장음표시 사용
131쪽
seluisiuituperatur, sed qui quodam odo ita assicitor: ex uirtutibus & ustiis & Iaudamur 8c inruperam . preterea irascimur & timoniis sine eleetioe: uirtutes uero sunt eIediim es quaeda,aut non sine electioe existui. Ad hsc,ex assectibus moueri dicimur,ex uirtutibus uero et uitiis non moueri,sed quoda modo disponi.propterea nem facultates &potetiae sunt: quippe cu neque boni ., neo mali ob id dicamur, absolute et gere possimus: nein laudemur aut uituperemur.addem iacultate pditi 8c potetes natura siimus: boni aut mali, sicut superius diximus, natura minime efficimur. si ergo uirtutes nem affectus sunt i onem iacultates: habitus necessario stini. quid igitur sit uirtus gne,ita dictu est.
,stem tria haec quae in anima fiunt,e5numerauit: i n quo ex his virtutes statuendς sint, considerat .pluribusq; ostendit eas in nullo alio u in habitu esse colloca das: ita ut habitus genere sint,ati habitus optimi: Ut deinceps demonstrat. propterea aut inquit ex virtutibus iasi moueri nos,sed dis M.t.assedi os quoda modo este,quod est διακειδω,quia ex quorunda opinione virtutes impatibilitates quaeda sunt,ac tranquillitates PROPTEREA raeipsacultates 503otetiae sunt id est ex iis quibus virtutes no esse affectus demostratu est,easdeminime esse potetias osteditur. m.n.ob id dicimur aut boni aut mali,quia absolute agere possimus.in nonnullis tamen Geplaribus no ragere id est'μβειν sed afficia. ταχcis reperitur.Boni autem aut mali natura non efficimur,sed electione:ea enim quae natura sunt,ali roter immutari assuetudine nullo modo possunt. Unde fit, ut neque natura neque praeter na turam sint virtutes, sed assuetudine comparentur. De duplici mediocritate inm msubsim . Cap. VI.
O Portet autem ut no selum ita dicamus, habirum esse uirtutem: sed qua
lis nam habitus ea sit,quoque explicemus. dicendum est igitur omnem virtutem & ipsum id cuius est uirtus bene asseetum reddere,& opus eius bestne eiscere.exempli gratia,Oculi uirtus & oculum ipsum,& opus ipsius bonuficit: quippe cum oculi uirtute fiat,ut bene inspiciamus. simili modo equi uirotus & equum ipsum probum efficit,& ad cursum,gestandum sessorem, aesustinendos hostes idoneu. Quod si omnibus ita se habet res,uirtus quo hominis nihil aliud erit u habitus ex quo Sc bonus homo ipse efficietur,et bene opus suum reddet. quo modo autem id fiet,& antea diximus,& nucet esse manifestum poterit: si qualisnam sit natura ipsius uirtutis contemplemur.
Cum genus virtutis esse habitum definierit: disseremias etiam exquirere vult quae spes ciem constituunt. sed prius tamen comuniorem quanda virtutis definitionem assignat: doinde eam priuatim homiliu accommodat.quies praecipuus scopus his in libris ae finis est.
I n omni igitur re continua ac diuisibili aliud plus, aliud minus,aliud squale accipere possumus: atque haec uel quantum ad ipsam rem attinet,uel qua notum ad nos.aequale aut inter excessum&desectum medium quoddam est. ae
rei quidem medium id dico,quod ab utro P extremo sque distat: est unum
& idem omnibus. quantum uero ad nos,quod neque modum excedit,neqire deficit: id ψ non unum & idem apud omnes est uerbi causa,si dece plura sunt,&duo palicar sex media accipiunt quantum ad rem : quippe quae ex equo Scsuperent,& superenturiid quod secundum arithmeticam ratione meatu est.
