장음표시 사용
141쪽
ios EvSTRATII IN MORALsUM ARIs T. tibus vitia minime inueni untur,qus ab arietibus denominata sint,circa quos ve statuta In fortitudine. n.qui deficit, ρειλος id eir ignauus,qui excedit udax vocatur . nam licet audax uui graece dicitur, a fiducia nomen habere videatur: ea est graece θαρσος:non ita ta/men est: immutatum erum fuit,ec pro θαρσυς θρασυs dicitur. non secus etiam in remperans lia qui excedit, non voluptuosius sed intemperans,qui defici stupidus nucupatuemili modo iri caeteris.at in mansuetudine cum habitus per excessum ec deiectum ab avectibus iurarint denominati,merito nomine vacare dicti fiant.
Sunt autem etiam aliae tres mediocritates quae similitudinem quanda in ter se habent,sed tamen disterunt: cum enim circa sermonum,aetionu* com imunionem omnes uersentur,in eo sunt disssimiles,q, una circa uerum quod in ipsis est,aliae circa iucundum negocium suum habent: quod quidem iucunduduplex,alterum in ioco, alterum in omnibus uite comercus consistit. Dicenω dum igitur de his quot est, ut magis in omnibus mediocritatem esse laudaΦbilem perspiciamus,extrema uero neque recta, neque laudabilia, sed uitupeo ratione digna haberi.ex his uero pleraque nomine etiam ipsi uacant. sed tentandum tame sicut in caeteris,nomina quoque his inuenire: quo& dilucidior
fiat,& facilius intelligi oratio possit.
Caeserarum virtutum operationes excepta iustitia exercere per sese unusquisque potest. verbi caula temperans,non solum in societate aliorum, verum etiam secum ipse valet temperanter se gerere:dum in victu,in vestitit,in reliquis qus ad vitam traducendam spectant, virtute hac utitur:potestq; id in agendo etiam tantum itur vlla loquutionis occasione praestare. Idem in fortitudine, re libet alitate, at isq; virtutibus contingit. nam ec liberalis cile per se unusquisque potest ruum circa sese ut debet, pecunias expendit: & sortis,dum neq- terretur aduersis,neque secundis rebus facile perturbatur. I ustitia vero licet in commercijs vitae omnino versetur,fieri tameia potest,ut etiam ipsa sine loquutionis necessitate exerceas turat vero hi tres habitus de quibus nunc agit, id eit veritas,amicitia,ec facetudo in comν
Minitate loquendi cic agendi spectantur : ut iii ipsis enumerandis manifestat Aristoteles, , b
Circa uerum igitur qui mediocris est,uerax: mediocritas Ulaueritas leuueracitas nuncupetur. fictio uero si in maius quid qua in re uera sit,iedit, arro
gantia,& qui eam habet arrogans: sin in minus,dissimulatio, qui ea est prs.
clitus dissimulator appelletur.
Cum verum honorabile, maximem assine natura philosephiae sit: circa ipsium nonnulli recte se gerunt oc re oc verbis: nonnulli peccant, atque errant. sed in re quidem inaequali μtas ipsa sat s manifesta est . qui enim neque nragis neque minus quam par sit, sua aut extol lit aut deprimit,est mediocris. In verbis vero quo modo laudabilis sit qui mediocritatem . in Ueritate eligit, considerandum: quippe cum ubiq; & sem t verum dicere eligendum 'sit, nullam in hoc mediocritas seruanda esse videatur.an fortaste aliquando medacio quo uti oportet,vbi id medicamenti ac remed 3,ut inquit Plato,vicem obtinet r quin etia prae dicare de nonnullis etiam vera quando non oportet,ec apud quos non oportet,absurdum te unde qui in his redundar, malus at* arroganserit,non solum qui in maius quid mentis tur. an non dicit eum Veracem qui circa veritatis mediocritatem verutur,sed qui circa vorum virtutem ipsam, mediocremq3 habitum adeptus est.qui sancille est,qui verum seruat, necta id vel excessu uel desectu peruertit ac uitiatain illum ueracem appestat,qui ea quae sibi insunt in hominum consuetudine ita ut sunt, re uerbis 8c Distis ostendit: neque maiorem in modum quam oporteat, extollit,nem minora a sint,esticit,propterea V anteponere Omnis fueritate consueuit ex uitiis uero fietionem in maius,qui excessus est,tam uerbis uia istis atrogantiam uocat, utq; ea est praeditus, arrogantem. cum enim viri αλαlρας apud Graecos dicerentur, id eu arrogantes, qui uel diuinationem,uel uersutiam ut sophistae,
omnino praestigiatorcs proiit nuru et ipse significatum huius nominis ad eos transtulis,
142쪽
qui quomodocun* bona quae in se haben ultra u Verum sit,extollunt.qui vero sibi detrao hunt,minusq3u habent,verbis prae se ierunt, malos etiam spibscile dicit,dissimulatoresq; appellata quippe cum omne mentiendi studium Prauitata colunctum lit nonulli tame suiu, qui distimulationem quam ειρων dicit,non ei id vitium putet,dissimulatorem sutile Socratem asserentes.sed tortasse minime suit dissimulator Socrates: id quod argumento etiaeo constare potest,st a nullo ex amicis,sed a quibusdam at is ingenium eius ignoraribus ut Thrasymacho oc Menonis hoc dissimulatoris. i. ειρονατ nomine suerit appellatus. dicebat enim,ut par erat,se nihil este,nihi', scire,dum humanam sapientiam diuinae compararet: id quod in Platonis defensione etiam continetur. vel fortasse ita modeste de se loquebatur,u ro non mentiendi studio,ied euitandae inuidiae causa: quod cum sit dissimulationi minime vis detur ascribendum. postumus quoip ita dicere,ut duos dissimulationis modos statuamus:
vituperabilem alterum, cum mendacium affectam resterum elegantiae ac modestissimis lem,cum ne inuidiose de nobis loquamur,nostra imminuere consuevimus.
