in morte la , Munere in dilectisne i4 , Munere in charitate ibin, Permanere in do trina Christi iss).

v. 32. Sicut sunt qui ita ipsum cognoscunt esse Christum lilium Dei, ut lamen non in eum credunt, id quod in in supra v. 28 animadvertimus, sic etiam non hoc, quod quis in eum credat, ilicondus est plo nam simul Christi notitiam adeptus osse. Apostolorum quoque fidos, dum Christus in torris mansit , ut imperfecta osset, videmus. - Veritatis nomine in hoc loco significatur quidquid de Christo crodendum est, atque adeo ipse Christus. Consor v. 36. - Liberabit vos, a peccatis videlicet. Conser v. 34-36. Non ergo sola fides homines iustificat. V. 33. Haec non eorum, qui in Christum crediderant v. 30, Verba esse, sed aliorum, qui sorio prasesentes aderant, intelligimus ex Christi responso, praesertim ex V. 37. Christus, his respondens, primo illud, quod iidem hi, quum non intellexissent, negabant, explicat uv. 34-36; deii de de ratione, Propter quam negabant, aliqua subiungit, occasionem inde rapi sens eos redarguendi v. 37. v. 35. Hape Christus non ideo protulit ul proposition mconfirmaret quae est in v. 3 , noque ui huic propositioni connecteret complexionem quae est in v. 36, sed ut Iudaei sentirent quam reformidanda esset ea servitus, quantique ea libertas facienda, de quibus sermo erat; quare παρξυθεπα haec sunt. Exhibent autem in universum discrimon quod est inter servos et filios, quo inseratur quaenam sors servos peccati

maneat.

118쪽

CAPUT DcΤAxv v 109Christus vero his: Oui faeit peeeatum, servus est peceati v. M. Si ergo vos filius liberaveris a peccato, vere liberi essecti esse dicendi eritis, vereque dixi vos liberos suturos.

v. 37. Cur se liberos crederent, Iudasei hanc eaussam a Glulerant , se Abrahae filios esse v. 33; hanc suam originem crepare illi solebant. Christus rem non negat, sed degeneres ipsos arguit. - Quia sermo meus non capiι in vobis, quae doceo, qua loquor, mente non capitis it , V. M. tametsi non alia loquor quam quod vidi apud patrem meum. Consor v. 28. Considera illud vidi et consor cum Io. VI, 46. Concludit Christus Iudaeos castigans vivida a

lithesi verborum ego et vos, patrem meum et patrem Destrum,

loquor et saeuis. vv. 39-41. Apparebat, quem Iesus patrem Iuda orum appellaverat in v. 38, alium esse ac Abraham. Hinc ista Iudae rum interpellatio. Christus autem , tum quae ipse postremo loco dixerat, tum quae Iudaei responderant, una comPOnens, propositum argumentum urget: Eos non id agere quod Abrahanio gentios doceret, sed quod illo alio patre, quem indicaverat. Τum domum Iudasei Christum non de naturali patre 1 qui , nondum tamen , de quonam loquero tur , intelloxerunt, sed putarunt patrem ipsorum a Christo dici mendax aliquod numen ; quare simpliciter negarunt alium sibi patrem esse quam Deum. - Fornieatio in hoc loco, sicut id, quod in se

tur, Ostendit, mendacium numinum cultum, ut saepe alias in bibliis, significat. Lege Lib. I de Interpretat. scripturar. Sa- Par. n. 195. v. 42. Quemadmodum superius Christus Iudaeis exprobraverat quam male ipsorum facta Origini ex Abrahamo du-clae , quam iactabant, responderent, ita nunc eosdem ipsos revincit alentes se unum patrem habere Doum. - Graeca sic sunt: Ego enim eae Deo exivi, et renio. Nola illud eae Deo eaeiari, et consor cum IO. XIII, 3. Dicia haec sunt pro eae Deo eaeiens venio; graeca enim Verba 'χεσθαι et ηκειν venire, quum adiunctum habent casum nominis quo persona signiscatur, Irim quam huic casui coniunguntur praepositione ea, sed 1 Conser lo. V, 28.