Cum superius ostenderit virtutes esse mediocritatest idem quom nunc apertius demonstratainquit.n.in omni re continua ac secabili anmlius aliquid ac minus dari:s id et necesse' esse quo p ut aliquid concedatur,quod aequale sit. ubi vero haec satis per se manifesta sumpsivaequale Guae ad mediumplus ae mmus ad excessum di desectu reseruis nominibita
132쪽
xr x Ru M s E C u D v M. νγ. ira tractatis conrode ad id quod uul confirmandum descenda Argumenti autem coelusio talis madini nonanire diuitibili re plus re minus 5 squale sumere polliamus: ase us aut α actiones diui sibiles sunt: in his igiturμplus es minus et squale et inuenietur. deinde cummit, licientias mediis quod in ipsis est ,coniectare, virtutetuonini scietia esse exquisiuiore: colligit,uirtute quot medii quod in actionibus et affectibus est, esse coniectrice, aloe inde mediocritate. Sed quaerendit Midetur,quo modo,si in continua ac diuisibili re haec coliderastin, in amictibus et oc actionibus inueniri possint in quibus virtus versatur. quippe cu a citis 5 actiones quatitates minime sint: sed assectus qualitates sint,actiones sub qualitatem et ipsis reserantur adde quod voluptas qua ex assectibus oc actionibus consequi dicit, praes' i , terv q, ne ipsa est qu1titas:ii nullo tepore circa ipsam uersatur. quemadmodum visio: vinein quatu ad Ῥs attinet,admittere diuisione pollit. Hula dubitati dista sortalie occurrena dum est,υt dicamus voluptatem,licet in tempore esseruia eius non perficiatur,esse tame toatin intena tu qualibet sumpti teporis parte: ut quatenus operationis naturalis perse cito ac finis ei non sine tempore eatenus sitipraeterea id perspicuu est, omni actioni in quiverIatur virtus,adiunctu este tempus quatenus igitur est in tepore, re tempus continuum est ae diuisibile,eatenus et ipla diuisione admittet. Item redixerit secundu a ctus nos moueri,et motio quippe qus in tepore efficitu diuisu ne patiatur: sequetur,ut affectus quom ne Φ motiones sunt,diuidi et ipsi possint. movemur autem secundum affectus re Meli menter,& leuiter. quinetiam actiones vel motiones quaeda sunt,uel per motiones existat. t. Eo Noniam igitur morales virtutes circa actiones 5c affectus versantur: actiones vero et assectus cum motu fiunt & in tempore:tempus autem qualitas est 6c diuisibile,similli modo
motio qus in ipis fit: sed in quantitate diuisibili plus & minus re aequale inuehimire essicis
tur proculdubio ut in assectibus re actionibus eadem diuisio reperiatur. ii Quantu ad nos uero non ita est accipiendum. no. n. si alicui dece minas comedere multum est,duas parum: sex ei Alipta comedendas prscipietina sor
tasse id quoque ei qui sumpturus sit,erit uel nimiu uel parum: Miloni quide
Parum: nimium autem ei qui exercitatione incipiat. Ide in cursu 8c ludia con
siderandum est. I ta igitur unusquin scientis alicuius particeps excessum 8ci, in deseetiam segiens,medium quaerit,aissi eligit:ac medium quidem no rei, sed quod quantum ad nos medium est.
Medium in virtute quant si ad nosconsideraridebet: id quod exemplo declarataion.n.si circui dece nianae multu,aut duae parum sunt: sex et praecipiet alipta secundu arithmeticam proportionem: na etiam hae alicui eriit nimi'illi. qui primum incipit se exercere:alicui paeriam,ut Miloni. Milone Crotoniata intelligit, qui viribus-robore corporis adeo oessia Perauit,ut tauris humeris gestans per stadiu ingressus fuerit. de eo. millud fertur, in cum domus in quacum sociispythinoricae disciplinae causa veruitare consueuerat,parte quada rei pentino q' a casu subrui iter,ita ut oesialam esset oppressiura: ipse eoiastim ruinosum pa.- rrima subim subnixusq; corpore tantisper Iabri tectu sustinuerit: quoad oes incolumes.. riui e essi. rantum tamen virili robur arboris cuiusda Miribus resistere non potuit.G.n.
forte per syluam qualid1 iter saceret, viditietq; stipite quendam quem lignatores ditandore nequiuerant,cuneisq; adactis reliquerat: ipse viribus suis fretus eu aperire aggressiis est magnoi re manuu*pedu nixu nihil aliud ericit, G ut dissiliret cunei. quibus excussis It
gnum iterii magno impetu in se rediens eum Vehemeter constrictum tenuit. atinita predaseris miserabile praebuit aruic igitur parum essent sex minae,alteri nimiu. nam in omni mentia naedium non Unum est, sed quod unicui est accomodatum. verbi causa, sutor non una e statuit mediocrem calceumr sed qui pedi meo aptus est,is mihi est mediocri qui exc
abiit. ΣὶΤV3 drii x,minor si pedi meo conueniat. Idem in singulis artibus cingulis: peraso eratur.
si in si omnis scientia ad medium spectans, atq; ad ipsum sita opera diriges ita opus bene abseluit: ut de bene abiolutis operibus illud dici consueuerit,ut
neq; demi ne* addi quicqposse lateamur: quasi excessus 3 desectus quod
133쪽
bene est,corrupat: mediocritasconseruemsi boni igitur artifices,ut nune dicebamus ad hoc spe stantes operatur: uirtus uero or arte exactior est et melior, queadmodum etiam natura: ericitur proculdubio ut ea medii coniectrix aecollimatrix sit.
Argumenta est minori. sit. nars quae inserior est virtute,ad accomodatu unicus cp mradium Getans bene opus suu exequitur: multo magis virtus quae Omni arte milior,exquia sitiorin est, idem iaciet 'licut etiam natura.melior siquidem arte est etia naturarandia i tur ii ram sed virtus tamen adhuc melior est . quippe cu nitul aliis sit u persectior naturam ipsa quae finem suum persedie consequuta tuerit. Qiuod si ita est,etricietur,ut votus media quod ad nos spectat,coniectrix sit. .
