장음표시 사용
101쪽
rio modo inter se alia stos ob alia beatus,ob alia miser praedicabit
Sed redeundum ad id de quo prius dubitabamus: ex illo. n.tortalle etiam id quod nunc quaeritur,considerabitur. si igitur fine spei hare oportet, & tuebeatum unumquemque dicere,non ' si t,sed prius erat beatus: quomodo absurdum non est,si quando est felix, non uere dici potest de ipso id quod ei inest: iccirco quia eos qui adhuc uiuunt,ob mutationes appellare felices nolusemus: felicitatem p stabile quid esse ac minime mutabile: fortunas uero saepe circa eosdem reuoIui existimamus
Ad primam dubitationem reuertitur: ut ex eius solutione,ea quo* quae postea in q-stionem venerunt,expediantur,ea erat de Solonis sementia, qui neminem ante finem vitae beatum dicendu censebat.auget tamen prius dubiudia maioremq3 absurditate inducit. Momodo.ninquit,non est absurdum,si quis finem expectans selicis alicuius eum 'ost fine Mistum dicat.no et, tuc fit beatus, sed quia prius sueri .ut ille,qui ait,inesse id quod affuit,quando non inest veru minime dicere videatur hoc Vero inquit,Obsortui S mutationes:quiam stabilem rem quandam esse felicitatem existimamus, quς Uirtutum earum'; operationum finis est Virtutesci; sunt habitus in quorum obliuione probi viri, quia secitdu eos vitam traducunt atin operantur,nunqua incidunt: sortunae vero adeo mutabiles sunt, ut circa eo de muniero reuoluantur. .ncontingit,in idem e bona fortuna in malam delabatur: econtra e mala in honam deueni/x O. O.
Perspicuum enim est,si sequi fortunas Iimus,nos eundem felicem, rursus miserum saepe esse dicituros:Chameleontem quendam,imbecilliter* stabilitum felicem ficientes.
Vtrinq; hic dubitationem consti tui vel n. si mortuum selicem appellamus, verum dicemus non asserentes inesse aliquid,quando inest,sed quando non inest id quod prius init, re iam praeteriit,ec propterea non amplius inter ea quae sunt conumeratur:id quod est a surdJ: vel si vivente adhuc selice vocemus, ei qui fortunae obnoxius subiectusq; sit,sesicita tem attribuemus: t eius mutabilitatem sequuti eundem modo selic modo miserum saepe simus appellaturi: aloe ita selicem Chamaeleontem quenda: infirmiterque stabilim faciamus. hoc per transsatione ab sdifices ec statuis impium est alijsq, omnibus quae supra basin aliciua collocari consueuerunt.Ui quodcpaLex his si firmiter fuerit stabissitum,diu consistit: si imbecilliter qualibet ex causa cito ruit,ac deiicitur:id mod selicitati minime conuenit,que ab omnibus sicut dissi est irma at p immutabilis existimatur. Chamaeleon vero anima quoddam est tali natura praeditum,ut facile ad vicinos colores immutatus in icientiu oc ios Hugiat.
An sequi fortunas minime reistum est: quippe cum in ipsis,ut bene uel ma . leuiuamus,nequausitum sit: sed ipsis humana uita sicut diximus, soluti ino, Ido indigeat.sed in operationibus secundum uirtutem felicitatis: in contrariis
contrarii praecipua uis collocata est. Hinc primae dubitationis, quae erat aduersus Solonis sententiam, solutio incipi nubire ctum minime esse inquit,sequi sortunas in beato vel misero dicendo eo, qui ex inrtute vi
ot vel bene Vel male vivamus, non in fortunae,sed in nostra potestate consistit si enim bene viveremus, fortunae asscriberetur, nunquam beati, sed semper miseri etamus r qivpecum bonum nostrum ex incerta instabiliq3 red ederet,nem haberet pol rem aliqua causim certam ac stabilem,in quam reserretur quid praeterea erit nostrum eme absolute ii nostrum bene esse est a fortuna atq; iccirco instabile ac fluxum cum tamen id inrationaliamma dc intellectuali considerςtur quae insitam in se habet vitam,a corpore penitus lepar l .atque hoc de nostro esse absolute dico. neque indiget anima fortunis, cauae hominibus
ec ut sint: α cum persectionem suam adepta suerit,ut uene tuit uam Praestat Ii uni
102쪽
ria vita ea est, fortunae necessariae sunt,ut superius dixit philosephunaetioes hominimi in vita humanam Uita appellans,in quibus externis bonis tanu instrumentis opus omnino est. praecipua vero felicitatis vim praeoptass53 dominium operationes secundum Virtutem sibi υendicant: sicut miseriae re insciicitatis,illae quae malae sunt, ac vitiosae . Qiuemadmoduenim felicitas ctc miseria:& virtus Sc vitium sibi mutuo adueriantur.si igitur ex actionibus secundum virtutem selicitas,ut sinis,consequitur , Uirtutes vero ex electo sunt,atque in nobis sitaec quonam pacto sortunas praesidere felicitati dicendum est mana licet bono in ex sternorum prosiperitatem felicitatem pleri P appellent: eorum tamen opimonibus assimili minime debemus,qui abso ratione iudicant: qui cum verum ignorent,quod iris apparetio solummodo beatum putant: rationeq3i eglecta sensum sequuntur: nihilq; aliud suave. aut Praeclarum,aut elegans in vita elle exiistimant, u quod cerni oculis potest 'Attestatur autem huic sententia: 8c id de quo nunc d ubitauimus. in nullo enim ex operibus humanis, sicut in operationibus secundum v rtutem firmistas est . hae siquidem stabiliores etiam scient is uidentur : atque ex his ipsis stabiliores, quae praestantiores: eo quod beati in his maxime S assidue uis uere consueuerunt. hoc enim simile causae est, qudd in ipsis obliuio nulla