Circa iucundum uero,si est in ioco mediocris facetus,& dispositio ipsa se cetudo est: excessus scurrilitas ,&qui ea est praeditus,scurra: qui autem dericit rusticus quidam,& rusticitas ipse habitus dicituri si est in caeteris uiis conimerciis,qui sicut debet iucundus est, amicus,& mediocritas amicitia: qui exse
cedit, si nullius rei causa,obsequiosius: si ob utilitatem aliquam suam id facit, v adulator: at qui deficit,in omnibus iniucunde se gerit,litigiosus quidam et
Ex reliquis duabus mediocritatibus quae circa iucundum versantur, altera in ioco est: quippe cum iocetur etiam probus vir, sed mediociiter ramen, atque ita ut secum versati. tes oblectet,neminem ostendat: vocaturq; huiuscemodi virtus iacetudo, es qui ea est praeditu facetus. cuius excessus scurrilitas est,cum quis supra modum ridiculis ac iocis nequeri debet,neque apud quos debet,utitur: sed modo risum moueat,oes praescriptos terminos transgredi minime reretur. desectum uero in hoc rusticitatem vocat,cum quis oem proras locu fugit,ac reiicit. Altera mediocritas in reli qua iucunditate vitaecosistit,appellaturmamicitia,cum amicus suauiterae iucunde pro loco ac tempore amici suetudine utiturali iv qua cum aliquis supra modum amicitiani simulat,vultq; ec semper ec in omnibus tu de se gerere,si nullum emolumentum inde sperat,obsequiositas ipse habitu quietaq; eum hasbet obsequiosus: si lucri causa id facit,adulatio,di ipse adulator nuncupatur. QMi vero per desectum peccat, litigiosus dicitur oc morosa
Sunt quoque in assectibus,& in iis quae circa assectus sunt mediocritates
quaedam. uerecundia enim uirtus quidem non est,sed laudatur tanieli: simili modo uerecundus. nam Sc in his alius mediocris dicitur,alius excedens alius deficiens.at. excedens quidem quasi pauidus qui in omnibus uerecudatur: deficiens qui nihil oino ueretur,impudes: mediocris uerecudus appellatur.
vi inraeredum videtur quo modo eum superius dixerit quantum ad assectus attinet,nem laudari quempiam neque vituperari: nunc esse assectus quosdam inquiat,qui laude oc vistuperatioedigni sint.Sed Verecundiam Sc indignationem earumq; excessiis di desectus no absolute affectus,sed dispositiones quasdam rectas vel pravas circa affectus solos consistentes ita inpellat: ut laudabiles quidem sint,non tamen virtutes.virtus siquidem non circa aD sectus solos,sed circa actiones quoque versatur.ut sortitudo circa timores ec fiducias conssistens qui affectus sunt,in cenando tamen & agendo conspicitur. hae vero mediocritates de quibus nunc agit,in ipsis tantum affectibus 5c non in actionibus existunt.ut verecundiare verecundus mediocris pauidus vero qui in omnibus verecundatur,liacassectioe exupeso ransequi in verecundando defici impudens.
ρ In dignatio quoque inuidie mediocritas est S malevolantiae: qui quiden
habitus circa illam aegritudinem & uoluptatem uer tur,quae suseipitur e. iis quae alijs contingunt, indignabudus. n.dolore afficitii cum aliquos pro
143쪽
Ios EusTRATII IN MORALIUM A R I s T.
spera fortuna indigne uti uidet. inuidus uero hunc excedens ex omnibus do, iorem percipit. at malevolus tantum a dolendo deficit,ut etiam gaudeat.