De morali loquor: h .n.circa affectus Sc actiones uersatur cin quibus exo
cessiis & desectus S medisssst: ut 8c doleat & confidat aliquis, cupiat SI ab .
horreat,irascatur et misereatur,ac demu istetur et doleat magis et minus: at lutram hec non bene. na qn oportet,dc ob que & erga quos,oc cuius cauia, et ut oportet,ligc facere,medium e stati optimur id quod est ipsius uirtutis. Si, mili modo circa actiones est excessiis & desectus Sc mediu.at uirtus circa aD sectus aetioes uersatur: in quibus excessias peccat,deseetus uituperatur,meo dium uero et laude et rectam exequutionem consequitur.Hsc autem utraque ad uirtutem pertinent. mediocritas igitur queda uirtus erit,cum medii ipsius conieetrix,collimatri X psit. . -
De virtute morali aut intelligendis esse inquit,quae circa actiones anulusq; vertati mouibu, excessus cc desecitus 5 mediu reperitur: ut in intellectuali mediocritate nulla elleostendat. iis. n. oportet,ut mediocriter intelligamus,mediocriteri sciamus, excellum B in pnitione vitemus: sed quanto magis scire possumus,lato melius est . mediocritas liquidein affectibus actionibusq; eise debet, quae media quantu ad nos spectara ipsis eliciar.
sumus.n.timere re magis oc minus, quoru neutrum bene se habetaposuimus et mediocrister id quod virtuti ascribitur:circinatium suas habet: ut quando oportet oleamus aut letemur,ec ob quae, ec cuius cauti oportet occi in actionibus item est excellus G desectus ec medium.potest.ii quis supra modu etiam pecunias expendere,si plus u Oporteat,iargi, tur: potest et insumptu deficeressi minusqdebeat,ope nepotest 5 mediocriter,cum occvantu re quale deberseruatis quoq; aliis circinat is expetuitrid quod ad virtutem pemnet. mediocritas igitur quaeda propterea est virtus quia medii scrutatrix,coiectatrixleu.
Praeterea peccare multis modis possumus: malum.n. est infiniti,ut Pythagorici conlaetabant bonum autem finiti: recte agere uero uno modo tantum
licet. at* iccirco illud facile,hoc dissicile est. facile siquidem est a stopo aberrare,sicut ipsum attingere dissicile. ob id igitur excessus Sc desectus uitii est,uiro
tutis mediocritas.nam Simpliciter bonus est,sed malus omnimode.
Vitium in excessu oc desectu, virtutem in mediocritate cosistere, aliter conatur demo strare:peccarea .inquit multipliciter possium ,recte agere vero uno tam modo: hoc Pythagoreorum auctoritate confirmat.illi .n. cum duos ordines statuerent, bonorum Unum, alterum malorum,in hoc multa re infinitarin illo viiii & finitum collocabant. nam cum dis
xiiset malum. n. est infiniti/id est ordinis illius in quo infinitum ponebatur, ut Pythagores coniectabant: addidit, /bonum aut finit in t pote quod 'de illi opinabatur: postea paucis his
interpositis oratione continuat,recte agere vero inquiens uno tantum modo. hoc. n. res eratur ad id quod dixerat,peccare multipliciter possumus. quia vero peccare multis modis locet, facit id sacere. aberrare. n. ascopo facile est,dum ves indextram vesin sinistram,vel in superiorem, ves in inferiorem partem iaculamur: at cum scopum ferire Unico tantsi modo possimus, assequi id longe dissicilius est sic quoq; recte agere difficile est.hinc patet vitii excessum ec desectunt,virtutis vero esse mediocritatem quippe cii mediocritas una tanta
134쪽
fit,excessius re dest eius duo modi vitiorum existant: quinetiam excessus unusquita comtingere multifariam possit,cum vel augetur vel minuitur,ite desectus, cum vel minias oel magis a medio ipsb desitat, mediocritas vero nisi uno tantum modo existere n5 possu vim enim est medium ut dictum est.
Virtus igitur est habitus electivus in mediocritate quantum ad nos consi stens: qus quidem mediocritas ratione praefinita sit: atque ita,ut prudens prefinireta mediocritas autem duoru uitioru,alterius per excessiim, alterius per
desectu at 3 deficiunt ab eo quod fieri debet,alia exuperantro 3c in assectibus Scin actionibus: uirtus uero medium 8c inuenit,& eligit.