contingit. i. Quod modo in quaestionem veni inde originem habuit, v stabile quid felicitas existimabatur. non oportere igitur, inquit,sortunas gelio talis causas dicere, sed virtutes id de quo nune dubitauimus, manifestat. si n. stabile quid felicitas est,quo modo quod instabile est, id est fortuna,esse causa eius poterit virtutes Uem,operationesq; quae ex ipsis pros sciti tur humanarum omnium rerum stabilis smae sunt: ut scientias quoq; ipsas firniitate ac stabilitate excedant. facilius siquidem fiet,ut qui habitum scientiae sit consequutiis,eius obliuitaturasi probus ac bonus vir i recte agendo in vita deturbetur,eumq; bonum operandi habitum amittat. 5c tamen scientias inter res maxime stabileScollocamus.atque ex his ipsis, imquit,vimnibus stabiliores,quae praestanuores: eo quia propria virtutum cum sit stabilistas in praestantioribus magis augetur.cuius incrementi causa ea est, quod beati in eis ma/xime re assidue traducere vitam consiueuerunt, hoc enim est,quod in virtutibus ec praecis in puepraestantissimis contingere obliuionem non sinit: quippe cum aflidua earum Sc nutis quam interrupta actio ipsas quasi sustentet ac sulciat. Cum duae igitur propositae sint sors tuna ac virtus,ae inter se in hac oratione utraessi altercentur. 5 altera sit insirnia atque instabilis,aItera natura insitam stabilitatem habeat fitq; Ualde immutabilis: viri ex his Lelicit, iis quae res certa ac stabilis est,causam attribuemus,sii recte iudicare velimus norene omunino virtuti stabilis enim ac firmae res stabilem quoque esse causam necesse est . praecis Puam igitur vim in selicitate virtutes, non sortunae habent. Sed prius principium ec calisam virtutum esse felicitatem dicebamus, quando ab ipsa exorsi a principio progredi do finiuinius: quo modo igitur nunc mutato ordine felicitatis causam virtutibus assignamus . V erum nihil absurdi est, si secundum aliud atque aliud genus caus e virtus ae felicitas .mutuo altera alterius causae dicantur: sicut in artibus,earumq; finibus fit.in unaquaq; enim arte si unde principium motionis prouenit,consideramus, ipsa ars causa est: si ius causa fit motu finis ob quem re ars est inuenta, re opera secundum eam exercentur . sic itaque quae animam ad finem , 5 res exequutionem ducit, virtus est: finis vero di persectio imi est felicitas.
Inerit igitur id quod quaeritur,ipsi feliciaerit* per totam uitam talis.semo
per enim uel maxime omnium ea aget contemplabitur, quae sunt securiodum uirtutem: fortunas que pulcherrime serer,atque omni ex parte prorsus
,, accurate atque apte : quippe qui uere bonus 5 quadratus ab sique uitupe=
Id quod quoebatur,erat, an posset felix in mutatioibus serruns beatus permanere. Qin Hirrur,inquit,non ex sortuna est selicitas:praesente beatitudinem felix et in mutatione sortia. Me c seruabit semper. vel maxime omniis quae in ipso ranci in homine insentan conlepia
103쪽
tvs TnATII IN MORALIUM ARIs T. coitibus actioni re quae simi secundum virtute,immotus persistentia actioni a recie.stione ea Mit,quae in vita tractantur negocia etin speculationibus ero-umcum ratio/ne Ec vi ratiotiis omnia in vita operatur: qirae ciuide-rario & mens acti appellari consumici quae vitalibus appetitionibus & ipsis sensibus praesidet,per ipsos* dc eum ipsis opes
rans optima quaein exequitur,ac perficit,nihilq3 impediri a fortunis ullis poteris,sed pernis nebit semper in bono,seretq; ea quae occurrent,Pulcherrime,5 omni modo, re vere cum aptitudine 5c conueniente cura ac diligentia: ut i eque in aduersiis costernetur,ne inprossi eris efferatur ac tumeat. siqv dem vere bonus est oc plane quadratus,hoc est recte ac M/ni iter stans: per transsationem a' corporibus quae hanc figuram habent: quae in quamlibet partem proiecsta ceciderint: quadrata basi innituntur,ac recta semper insistunt.qui vero ita I. se habet,a' nemine qui mentis compos sit ac sapiat, vituperari merito potest.
Cum multa aut sint,quae a fortuna eventu Gqugdc magnitudine es paruitate inter sedisserui, paruata secunda uaduersia uits nullum momentu afferre Gerspicuu est: magna uero & multa si bona sint,beatiorem uita reddent: nam
& ipsa sunt ad augedii ornatum idonea,& usius ipsorum pulcher honestus
est. si eo tri eueniant, premunt,ac laedunt beatitudinem: quippe cu 8c molostias asserant,& multis operationibus impedimento sint.