I ndignatio quoque assectuosa mediocritas aegritudo quaedam est ex incligna improboriam prosperitate suscepta: excessus cuius est inuidia,quippe cum inuidus ex omnibus ali tum pro iratibus siue digne siue indigne contingant, dolore afficiatur. in desectu autem malevolum statuit,quem επιχωρεκκαν vocat,id est laetantem ob mala: eo utantum abesta dolendo ob aliorum calamitates,ut etiam gaudeat. Sed enim dubitaret quispiam,quo pacto indignatio intndiae ec malevolentiae esse mediocritas possit. ad eundem enim videtur pertinere,ut ec ob bonorum prosperam fortunam doleat,& ob eorundem aduersam Iara ieiunid quod etiam ipse Aristoteles in rhetoricis ostenditqui enim dolorem ex bonorum prospero'successii siuscipitris proculdubio etiam ex honorum insortuniis laetabitur. quod si ita est: inuidia & malevolentia,ad eundem enim pertinebunt,nullo modo inter se ut exces sus oc desectus distabunt.si vero hae non distent,neque indignatio esse earum mediocritas poterit. adde in neque in desectu esse ipsius malevoli dispositio Uidetur: sed in excessu.nam si mediocris ob prosperam fortunam eorum tantum dolet,qui indigne boni aliquid consoquuntur,ic exuperans ob prosperam sortunam cuiuscu* nullo habito delectu doleti qui deficit,proculdubio is esse debet,qui ex nullius pro era fortuna etia si indignus sit, dolore vllum concipit. Quocirca considerandum illud est,an excogitanda altera aedam medios critas sit,quae indignationi correspondes circa voluptatem versetur,eiusq; hominis sit,qin ob aduersa gaudeat,quae merito improbi patiuntur: cuius nomen tamen n6 inueniatur:circa quam malevolus. i. ἐπιχαρμακοs quasi laetabundu ob mala dixeris, excedat: quippe qui male omnibus velit ut non tam malorum,a bonorum etiam calamitatibus oblectetutiqui vero deficit,etiam ipse nomine careati siti ille qui ex nullius infelicitate laetetur,etiam si digne aliquibus contigerit:hoc modo. DLFECTUS MEDIOCRITAS Circa Dolorem qui ex alienis comm dispercipitur, Ex CEssus z. o Innomitiata
Non dolet ob commoda alicuius Indignatio
Dolet ob comoda tantum indigne euenientia. Circa Voluptatem quae ex alienis incommodis percipitur,
Innominata Non gaudet ob incomma gaudet ovinci alicui . Innominata Gaudet ob ineomoda digne euenientia. Malevolentia Gaudet ob incomoda cuiuslibet. potest tamen etiam malevolus perinde atque inuidus indignabundo esse oppositus: quirem qui qui ilibet malis laetetur,in gaudendost, excedat. nam etia ipse Aristotcles in hune modum videtur 5c inuidiae re malevolemiae mentionem fecisse.eum inuidum dicat ob cuiussi bet prosperam fortuitam dolere malevolum ob cuiuslibet aduersam laetari: nem supra modum dolere S immoderate laetari eiusdem esse videatur.
Ac de his quidem alius erit disserendi locus. de iustitia quoque quia non simpliciter
144쪽
simpliciter dicitur, postea distinguemus.ac de utra v quo modo mediocrita,' res sint,erablicabimus.de uirtutibus item rationalibus simili modo.
Quia iustitia circa communium distributionem est habitus Sc aequalitatis pro dignit, te uniuscuiusq; distributivus,re inaequalitatis quae in commerciis ab exuperatione iniquitatem proueniunt,emendatium,oc propterea longiore indigebat oratione:de ea quo mido mediocritas sit, insequentibus se dicturum pollicetur.
De inituminae uitiorum mutua opp.rione. Cap. VIII. i
i, is Vm tres autem dispositiones sint,duo scilicetustia,per excessum unum, alterum per desedium,oc uirtus una quae mediocritas est: omnes omnis bus quodam modo opponuntur.extreme enim & mediae,& inter se conre riae sint: media uero extremis. nam quemadmodum aequale si minori comparetur,maius: si maiori,minus euadit: ita quo F med a habitus ta in assectibus si in actionibus, si ad desectus spectemus,excedui: si ad excessus,deficiunt. rtis enim respectu ignaui audax: respeetia audacis contra ignauus uidetur. si mili modo etiam temperans, si ad stirpidum reseratur,intemperans: si ad intem is Perantem, stupidus.item liberalis ad auarum comparatus,prodigus: ad proodigum uero auarus. unde efficitur,ut extremi medium ad alterum uteri ex. pellant: Zc fortem quidem timidus audacem,audax timidum uocet. atque in
Bene inquit quodam modo,& non simpliciteris enim simpliciter opponoctur,vnutriunt contrarium non essE .QModam modo igitur omnes hi habitus omnibus, ec non simplieitcr opponuntur. nam quatenus sunt contraria, plurimum inter se distanu& ijs quae plurimum inter se distant,extremum occurrere consuevimus. n1 cum ab uno extremo ad alterirper actiones,affectusq3 pertransimi primo in medium,postremo in alterum extremum deuenimus:wcirco excelsus deiectui hac ratione contrarium est: medium vero inaequale quoddam intercediuopponiturq; extremis non eoi plurimum ab ipsis remotum stuprq/ximllai. est,ut etiam ipse inquit, extremisi similius u alterum extremum alteri: sed in eci /oppositio eius est,quod meinum moderatum extrema immoderatnmedium definita, ex trema indefinita sunt: quippe cum medium definitum seniper ac moderatum quantum ad nos attinet,scilicet,non quatit ad reni,eligat:extrema aut immoderat si aloe indefinit si unde extrema medio,tam immoderatiora opponuntur.facilius siquidem est ab excessu ad desectu,& econtrario a desectu ad excessum:u ab alterutro hora ad media pertransire in eo.αψ immoderationes sunt,sicut cdicationem inter sese habent,ita medio repugnant,at asDersanturiae quod constare inde potest v nauus sicilius audacter quid aget, i sortiter. Ato ita fit,in ex moderatioe et immoderatioe extremorum cum mediis,mediiq; cum ex ε εο tremis repugnantia sit: ex desectu vero ec excessu extrema ipsainter sese opponantur:at iccirco omnes omnibus quodam modo re non simpliciter aduersentur. .