119쪽

110 ix ioANIEM co MMENTARIVM vel απο ab, ut in Marc. V, 35 et in Io. III, vel παρα de, ut in Luc. VIII, 49. Christus duas assori caussas dictorum,

unam se eae Dro processisse, alteram a Deo missum venisse.

v. 43. Interrogationis sensus non est nolle Iudaeos Christo dociles aures praebere; is enim sensus est insequentis enuntiationis, qua Christus caussam aperit eius, quod interrogaverat. Tum longe aliud est loquelam non cognoscere, quod ita lice dicimus rieonoscere alia pronunetia, aliud nolle auscultare; hoc illius caussa certe est. Adde quod non in loco Christus Iudaeos ea de re reprehendisset, videlicet u hi aliud multo gravius his exprobrabat, Odium, inquam, quo ipsum prosi quebantur, adeo ut de . ipso interficiendo consilia agitarent; haec enim materies est eorum lum quae antea vv. 37. 40,

tum quae postea Christus dixit. Itaque λαλta loquela in hoc Ioco, aeque ac in Matth. XXVI, ra et in Marc. XIV, 70 graec.,

significat pronuntiationem modumque loquendi ex quo quis, cuias sit, quo genere, quo patre natus, agnoscitur. Christus dixerat se eae Deo processisse; subiungit posse hanc suam originem Iudaeis manifestam fieri, si modo eum Ioquentem audire vellent. Nemo autem non intelligit Christum verbi immutatione usum esse, et nomine loquela ros significasse quas loquebatur, sicut eum pater docuerat V V. 26. 28. 38. Habes ta Vum argumentum quo Christus se ex Deo natum esse confirmavit. v v. 44. 45. Christus una comprehensione omnia dicta complectitur. Iam, quemnam Iudaeorum patrem appoliaverit, aperte dicit; diabolum eum esse. Iudaeos, ipsum Christum interlicere quaerentes V v. 37. 40, Veritatemque aversalos V V. 13.

24. 32. 37. 40. 43, opera sacere putris sui v v. 38. 4l, quippe

qui homieida suerit ab initio, et mendaae, et pater mendacii. Huic, non Christo qui veritatem diteret, eos credere. v. 46. Tum quam iniquo mortem ei maeli in niur, quem de nullo peccato reum arguero queant, imo qui nil nisi veritatem pos docere studeat. v. 47. Consectarium. Conser v. 44. v. m. In Christum aperte tandem loquutum iam illi contumeliam iaciunt.

120쪽

cAPUT Oerxv v x 1llvv. 49. 50. Christus primo in torpellationi respondet. Soea, quibus Iudaei offendebantur, ideo loqui. ut patrem suum

honoret; non ergo propterea contumelia assiciendum se oSse. De hac lamen non expostulare, quippe qui non quaerat sti riam suam, quoniam est qui quaerat, eι iudicet.

v. 51. Deinde illud uv. 31. 32, quod Iudaeorum animos

in ipsum concitare coeperat V. 33. re Polit. Et gravior argumento confirmat: Eos, qui, quae ipse docet, exsequentur, nonari rnum morituros; nam illud in aeternum, non verbo videbit ut adverbium, sed nomini mortem ut appositum iungitur. v v. 52. 53. Ex quo gravior Iudaeorum ossensio, deque duobus Christum inlorrogant. v v. 54. 55. Christus primo secundae interrogationi responsum dat, sed oblique. Neque enim aperto dicit so lilium Dei esso, sed si ego, inquit. glis χο me ipsum, si per meipsum hanc mihi gloriam arrogo, ut habear pro Dei filio, gloria mea nihil est, patiar eam nihili fieri; verum est Uater

meus qui glorificat me , qui mihi illam tribuit, is, inquam ,

quem vos dicitis quia Deus vester est, et tamen adhuc non 9novistis eum patrem meum osse. Ast ego nori eum utpote Patrem, et, si id negavero, si disero quia non seis eum, si me silium eius esse infitias i vero, ero similis vobis mendar. Habes in his argumentum, unum e multis qua o Ioannis evangelium

suppeditat, quibus confirmatur Christum Dei filium esse. V. 56. Bespondot deinde primae interrogationi. Quod attinet ad Abrahamum, inquit, quem mortuum esse dicitis, is eaeultavit et retera. - Non aliud dies Christi significat quam diem quo Christus tandem ortus fuerat, vel potius lempus aetatemve qua vixit in terris, in summa Christi prapsontiam inter homines. Hanc Abraham vidit, tum mente per fidem

illustrala, quum vivoret, tum e loco in quo eius Pt e ter rum hominum piorum animae, ut captum ipsis a Christo recluderetur, exspectabant. V. 57. Iesus iam iam annum vitae quartum supra tricesimum expleturus orat, ipsaque oris gravi ias dignitasque sortasse ossicio hant ut maturior ni is aetatem pra so sorro t. Tum, qui eum alloquebantur, qua ipsct esset aetate, ignorabant.

Adde quod a tribus ci viginti saeculis, quot sero fuerunt Di iligod by GO le