Propositum Aristotelis hic est, dubitatione soluere quae ex Solonis sententia orta erat, neminem ante finem vitae beatum dicendum esse statuentis:ex sortunarum instabilitate arii infirmitate quae ex contrario in contrarium facile mutari possunt. Unde sequebatur,neque post mortem certam ac stabilem beatitudinem futuram et ut saepenumero is quoque qui ex humanis decessiiset,ex contrario in contrarium mutari facillime posset ob nepotum sortunas quae ad mortuos ex communicatione vivorum cum illis, spectare etiam videntur. Sed uitia felicitas essentiam suam non in sortunis, sed in anima, eiusque virtutibus habet, sicut definita est, cum eam elle operationem secundum virtutem diximus: haec consideranda sunt in his que beatitudo statuendar externa vero bona adiutricia solummodo existis manda,non autem eiusmodi, ut ad essentiam beatitudinis explendam necessaria sint. siquis dem neque artium instrumenta ad habituum ipsarum artium essentiam faciunciunde min definitione quae quid sit eorum esse,declarat,assumi consueuerunt: sicut neque in definistione felicitatis,sortunae. atque iccirco qualestunque sint,ac quomodocunque contingant fortunae,exturbare selicitatem a natura sua nunquam poteruntiatque haec quantum ad vim soli itionis explicandam dicta sussiciant. nunc verba Aristotelis consideremus.Inquit igistur, cum ea quae ex sortuna eueniunt,magnitudine re paruitate inter se disserant , manis sum est,tam secundas res quam aduersas si paruae sint,nullum momentum vitae amerreri dest nullam in vita felicis,quatenus est selix,inducere mutationem posse.sin autem secundae sint re magnae: beatitudinem perinde augebunt, ut extrinsecus apposita ornamenta n
turalem pulchritudinem solent. usucque ipsarum re pulcher ec honestus erit: quippe cum re pulchritudinis quae ex virtute est, ec operationis beati ipsius hominis particeps sit . Id
quod instrumentis etiam contingere consueuit. quae cum quid persecte in arte aliqua abso linum fuerit ornamentum etiam ipsa ex artificioso Opere,laudem que consequuntur. Iin' datur enim saepenumero dolabra & serra re terebrum ex artis persectionesum recte ipsis artisex υsus suerit.Si contra eueniant, id est contraria bonis: siubstantiam quidem sellaeitatis mininie immutant,premunt tamen quasi angustant ae laedunt ipsam beatitue ne dum molestias asserunt,multis que operationibus aduersantiir . voluptates enim αdolores irrationales animae perturbationes cum supra modum contingunt rationem paestare solent: eam quae quasi in nocte constitutam accespitantem saepenumero operarirecte non sinunt. Tamen etiam in his honestum splendorem proprium non a uincum aliquis ob constantiam consilii ac rationis quae ex virtute prouenit, fert patienter multas ac ma/is.
gnas calamitates: nec tamen id iacit eo Q stolidus sit, sensucu carescida et est vistus,nem laudabile:sed quia generosus,ac magnanimus
si operationes uiis domingiunt,quemadmodu diximus:nullus ex beatis miser essiceretur . nunquam empta odi'sim quippiam,ac prauum ac
104쪽
Haee est eius rati5is solutio, quaevnacii fortunis immutare felice aiebattat* ita stabilita
tem felicitatis tollere ac firmitate videbatur. Na si sortunae dominae vitae minime sunt,sed operationes secuiusum Virtutem,ut superius diximus: quo modo aliquis ex beatis essici miser pot: 5c operationes eius in bono semper perstiterent,& num ipse odiostina ac praua quippiam agat: s. n. fortunae mutationibus appetitiones quo eius atm actiones comutarentur,in peiusq; delaberentur:estici et ipse miser ex beato posset.sed cum ea quae donMnium habent,in bono conseruet,permanet etiam ipse in bono immutatus ac stabilis.
Na eu qui re uera bonus est,ac prudes,decore oem fortuna perferre,et pro . . ficultatibus semper pulcherrima quae I atl optima agere existimamus.
Fortunas debemus vel Ut instrumenta,vel ut subiectas materias esse existimare.sicut igitur boni artisces minime artem amittunt, si aliquando Uel apta instrumenta, vel materiam habilem non inuenerint: ita beatus si in sortuna aduersam incidat,miser non essicietur:operabitur.n.quatum in se erit etiam ex talibus: Sc in a luersis quom decorum seruabit, aget msemper pro facultatibus optima. optima autem dicimus, quatenus praestare is potest, qui malis ec instrumentis,ec subieritis utitur.
Perinde ac duce bonu prς senti exercitu maxime bellice uti:& statore ex datis coriis pulcherrimu calceu facere: atq; eode ino reliquos artifices putamus.
Exercitus exemptu ad instrumentu reserendu est . utitur. ri exercitu imperator tanu
a xo strumento ad hostes debellados: coria vero materiae vim obtinent, in quae sutor tari in miteriam sorma calcei inducit.Bonus.n. est dux Sc imperator non qui omnino vincit: sed qui praesenti exercitu ita Utitur, ut in besto oportet. Na debet imperator,s copijs inferior hostibus fueritialiqn vel conflictu detrectare, q3 modo quo licet,Dorii saluti consulere: vel in pugna quide venire,sed prius tamen explorato 5c modo quo ussuri hostes in prstio sunt,et loco quo pugna est comittenda ,arte quada ac ratione milites suos disponerciato ita in praelium descendere.liaee at* huiusmodi si secerit,exercitu utetur maxime bellice. dixit autem praesenti exercitum t quantitate exercitus, qualitatEq3 significaret. Ex histi.viris a Iaduertere debet imperator quanto exercitus suus vel superet, vel superetur. adde quod eo versho uti etiam manifestauit exercitum in instrumentum esse si impitim rusus enim est instrui. ,o mentorum .nam de sutore recoriis non udixit , sed pulcherrimum calceum conficerenquippe cum materiae conueniat,ut illud ex illo conficiatur. cum enim materia nihil aliud se
testate, quam formae ipis, priuationem que ipsarum in se habeano ea utpote priuata formae essiciuntur.sicut tur ec in his re in reliquis artificibus bonum esse eum qui agit, non ex operis persectio eiudicamus,sed quia id quod,licet exequitur,quantum re instr meta re subiecta permittunt: idem quoi in felice faciendii est.si.n fortuita non aspirent, vinctiones eius in eo persectione non consequantur: satis erit si quantum in se est,licet aduersa fortuna impediat,bene ipse se gesterit: ut in eius quom actioibus fortunt improbitate minime obstituata elucere selicitas posssit.