Cum haec igitur ita inter sese opposita sint:extremis maior inter seu cum medio contrarietas est,quippe cum Iongius a se mutuo u a medio distent.
Dubitandum videtur,an recte dictum sit, maiore extremis inter seu cu medio esse com itratietatem: nam si eis ita leuiter consideret,virtutem vitio maxime opposita esse assistra retur: si tamen excellum 6 desectu qui in viiijssunt,diligenter perpedamus,facile maiore vitiorum inter seu cum virtute distatiam esse inueniem ob excessum.n.ec desectum e tremorum,prodi iis auard,5c item auarus prodigum magis sibi contrarium putates libraso ratem:quippe cum liberalis remissior viris p esse Videatur. ad hoc vero confirmandum tris' hus argumentis utitur Aristoteles:comparatione,cum inquit:
uemadmodum magnum d paruo dc paruum a magno abest longius,u
alterutrum ab eo quod aequale est. . .
145쪽
Sicut magnum a paruo magis distat,si utram ipsa ab aequati: ita quoque excessus a desectu da naediocritate longius abest:a simili,cum subiungit rhdde'nonnullis extremis cum medio esse similitudo qusdam uidetur: ut audaciae cum sortitudine,& prodigalitati cum liberalitate. at extremis instrer sese maximaest dissimilitudo.Quippe cum medium magis simile extremis sit, si ipsa inter sese extrema.ab ipsa postre
mo contrariorum definitione, ni ait:
aue uero maxime a te mutuo distant,contraria esse definiuntur: quare fili ut m sis contraria ea sint, quae magis distant. Iam uero medio in nonnullis defessitus,in nonnullis excessus magis opponitur: exempli gratia, sortitudini nequaa audacia quae est excessus,sed ignauia quae est desectus,magis aduersatur: temperantiae item non stupiditas quae dencit,sed quae excedit, in temporantia magis opposita est. Id uero duabus de causis euenit: una est ex ipsa re: nam quia propius est Sc similius medio alterum extremum: iccirco no id sed contrarium magis opponimus. ut quonia similior esse sortitudini propior audacia uidetur,ignauia uero dissimilior: ignauiam sortitudini magis opponimus. quippe cum ea quae magis a medio distat,magis contraria elle uideantur. at y haec una ex re ipsa causa est. Cum contraria esse ea definiatur,quae songissime se mutuo absunt,excessusq3 5c desectus astulongissime distare perspiciantur: iacile sit,ut extrema in quibus excessus re des
ctus inest,masis contraria inter sese esse confiteamur.
Altera est ex nobis ipsis .ad quae. n. nos natura quoda modo magis sumus assecti ea medio maῖis esse contraria uidentur: uerbi causa,ad uoluptates nastura magis sumus auecthiccirco ad intemperantiam sumus, si ad modestiam Pr liuiores. hsc igitur magis contraria esse dicimus,ad qus maius incrementum in nobis fit: ac propterea intemperantia quae est excessus, temperantiae mVis contraria est.
vine didium est, ea magis contraria etiam virtuti esse ad qus nos sumus procliuiores. naquae nobis, eadem re virtuti magis aduersantur.aduersantur autem nobis ea ad quae animo tumus procliuiore :sicut etiam corpori magis contrarii sunt morbi,ad quos scilicet procuue corpus est. De praeeptis ad imum medum eunt. Cap. IX.