Recte assignatam esse hanc definitionem perspicuu est.habitus.α est,ut superius demoti stratum fuit:electivus,ut ascientiis di stinguatur,quae licet habitus eii 1 ipsae sint,causam sua tamen in Hectione minime reseruntain mediocritate consistens,partim ut circa quid negocium eius sit, licetur:partim etia ut a quibusda assectibus separetur,qui in mediocritate quadam etia ipsi consistunt, non tamen duorum vitioin: Ut Uerecudia,ec eiusmodi uicut ii setius etia ipse Aristoteles ostendet. fiunt. n.laudabiles,et in mediocritate quada constituti
non tamen virtutes,aut vitiorum mediocritares. addidit praeterea in meaiocritate quanta ad nos ut eam inungeret,a mediocritate,quae in re consideraturaeum vero postremo su
iungit qui quide mediocritas ratione praefinita sera viiijs eam omnibus excludit aram vitia quom ex Electione dependent,non tamen recta ratio praescribuntur,ut inde mediocritastis nome sibi possint vendicare.ratio.n.recta est quae mediocritatis terminum in actioibus praefinit, ut nes citerius recedendo, in WIterius progrediendum nobis sit. at ν haec fatis ad definitionis absolutionem, ab eq; faciunt:reliqua explanatiois causa subiiciuntur. na quia dixit Virtutem in mediocritate consistere,quae ratione praefinita inqua ratioe praefiniti do at,exponit,ea proculdubio qua prudes praefiniret. de qua deinde mediocritate intelligetidum sit explicataeum inquit,duorum vitiorum eam esse,unius per excessum,per desectum alterius: tum quo modo per excessium aut desectum vitia dican esse,declaraneo.so in
actionibus ec affectibus vitia uel modum excedunt, vel ab eo deficiunti virtus vero mediamsum re inuenit 5c eligit.
Quapropter substantia quidem&ratione quae quid sit res exponit, me, diocritas: quantum ad optimum autem spectat,& quod bene se habet:extre
virtutis lubssantia videtur, ouippem per mediocritate inueniatur .sed sicut in demonstratioibus praecipua vis in causa est,quae etia medius terminus dicitur:sta quom in definitioitibus siqui salsumere eam pot,ob quam tale esse id quod definis tur,ostenditur: optime quidnam sit unumquod ,definiet: qua de re in posterioribus res 46 linorqs satis dictum est.causa.nrut unaquae P virtus existat,in assectibus 5c actiossius meamitas est.quod autem extremitas sit in eo quod bene se habet,illud vero nodissimile iis est qui ab ipsb Aristotele συμπερ sum; οἰοροι .conclusorii termini appellantur.exeplicavLa,eum definimus quid sit quadratio,cum.s mediam lineam in proportione Aquadratoriam inuenimus: eiusm- definitio causam reddit, suam ob rem quadratio fit: cu vero dicimus quadratiram esse, maltera parte longiori figurae valequadratum inuenimus: conclusionem asserimus. nam ubi demonstrauit geometra,id quod i media linea lateru altera parte longioris figurae resultat quadratum,aequale esse figurae quae ab eis ipsis lateribus contisnetur: inducit post conclusionem hoc modo: aequale igitur dataefigurae altera parte Ionagiori quadratum inuenitur. Idem in virtutis definitionibus est.qui. α eam in assectibus ecso actionibus mediocritatem esse inquit, is substantiam eius definit,cur virtus sir,explicatrqui veruxtremitate in eo quod iane se habet,eam esse dicit,quasi conclusione infert nam quia in auectibus oc actionibus mediocritas est ex eo fit, ut extremitas quom in eo quod bene se haber, existat stilistantia. ii virtutis inniediocritate nines illius extremitatis quae
est in eo quod bene seseli et,causa eius quodam modo est et ut haec deis uosum dirimi ra
135쪽
llvs TRATII IN MORALIUM ARIs T. virtutem esse extremitatem, quasi conclusio Petilla prior cauum etiam contineat,ob quam extremitas ipsi adueniri si in hunc modum dicamus.virtus est habitus electivus mediocritatis circa assielius re actiora quae recta ratione praefinita sit,ipsius extremitatis quae in eo est Ouod bene se habet. Nditulli vero sunt, qui dubitet,quo modo virtutes eisse mediocritates possint. na sine excessus nem desectus in affectibus & actionibus praefinitus estiae eo acuae oraefinita non suiu, mediu statui,ac sumi nullum pol. nullo modo virtus excessus ec dessectus dui est in actionibus re affectibus,esse mediocritas terit nem. n. vel audaciae tersint i ix alicitiis oscriptus est,quovis a gredi oporteat, ut audacia se,vel umiditatis,& 13 ntatum est uuantu ad rem attinet,illud circa quod virtus consistit. na id ab extremis tau liter distat, neq; esse ullo pacto polliet,nisi certo aliquo fine ac termino extrema conclud eontur hoc vero circa quod versatur virtus,est respectu nostri medium, respectum nostri
mediocre est ac moderatum sed si quod desit atque exETouantum ad nos no dissiculter inueniri potest: mediu quossi quantum M nos attine istae percipietur.H uc accedit, v ea virtus duoru vitiorum, non duoru vitri terminoru m I ritas dicatur: locum non trabet eiusmodi dubitatio: si dixerimus,si malus in excessiudesectu praefinitum modum non habet, ut certo quod fine terminetur: nem meum eora
certum esse ullo modo poterit.no. n.terminorum medium Virtus quaerit,sed deflexionum, declinationum si ad terminos. neq; medium hoc ex mistione extremorum mediu dicitur, ut fuscum: non.rLomnia quae media aliquorum sum, ex eorum mistione constantur. nam in
. x αοῦς quaecte se habe tu,nmistio extremorum,
emit: id quod etiam in virtutibus contingit. bonorum Praeterea ec malorum mediu neq;iosum ex c5mistione existit: ne qui incipit proficere,ex probi re praui contusioe medius vltortiae est: neis sex inter decem dc duo ex eo medius est numerus, quia ex utror temneatione editerit. sed neque incoininuis medium ex terminorum mistione emcitura oue etiam circuli centrum eius figurae medium est ex ambitus seu circularentiae comm tane: ut ex his omnibus pateat,eile nonnulla media,qus non ex mistioe extremorum, stata sua ipsorum quantitate media snt . a . .