in si ita est, felix quidem miser nunqessicietur: beatus tamenno erit, si in. ὸς Priami calamitates iliciderit.
si ua se habet,inquir,res de felice, sicut dictuni est,ut ob fortunas mutarie selicitate in miseria non posui:non erit tamen beatus, si in calamitates incidat,quae Priamo contigorunt: quippe cum beatus ille sit apud ciuiles, qui in omni genere bonorum prospere vitam tradiicit. quia igitur felix id tenet n quo vis honestatis probitatisq; consistit,nem ab eo reflcedit: miser neque esse neque dici potest: quia tame externa omnia aduersi experitur,ob id
Nel etiam uarius quida erit,ac mutabilis. ne p. n. uel sacile uela quibuslis bet infortunηs,sed a multis & ingentibus a selicitate dimouebinari
ν ου, Cum dixerit felicitatem stabilem rem esse,atin eiusmodi,quae auferri facile non possit τ
ostenderitq; eam vel aduersantibus sortunis permanere,modo ex virtute conserinta suerit perseeuornitaςst, inquit,et selicitatis dominium in virtute consistit eamda operation bi τfelix ob aduersitates fortunae misis quidem effici nunApoterit: non tamen beatus dicetur stingentibus calanulatibus maximis que opprimatur. sed neque eraevarius,ut in contraria
105쪽
leni utetur modo in hanc,modo in illam partem propendes: id olaod etiam in qualis
ni velleratratque hoc obselicitatis stabilitatem. neque. facile ex liuobitur: in a paruis aut paucis infortun is,haec cinna quaelibet appellauit Aristoteles. sed si
ex taTu diici rursus felix in paruo tempore, non poterit: sed si
modo id licet,in multo quod a ac persecto tempore continget,si in eo magnasiliduas ac praeclaras reS fuerit consequuxu ' . ci, ni iEt hoc etiam subiungit,ut non esse sacile confirmet felicet hac illac iae ari,scit inlit e quadam esse constitutum. Ex talibus enina, inquit,id est infortuniis nequaquam rediν linte ruris in selicitatem polliet aliquis paruo in tepore: sed si modo id licet, id est yt felix fiat Dost ma nas 5c multas calamitates: in multo quodam ac persesto tempore essicietur,si in eo tem re magnas ac praecla ras aliquas res fuerit adeptus : id est magnis ac praeclaris alia quibus uvetit bonis persectum vero tempus appellat,quod ad finem usque vitae γω
'REu di lux minuς eum felicem dicamus qui ex persecta uirtute
operatur: ternis p bonis abunde fuerit instructus,non quolibet tempore, sed per se isto an addendum qui & uicturus ita est, S secundum rationem uiota deiuncturus: nam futurum incertum nobis est: selicitate uero fine,ac perfectum quid omnino 3c prorsus constituimu ' . - . .H: non de eo Mice inai a' principio bona usus sortuna usque ad vitae finem in seIicitateoerseuerat: sed de eo dicit,qui e bona sortuna in magnas-multas calamitates inciderit, et rursus ex aduersis in secundas res redierit. Unde etiam quinde re ambii a loquatur ,cum interrogatione quadam orationem. subiungit atquis,inquit,e pros ra in aduer in forti nam delapsus,atin ob id beatitudine priuatus iacuerit,*rursus in humili eo casu in subiis mem statum reuiaetur semper virtutis stabilitate coseruata: quid prohibet quo minus ea selicem dicamus,qui expersecta virtute operatur etiam in aduersis, a calamitatibusq; sues rit reuocatus bundanteq3 externorum bonorum suppeditatione non breui quodam te Dore sed toto vitae curriculo affluat e cum vero inquit an addendum qui re victurus ita Asecundum rationem vita desuneiurus: oc reliqua:non aliud quippiam significat, sed diu si interpretatur id quod dixerat:perinde ac si ita inquiat persediam vitam eam appelato cum & in reliquo tempore ira traducitur. i.in pro eris rebus quae aduersiae sortunae sit
Hiere' 5c fitiem secundunt rationem.l. pro virtutis suae, α Uitae ante actae ratione ac digii tate consequitur. NAM futurum incerna nobis est propterea,inquit, haec dico quia eraterna 8c uuae t sortuna proficiscuntur, instabilia sunt atque incerta . iccirco stabilienda res est ut in ea verum seruetur. F E L I C I T A T E M Uero finem ac persectum quid ommnore dirorsus constituimus, ut persecta vita etia opus sit,in qua tota omni ex parte ac neceDDrim si futura est persecta, num coseruetur. Omi Iino. Omnibus modis, omniq3 ex parte frenifica prorsus vero cofirmati adverbiu necessario notat idest graece παπι η - παντ-rvi παση i omnino omnes modos comprehendar, quibus humana bona accipiuntur,id est animae corporis ec externa. animae bona fiunt,Vt superius diximus,scientiae fc virilites: cor Doris critas,robur, pulchritudo, di id genuScaetera: terna, gloria,sortunae Tosperitas, liberorum procre alio,amicitia,& quicquid aliud eiusmodi est. videtur aute merito hic sors unas anucllare externa bona, si, quae in nostra sacultate non sunt: siue casu,siue fato, siue erimunt orouidentia ea euenire qinsipiam dixerit. amissiones enim εc acquisitiones externorum bonorum non casu tantum,sed ex reuolutione etiam uniuers,& prouidentia euenire existimantur.