V Irtutem igitur moralem mediocritatem esse,at id quo modo: medio. critatem p esse duorum uitiorum,quorum alterum per excessiam, alteo si xum per desectum sit: necnon eiusmodi eam esse propterea'med 3 coiectrix est, quod in assectibus actionibus existit: satis dictum est. iccirco probum esse etiam difficile est: quippe cum in unaquaque remedium inuenire sit dimetari ut circuli medium deprehendere non cuiuslibet,sed scientis solummodo est:sic quos & irasti,& dare pecuniam,& sumptus iacere cuiuslibet est,et iacite: at cui,& quantum,& quando,et cuius causa,et quo modo oporteat eadehaec ficere,non cuiuslibet,nem facile est: siquidem recte facere,& rarum est, 8c laudabile quemadmodum etiam honestum.
am dissicile sit medium inuenire exemplo docet:medi si ipsum quod in re constitutum est, sumst.circula. n. mediunt deprehendere non cuiuslmet ei se inquit,sed periti oc scientis: ut ostendatrui si in ijs medium inuenire dissicile est,in quibus unum dc idem medium semperso
146쪽
seni per apud omnes permanet:idem in agendis rebus inuenire longe esse disscssius,in quis hus nullum certum medium, sed prout unicuique conuenit,diuersum ac Varium est. Vii de etiam cum inquit virtute moralem esie mediocritatem atque id quo modoridem hoe QDdetur sit gnificare quo modo. n.mediocritas haec intelligenda sit,ostendit: no in re scilicet, sed quantum adactionem nostram speistat.
inrocirca oportet eum, qui medium conie stare uult,primum i magis conti trario recedere,quemadmodum etiam Calypse ira monebat, Sic procul iv sumo,atque undis cohibere carinam Sis memori ex extremis. n.alterum' magis,alterum minus peccabile est. Quoniam igitur medium assequi ita ex quisite dissicile est: secunda,ut inquiunr,nauigatione minima ex malis sumenda sint. Id autem erit eo maxime modo,quo diximus. Spectandum uero est,
ad quae nos procliuiores simus: quippe cum alii ad alia natura propensi sint: id quod ex uoluptate& dolore qui nobis euenit, ficile perspiciemus: atque in contrarium nos ipsos abstrahendum . nam si procul a peccando nos ipsos remouerimus,ad medium deueniemus. id quod qui ligna distorta dirigunt,
sacere consueuerunt. v His verbis Aristoteles ostendit oportere, ut unusquisque seipsum in moribus assiuesociat viam educatio atque institutio ab infantia esse penes alios videtur.Possemus vero etiaadulti nos ipsos assueracere, praesertim cum sciamus virtutis habitus non posse sine huiuscemodi assuetudinibus ullo modo comparari assuetudines autem voluntariae sunt,&in ii stra potestate constitutata estq; haec exercitatio voluntaria quaedam assii etudo, e' nobismipsis proueniens. Unde efficitur , ut is quoque qui ab infantia bene fuerit assuetus, ad libera voluntate minime excludatur:vt voluntate non necessitate virtutem consequutus esse vi*.deatur. Carmina vero haec quibus Vlysses monetur ta sumo ec Unda navim arceat, Circe apud Homerum inquit,non Calypso. sumore Undae hie Aristoteles extremum id comparat,quod sugiendum est:quod etia magis peccabile appella quod medio magis est con/3ο trarium,nullanim cum eo habet cognationem. nam minus peccabile est quod medio simis' te aliquantuIum est, in quo minus peccamus. cui scilicet,dum assiuescimus ab altero recodentes primum debemus accedere.
In omnibus autem et iucunditate & uoIuptate maxime cauendum est: non enim de ipsa incorrupti iudicamus. Quod ergo Troianorum proceres eroga Helenam secerunt, id nobis quoque ersa uoluptatem faciendum est : in omnibus* uoce illorum erga ipsam utendii. si enim ita i nobis ipsam dimise, rimus,minus peccabimus. Hsc igitur sicientes,ut summatim dicam,maxime o medium assequi poterimus.
Voluptas autem in omnibus maxime intada est: erga quam ita nos gerere debemus,s, cui Troianorum proceres erga Helenam:quietus conspecta pulchritudine apud Homo. rum ita dicunt: is in sortes pro tam formosi coniuge Achivi,
, Dardanidaeq; simul tanto discrimine rerum tit. ia. Bella gerant: tantoq; diu perferre labores . .. .in altilati Nil veriti,tam longa suorum sunera cernant: batur is Nec mirum cum,nec succensere decorum est.. Nanque haec recticolas praestanti corpore diuasso Atque oculis,atque ore resera. sed sic tamen ipsa' , A nobis procul tunc, quavis sit pulchra,recedatrNe praesens nobis nostris ue nepotibus obsit. Hoc exemplo monet Aristoteles voluptatem esse fugiendam, non eo quod deformem aeturpem eam esse cognoscamus: quae enim turpitudini gratia inesse potest,quae primam j j b
147쪽
xi et E VsTRATII IN MORALIUM A Rrs τοῦ tim fronte odio sui deterrere omnes consueuit sed ob suauitatem ac pulchritudinem declis nandam esse, ac repudiandam: ne iucunditate eius perinde atque Helenae formosa speciei lecti,atque attoniti decipiamuri breuit ac momentanea fruitione in longam aliquam mile
Sanqua in id sortasse dissicile admodum est,&praecipue in particulari hus ac singulis. no enim facile definire possumus quo modo et quibus,&ob quae,& quatenus irascendum sit. nos nanque interdum eos qui deficiunt, lau* damus, Sc mansuetos vocamus: interdum qui exasperantur,insensit sunt,uis miles appellamus. qui uero parum a reete agendo siue ad maius, siue ad mist nus declinat, non uituperatur: sed qui multum excedit: is enim minime laotet . quousque autem 5c quatenus reprehendendus aliquis sit, definiri ratio ne non facile potest.