Nem tamen omnis actio,omnis anectus mediocritatem admittit. nono
nulli. n. sunt assiectus, qui statim uel ipso note cum prauitate implicatur: ut ma s levolentia,impudelia,et inuidia:et ite adti5es,ut adulteriu, furtu,homicidi omnia. n. lisc&huiuscemodi ita appellatur,quia non excessus ipsoru aut de
stetus,sed ipsa mala sent: ut nullo modo possit quispiam in ipsis recte agere, sed peccare semper necesse sit: neque bene,aut no bene se gerat,dum quatenus& quando, dc quomodo oportet, adulterium committit: sed dum absolute
unumduodo horum iacit continuo Pςςςςx' . - . . - M. α Non omnes affectus nem oes actiones admittere mediocritate inquit:qina nonulli a ctus sunt.Qui quando ut oportet,& quatenus oc erga quos oportet,seruatusta at is condi/ 46tionibus fiunt,in mediocritate consistunta quando vero amplius u ofrtet,& erga quos no oortet mouentur,ec omnino circustantias aliquas ex his transgrediuntur,in excessu fiunusitat in desectu, cu deficiunt,minus a debet aliquis assicitur. vi,si irascamur quo modo,et ouatenus ecerea quos oportet, mediocritas est. si amplius il oportet,& erga quos no do emus excessus: si minus Goportet,& non erga quos debemus, desectus irae est. Idem in actionibus contingit nomi ullae n. 5c mediocritatem & maestam&desectum ad uri. si L admittere medis
uidia impudentia in arietibus: in actionibus adulterium, iurium,&homicidium. γ. et uenire inuidiam aliquam possumus, quae aut mediocritas sit,laudeq; mereatur,aut 'di
modum, ituperationeq3 digna sit,sed absolute omnis praua est: simili mo malevol mec impudentia.Idem quoque inactionibus memoraus mauisestiun inme*.n in adulteo
136쪽
rio, aut homicidio aut furto modus aliquis seruari potest,quo Sc recste agere,& laude consequi valeamus: sed absolute quomodocunq; ea faciamus,malum, re peccatum est. Neque moueri quispiam debet, ii qualidossi incidit,ut adulteria quaeda laude digna esse Mideantur: quemadmodum liquis cum Granni uxore rem habeat,eam ratione ad tyranum interficiendum,patriamq; liberandam sibi viam patefaciatano α id adulterium est existimandu necnde eo nunc intelligit Aristoteles: sed quando intemperantiae voluptatisq; causa illegiumecommittitur. 1 t ei ia homicidium non ille dicitur comittere , qui quomodocuus homine occidicina posset etiam iuste aliquis id ficere,hostem ut latro interimendo: scis qui iniusce α illegitime occidit. I
o Perinde igitur est,ac siquis in iniuste, naue,intemperanter* agendo po
nendam esse mediocritatem, excessum* dc desectum censeat: na hoc modo exuperationis Sc defectiGis mediocritas,exuperati5is ite exuperatio,& desectionis desectio inueniretur. Quemadmodu aut temperantis& fortitudinis nullus est excessus aut desectus,propterea P mediu ipsum extremu et quod1 modo est: ita ne* illoru mediocritas ulla, aut excessus aut desectus esse pot: sed utcum agantur, peccatum est.omnino. n.neg exuperationis aut desectio
nis mediocritas,neque mediocritatis exuperatio aut defectio ulla est. Eo quod modo dixit,clarius ostendat Aristoteles, ad quosda habitus trase,qui maruseste praui sunt. sicinax iniuste agendo aut inteperanter aut ignaue nulla mediocritas reperitu nullus excellus aut desectus: sed toti huiuscemodi habitus praui fiant ac peccantilla in superius comemoratis actionibus με excessus aut desectius,nessi mediocritas est. Sed quaerendu videtur,quo modo in iniuste agedo re ignaue dc intemperater non es Ie ni edi, critate, neque excetuim,ne desectu dicat . cu remissio re intelio in his ipsis vitiis manifeste coniungat. eslE n.ignauus & iniustus ec intemperas alius magis alius minus potet ut hac ristione nihil vetet,quo miliatas oc exuperationis exuperatio, di desectioris desectio reperias tur. Verum excellus oc desectus