Si uero ita est: ex ijs qui uiuunt,beatos eos dicemus quibus haec quae dicta sunt, S adsunt,&aderunt: ac beatos quidem ut homines.
Concludit ea quae dixit.n1 si ita se habet res,vt diximus: beati illi dicerentur, quibus α sunt.& aderunt haec: quae dicta suntihoc est non solum post finem vitae beati illi dicerentur,qivbus per totam visam & usque ad fine bona antedicta suppeditarum veruda anteq
106쪽
hois vitae illis contigerin modo hoc adiungatur,ut sine ulla interruptione bona haee Der mistam vitam perseuerent.non.n.solum quibus adsunt,sed etiam quibus aderunt: uvione eum oporteat cum praesenti suturum consentire: ut ita beatitudo firma, aloe immutabilis honunes:id est quatenus hominum naturae conuenit: ouoru υitainassiduo fluxu,variam mutatione costituta est.nam intellec iusis aediuinae naturae aIius
genus est beatitudinis: quippe cum in statu essentiam suam habeat,nullis 3 obnoxia mutastionibus sit. Ventur aut ea Uerba,cum inquit,quid igitur Uetar quo minus felicem eum dicamus recalicta ab A ristotele mille ob sententiam Solonis, qui neminem assterebat.licet
Bene ac feliciter vitam traduceret,ob futuri temporis incertum euentum ante fine vitae beatum eisse appellandum.nimii.n.prohibebit,quin aliquem beatum appellemus modo id addito detimus: si bona usque ad finem vitae illi suppetent.
sed posscior fortio ad destinctos pertineant. Cap. XI.
s Ed de his quidem hactenus definitum siti fortunas uero posterorum aloe
amicorum omnisi dicere nihil conferre, longe esse ab amicitia alienu.quin etiam opinionibus contrarium uidetur. Cum tamen multa sint ea qu ue, niunt,uarias habeant differentias: S alia magis,alia minus pertineat: saetiis latim omnia distinguere prolixum at* infinitum uidetur: si autem uniuersi liter ac figura dixerimus, satis fortasse erit. a hoc quom dictu prius fuerat, selici homini opus es e ad beatitudinem &posteros
rum ec amicorum prosperitate,ne ex eoru c5icatione si in miseria aliqua eisent constituti beatitudo impediretur: ec modo dixit,nihil impedire, quin eli aliquis beatus possit ou per se rectui uar, Sexternis bonis satis aiuuat,qualia' noeeli artis ipsium seiungens:iccirco hoc insere.De felici per se hactenus dictuis: sed quid de nepotibus,amicisq; eius dicemus nunquid horusortunae colarunt illi aliquid,an nihil si dicamus nihil,valde ab amicitia alionum videbitur: nam quemadmodusii ille id toleraret,ut comunionem ullam habere cun potum amicorsiq; rebus nolle esset danandus quali ab amicitia, societateur alienus: eodem modo etiam nos idem crimen subibimus,si hoc conueniens αξ definienatas.qinnetia coiissiro opinioni fuersabiniur,quae Omnia amicorum cola siue bona,sive mala cisse statuit.praeseratim cuni homo ex mansuetudine mutuam beneuolentia,quae ei natura inlita est,sbciale ae coicede animalis. ut praeternaturani eius esset insociabilis haec assectio. quare hoe reo diandu est. iasoniam vero ec ex iis quae eueniunt, variae sunt ditaretiae re mailnitudine et
paruitate: α ex fam aribus ite atq magis,alij minus coniuncti fiunt:id quod ex iamiliaritas sum variis quot dimerentiis euentusigillatim distinguere & ea quae eueniunt,oc necessitudines prolixum ei se rumis videtur, infiiutum etiam dicamus. satis igitur erit si uniuersalis ter ac figura dixerimus. nam figura at*Uniuersaliter dicere confusam magis, di obscura cognitionem exhibet singularia vero ac particularia cum sensu percipiantur clariora semneriunt, atque euidelitiora.
Si uidelicet quemadmodum 8c ex eius calamitatibus aliae pondus ac momentum quoddam ad uitam asserunt,alliae Ieuiores uidentur: sic quom ea que amicis similiter omnibus accidunt. V VHinc incipit modum communicationis cum selicibus statuere eorum quae nepotibus et amicis contingunt, uniuerialiter ac figura quadam,ut pollicitus fuerat, eorum disterentias exponetu:ac primum quantum ad maius re minus attinetesicut enim, inquit,ex infortuniis 'ripsi selici contingu*,alia grauiora sunt,momentumo; quoddam ad vitam imminadaviterunt. alia Ieuia ac nulla digna consideratione, quantum ad vitae mutationem Oectat: sic quom ea quae amicis similiter omnibus contingunt. amicos hic comuni nomine appellat ecso posteros,oc reliquos qui alioqui amicitia conivrusti sunt. nam si amicissinia.iσίλτατα Attici filios imminat,cur absurdum este debet,si amicitia absblute de omnibus dicatur,qui ouoν uis modo amantur stac de causa videtur dixisse sintiliter omnibus,quasi omnes sub ide ami taenomen simul contrahensanquit autem eandem etiam in his dicterentiam fortunarum
107쪽
''' 'rari si, uero ealamitatibus disserentia ea est,uiuentibus ne,an mortuis contingant. quae sane' multo maior est, u si nefariae res ac dirae in tragoediis 'Vetandi eorum quae posteris 3c amicis cotingunt. V aliam ratio
nem habent erga felicem dum vivit,aliam post mortem augens vero hy Aristoteles multo maiorem disterentiam esse inquit,si dum vivit selhc,u ubi excessit,aliquid posteris eius re amicis contingat:usi in tragoediis grauia ac munda repraesententur quae praeexisteti ai t. orius facta ac pr terita postea in scenam inducantur, id .προυπα m. i. praeexistere hic indetur significarem si tunc fiant,quando inducuntur.longe enim distat praeteritas te imitemur actiones intraordiar an quae tunc agantur, quando imitatio finoportet igitur hanc quoque disserentiam in felice cosiderari praesente ne eo an absente & mortuo posterisci
atuue amicis aliquid eueni t . in . L. .