Posteaquana omnia haec dixit Aristoteles: postremo id quod seniper alias solet etiamnunc subiungit: non posse inquiens , hac de re exacte quippiam definiri: nihil enim it tui a se sibilibus diuersum potest . unde id genus quoque argumentationum emanauit , quo aceruales ab aceruo,id est σωρ ταx Graeci vocatu . siquis enim quousque ues sit exi immandus aliquis, praefiniat, ut videlicet decem talenta possideat rinterrogabitur, quid lidrachma unac summa ea detrahatur: quid si duae, quid si tres, quid si quatuor c ericiae z etiam diues rerit, inquiet . quid si quinque, quid si sex ratque ita gradatim progredi γρterimus, quoad nihil edecem talentis penitus diuiti ei relinquamus. Ita de caluo oc acerrcaptiosa hac interrogatione uti consueuerunt: ut calua interrogatiuncula quoque 1pra, non secus atque acerualis nominetur. caluus,inquiunt, uniusne capilli defluxu caluus ri,ficitur minime.nunquid duorum r nunquid trium c ec sic deinceps. sim i modo de aceretio, exempli causa tritici. si penes unum tritici granum aceruus neque est, neque dicitur: unum id toties minii tatim vel addetur,vel demetur,quoad vel aceruus sine ullo grano,Ves innumerabilia grana sine aceruo constituantur. Sed in huiuscemodi interrogationibus Ocut nihil concedendum: ita praemonedus quoque aduersarius est eam esse rerum naturam de quibus est interrogaturus , ut nihil certum admittere ac praefinitum queat: non enim 3
tenus vel parua,vel magna sit existimanda,nulla certa ratio praefinire possit.
Non enim statui diuersum quippiam i sensibilibus debet. talia uero in par ticularibus constituta sunt.& in sensu iudicium est.
Sensilium enim non in ratione, sed in sensu iudicium est. aetiones enim in quibus m dium quaeritur, particulares res uni, re inter sensilia: quorum sensus, non ratio sibi i dicium vendicat.quanquam sensus hic pro perceptione actionum di asse livum,atque era
Hoc itaque tantum id decIarat,medium habitum in omnibus esse Iaudabi. lem: oportere modo ad excessum,modo ad delectum declinare: ita. n. facito lime fiet,ut medium ,rectum ipsem assequamur.
Declinandum est inquit, in eadem scilicet actione,eodemq; affectu ab extremo altero ad alterum: ut in quibus excessius medio magis contrarius est, ad defeeium: in quibus des, . et Ad excessum deflectere animum nostrum studeamus. OFINIs s ECUNDI LIBRI. s.
148쪽
MORALIVM NICOMACHIORUM LIBER TERT I VS.
Cum Eu rath Nicaeni Eliscopi explanati ciliae etiam ipsa
in ixcertum auitorem a'nonnullis refertur. Danne' Bernar o Feliciano inter se
um uirtus circa assectus ad iones uersetur,cum in spontaneis Iaudes 8c uituperationes, in inuitis uenia, interdum etiam misericordia existat: neces arium sorotasse est iis quide uirtute considerant,spontaneum,&inuitum definire: id quod etiam iis qui leges sanciunt, ad praemia, poenas* instituendas minime inutile est.
Proponit in hoc tertio libro Aristoteles despontaneo ct im trito disserere. nam cum virtus in affectibus oc actionibus cons urat,tii qui blas spotaneum,si recte fiat, lati datur, inuitum veniam,dc misericordiam inter' dum consequitur: necesse est,ut ii qui de virtute pertractant,de spontaneo S inuito quom definiant.addidit autem fortas te non in dubiam necessitaten intelligamus: necessariu enim prorsus sime ulla dubitatione hoc est: sed ut ordinem solumodo dubium significet,hoc mo 4o do: cum pIura alia de virtutibus dicere necesse sit, prius sortasse hoc pertractare necesi riueli: prius enim esse stibaudiendum videtur. non enim si ut de his definire necessarium est, ita ordo quoque hic est necessarius existimandus. possumus etiam dicere non ta legenda wrtalle,sed squaliter: ut simili modo .i reliqua haec quoque es le necestaria dicat.nam ἴσως Graecis,quo verbo hic 'titur Aristoteles, ni fore tam tbrtasseu aequaliter potest aequaliter vero pro similiter interdum sumitur: ut apud Homerum quoque, ubi de Aiacibus loquitur: inquit enim, . At veluti geminiconiuncti ad aratra iuuenciti Incedunt animis aequalibus. id est similibus. Mrendum praeterea est, quomodo sipontaneum in affectibus inueniri queat. nam inoo actionibus respontaneum re inuitum manifeste apparetiat assessitus inuiti eisse tantum vi/centur. sed licet 'liolute at ex natura sua inuiti sint: eatenus tame dici spontanei possum. 'uatenus homo siponte ita se praeparare assuetudine ac studio valet,ut eos cohibeat,ac mocereturi adde ui ea quae ex ira vel aliquo alio assiectu quispiam agit,modo scies faciat: Bon mea et iudicunt .nilui tamen obstat,quo minus sentaneum es inuitum non ad atactus. Eustrati h
149쪽
sed ad actiones solas reseramus. Necessaria quoque est ciuili ac legi maneo ec inuito c5sideratio:quippe cum minime parua ea legum latricis pars sit,quae ad pet mis poenas Oectat: immo tota in his ciuitatum institutio versetur. nam scire quos oporteat punire,quibus ignoscere,quibus ite praemia concedenda,quibus neganda sint: non est
nisii Ius qui pontanci re inuiti petitia optime calleat. ciuili igitur ec legumlatori necessi,
ita omnino haec cognitio est. . . - .