in vitiis duobus modis consideratur: uno,in ipso eode vistiorcum vel magis vel minus excedit, vel magis vel minus deficinaltero respectu mediocrisso raris revirtutis. priore modo fieri potest,ut dum intenduntur ec remittutur vitia alia at is magis Sc minus vel excedint,vel deficianuatque ita exuperationis exuperatio,et defecti nudesectio concedaturai secundo modo intelligamus spectando ad mediocritate, uperari oris esse excessus re desectus nulla ratione poterit: iram. fieret,ut in ipso vitio, quod absurdum est, mediocritas 5c Virtus existeret. non est igitur neque exuperationis exuperatio, neque desectionis desectio. Ide ex virtutibus quom cognoscere licet. aeadmodum. n. intemperantiae ec sortitudinis ecinomias demum virtutis mediocritate inuenire excessu redesectum minime possumus: propterea φ mediocritas ipsa, tremitas est quantum
id quod bene se habet, certamq; habet praefinitione: ita quoin in vitiis neis excelliis ec desoctus nessi mediocritas est: sed quod ex utra parte virtutis constiturum est,esterum est tos rum excessus,alterii desectus. Temperatiae aut re sortitudinis istius mentione iaci .ec non' aliaruvirtutum ea de uia quia maxime necessarii ec naturales allectus sunt,atqi eiusmoqui maxime auxilio indigeant,in quibus hae virtutes versantur: earum usus invita latis amepatet. Caeterum si tanectus quidam Sc aditones nonnullae probitate non admittunununquid ita quom alq inueniuntur tam affectus u actus,qui ectuario prauitate prorsus caream nonnulla sane etia huiusniodi inueni redimetae non εὶ ut indignatio est re verre dia inter affectus,quae laudem merentur: strenuitas, re tyrannicidium inter actiones, quae Probitatem vel nomine ipso prae se serunt. Mediocritatum inter duo retraitias positio. Cap. VII.
D A T uero non oportet selum uniuersiiliter hare dicere,sed particularibus et I 4 acc5modare.quae. n. de actionibus fiunt disputatiora,si uniuersaliter tractatu comuniores: si particita riter,ueriores stanticirca particularia. ii asstio nes uersam ciuibus conteiitanea esse debent quae dicuntur. '
137쪽
roe EUSTRATII IN MORALIUM ARIs T. Quoniam uniuersaliter de virtute iam dixit,l mediocritas P:vult num singulas .in tes ec vitia destribendo virtutem mediocritate, ilia alterum ex uum,alterum dHectum esse si illatim ostedere.Cur vero dicat comuitiores esse disiputationes quae uniuerialiter tractamur, inde esse manifestum poterit:oe in scientiis quae propriae scientiae sunt, uniuersales rationes non ex particularibus,sed ex ipsis uniuersalibus iidem sibi tactur,ae conntinan Geometra. n.triangulum tres angulos habere squales duobus rectis,non ex particularibus mansulis probat, inductione hoc modo utens: haec triangula figura tres angulos aequales duobus rectis habet: dc haec item nihilo minus: ae singulae aliae particulares: iccirco uniuersale Quom illud enunciatum verum erit, quod oem triangulu idem habere inquit: χd econtrario demonstratione uniuersali hoc ita esse confirmat.1 nactivis vero uniuersalium com 1 oprobatio ex particularibus sumi consueuitavi in medicina fit: in qua caliduremittere ac re, laxare,frigidum contrahere oc condensare ex particularibus confirmatur. item veratru bulem purgare ex eo cognoscitur,oe ex particularibus aliquis eius sume ione fuerit purgatus. E odem modo in virtutibus faciendum est. non.n.sumis virtute esse mediocritatem v uersaliter dixerimi sed oportet,vt unaquam etiam ex virtutibus persequamur , eaq; mediocritate ostendamus:alioqui vana erit omnis uniuersalis tractatio,nisi singulis ac paraticularibus fuerit acc6modata. Iccirco descriptionem virtutum, vitiorum* quae utrinque singulis adiacent,faciendam esse censet,cum inquit.
Sumenda igitur haec ex descriptione sunt .