Magis autem fortasse dubitandum de uita defunctis, an boni alicuius uel contrarii possint esse participes .uidetur enim ex his etia si pertingat ad ipsesquippiam,sive bonum siue contrarium : exile quoddam ac paruum id elle,uel Blute&simpliciter,uel ipsi3 in . m. 'Μaetis autem fortasse. i.conuenientius est,ut dubitemus. talis autem sententia est. magis sane'. Q ea Quae superius diximus,dubitatione dignum illud est,an mortui boni alicuius aut contrarn esse participes possint. deinde quasi solutionem subiungens, videtur enim, inouit,
ex his adest uuae in tragoediis repraesentantur. sicut enim in illis imbecilli prorsus re umbrastili Quodam modo de ne os attingunt ea,quae de ipsis in imitatione rei dicuntur,vel aguntur:ita quom hic,licet ad eos qui Mices fuerunt,post obitum concedamus aut bonum ut contrarium quippiam peruenire:imbecillum id,nulliusq3 mometi vel absiolute,vel illis esse dicemus:ab lute 5 simpliciter,si suapte natura eiusmodi fiteriuillis, v quavis magnu αse sit deiunctis tamen imbecillum MPὸruu ςst' - Θ e
Sin minus tantum saltem ac tale: ut ne* felices eos qui no lunt,facere: ne leos qui sunt,priuare selicitate possit.
Siquis, inquit,ea quae familiaribus accidunt,attingere mortuos dicantantum attingentatua eo modo,ut neque eos qui non sunt,selices reddant,si bona sint: neque eos qui fiunt, si sint contraria,in miseriam inducantacum eatenus eos respiciant,quatenus amicis eorum ac necessariis contingunt. e re . I- 'Conferre igitur quid desunctis prosperi amicorum luccellus uidetur limili modo etiam infortunia : ita tamen ac tantum ut neque felices reddere inseli,ces,nem quippiam tale essicere ualeant.
Haec eandem sententiam quam praecedentia habeuiccirco cu clara ex illis sint,non opus est,ut ad eorum explanationem quippiam dicamus. Quia 'licitas bonum fit honorabile potius, illaudabile. Cap. XII.
YIs ita definitis de selicitate consideremus: utrum ex ηs,sit quae laude, arix I potius quae honore digna habetur. nam eam non esse inter iacultates reo ponendam manisestum est.
Ad aliam quaestionem de selicitate trasitum facit. nam cum ex bonis alia diuina E,alia humana,ec diuina honorabilia appellemus, quippe qu existant, oc sit pra laudem sint,no nore, ob praestantia digna habeantur: humana vero laudabilia dicamus,eo Q honore interiora audra tantum , ec commendationes consequuntur: alia quoque humana etiam ipla sint,quae in utracp partem sumi possunt,ita ut oc recte facere valeant,re peccare: aloe ob id potentiae & iacultates nuncupentur:cuiusmodi nonnullae artes inueniuntur, ut medicina, thetorica,ec gubernMori iam quatit in quibus ex his,honore ne an laude dignis rebus, 3 4
108쪽
crari vM PRIMUM. T3 an in saeustatibus felicitatem statuat: atque eam esse sa Itatem negata propterea q, anceps. minime est. felix enim quatenus infelix, peccare nullo modo potest.Cum hoc igitur repudiarit,inrit deinceps sic ne inter laudabilia,an inter honore oegna reponeda selicitas.osses dethselle eam supra ea quae laudantur,interq; diuinare honorabilia bona conumeranda.
Videtur autem omne laudabile propterea laudari, quia qualitate aliqua praeditum est,& ad aliquid quodam modo resertur. iustum enim & sortem, 8c omnino bonum uirum,quinetiam uirtutem ob actiones 8c opera solemus laudare: robustum quoque,&cursui habilem,& unumque pexat is,no alia
de causa, let qualitate quadam praediti sunt,& ad bonum quoddam, honesitum* quodam modo se habent.
C uni velit selicitatem a Iaudabilibus separare, Sc inter honorabilia referre,qindna pro prium Iaudabilium sit, quid item honorabilivmideclarativi cuius proprium inelle selicitati
inuenerit,in eius ordinem ostendat felicitatem este collocandam.omne igitur,inquit,lauda
hi Ie ob id laudatur,quia qualitatis alicuius boni particeps est,re ad aliquid re icit,id est ad opus quod perficitiae exempla producit,eius quod qualitate quadam boni praeditum est,
iustiani & sortem,Sc omnino eum qui ob bonam qualitatem nonus est:& virtutem etiam ipsam.nam cum dixerit re omnino Donum virum/siabiungit quinetiam virtute stati iens etiam ipsam in Universitate eorum quae laudantur: quippe cum omne etiam quod laudaniri procoueniete sibi virtute Iaudem adipiscatur.& laudamus haec,inquit,ob actiones ec ope ra ad quae reseruntur: quae perficere consueuerunt. at phaec ad animam spectant.quia Uero cormiralia quoip nonnulla Iaudem merentur,ea etiam enumerat. nam robustum corpore,& cursui habilem, & vniique eiusmodi ex bono corporis habitu laudamus: propterea Q etiam ipse qualitate quadam bona affectus est, re se habet quodam modo, id est prominpte ad bonum quoddam 5c honestum.robustus quidem ad id ,ut ad pondera oc renitentia
obniti valeat: cursui habilis, ut celeriter locorum interualla pertraseat: quae utrasy quia pro tempore Vitae humanae conserunt: oc bona 8c honesta sunt.