Videtur uero inuita ea esse queautui, aut ignoratione eniciuntur. H aec non videtur esse proprie definitio,sed potius specierum explicatio quaedam: minin ime.n.sunt definitiones illae quae diuisionibus constituuntiar: ut, si dicamus, id esse ens quod
vel agere potest,uel pati.hoc.n.modo etiam aequit Ioca admitterent deMitionem .
quae I ianuarum instrumentum, re partem corporis animalium,id est iugulum siet ita definiri: clauis, inquae vel res aperit,ues collo innexa est . quibus tamen definlationibus uti interdum oportet,quando communem spem a rationem inuenire non te valemus: sicut hic in iis quae violenter, aut ignorantia es iciuntur commune. n.his tris inuitum est videtur 3 univoce de ipsis denuncupari. fieri tamen non potest,ut, id quod in montaneo est,sicut paulo inserius patebit,in inuito quoque communem Inam ratione inue
mus. nam sicut i; amore dc odio euenit,ut terum,id est amare Sc ad corpus & ad animum relatum dupliciter dicatur: alterum, id est odisse absoli ite ac simpliciter . Equoque sipontaneo scilicet re inuito contingit. semper enim alias est x contrarias multipliciter dicitur,alterum quoque dicatur: Utha tur. nisi cum alterum ex contrar is non habet quod ad unumquodcv alterius subiectu possit opponere. ontanei autem natura virasin inviti partes tollit,/ς dςuxxvix' . - . α .
Id aut est uiolentum cuius principium extrinlecus eiusmodi est,ut ei nec
qui agit,ne* qui patitur,quippiam conserat: quemadmodii si uentus aliquo, it homines qui potestatem habeant, nos detulerint.
Cum dixerit inuitum esse quod vel vi vel ignoratione fit: prius quid sit violentum deh/niti violentum id esse dicens cuius principium extrinsecus eiusmodi est, ut ad id nem age nenue patiens qui cu conserat. nonnullis extrema haec definitionis pars superuacanea vide tura satis enim absolutam Hisse definitionem inquiui,si ita dixisseti violentum est cuius principium extrinsecus est: quippe cum in nobis quoque sint principia eorum ima potestate sita sunt.nam si me volentem ,ac iubentem comprehendat aliquis,ac sublatum ferat. huiuste rei in me quoin principium est.cum vero extrinsecus est principium,& me violenter comprehensum aliquis tollit: id demum inuitum est, ac violentu. non sine ratione tamen etiam reliqua definitioni Herunt adiumsta.de qs enim qui maiorum malorum timore inducti tyranni,ac dominis turpia quaedam ministeria praestare non recusant,dubitatio quaedaob itur de quibus paulo inferius considerat: spontaneaq; esse huiuscemodi omnia magisse violentalidicantur.plane.n.violentum id est cum Sc extrinsecus principium est, et nihi edi qui agit necu qui patitur ad id consert. sed inretia qui male hanc particula qui agit addita suisse opinentur: nam si violentum aliquid eueniat, nem ad id quispiam conserat: is cui id euenerit,pati,non agere omnino dicetur: si,ut inquit, aut venitu aliquo ,aut homines cui potestaten abeant,aliquem detulerint: deserri siquidem & verberari pati est,non aut acere at vero agere etiam violenter aliquis potest si di alio videlicet impulsi alium ipse rotri dat.ac sternat inuitus.inuitus.n.aget ac violenter,nihil: ad id seret. Cuni vero de inanimatis quom violentum dicatur,nam 5c igni deorsium,S terrae sursum seni violeturnest viiivoca ne,an aequivoca sit haec appellatio considerandum videtur aram inolentia est in inanimatis,cum praeter natura vel mouentur,vel stant:in animatis,nulla est praeter natura . ipsorum motio aut statio,sed inuita ac coacta: quippe cum animali in ingressu infraxinossit violentia, iei praeternaturam minime est. sed nihil tame obstat,quin violentum omne Uniuocum sit. v .n.5 eadem definitio utrisque conuenit tam ei quod in animatisse Quod in inanimatis consideraturaum enim violentum se cuius principium extrinsecus et cui nihil es agens consert et patiens:principium extrinsecus etiam illis est, quae lacu umnaturam mouentur,vimm nulla patiuntur.neque enimMeorsum moueretur Iapis,nisi principium motionis ab alio extrinsecus esset consequutus.reliqua vero deficiuonis pars nan closo
150쪽
matis quoque quae Violenter mouentur,conuenit: quippe cum nihil Iapidis natura sursum Proiici enti conferat,sicut deorsum. Ac de his haerenus.