Videtur enim his verbis nihil aliud significare,nisi descriptionem quandam esse subiuno Σοpendam,in qua affectus quae virtutum subiecta materia est,collocati propriam quita viravitem dc vitia per excessum ec desectum exorientia supposita habeat: quo vi te est e m diocritatem,definitionemq; eius quam superius posuit,viricus p si datim esse accomodatam per inductionem cognoscanius. ad hoc enim confirmandum solummodo haec videt descriptio fieri: nam quae maiore aliqua tractatione indigent, repetita oratione postea in si quentibus libris diligentius explicabit.Descriptio autem subiungi in hunc modum posset. DEFECTUS MEDIOCRITAs EXCEss Vs i Circa
Temperantia Circa Dationem re acceptionem pecuniarum
I iberalitas Prodigalitas Parcificina Magnificetia Decori Iperitia α. Ineptitudo omina Illiberalitas seu Auaritia
138쪽
Circa Honorem dc ignomis viam circanambitioseas Innominata Ambitiositas Pusillam tu Magnanimitas Inflatio Circa Iram o Irae vacuitas seu Ientitudo Mansuetudo Circa Verum
Veritas sciaveracitas Circa Iucundum
Arrogantia testicitas Facetudo Seuthesitas Morositas ae Amicitia Adulatio rescia urbanitas litigiositas seu comitas. Obsequiositas
Impudentia Verecundia Circa Dolorem oc voluptatem ex risquae aliis accidunt Pauiditas Malevolentia Indignatio Inuicias Vnim quod igitur ex hae descriptione 5c designatione, quam subintelligendam emis, breui quadam monitione declarat,ita inquiens:
Circa timores quidem & fiducias mediocrItas sortitudo est. eorum uero qui excedunt, ille qui intrepiditate excedit, uacat nomine: multa enim sunt. quae nomen non habent:qui confidendo exuperat, audax est.at qui&in iis
139쪽
mendo extuperat,& in confidendo deficiliis est ignauus.
Circa timores Sc fiducias mediocritatem sortitudinem ponit,qus utrarum assectionum mediu eligit,atoe agit. qui vero in excessu collocatur,audax plerum appellari cosiueuit: nune
dus appelletur sortasse quia prius usurpatum nomen hoc noli fuerit.nam quonia nulli inueniebantur huiuscemodi, neq; nomen quodpiam vitio inditum est. est autem qui vitio hoe laborat,ille qui nillil omnino timet, ne ea quidem quae supra hominem sunt:vt terrae mo/tuum, ac fulminum terrificos aliquos smpetus. nam in Dieris si quae accidere saepe consueuerunt,et sortis intrepidus est. qui Uero in vitio hoc constituitur insania quadam,ut ita dica, correptus ne ea quidem qus hominum natura excedunt, pertimescite sed intrepidus atmimmotus omnia excipit. quaq etiam audax esse intrepidus videtur,sed diuerso tamen quodammodo: audax.n. praeterv q, non timet: exponit etiam se periculis,in terribiliam praeceps sertur: at intrepidus in eo tantum consideratur,et nihil prorsus timet. et fortasse audax est etiaintrepidus,intrepidus vcson omnino audax,ec praeceps in pericula. At vero duobus eo Iocessibus intrepiditati ec audaciae duos desectus minime Omonit,ut alter in intrepiditate,alter in audendo deficiat: sed unum tantum, quae ignauia est: at id propterea forsitan facit, qtua cu ille qui excedit in timendo, in confidendo deficiat,& qui in cotadendo deficit, prorta in timendo exuperet,nautuaq; reciprocatione haec cum timido conuertantur: fieri non potest,quin nili Unum vitium ex viris p his constituatur. I n audaci vero non idem contis git: non ii.qui in confidendo excedit,& deficit in timore, cotinuo est audax: nam esse etiam intrepiduspotest atq; ita fit ut duo in excessis,unum vero tantum in desectu vitium hie insueniatur. fortasse etiam ob id tantum unum in desectu hic vitili opposuit duobus excessi/hus,ut ostenderet fieri non dissiculter posse, ut sicut in una mediocritate Unum excessium, Unumque desectum constituimus:ita quo pii diligenter velimus cosiderare,duos desectus, duosi excessus reperiam .
Circa uoluptates uero Sc aegritudines non omnes,sed corporales,at* eas maxime quae in tactu existun circa aegritudines autem minus, mediocritas temperantia est: excessus intemperatia. at quia non admodum inueniri cono
sueuerunt, qui in uoluptatibus deficiant, iccirco neque nomen aliquod liuo
iustem odi homines adepti sunt: sed stupidi appellentur.
Circa dolores εc voluptates non onanes,sed corporales esse inquietemperantia medio/critatem,nem etia circa corporales oes, sed eas tantu quae tactu percipiuntur:vt cibi ec potus,ut Venereorum. circa dolores vero minus versati hac virtutem,' circa voluptates pro
pterea dicit,quia a voluptate magis u i dolore ec temperantia 5c vitia ei opposita formam accipiunt: operatioque ipsius temperatis circa voluptat praecipua est: dum quod in ipsis est
medium,eligit.in eo aut circa dolores etiam esse dicitur, i ob absentiam voluptatum minis me dolet.excessum intemperatiam vocat: defeeium carere nomine ea de causa inquit,quia 4 onon admodum inueniantur,qui in voluptatibus deficiant. ipse tamen hos ανασθήτους,id est stupidos, sensum caretura nominat.