Atque hoc ex deorum laudibus perspicuum est.nam cum ad nos reserunωtur,ridiculi uidentur. id autem contingit ex eo P laudes per resationem,ut di: so ximus,essiciuntur. Ad confirmarulum id quod modo dixerat laudabilia videlicet ex eo Iaudari quia qualistatem quandam habeant,α ad aliqua, id est opera honesta reserantur: hie deorum laudes adducit. qui enim eos Iaudant, inquit, dignitatem eorum imminuunt atque eleuant reos: pro gloriosis 5c claris ridiculos reddunt:cum ipses ad nos resertit,hoc est nobis comparat: nsdemur quibus nos dignos existimant,quod in nobis per relationem fit, id etiam in ipsis iacientes na in nobis habitus corporales vel animales ad actiones quae ex ipsis proueniunt, ec operationes reserentes ta Iaudes constituunt:propterea q, non semper agimus at w operamurat cum natura diuina non eiusmodi sit,ut aliquando in habitu maneat ociosa,aliquando in producendum habitum deueniat: sed perpetuam, nunquam interruptam operatione' εο habeat: merito non idonea es laus existimari des erilaus. n. per relationem, sicut diximus, hahituum ad operationes sit:ipsa vero diuina natura in operando esset uiam suam obtinet,ne pab habitu ad actum deuenit.
At si talium est laus,optimorum sane nullam esse laudem constat,sed mamius quiddam ac melius,quemadmodum uidetur.deos. n. beatos ac felices dicamus.beatos item dicimus uiros eos qui maxime diuini sunt.
Si laus testum est,hoc est eoru quae per relatione laudantur: non debemus optima inter laudabilia collocare, scit maius quippia ac melius de ipsis dicere. Geplsiq; ex eo Q videtur assumit. Videmura, inquit,maius quippia u laudes sint,diuinis naturis attribuere:cum eosso beatos felicesq3 praedicamus. idquoa in viris etiam maxime diuinis ficimus.viri autem hu iusmodi illi sunt,quicum es materia hac non re illi quidem,sed affectu prorsus seiuncti ex era carnem re mundum excessesint,super omnia quae visui subiecta sunt,vitam traducunta
intellectum tabent cum diuinis naturis versantem,aegem entem: sinaper: in opain
109쪽
me viuunt,a' ptima Iure sine ulla interrutione illustrati.
Simili modo etiam bona.nemo enim felicitatem laudat, quemagmodum iustitiam: sed ut diuinius quid ac melius,beatam rem dicit,ac predicat.
Cusubstantias dixerit eas quae optimae iunt audari minime debere,sed beatas,felices praedicari: subiungit nunc idem in optimis rebus esse faciendum: quas per excellentia bona appellat. cuiusmodi est selicitas arem enim, inquit,selicitatem laudat quispiam,quemadmocrum iustitiam. iustitiaar. cum habitus animae iit, habet quo referatur,ad suam videlicero rationemaelicitas vero operatio ipsa esse definita est: ut ad aliud referri minime possit.na si posset,operationis operatio alia concederetur. atm ita finem haberet,5 non ipsa est, finis: licci; infinite oratio progrederetur. Iccirco non laudatur sellicitas,sed beata prsdicatur:utpote diuinius quid ac melius u virtutum habitus sint.quae sane in anima quae per virtute perseionem consequuta fuerit,semperq3 a superioribus potentiis illustrata continuam operastionem nunquaq; intermissam coseruet,in actu semper existit:id quod sola res ipsius experientia confirmari potest. sicut. n.sensuum operationem circa se bilia non ratio est qus des monstrat,sed experimentum: ita circa intelligibilia intellectus operatio,cius experientia cognoscitur: nec ulla doctrinae ratide percipi ab inexpertis satis potest. dulcedinem enim meliis qui id non gustarit,cognoscet nemo:lic nem in intellectus operationis cognitionem v niet quispiam,qui expertus eam aliquando non fuerit.
Recte etiam uidetur Eudoxus in defensione uoluptatis principatum ei aD tribuere. ex eo. n. Φ non laudatur,cum bonum sit, indicari existimabat eam rebus laudabilibus esse praestantiorem. talem autem esse Deum,& bonu ψοsum censebat: quippe cum ad haec reliqua etiam referantur.
Philosophus fuit E udoxus: is cum voluptatem laudaret,principatum es asscribebat, momnia quae apud homines laudantur,excederet . nam cum sonum eam este statuisset,vides reto eam minime laudem aliquam consequi apud eos qui hominum laudationes composnunt: ius praestantiae esse id argumentum opinabatur: quippe quae ea excederent,quae laus dem mererentur Talem eiu ni esse Deum & bonum ipsum dicebat,ad quod reliqua omnia relata bona dicerentur, utpote ad similitudinem eius existentia.Deus vero re bonum per diuersa idem est. Eudoxum igitur probat, v conuenienti modo in defendenda voluptate usus suerit.
Laus enim uirtutis est. Idonei enim ad honestas res agendas ex ea essitiuntur. Comendationes uero operum sunt,tam anime a corporis simili m odo.