inaccuncp autem uel timore maiorum malorum,uel oblhonestu aliquod aguntur: ut si tyrannus aliquibus quorum Parentes ac liberos in potestate haberet turpe aliquid agere iuberet, qui* id agerent,salvi essent, qui non age
rent perirent: utrum spontanea sint,an inuita controuersum est. Dubitat hic Aristoteles an quae maiorum malorum euitandorum causa,aut ob honestat aliquod aguntur,spantanea sint existimanda, nec ne. qui sane in eo recte videtur dubitare. V spontanea ne ea sint,quae timore maiorum malorum efficiuntur: cum vero quaerit, an quae ob honestum aliquod sunt,sponte an inuitus quisbia agat: in eo vero ridiculus:absurdusmesse merito videri potest .nam quae virtutis honestiq3 alicuius causa aguntur,laudata lia aemontanea esse nemini dubium est. Vnde sorta iste ita est intelligendum, ut dubitare Armstoteles dicatur, non an ea quae ob honestum aliquid fiunt, spontanea situ sed quae maio/rum malorum timore magis quam honestatis caula aguntur. li enim aliquis metu alicuius mali honestatem postponeret,de eo ambigi merito pollet, Onte ne an inuitus egisset. erta causa, si tyrannus turpe aliquid agere alicui imperaret, eiq; parentes ac filios interfices re minaretur, & si ille id ageret,salvi essent: sin minus, morte nauictarentur: oc ille pro suos rum salute honestatem non Uereretur po Onere, ac turpia perpetrare , id quod tamen S ocrates facere nunquam est passus: nam cum ei a triginta tyrannis suillet mandatum, ut ciuem quendam Leonem nomine ad mortem duceret,quo,sconsiliorum eorum particeps esse videretur: illi s tum sua,tum liberorum & Uxoris sinite postposita obtemperare nui voluitavi honestatem nimirum re iustitiam inuiolata seruaret.Possumus etia ita ob hononum aliquod interpretari,ut dicamus: sicut nonnullae actiones siliat honestae,quae non hosneste tamen fiunt: sic quom nonnullas esse turpes,quae minime turpiter fieri pollini. mendacium siquidem turpe est: S tamen si utilitatis causa dicatur,turpe esse iam desinit.item rem habere eum aliena uxore turpe cum sit,essicitur non turpe,si interficiendi tyranni causa fiat. hoc enim turpe quod honestatis causa agitur,sacere unusquisq3 inuitus videtur: ut dubita,ri merito de eo possit spontaneum ne an inuitum censeatur. tertia declaratio verborii Arisstotelis his adiungi poterit,si quod graece καλον dicitur, num non honestum interprete/mur,hoc modo: QUAECUNQUE autem Uel rimore maiorum malorum,vel ob hostium aliquod aguntur visit sensus:cum aliquis vel mortis aut suae aut parentum timore, vel consequendae alicuius utilitatis spe turpiter aliquid agit , spontene an iniurus agere videatur. ΔTale quid etiam in iacturis contingit,quae in tempestatibus fieri consite. uerunt: nemo enim syonte ab Alute sua ab icit, sed ob salutem tum suam tum
alioriam omnes, modo mentis compotes sint,facere id uidentur. mistae igi
tur huiusmodi actiones cum sint, spontaneis tamen magis sent similes: quippe cum & tunc cum aguntur,in electione consistant,& finis earum in occasio. ne sit. & spontaneum igitur & inuitum, quando id agit quisque, dicendum est: agit autem sponte: principium enim mouendi instrumentarias partes in huiuscemodi actionibus in ipse est: at quorum principium in ipse est,ea agere uel non agere in ipso quoque est situm : spontanea igitur huiuscemodi simi: simpliciter uero invita: quippe cum tale quippiam per se eligat nemo.
Similia,inquit,haec sunt iacturis,quae in tempestatibus fieri consueuerunt.sponte. n. siminpliciter nemo bona sua e' naui eiicit,sed ob salutem vel suam vel metoriani interdum id fa/cit: ut in tu ibus ac malis his actionibus f ntaneum, dic inuitum inesse videatur. quales nus.n.principium extrinsecus habent, id est tyranum, vel domi na,vel periculum, mulis: quatenus vero in nobis est facultas,ut quodlibet potius detrimentum pareamur, quam tur/Pe quippiam perpetremus,Montaneae existimantur: spontaneis tamen magis este eas simis
ita alterium . ω cum electione fiunt,ae finis earum in occasione qua Mutur,iudicari con