Circa dationem acceptionem* pecuniarum mediocritas est liberalitas: excessus & defectus,prodigalitas & illiberalitas seu auaritia: in quibus conotrario modo excedunt & deficiunt homines: prodigus enim in largiendo excedit,in accipiendo deficit: auarus contra excedit in accipiendo,in dando destsicit. Ac de his quidem nue figura quada ac immatim dicimus, hac ipsa breo uitate contenti: postea accuratius de iisdem pertractabimus ac definiemus. Ia socirca pecunias aliae quo sunt dispositiones e quibus mediocritas magnificetia est. nam mUnificus a liberali eo dissere,q, ille circa parua,hic circa magna uersatur. cessus est decori imperitia,seu indecorum,et ineptitudo operaria: defectus
140쪽
desectus paruisicentia: quae uitia disseriant etia ipsi ab ijs quae circa liberalitatem sunt: quomodo uero disteran posterius dicetur. At uero circa honore& ignominiam mediocritas est magnanimitas : excessus inflatio qus dicitur: desectus pusillanimitas. Sicut autem magnificetiae Iiberalitatem corre Mere diximus,ut meo ab illa dis erret, P circa parua uersatur: ita magnanimitati quae in magno honore uersatur,alia quaedam uirtus corre oderHuius cir ca parua ossicium est. fit enim,ut sicut oportet, honor appetatur: et magis etiato uel minus u oportet. unde qui in appetitione hac excedit,ambitiosus: qui de sicit,inambitiolus dicitur: medius nomine vacat.dispositiones quom ipsie inonominatae sunt: ambitiosi tantu,excepta,qus ambitiositas dicitur hinc euenit,ut extremi de media sede decertent.&nos quoque medium interdum amhmosum,interduinambitiosum uocitamus:& modo ambitiolum,modo in. ambitiosum laudamus. inrade causa uero id fiat,in sequetibus dicetur. nunc autem dereliquis eo modo quo caepimus,pertractandum est.
In dandi' accipiendisin pecuniis medium eligit liberalis : at viris extremi in viris* his
αο peccant. riam licet prodigus quemadmodum inquit,in erogando excedat, ec in aecipiendo deficiat: illiberalis vero contra in dando deficiat, excedat autem in accipiendo:interdum ta/men absolute prodigalitas excessus,auaritia defee us appellatur . est enim circa utra , ut dictum est, liberalitas, dationem,ec acceptionem et magis tamen in datione virtus haec elu/cet: quippe cum in ea prscipuam suam operationem exerceat: nam acceptio ex conditione
liberiit contingit, si videlicet magna aliqua indigentia opprimatur. in quo igitur praecipua est liberalis hominis operatio, in eo excedit prodigus,α de isti is Sed quia de viratutibus his re vites in sequentibus libris diligentius pertractaturi est, diffusius quom nos desii gulis his suis locis plura disseremus: nunc pauca haec susticiant.
Circa iram igitur excessiis,&desectus 8c mediocritas quoip est: sta cuno.
3o minibus sere careant,medium mansiuetum,mediocritatem maluetudinem uocabimus.ex extremis uero ille qui excedi iracundus sit,& uitium iracundia:
qui deficit,irae uacuus: 8c deiectus irae vacuitas appelletur.
Post magnanimitatem de niansuetudine di it, eo Q etiam ipsa circa honorem versitur. castigat enim iram mansuetudo,ato id ob ignominiam: unde merito post magnanimitate collocatur,*non post sortitudinem: licet λrtitudo circa iram,sicut haec quoque existat. anquam sertasse non circa iram, si recte dicere volumus,veriatur sertitudo: nam si ita esset,iracundi rtes essent, vel audaces: id quod minime est. timidi enim ob pusillanimit te maxime iracundi conficiuntur. praeterea si sertis ob ira esset sertis eum ira sit vindictae o mutuaeq; ossensionis appetitio,efliceretur, ut sertitudo non per sese,sed ob aliud quid esset virtutiat hoc absurdum est: non est igitur ira,qus seriem hominem faciat. aeredum at tem est, quomodo mediocritatem circa iram & excessiim 5c desectum nomine carere dixerit,cum tamen re mansuetudo & mansuetus a Platoneat ima antiquis philosephis nominetur: & tam iracundia u iracundus antiquum nomen sintra uacci item ac lenti idest aestvr nonnulli a G raecis semper antea suerint arael lauded hoc non iccirco inquit haec nomina ab ipso fuerint innovata,m hil enim praetet αροψιὸ hoc est vacuitatem irae finxiusta quia licet essent etiam apud Veteres haec nomina, in aliud tamen significatum ab mi hic trans ta sunt: nam cum mansuetudo diceretur virtus ea, qua tranquillo ac quiero animo aliquis est,nv quicquam irascituriipse in eum sensum hoc vocabulum deflexit, Ut medioerem diso s sitionem circa iram significaret: m re quando oportet,& ut Oportet, eterisq; circunstantiis seruatis vel irinitur quispiam,vel non irascitur: maniuetumq3 pr itum hac virtute nominauit.Cum item iracundus ille appelletur,qui naturalem quandam irastendi procliuitatem,aptitudinemq; habenipse ad illum traffert hoc nomen,qui habitu eo praeditus est, ut supra modum ira corripiatur.desectumq; irae vacuitatem vocatipraetraea in aius virtus