Haec inquit ut felicitatem supra ea quae & laudantur re commendantur, esse ostendat. Iam enim id est εγωνος vinivis est: εγνα. aueuest commendationes seu laudationes,opersi ipsorum. Laudatur, inquit,virtus,eo ψ ex ea quae habitus bonus est,ad honas honestastres agendas idonei homines efficiunturiopera vero commendantur simili modo re corporis ec animae,quaecun .sex virtute ipsa emanant,ac proficiscuntur. at felicitas 5c supra virtutem est, re supra ea quae ex virtute proueniut. iccirco laude quom sit superior neces le est. animalia vero opera ea sunt quae ex habitibus animae,id est virtutibus,artibus,scient is pro ficiscuntur: corporalia,quae ex corporis habitibus emanat.corporis habitus sunt vires,sensuum integritas,agilitas adcursum,sanitas, M siquid aliud corpori inest,quod laude digna habeatur. na quae per corpus bene honesteq3 agdnar,bonis animae habitibus etia ipsa assctibi consueuerunt:m v anima ipsa sit,quae re e corpore utatur,rectem operet .nam si vistium in anima dominetur,mala bona etia ipsa corporis evadunt:cum male per ea operetueanima, malesta corporis obsequio Utatur.
Verum haec exacte tractare sorsitaneorum magis est, quorum Iabor in laudatio ibus conficiedis uersatur.nobis uero satis id esse debet: q, ex his quae diximus,ex honorabilibus persectis rebus esse selicitatem constat.
Quia de laudibus & comendationibus,quas Graeci επα&ως, sei ἐγκύμα appellant, no=nulla hic dixit:quibus subiectis.sutram conueniant:at haec dixit, nsi ut de ipiis ageret,sed
ut tantum felicitatem supra ipsa esse demonstrareuiccirco posteau pauca quaedam de ipsis
110쪽
LIBRUM PRIMVm γε disseruit,quantum scissicet proici proposito satis est,absellatisrem ira stationem ipsorum in ad eos reiici qui in litiiuscena irebus laborare consueuerunt:ipsem ad propositum orastionem reducit: perspicuum ess 'inquiens, ex his quae diera sunt, ex honorabilibus peris elisa; rebus esse felicitatenuatque iccirco honore,non laudibus neque commendationibus
esse ὀignam. Videtur autem & ex eo ita se habere,quia principium est: huius enim gratia reliqua omnia omnes agimus. Principium uero&causam bonorum honorabile quoddam ac diuinum statuimus.
io A lio quoque modo felicitatem inter honorabilia censeri ostendit.principium enim est, i ut causa nnalis. Ob felicitatem siquide caetera omnia omnes agimus,ut postem reliqua consequuti fuerimus ad huius perfectionem deueniamus. at principium di causam bonora honorabile quoddam ac diuinum esse confitemur: honorabilis igitur ac diuina felicitas est. De duplici anima parteae metutis divisione. Cap. XIII.
QVoniam igitur selicitas anime per uirtutem persectam operatio queda
est: de uirtute considerandum uidetur. hoc. n. modo serrasse essicietur, ut melius de selicitate etiam contemplemur. io M os A ristoteli est,ut in his quae ab OB traduntur,si in plures libros diuisa fuerint,in fis, ne praecedentium de sequelitibus praemoneat, quibus agendunt siti ut libri hoc modo ii ter se apte cohaereant,ac conruulentur. Propterea in tur Q in toto hoc primo Nicomachiorum moralium libro de selicitate tract/uit: in si cudo vero de virtute in uniuerseti est dispi laturus: iccirco hic praeoccupat quod est insequenti libro explicandum: ostenditq; subsisquentis argumentum ex praecedente necessario dependere. Nam cum selicitas animae per virtutem perse stam operatio quaedam sit:necessarium prosecto est,ut de virtute iam conssideremus. inde. n.esiicietur,ut melius de selicitate etiam ipsa contemplemur.virtus siquide ad definitionem felicitatis absoluenda assumitur: unde si de virtute didicerimus,clarius des finitionem felicitatis percipiemus: quippe cum omnia quae in definitione alicuius sumtitur, clariora quod definitur,mani sellioraq; esse debeant.explicat enim natur1 rei desilitior, quam si vel ex obscurioribus,vel ex aeque obstin is constabit explicare nullo mo poterit.
Videtur autem&is qui reuera ciuilis est,circa hac maxime laborare.pro Φpositum enim eius est,ut ciues bonos,legibus* obtemperantes esticiar.
Idem probat ex studio quod qui re vera ei ullas sunt,in ciuitatibus adhibent: maxime in virtute elaborantes, ut ciues di bonos re obtemperalites legibus efficiant.
Alcν huiuste rei argumentum tam Cretensium quam Lacedemonio rum Iegislatores habemus. E os qui re vera sunt ciuiles id madere ut subditos sibi ciues virtute praeditos reddant,optimorum ciuium Minois re Lycurgi exemplo ostendit: quorum alter Cretensium, alter Lacedaemoniorum legislator extitita
Et si qui alii tales extiterunt.
Vt Solon Atheniensium re aliorum alii.Mosen. n.vereor inter hos conumerare: quippe qui a Deo legem acceptam Promulgarit,supraque hominem populum instituerit,ac re xerit. Qui vero non hoc student in ciuitatibus Sicere, stis nullam suorum ciuium cura ha/bent, licet neq; boni sint, nem legibus obtemperent: falso ciuiles appellantur.
si ciuilis facultatis haec consideratio est,patet inquisitionem hanc Perν inde atque a principio proposuimus, futuram.
Conssiderationem de virtute ciuili ficultati conuenire his quae modo dixit iam ostedit: '- ut consentaneum sit eum qui ciuilem tradere disciplinam proposuerit, quaestionem quoius de virtute pertractarealicit rursus qualis haec de virtute futura fit mi iratio. quemadnaoρ
dum scilicet a principio proposuit.id autem erat, pro subitast a materia ita de ea disputationem mertarontal ex iis quae esse aliter possunt,non ex necessassa concludere.